Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Stanowski: Polska jest liderem nowych form pomocy

Wiele rz─ůd├│w do pomocy rozwojowej zalicza wpieranie w┼éasnego biznesu, w kraju, kt├│remu pomagaj─ů. Wspieraj─ů w┼éasne firmy za granic─ů. Niekt├│rzy, na przyk┼éad Niemcy, na takiej ÔÇ×pomocyÔÇŁ zarabiaj─ů netto wi─Öcej, ni┼╝ wydaj─ů.

Ilustr.: Iga Gosiewska


Klasyczny model pomocy promowany przez kraje takie jak Francja zak┼éada przelewanie du┼╝ych kwot do bud┼╝et├│w wspieranych pa┼ästw. Polska stawia na wsp├│┼éprac─Ö ze spo┼éecze┼ästwem obywatelskim, przekazywanie pieni─Ödzy bezpo┼Ťrednio do organizacji pozarz─ůdowych z pomini─Öciem re┼╝im├│w. W ten spos├│b sprawiamy, ┼╝e ludzie mog─ů decydowa─ç sami o sobie.
Z Krzysztofem Stanowskim rozmawia Mateusz Luft.
 
Wed┼éug Aid Transparency Index w 2013 roku znale┼║li┼Ťmy si─Ö na szarym ko┼äcu kraj├│w udzielaj─ůcych pomocy. Po┼Ťr├│d 67 pa┼ästw bogatej p├│┼énocy uplasowali┼Ťmy si─Ö na 57 miejscu. Czy to znaczy, ┼╝e pomagamy za ma┼éo?
Odpowiem pytaniem: Czy je┼╝eli kupuje pan koszul─Ö na wyprzeda┼╝y, to znaczy, ┼╝e nie dba pan o siebie?
 
Nie widz─Ö analogii.
Czy wy┼é─ůcznie wysoko┼Ťci─ů ceny koszuli mierzy si─Ö pana schludno┼Ť─ç, elegancj─Ö? Ot├│┼╝ nie. Podobnie wysoko┼Ť─ç rachunku nie mo┼╝e by─ç jedynym miernikiem udzielanej przez nas pomocy.
 
Rachunek wydaje mi si─Ö jednak do┼Ť─ç istotny.
Dla snoba na pewno. Czy je┼╝eli nie wys┼éa┼é pan c├│rki do najdro┼╝szej szko┼éy w Warszawie, to znaczy, ┼╝e pan jej nie kocha? A mo┼╝e po prostu wybra┼é pan szko┼é─Ö, kt├│ra w najlepszym stopniu odpowiada jej potrzebom, oczekiwaniom Pana rodziny, warto┼Ťciom?
 
To mo┼╝e inaczej, czy kwoty, kt├│re wydajemy, s─ů wystarczaj─ůce do cel├│w, kt├│re sobie stawiamy?
Polska powinna pomaga─ç wi─Öcej. Ale mierzenie pomocy wy┼é─ůcznie wysoko┼Ťci─ů rachunku jest nieporozumieniem. Ze wzgl─Ödu na historyczne do┼Ťwiadczenia Polska pomoc rozwojowa r├│┼╝ni si─Ö od pomocy udzielanej przez innych donor├│w. Wiele kraj├│w, ba, r├│wnie┼╝ wiele polskich organizacji pozarz─ůdowych uwa┼╝a, ┼╝e najlepsz─ů form─ů pomocy jest wsparcie bud┼╝etowe (budget support). Czyli przekazywanie ┼Ťrodk├│w bezpo┼Ťrednio do bud┼╝etu pa┼ästw, kt├│rym pomagamy, bez ┼╝adnych warunk├│w. Niech sami decyduj─ů, na co wyda─ç pieni─ůdze.
 
Czy Polska tak┼╝e to robi?
Nie, i bywa za to krytykowana. A czy Pan uwa┼╝a, ┼╝e powinni┼Ťmy bez ┼╝adnych warunk├│w przekaza─ç Bia┼éorusi, Tad┼╝ykistanowi, czy Sudanowi Po┼éudniowemu 200, 300, czy 500 milion├│w dolar├│w, zak┼éadaj─ůc, ┼╝e ich rz─ůdy najlepiej wiedz─ů, jak wykorzysta─ç dane im pieni─ůdze?
 
Przecie┼╝ s─ů to kraje, kt├│rych rz─ůdy nie przestrzegaj─ů zasad demokratycznych, prze┼Ťladuj─ů swoich obywateli.
Ale przez lata takie by┼éo w┼éa┼Ťnie oblicze pomocy rozwojowej. Polska jest jednym z pierwszych kraj├│w, kt├│ry powiedzia┼é, ┼╝e pieni─ůdze z pomocy rozwojowej nie powinny by─ç przekazywane rz─ůdom kraj├│w autorytarnych. Gdy podczas konferencji ÔÇ×Solidarni z Bia┼éorusi─ůÔÇŁ w 2011 roku w Warszawie zaproponowali┼Ťmy krajom udzielaj─ůcym pomocy, aby pieni─ůdze z pomocy rozwojowej wykorzysta─ç na wsparcie spo┼éecze┼ästwa obywatelskiego Bia┼éorusi, by┼éo to zaskoczeniem dla niekt├│rych darczy┼äc├│w. Chwil─Ö potem wybuch┼éa Arabska Wiosna.
 
Polska posiada te┼╝ innowacyjne narz─Ödzia finansowe takie jak 1%. Czy ma pan ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e 1% przekazany np. na stowarzyszenie Inicjatywa Wolna Bia┼éoru┼Ť to tak┼╝e jest oficjalna pomoc rozwojowa? Oczywi┼Ťcie je┼Ťli zostanie wydany na pomoc Bia┼éorusi.
 
Nie mam.
1% nie pochodzi z Pana portfela, to s─ů podatki. Publiczne pieni─ůdze. O ich sposobie wydawania decyduj─ů nie parlament czy rz─ůd, ale bezpo┼Ťrednio obywatele. Jest zaledwie kilka kraj├│w na ┼Ťwiecie, kt├│re przyj─Ö┼éy takie rozwi─ůzanie.
 
Na konferencji ÔÇ×Solidarni z Bia┼éorusi─ůÔÇŁ rzuca┼éo si─Ö w oczy, ┼╝e inne kraje przeznaczaj─ů wi─Öksze kwoty na pomoc rozwojow─ů.
Na pomoc rozwojow─ů og├│lnie tak, na Bia┼éoru┼Ť ÔÇô na pewno nie. Prosz─Ö mi wskaza─ç pa┼ästwo, kt├│re przeznacza na pomoc Bia┼éorusi 10 milion├│w euro rocznie. Co wi─Öcej, jest to pomoc bezzwrotna. W przeciwie┼ästwie do wielu kraj├│w, polska wsp├│┼épraca rozwojowa nie koncentruje si─Ö na wpieraniu w┼éasnego biznesu w kraju, kt├│remu pomagamy. Takie dzia┼éanie przynosi doch├│d, kt├│ry wraca do kraju pomagaj─ůcego w formie podatk├│w, wzrostu zatrudnienia. Polska z regu┼éy nie przekazuje pieni─Ödzy w ten spos├│b. Zatem nasza pomoc jest pomoc─ů netto. Jedyny istotny wyj─ůtek to niedawne umorzenie kredytu wobec Chin. Ta sprawa s┼éusznie boli, ale nie by┼éa to decyzja MSZ.
 
Na czym jeszcze polega krytyka polskiego modelu pomocy?
Po wst─ůpieniu do UE systematycznie zwracano nam uwag─Ö, ┼╝e powinni┼Ťmy pomaga─ç przede wszystkim Afryce Subsaharyjskiej, kt├│rej wi─Ökszo┼Ť─ç stanowi─ů dawne francuskie kolonie. To zrozumia┼ée, ┼╝e Francja uwa┼╝a, i┼╝ ca┼éa polska pomoc powinna by─ç skierowana do Afryki. Tak samo zrozumia┼ée jest te┼╝ nasze przekonanie, ┼╝e co najmniej cz─Ö┼Ť─ç francuskiej pomocy powinna trafi─ç do Mo┼édawii, Ukrainy, Bia┼éorusi, Tad┼╝ykistanu.
 
Nie ma wi─Öc zgody co do tego, komu pomaga─ç. Czy zgadzamy si─Ö chocia┼╝ na to, jak pomaga─ç?
Pomoc ka┼╝dego kraju ma swoj─ů w┼éasn─ů specyfik─Ö. Kanadyjczycy stawiaj─ů warunek, ┼╝e pieni─ůdze z pomocy rozwojowej nie mog─ů prowadzi─ç do degradacji ┼Ťrodowiska naturalnego. Wiele kraj├│w, w tym Polska, podkre┼Ťla, ┼╝e pomoc powinna prowadzi─ç do wyr├│wnania szans kobiet i m─Ö┼╝czyzn. Szwedzi podkre┼Ťlaj─ů znaczenie transparentno┼Ťci pomocy. Dla Polski z jej do┼Ťwiadczeniami historycznymi ma ogromne znaczenie to, by nasza pomoc nie wspiera┼éa re┼╝im├│w autorytarnych, rz─ůd├│w, kt├│re prze┼Ťladuj─ů swoich obywateli. Ka┼╝dy polski projekt powinien dawa─ç obywatelom wi─Ökszo┼Ť─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç wsp├│┼édecydowania o w┼éasnym losie. Co najmniej na szczeblu lokalnym. Nie wszyscy tak uwa┼╝aj─ů.
 
W ostatnich kilkunastu latach wsp├│┼éprac─Ö rozwojow─ů kszta┼étowa┼éy Milenijne Cele Rozwoju. Cele zosta┼éy opracowane w oparciu o Deklaracj─Ö Milenijn─ů przyj─Öt─ů na szczycie ONZ w 2000 roku. Przy redagowaniu Cel├│w ┼Ťwiadomie pomini─Öto tre┼Ťci tylko jednego, 5-go rozdzia┼éu deklaracji zatytu┼éowanego ÔÇ×Prawa cz┼éowieka, demokracja i praktyki dobrego rz─ůdzeniaÔÇŁ. Na kilkana┼Ťcie lat z debaty publicznej wymazano jeden z bardzo wa┼╝nych element├│w rozwoju.
 
W efekcie znaczna cz─Ö┼Ť─ç europejskiej pomocy rozwojowej by┼éa przekazywana w r─Öce rz─ůd├│w autorytarnych. Naturalnym wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e wsp├│┼éprzewodnicz─ůcym Unii na rzecz Regionu Morza ┼Ür├│dziemnego by┼é nie kto inny jak Hosni Mubarak. Nam trudno by┼éoby wyobrazi─ç sobie powierzenie Aleksandrowi ┼üukaszence rotacyjnego przewodnictwa Partnerstwa Wschodniego.
 
Zwraca┼é pan uwag─Ö na to, ┼╝e gdzie indziej chce kierowa─ç pomoc Francja, gdzie indziej Polska. Czy fundacja powo┼éana centralnie dla ca┼éej Unii – European Endowmnment for Democracy – realizuje cele Partnerstwa Wschodniego?
Ta instytucja nie powsta┼éa, by wspiera─ç Partnerstwo. Geograficznie w takim samym stopniu obejmuje kraje po┼éudniowego i wschodniego s─ůsiedztwa UE. Partnerzy Fundacji b─Öd─ů zar├│wno w Egipcie, jak i na Ukrainie. Powo┼éana z polskiej inicjatywy jest uzupe┼énieniem istniej─ůcych program├│w Unii. W przeciwie┼ästwie do nich pozwala sprawnie i elastycznie reagowa─ç na wydarzenia r├│wnie┼╝ w krajach rz─ůdz─ůcych autorytarnie, gdzie nie mo┼╝emy liczy─ç na wsp├│┼éprac─Ö z w┼éadzami. EEfD ma dociera─ç do partner├│w niezale┼╝nymi kana┼éami, a nie za po┼Ťrednictwem przedstawicielstw UE w zainteresowanych krajach. Wed┼éug mojej wiedzy w┼Ťr├│d pierwszych wspartych inicjatyw s─ů te┼╝ inicjatywy bia┼éoruskie.
 
EEfD by┼éa bardzo wa┼╝n─ů inicjatyw─ů Polski. Pocz─ůtkowo spotka┼éa si─Ö z du┼╝ym oporem ze strony kraj├│w przywi─ůzanych do tradycyjnego modelu pomocy rozwojowej.
 
Czy faktycznie udaje nam si─Ö promowa─ç inny styl dzia┼éania?
Projekty (r├│wnie┼╝ unijne) uruchomione w rezultacie konferencji donor├│w ÔÇ×Solidarni z Bia┼éorusi─ůÔÇŁ by┼éy adresowane do spo┼éecze┼ästwa obywatelskiego Bia┼éorusi i realizowane bez uzgodnienia z tamtejszymi w┼éadzami. Dzi─Öki naszym staraniom powsta┼é European Endownment, w czasie i dzi─Öki polskiej prezydencji w UE zmieni┼é si─Ö j─Özyk, jakim m├│wi si─Ö w Unii o pomocy rozwojowej. Tam, gdzie przed kilku laty m├│wi┼éo si─Ö o dobrym rz─ůdzeniu, dzi┼Ť wprost m├│wi si─Ö o samorz─ůdno┼Ťci, demokracji. To zas┼éuga mi─Ödzy innymi Polski, Szwecji, Norwegii.
 
A czy Polska powinna przeznacza─ç wi─Öcej pieni─Ödzy na pomoc rozwojow─ů? Z pewno┼Ťci─ů tak, cho─ç nie jestem pewien, czy ju┼╝ dzi┼Ť byliby┼Ťmy w stanie wyda─ç je m─ůdrze. Gdyby przekaza─ç organizacjom pozarz─ůdowym pieni─ůdze, kt├│re tylko w roku 2012 przeznaczane zosta┼éy na umorzenie d┼éug├│w Chinom, by┼éoby to dodatkowe 150 milion├│w z┼é.
 
Czyli kwota kilkukrotnie przewy┼╝szaj─ůca ┼Ťrodki obecnie przeznaczane na pomoc rozwojow─ů poprzez organizacje pozarz─ůdowe.
Dok┼éadnie. ┼üatwo takie pieni─ůdze wp┼éaci─ç do organizacji mi─Ödzynarodowych, przekaza─ç przedsi─Öbiorstwom, aby zbudowa┼éyby autostrad─Ö, czy udzieli─ç pomocy bud┼╝etowej. Du┼╝o trudniej przekaza─ç je w formie stosunkowo niedu┼╝ych rocznych projekt├│w realizowanych przez organizacje obywatelskie.
 
Adam Leszczy┼äski na ┼éamach ÔÇ×KontaktuÔÇŁ krytykowa┼é polsk─ů pomoc za to, ┼╝e s┼éu┼╝y g┼é├│wnie realizacji naszych w┼éasnych cel├│w. Wspieramy projekty w Afganistanie, kt├│re maj─ů poprawi─ç bezpiecze┼ästwa naszych ┼╝o┼énierzy. Wed┼éug tej linii krytyki najlepiej by┼éoby, gdyby kraj kt├│ry udziela pomocy, sam na niej nie skorzysta┼é.
Z takiej perspektywy Polska nale┼╝y do najlepszych dawc├│w. Przekazuje pomoc netto nie oczekuj─ůc zysk├│w. W powszechnym ÔÇ×nadmuchiwaniuÔÇŁ sum raportowanych jako ODA Polska zachowuje si─Ö wstrzemi─Ö┼║liwie ÔÇô nie wliczamy w bud┼╝et pomocowy pieni─Ödzy przekazanych Polonii np. na Ukrainie na nauk─Ö j─Özyka ojczystego. Inaczej post─Öpuje np. Francja, kt├│ra za pomoc uznaje wsparcie nauki francuskiego w by┼éych koloniach.
 
Jako pomoc liczymy zdaniem Leszczy┼äskiego te┼╝ stypendia na studia w Polsce dla obywateli innych kraj├│w. Oni z regu┼éy ju┼╝ tu zostaj─ů.
Wielu Polak├│w, kt├│rzy wyjechali na stypendia w latach 80-tych, czy na pocz─ůtku lat 90-tych, wr├│ci┼éo do kraju. Podobnie post─Öpuje wielu student├│w przyje┼╝d┼╝aj─ůcych do Polski (nie m├│wimy tu o studentach polskiego pochodzenia ÔÇô oni nie s─ů liczeni w pomocy rozwojowej). Cz─Ö┼Ť─ç zostaje. Oczywi┼Ťcie. S─ů wolnymi lud┼║mi w wolnym kraju. Nie s┼éysza┼éem jednak pomys┼éu, by kto┼Ť proponowa┼é deportacj─Ö bia┼éoruskich absolwent├│w programu Kalinowskiego. Nie dajmy si─Ö zwariowa─ç.
 
Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç polskiej pomocy kierowanej do kraj├│w Partnerstwa Wschodniego ma charakter prodemokratyzacyjny, czyli polityczny. Czy taka pomoc powinna nazywa─ç si─Ö pomoc─ů rozwojow─ů, czy po prostu pomoc─ů polityczn─ů?
Nie bardziej polityczn─ů ni┼╝ budowanie uniwersytetu i przymykanie oczu na fakt, ┼╝e b─Öd─ů si─Ö w nim uczyli tylko ch┼éopcy lub dzieci nomenklatury. Na kolacji, podczas zebrania Rady Rozwojowej UE w Sopocie w czasie polskiej prezydencji, Zainab Bangura, wieloletnia dzia┼éaczka na rzecz praw kobiet w Sierra Leonem, nast─Öpnie minister spraw zagranicznych i minister zdrowia, powiedzia┼éa m─ůdre s┼éowa: ÔÇ×Demokracja i rozw├│j s─ů ze sob─ů zwi─ůzane jak peda┼éy w rowerze. Je┼╝eli brakuje jednego, nigdzie si─Ö nie pojedzieÔÇŁ. Jestem g┼é─Öboko przekonany, ┼╝e nie ma szans na prawdziwy rozw├│j w warunkach, w kt├│rych ludzie nie mog─ů wsp├│┼édecydowa─ç o swoim losie. Nie ma rozwoju w krajach niewolniczych i autorytarnych.
 
Badania PISA pokazuj─ů, ┼╝e Polska dzi─Öki m─ůdrym reformom wesz┼éa do elity kraj├│w z najlepszymi wynikami edukacji szkolnej. By┼éo to mo┼╝liwe nie dzi─Öki pieni─ůdzom z ropy, czy innych bogactw naturalnych, ale przekazaniu wa┼╝nej cz─Ö┼Ťci w┼éadzy nad edukacj─ů samorz─ůdom. Dzi┼Ť widzimy efekty tych decyzji, a udzielaj─ůc pomocy wykorzystujemy w┼éasne do┼Ťwiadczenie. Przenosz─ůc to na grunt pomocy rozwojowej. Chyba nie wierzy pan, ┼╝e jeste┼Ťmy w stanie zbudowa─ç ┼Ťwietne autostrady w Afryce?
 
Nie s─ůdz─Ö. Wydaje si─Ö, ┼╝e Francuzi maj─ů tam du┼╝o lepsze kontakty biznesowe.
Moim zdaniem po prostu nie potrafimy tak dobrze budowa─ç autostrad. S─ů dziedziny, w kt├│rych nie powinni┼Ťmy pomaga─ç, bo si─Ö na nich nie znamy. Pomagajmy w tych, w kt├│rych mamy do┼Ťwiadczenie, wiedz─Ö, umiej─Ötno┼Ťci i ekspert├│w: tworzeniu samorz─ůdno┼Ťci, wolnych medi├│w, ma┼éego biznesu, obywatelskiego zaanga┼╝owania w sprawy publiczne. To jest w┼éa┼Ťnie polski wk┼éad w europejsk─ů i ┼Ťwiatow─ů pomoc rozwojow─ů.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś