Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sprawiedliwo┼Ť─ç po latach ÔÇô NSA przeciw handlowi roszczeniami

Orzeczenie NSA niew─ůtpliwie czyni zado┼Ť─ç poczuciu sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej. Mieszka┼ä, zdrowia i nerw├│w wielu ich lokatorom to ju┼╝ nie przywr├│ci, ale eliminacja nieuczciwie zdobytych fortun by┼éaby bardzo istotna ze spo┼éecznego punktu widzenia.
Sprawiedliwo┼Ť─ç po latach ÔÇô NSA przeciw handlowi roszczeniami
ilustr.: Marta Basak

Zupe┼énie niespodziewan─ů i prze┼éomow─ů seri─Ö czterech orzecze┼ä w sprawach reprywatyzacyjnych wyda┼é w tym tygodniu Naczelny S─ůd Administracyjny.

Uchyli┼é on orzeczenia s─ůdu administracyjnego w Warszawie, kt├│ry z kolei uchyla┼é (na wniosek beneficjent├│w reprywatyzacji, a konkretniej tak zwanych ÔÇ×handlarzy roszcze┼äÔÇŁ i, cz─Ö┼Ťciowo, miasta) decyzje Komisji Weryfikacyjnej ds. Reprywatyzacji (tak zwanej Komisji Jakiego). Nie znamy jeszcze pe┼énego uzasadnienia orzeczenia NSA, wi─Öc ze szczeg├│┼éowymi wnioskami dotycz─ůcymi skutk├│w wyrok├│w trzeba b─Ödzie jeszcze kilka tygodni poczeka─ç. Dysponujemy natomiast przekazem medialnym dotycz─ůcym g┼é├│wnych motyw├│w wyg┼éoszonych na sali s─ůdowej przez s─Ödziego Mariana Wolanina. Ju┼╝ na tej podstawie mo┼╝emy pokusi─ç si─Ö o kilka istotnych refleksji.

Wszystko wskazuje na to, ┼╝e zasadnicz─ů podstaw─ů przyznania racji Komisji, kt├│ra uchyli┼éa decyzje reprywatyzacyjne prezydenta miasta sprzed ponad dekady, by┼éo uznanie, ┼╝e tak zwane roszczenia dekretowe dotycz─ůce ustanowienia prawa u┼╝ytkowania wieczystego na znacjonalizowanych w 1945 roku nieruchomo┼Ťciach nie podlega┼éy obrotowi cywilnoprawnemu, czyli nie mog┼éy by─ç przedmiotem um├│w sprzeda┼╝y. S─Ödzia Wolanin wskaza┼é, ┼╝e art. 7 Dekretu Bieruta wprost wymienia┼é, na czyj─ů rzecz mo┼╝na ustanowi─ç takie prawo (czyli m├│wi─ůc potocznie ÔÇô komu mo┼╝na odda─ç nieruchomo┼Ť─ç) ÔÇô mieli to by─ç co do zasady byli w┼éa┼Ťciciele i ich prawni nast─Öpcy. Zdaniem S─ůdu, ÔÇ×nie wiedzie─ç czemu, nikt nie zwr├│ci┼é uwagiÔÇŁ dot─ůd na to, ┼╝e roszczenia takie maj─ů charakter administracyjnoprawny, a nie cywilnoprawny. A zatem nie mog─ů by─ç poddawane swobodnemu obrotowi.

To znaczy, ┼╝e jedna z najbardziej kontrowersyjnych, a cz─Östo patologicznych praktyk zwi─ůzanych z reprywatyzacj─ů, polegaj─ůca na odsprzedawaniu swoich uprawnie┼ä do ubiegania si─Ö o zwrot na przyk┼éad kamienicy zosta┼éa uznana za niezgodn─ů z prawem. Dodajmy, ┼╝e cz─Östo sprzeda┼╝ tych roszcze┼ä nast─Öpowa┼éa za szokuj─ůco niskie kwoty. W jednej ze spraw, kt├│rych dotycz─ů wyroki NSA, roszczenia skupiono za 100 tysi─Öcy z┼éotych, podczas gdy warto┼Ť─ç nieruchomo┼Ťci wynosi┼éa ponad 3,5 miliona z┼éotych (dane za uzasadnieniem do uchylonego orzeczenia WSA z 4.12.2019 roku sygn. akt I SA/Wa 1794/18). W innej sprawie z kolei s─ůd przyzna┼é, ┼╝e roszczenia by┼éy skupione za poni┼╝ej 1 procenta warto┼Ťci nieruchomo┼Ťci (sic!). Niestety nie wiemy jeszcze, czy NSA odniesie si─Ö w swoim uzasadnieniu nie tylko do samego procederu skupowania roszcze┼ä, ale i do tej ra┼╝─ůcej niewsp├│┼émierno┼Ťci ich warto┼Ťci, kt├│ra by┼éa przecie┼╝ ÔÇ×modelem biznesowymÔÇŁ handlarzy roszcze┼ä. Dodajmy, ┼╝e ta niewsp├│┼émierno┼Ť─ç by┼éa jedn─ů z przyczyn uniewa┼╝niania decyzji przez Komisj─Ö.

Nie wiemy te┼╝, czy NSA odniesie si─Ö do interpretacji wzbudzaj─ůcej powa┼╝ne kontrowersje ÔÇ×przes┼éanki posiadaniaÔÇŁ. Chodzi o to, czy dekret Bieruta nale┼╝y rozumie─ç w ten spos├│b, ┼╝e osoby, kt├│re ubiegaj─ů si─Ö o zwrot nieruchomo┼Ťci powinny wykaza─ç, ┼╝e w chwili sk┼éadania tak zwanych ÔÇ×wniosk├│w dekretowychÔÇŁ w latach 40., w├│wczas wyw┼éaszczani byli w posiadaniu danej nieruchomo┼Ťci. Przez lata ukszta┼étowa┼é si─Ö w orzecznictwie pogl─ůd w zasadzie ignoruj─ůcy t─Ö przes┼éank─Ö, tymczasem na konieczno┼Ť─ç jej przywo┼éywania wskazywa┼éa mi─Ödzy innymi profesor Ewa ┼ü─Ötowska, przypominaj─ůc, ┼╝e celem dekretu by┼éo przede wszystkim zach─Öcenie mieszka┼äc├│w stolicy do w┼é─ůczenia si─Ö w jej odbudow─Ö. Podobne stanowisko wyrazi┼é TK w prze┼éomowym orzeczeniu z 2016 roku, o kt├│rym mia┼éem okazj─Ö pisa─ç w├│wczas na tych ┼éamach.

Pozostawiaj─ůc te i kilka innych, istotnych pyta┼ä do czasu, gdy przeczytamy szczeg├│┼éowe uzasadnienie orzecze┼ä, a tak┼╝e (co r├│wnie istotne) gdy oka┼╝e si─Ö, czy inne sk┼éady orzekaj─ůce s─ůdu p├│jd─ů t─ů sam─ů ┼Ťcie┼╝k─ů rozumowania, nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö na trzy kwestie. Po pierwsze, orzeczenie NSA niew─ůtpliwie czyni zado┼Ť─ç poczuciu sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej i zwyk┼éej ludzkiej uczciwo┼Ťci ÔÇô trudno jest na jakiejkolwiek ideowej podstawie (nawet skrajnie ekonomicznie liberalnej!) broni─ç procederu skupowania za bezcen roszcze┼ä do znacjonalizowanych budynk├│w i nast─Öpnie przejmowania ich na cele biznesowe. To, ┼╝e tak d┼éugo system prawny pa┼ästwa polskiego pozwala┼é na taki proceder, powinno pozosta─ç wielkim wyrzutem sumienia os├│b, kt├│rego go wsp├│┼étworzy┼éy ÔÇô zar├│wno w wymiarze legislacyjnym, jak i w praktyce orzekania. Niezale┼╝nie od ich barw politycznych. Bardzo istotne b─Ödzie to, czy uda si─Ö na bazie orzecze┼ä NSA skutecznie odzyska─ç dla miasta przej─Öte w ten spos├│b nieruchomo┼Ťci lub ekwiwalent pieni─Ö┼╝ny. Mieszka┼ä, zdrowia i nerw├│w wielu ich lokatorom to ju┼╝ nie przywr├│ci, ale eliminacja fortun zdobytych tak nieuczciwie by┼éaby bardzo istotna ze spo┼éecznego punktu widzenia. Sprawiedliwo┼Ť─ç po latach nigdy nie jest pe┼éna, ale nie musi by─ç ┼╝adna.

Po drugie, przy wszystkich zastrze┼╝eniach do ÔÇ×szeryfowskiegoÔÇŁ podej┼Ťcia Patryka Jakiego i Sebastiana Kalety do sprawy reprywatyzacyjnej a tak┼╝e nie zapominaj─ůc o ich innych grzechach zwi─ůzanych z praworz─ůdno┼Ťci─ů nale┼╝y przyzna─ç, ┼╝e Komisja Weryfikacyjna odegra┼éa istotn─ů rol─Ö nie tylko w przywracaniu godno┼Ťci ofiarom warszawskiej reprywatyzacji, ale tak┼╝e w zmianie podej┼Ťcia prawnego do reprywatyzacji. Podkre┼Ťlmy, ┼╝e orzeczenie z 29 sierpnia zapad┼éo w jednym z najwa┼╝niejszych polskich s─ůd├│w, w prawid┼éowym sk┼éadzie do┼Ťwiadczonych s─Ödzi├│w (nie uczestniczy┼é w nim ┼╝aden nominat tak zwanego neoKRS).

Po trzecie wreszcie, nie da si─Ö uciec od refleksji, ┼╝e orzecznictwo s─ůdowe ewoluuje pod wp┼éywem nie tylko dyskusji doktrynalnych, ale r├│wnie┼╝ ┼Ťwiadomo┼Ťci i, dobrze rozumianej, presji spo┼éecznej. S─Ödzia Wolanin dziwi┼é si─Ö, ┼╝e ÔÇ×nie wiedzie─ç czemu nikt nie zwr├│ci┼é wcze┼Ťniej uwagiÔÇŁ na to ┼╝e roszczenia nie powinny podlega─ç handlowi. Dodajmy ÔÇô ÔÇ×niktÔÇŁ oznacza r├│wnie┼╝ jego koleg├│w z s─ůd├│w administracyjnych, kt├│rzy wielokrotnie dopuszczali tak─ů praktyk─Ö w swoim orzecznictwie. Zaryzykuj─Ö tez─Ö, ┼╝e wiem czemu tak by┼éo ÔÇô po prostu przez lata uznawali┼Ťmy, ┼╝e mechanizmy rynkowe zawsze i w ka┼╝dej sytuacji najlepiej rozwi─ůzuj─ů kwestie spo┼éeczne, a pa┼ästwo powinno zminimalizowa─ç swoj─ů ingerencj─Ö w nie. C├│┼╝, bywa ┼╝e takie podej┼Ťcie jest s┼éuszne, ale bywa te┼╝, ┼╝e prowadzi do takich patologii jak warszawski handel roszczeniami.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś