Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Starotestamentowy B├│g ÔÇô s─Ödzia surowy i okrutny?

Ko┼Ťci├│┼é katolicki opiera swoje nauczanie w przewa┼╝aj─ůcej mierze na Ewangelii, znacznie marginalizuj─ůc tre┼Ťci Starego Testamentu. Pomi─Ödzy Starym a Nowym Testamentem wielokrotnie wyst─Öpuje ┼éatwo dostrzegalna dysharmonia, przede wszystkim w obrazie Boga i jego podej┼Ťcia do cz┼éowieka. Pan surowy, a cz─Östo nawet okrutny kontra niesko┼äczenie mi┼éosierny i troskliwy Ojciec.

B├│g starotestamentowy i nowotestamentowy

ilustr.: Andrzej D─Öbowski


Kara we wsp├│┼éczesnym nauczaniu Ko┼Ťcio┼éa katolickiego
Podej┼Ťcie Ko┼Ťcio┼éa do kar za pope┼énione przest─Öpstwa ulega┼éo ewolucji. Obecnie Katechizm Ko┼Ťcio┼éa Katolickiego, wbrew temu, co mo┼╝na czasem us┼éysze─ç z ust zdeklarowanych przeciwnik├│w kary ┼Ťmierci, nie wyklucza ca┼ékowicie zastosowania tego rodzaju ┼Ťrodka ostatecznego, a jedynie ka┼╝e ograniczy─ç go do przypadk├│w szczeg├│lnych. Nie mniej jednak politycy, kt├│rzy co jaki┼Ť czas wyst─Öpuj─ů z pomys┼éami przywr├│cenia tego rodzaju sankcji, nie znajduj─ů raczej sprzymierze┼äc├│w w┼Ťr├│d hierarch├│w ko┼Ťcielnych, tak┼╝e w naszym kraju, gdzie Episkopat ocenia si─Ö jako do┼Ť─ç konserwatywny.
Stanowisko Ko┼Ťcio┼éa wobec mordercy, jak zreszt─ů wobec ka┼╝dego grzesznika, jest umotywowane mi┼éosierdziem Boga, kt├│ry nie odrzuca ┼╝adnego ze swoich dzieci. Taki obraz Stw├│rcy kre┼Ťli Nowy Testament. Tu B├│g jest niesko┼äczenie kochaj─ůcym Ojcem, gotowym przebaczy─ç cz┼éowiekowi najgorsze wyst─Öpki, o ile ten oka┼╝e skruch─Ö i pojedna si─Ö z Nim. Tu w ko┼äcu pogr─ů┼╝onemu w grzechu ┼Ťwiatu Pan zsy┼éa Zbawiciela, przez kt├│rego ofiar─Ö m─Öcze┼äskiej ┼Ťmierci ma nast─ůpi─ç jego odkupienie.
Ko┼Ťci├│┼é katolicki opiera swoje nauczanie w przewa┼╝aj─ůcej mierze na Ewangelii i innych cz─Ö┼Ťciach sk┼éadowych Nowego Testamentu, nie odrzucaj─ůc, acz znacznie marginalizuj─ůc, tre┼Ťci Starego Testamentu. Odwo┼éuje si─Ö tylko do niekt├│rych fragment├│w z tej ÔÇô┬ábardzo obszernej przecie┼╝ ÔÇô┬áKsi─Ögi. Jest tak dlatego, ┼╝e pomi─Ödzy starsz─ů cz─Ö┼Ťci─ů Biblii a Nowym Testamentem wielokrotnie wyst─Öpuje ┼éatwo dostrzegalna dysharmonia, przede wszystkim w obrazie Boga i jego podej┼Ťcia do cz┼éowieka. Pan surowy, a cz─Östo nawet okrutny kontra niesko┼äczenie mi┼éosierny i troskliwy Ojciec. Pozbawiony lito┼Ťci B├│g karz─ůcy dzieci do czwartego pokolenia za wyst─Öpki ich ojc├│w (Wj 20,5)┬áz jednej strony, z drugiej za┼Ť ofiaruj─ůcy upad┼éej ludzko┼Ťci ┼╝ycie swojego ukochanego Syna.
Okrucieństwo Starego Testamentu
Ksi─Öga Wyj┼Ťcia, jedna z pierwszych ksi─ůg Starego Testamentu, zawiera bardzo surowe prawo karne, jakiego B├│g ka┼╝e przestrzega─ç Izraelitom. Opiera si─Ö przede wszystkim na karach talionu, zr├│wnuj─ůcych sankcj─Ö ze skutkiem pope┼énionego czynu, pod warunkiem ┼╝e sprawca i ofiara s─ů lud┼║mi wolnymi. Sankcje maj─ů by─ç wymierzane zatem wed┼éug zasady: oko za oko, rana za ran─Ö, oparzenie za oparzenie (Wj 21, 24-25).┬áW niekt├│rych wypadkach nale┼╝y kogo┼Ť ukara─ç ┼Ťmierci─ů, nawet gdy on sam nikogo nie zabi┼é. B├│g nakazuje post─ůpi─ç tak z cz┼éowiekiem, kt├│ry uderzy┼é swojego ojca lub matk─Ö, z┼éorzeczy┼é im b─ůd┼║ te┼╝ porwa┼é drugiego, by go sprzeda─ç (Wj 21, 15-17).┬áInaczej przedstawia si─Ö odpowiedzialno┼Ť─ç za pozbawienie ┼╝ycia osoby nieb─Öd─ůcej woln─ů. Za zabicie niewolnika jest mowa jedynie o surowej karze, a za dotkliwe pobicie nieskutkuj─ůce jednak natychmiastow─ů ┼Ťmierci─ů ofiary w┼éa┼Ťciciel w og├│le nie ponosi odpowiedzialno┼Ťci (Wj 21, 21-22).┬áBardzo surowo karane maj─ů by─ç tak┼╝e wyst─Öpki o charakterze blu┼║nierczym i naruszaj─ůce przykazane przez Boga warto┼Ťci moralne. Ka┼╝da czarownica ma by─ç ukarana ┼Ťmierci─ů, a na tego, kto sk┼éada┼éby ofiary innym bogom, nale┼╝y na┼éo┼╝y─ç kl─ůtw─Ö. Nie mo┼╝e tak┼╝e ┼╝y─ç nikt, kto dopu┼Ťci┼éby si─Ö wsp├│┼é┼╝ycia ze zwierz─Öciem (Wj 22, 1-19).┬á Podobnie karane ma by─ç obcowanie cielesne m─Ö┼╝czyzny z innym m─Ö┼╝czyzn─ů, siostr─ů, synow─ů, ┼╝on─ů ojca czy innego bli┼║niego.
Egzemplifikacji tych surowych nakaz├│w Stary Testament dostarcza a┼╝ nadto, przez co jest ksi─Ög─ů momentami wr─Öcz przes─ůczon─ů brutalno┼Ťci─ů i okrucie┼ästwem. Ju┼╝ w Ksi─Ödze Rodzaju B├│g daje wyraz swego gniewu, zsy┼éaj─ůc na ┼Ťwiat potop czy te┼╝ doszcz─Ötnie niszcz─ůc Sodom─Ö i Gomor─Ö, u┼Ťmiercaj─ůc wszystkich znajduj─ůcych si─Ö tam mieszka┼äc├│w, karz─ůc ich tym samym za zepsucie i upadek moralny. Bardzo okrutnie, poprzez ukamienowanie, sankcjonowane s─ů przypadki ur─ůgania wobec Boga, a nawet nieprzestrzegania Szabatu. Szczeg├│lnie jednak bezdusznym jest nakaz Pana skierowany do rodzic├│w dzieci, kt├│re dopu┼Ťci┼éy si─Ö niepos┼éusze┼ästwa wzgl─Ödem nich. S─ů oni zobowi─ůzani do wydania na ┼Ťmier─ç swoich syn├│w i c├│rek (Pwt 21, 18-21).
Izraelici, jako nar├│d wybrany przez Boga, maj─ů tak┼╝e nie mie─ç lito┼Ťci przy podbijaniu ziem dla nich przeznaczonych, morduj─ůc oddaj─ůcych ho┼éd innym bogom mieszka┼äc├│w. Powiedzia┼é B├│g do Moj┼╝esza: ÔÇ×Gdy przejdziecie przez Jordan do ziemi Kanaan, macie wyp─Ödzi─ç wszystkich mieszka┼äc├│w kraju przed sob─ů. Zniszczycie wszystkie wyobra┼╝enia bog├│w, podobnie wszystkie pos─ůgi ulane z metalu, a wszystkie wy┼╝yny spustoszycieÔÇŁ (Lb 33, 51-52). Tym, co wywo┼éuje szczeg├│lny gniew Pana, jest bowiem ba┼éwochwalstwo. B├│g w Starym Testamencie daje si─Ö pozna─ç jako nies┼éychanie zazdrosny, gotowy po┼éo┼╝y─ç trupem nawet tysi─ůce spo┼Ťr├│d umi┼éowanego przez siebie ludu, gdy ten odst─Öpuje od przestrzegania pierwszego przykazania Dekalogu. W takich wypadkach odwraca si─Ö od Izraelit├│w i pozwala na prze┼Ťladowanie ich przez wrog├│w. Jeden z przyk┼éad├│w odnajdujemy w Ksi─Ödze S─Ödzi├│w: ÔÇ×W├│wczas Izraelici czynili to, co z┼ée w oczach Pana, i s┼éu┼╝yli Baalom. Opu┼Ťcili Boga swoich ojc├│w, Jahwe, kt├│ry ich wyprowadzi┼é z ziemi egipskiej, i poszli za cudzymi bogami, kt├│rzy nale┼╝eli do lud├│w s─ůsiednich. Oddawali im pok┼éon i dra┼╝nili Pana. Opu┼Ťcili Pana i s┼éu┼╝yli Baalowi i Asztartom. W├│wczas zap┼éon─ů┼é gniew Pana przeciwko Izraelitom, tak ┼╝e wyda┼é ich w r─Öce ciemi─Ö┼╝c├│w, kt├│rzy ich z┼éupili, wyda┼é ich na ┼éup nieprzyjaci├│┼é, kt├│rzy ich otaczali, tak ┼╝e nie mogli im si─Ö oprze─ç. We wszystkich ich poczynaniach r─Öka Pana by┼éa przeciwko nim na ich nieszcz─Ö┼Ťcie, jak to Pan przedtem im zapowiedzia┼é i jak im poprzysi─ůg┼é. I tak spad┼é na nich ucisk ogromnyÔÇŁ (Sdz 2. 11-15).
Obrona ci─ůg┼éo┼Ťci nauczania
W historii Ko┼Ťcio┼éa bywa┼éy jednostki, kt├│re zauwa┼╝aj─ůc ich zdaniem niedaj─ůc─ů si─Ö pogodzi─ç ani w ┼╝aden spos├│b uargumentowa─ç sprzeczno┼Ť─ç pomi─Ödzy tre┼Ťciami Starego i Nowego Testamentu, nawo┼éywa┼éy do ca┼ékowitego odrzucenia pierwszej cz─Ö┼Ťci Pisma. Pierwszym z nich by┼é Marcjon, teolog ┼╝yj─ůcy w II wieku na terenach dzisiejszej Turcji, kt├│ry w swoich ÔÇ×AntytezachÔÇŁ zwraca┼é uwag─Ö na niemo┼╝no┼Ť─ç pogodzenia obu ksi─ůg Biblii, pr├│buj─ůc przy tym dowie┼Ť─ç, ┼╝e mi┼éuj─ůcy ludzi Chrystus nie m├│g┼é by─ç tym prorokiem, kt├│rego nadej┼Ťcie zapowiada bezlitosny, trzymaj─ůcy si─Ö sztywnych zasad Jahwe. Pogl─ůdy Marcjona, kt├│ry zreszt─ů tak┼╝e Nowego Testamentu nie akceptowa┼é w ca┼éo┼Ťci, nie zosta┼éy oczywi┼Ťcie zaaprobowane przez Ko┼Ťci├│┼é, a on sam zosta┼é uznany za heretyka.
Ruch manichejski, kt├│ry korzeniami si─Öga trzeciego wieku, g┼éosi┼é tez─Ö o walce dobrego Boga, tw├│rcy rozumu i intelektu, ze z┼éym demiurgiem, budowniczym wszelkich rzeczy materialnych. Manichejczycy odrzucali Stary Testament, gdy┼╝ ten ich zdaniem opowiada┼é o bogu ciemno┼Ťci. Pogl─ůdy te, podobnie jak inne, nawo┼éuj─ůce do odci─Öcia si─Ö od Starego Testamentu, by┼éy uznawane za heretyckie, nie zyskuj─ůc zrozumienia w┼Ťr├│d hierarch├│w ko┼Ťcielnych.
Stary Testament formalnie pozosta┼é zatem integraln─ů cz─Ö┼Ťci─ů wiary chrze┼Ťcija┼äskiej do dnia dzisiejszego. Ko┼Ťci├│┼é jednak wci─ů┼╝ ma problem, by w spos├│b jasny przedstawi─ç ci─ůg┼éo┼Ť─ç pomi─Ödzy obiema ksi─Ögami Biblii. Papie┼╝ Pius XI, broni─ůc ┼Ťwi─Ötego charakteru Starego Testamentu, wskazywa┼é, ┼╝e opisuje on czasy, gdy ludzko┼Ť─ç czeka┼éa jeszcze na swojego odkupiciela, gdzie przemoc by┼éa powszechna, a sprawiedliwo┼Ť─ç rozumiana w spos├│b pierwotny. Czytaj─ůc jednak uwa┼╝nie Pismo, znajdziemy tam takie fragmenty, gdzie to sam B├│g nakazuje Izraelitom nieokazywanie ┼╝adnej lito┼Ťci, przede wszystkim mieszka┼äcom podbitych przez siebie teren├│w.
W argumentacji ludzi Ko┼Ťcio┼éa cz─Östo s┼éycha─ç g┼éosy, jakoby Stary Testament przygotowywa┼é ludzko┼Ť─ç na nadej┼Ťcie Mesjasza i nale┼╝y go odczytywa─ç w kontek┼Ťcie Ewangelii. Jak to rozumie─ç?┬áFaktem jest, ┼╝e Stary Testament w wielu miejscach zapowiada przybycie na Ziemi─Ö odkupiciela. W Ksi─Ödze Psalm├│w mi─Ödzy innymi znajdziemy odwo┼éania do m─Öki Mesjasza i panowania Chrystusa Kr├│la. Tak┼╝e w Nowym Testamencie znajdziemy liczne odniesienia ewangelist├│w i autor├│w List├│w Apostolskich do tre┼Ťci pierwszej cz─Ö┼Ťci Pisma. Sp├│jrzmy na fragmenty z Ksi─Ögi Izajasza oraz listu do Filipian ┼Ťw. Paw┼éa. W pierwszym czytamy: ÔÇ×Przysi─Ögam na Siebie samego, z moich ust wychodzi sprawiedliwo┼Ť─ç, s┼éowo nieodwo┼éalne. Tak, przede Mn─ů si─Ö zegnie wszelkie kolano, wszelki j─Özyk na Mnie przysi─Öga─ç b─Ödzie, m├│wi─ůc: ┬źJedynie u Pana jest sprawiedliwo┼Ť─ç i moc┬╗ÔÇŁ (Iz 45, 23-24).┬á┼Üw. Pawe┼é pisze z kolei: ÔÇ×Dlatego te┼╝ B├│g Go nad wszystko wywy┼╝szy┼é i darowa┼é Mu imi─Ö ponad wszelkie imi─Ö, aby na imi─Ö Jezusa zgi─Ö┼éo si─Ö ka┼╝de kolano istot niebieskich i ziemskich i podziemnych. I aby wszelki j─Özyk wyzna, ┼╝e Jezus Chrystus jest PANEM ku chwale Boga Ojca ÔÇŁ (Flp 2, 9-11).┬áNa pierwszy rzut oka zwraca uwag─Ö podobie┼ästwo obu opis├│w. R├│┼╝nica jest taka, ┼╝e Izajasz pisa┼é o Bogu-Stw├│rcy, a s┼éowa ┼Ťw. Paw┼éa odnosz─ů si─Ö do Chrystusa.
Niezaprzeczalne jest zatem, ┼╝e tw├│rcy Nowego Testamentu znali Stary Testament, odwo┼éywali si─Ö do jego prawd oraz akceptowali je. Ci─ůg┼éo┼Ť─ç historyczna jest zatem zachowana. Pozostaj─ů jednak do rozwa┼╝enia znacznie trudniejsze dla Ko┼Ťcio┼éa pytania. Czy ludzie musieli najpierw pozna─ç surowe oblicze Boga, ┼╝eby m├│c by─ç obdarzonymi jego mi┼éosierdziem? A je┼╝eli tak, to czy mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e B├│g jest prawdziwie mi┼éosierny? Duchowni oraz teolodzy zalecaj─ů cz─Östo, by stara─ç si─Ö czyta─ç Stary Testament, nie dokonuj─ůc przy tym chrystologicznej wyk┼éadni jego tekstu. Innymi s┼éowy nale┼╝y spr├│bowa─ç wyobrazi─ç sobie ┼Üwiat przed nadej┼Ťciem Zbawiciela, zrozumie─ç jego bohater├│w i motywy ich dzia┼éa┼ä. Stary Testament ma opisywa─ç czas przygotowania przez Boga grzesznego cz┼éowieka na nadej┼Ťcie Mesjasza. Bo┼╝e mi┼éosierdzie zatem odkrywane jest stopniowo, tak by ludzie byli w stanie je w pe┼éni zrozumie─ç. Pami─Ötajmy, ┼╝e czasy, gdy powstawa┼é Stary Testament, charakteryzowa┼éy si─Ö og├│ln─ů brutalno┼Ťci─ů w stosunkach mi─Ödzyludzkich oraz surowo┼Ťci─ů prawa. Poza tym cz┼éowiek w Starym Testamencie jest bardzo oporny. Izraelici, do┼Ťwiadczaj─ůc Bo┼╝ej pot─Ögi, kt├│ra wyprowadzi┼éa ich z niewoli egipskiej, odrzucili pocz─ůtkowo Jego przykazania, wnosz─ůc pomnik cielca ze z┼éota. Zrobili tak, gdy┼╝ nie byli jeszcze gotowymi na przyj─Öcie i zrozumienie S┼éowa Bo┼╝ego.
Pe┼énia objawienia Bo┼╝ego dope┼énia si─Ö dopiero w zmartwychwstaniu Chrystusa. Zbawiciel przychodzi na ┼Üwiat, gdy ludzie s─ů na to dojrzali. Chrystus co prawda jest przez wielu niezrozumianym, co ko┼äczy si─Ö w ostateczno┼Ťci jego m─Öcze┼äsk─ů ┼Ťmierci─ů. Jest ona jednak cz─Ö┼Ťci─ů Boskiego planu, kt├│rego celem jest pe┼éne wybawienie cz┼éowieka. Pr├│buj─ůc zrozumie─ç dzia┼éanie Chrystusa, poznajemy oblicze prawdziwego mi┼éosierdzia. To, ┼╝e Mesjasz by┼é w stanie zgromadzi─ç wok├│┼é siebie grup─Ö uczni├│w, kt├│rzy przekazali prawd─Ö o Nim innym i ta prawda przetrwa┼éa do dzisiaj, dowodzi tego, ┼╝e grzeszny ┼Üwiat zosta┼é odpowiednio przygotowany przez Boga na jego nadej┼Ťcie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś