Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sportswashing, czyli futbolowe gwiezdne wojny

Pa┼ästwa znad Zatoki Perskiej zrozumia┼éy, ┼╝e ich oparte na paliwach kopalnych bogactwo nie jest wieczne. Prowadz─ů wi─Öc biznesowo-polityczn─ů ofensyw─Ö, kt├│ra ma im da─ç zakorzenienie w ÔÇ×┼Ťwiecie ZachoduÔÇŁ. Sport, a przede wszystkim pi┼éka no┼╝na, jest idealnym oknem wystawowym.
Sportswashing, czyli futbolowe gwiezdne wojny
ilustr.: Andrzej D─Öbowski

26.01.2022

Prezes Mi─Ödzynarodowej Federacji Pi┼éki No┼╝nej (FIFA) Gianni Infantino wyst─Öpuje przed Rad─ů Europy, promuj─ůc pomys┼é rozgrywania mundialu co dwa lata (obecnie mistrzostwa ┼Ťwiata w pi┼éce no┼╝nej odbywaj─ů si─Ö w czteroletnich odst─Öpach), a jeden z jego argument├│w brzmi nast─Öpuj─ůco: ÔÇ×Futbol to szanse, nadzieja, reprezentacje, kraje, serca, rado┼Ť─ç, emocje. Nie mo┼╝emy m├│wi─ç reszcie ┼Ťwiata: dajcie nam pieni─ůdze, a je┼Ťli przypadkowo macie dobrego pi┼ékarza, dajcie nam te┼╝ tego pi┼ékarza, a sami ogl─ůdajcie nas w telewizji. Musimy zawrze─ç ich w┼Ťr├│d nas. Musimy znale┼║─ç spos├│b, by zaanga┼╝owa─ç ca┼éy ┼Ťwiat i da─ç nadziej─Ö Afrykanom, by nie musieli przekracza─ç Morza ┼Ür├│dziemnego, by mo┼╝e znale┼║─ç lepsze ┼╝ycie, albo ÔÇô co bardziej prawdopodobne ÔÇô ┼Ťmier─ç w morzu. Musimy dawa─ç szanse i musimy dawa─ç godno┼Ť─ç. [ÔÇŽ] Mo┼╝e odpowiedzi─ů na to wszystko jest w┼éa┼Ťnie mundial co dwa lataÔÇŁ.

Cho─ç FIFA ju┼╝ od lat nie ma dobrej prasy, te s┼éowa musia┼éy zdumie─ç nawet jej najwi─Ökszych krytyk├│w. Przeciwko rozpychaniu kalendarza i dok┼éadaniu do niego kolejnych spotka┼ä protestuje wielu czynnych pi┼ékarzy, kt├│rzy w trakcie sezonu graj─ů i tak co trzy dni, a wraz ze wzrostem liczby mecz├│w s─ů coraz bardziej przeci─ů┼╝eni. Co wi─Öcej, zm─Öczenie kumuluje si─Ö szczeg├│lnie w ko┼äc├│wkach sezon├│w, kiedy zawodnicy graj─ů o najwy┼╝sze cele ÔÇô czy to w ligach krajowych, europejskich pucharach, czy mi─Ödzynarodowych turniejach. Jednocze┼Ťnie zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç obserwator├│w pi┼éki no┼╝nej zgadza si─Ö, ┼╝e g┼é├│wnym celem, kt├│ry stoi za pomys┼éem ÔÇ×dog─ÖszczeniaÔÇŁ mistrzostw, jest prognozowany skokowy wzrost przychod├│w samej federacji.

Sp├│jrzmy na liczby. Czy bud┼╝et FIFA jest na tyle du┼╝y, ┼╝eby faktycznie ÔÇ×zaanga┼╝owa─ç ca┼éy ┼Ťwiat i da─ç nadziej─Ö AfrykanomÔÇŁ? Przychody federacji w latach 2015-2018 wynios┼éy w sumie nieco ponad sze┼Ť─ç miliard├│w dolar├│w. To niew─ůtpliwie spora suma, niemniej trudno sobie wyobrazi─ç, jak mia┼éaby ona rozwi─ůza─ç problem uchod┼║stwa na ┼Ťwiecie ÔÇô abstrahuj─ůc od tego, czy faktycznie jest inwestowana w tym celu. Co ciekawe, przychody FIFA w roku 2018, w kt├│rym odbywa┼éy si─Ö ostatnie mistrzostwa ┼Ťwiata, odpowiadaj─ů za ponad 70 procent przychod├│w z tych czterech lat. Liczby nie k┼éami─ů: podwojenie mundiali prawdopodobnie skutkowa┼éby podwojeniem przychod├│w organizacji.

By─ç mo┼╝e jednak na powi─Ökszeniu tortu mogliby zyska─ç wszyscy? By─ç mo┼╝e, gdyby co drugie mistrzostwa ┼Ťwiata odbywa┼éy si─Ö w ubo┼╝szych ÔÇô na przyk┼éad afryka┼äskich ÔÇô krajach, by┼éby to realny impuls dla ich rozwoju? W ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Sport nie istniejeÔÇŁ Jan Sowa i Krzysztof Wola┼äski przekonuj─ůco argumentuj─ů jednak, ┼╝e wielkie imprezy sportowe, w tym mundiale, dla kraj├│w i miast gospodarzy stanowi─ů raczej ┼║r├│d┼éo koszt├│w, a nie korzy┼Ťci, a je┼Ťli kto┼Ť si─Ö na nich bogaci, to tylko ich najbogatsi mieszka┼äcy ÔÇô na przyk┼éad w zwi─ůzku z wyw┼éaszczeniami i zmianami infrastrukturalnymi przeprowadzanymi wok├│┼é inwestycji sportowych. W┼Ťr├│d beneficjent├│w jest te┼╝ oczywi┼Ťcie FIFA oraz jej najwi─Öksi, globalni sponsorzy, maj─ůcy monopol na komercyjno-konsumpcyjn─ů obs┼éug─Ö imprezy.

Organizacja ┼Ťwiatowych imprez ÔÇô ze wzgl─Ödu na konieczno┼Ť─ç zrealizowania nowych inwestycji (aktualnie na przyk┼éad budowy klimatyzowanych boisk na pustyni w Katarze), ruch turystyczny i wzmo┼╝on─ů konsumpcj─Ö w trakcie samych mistrzostw ÔÇô nie sprzyja raczej r├│wnie┼╝ walce z katastrof─ů klimatyczn─ů, kt├│rej skutki, jako jeden z czynnik├│w, przyczyniaj─ů si─Ö do podejmowania decyzji o migracji.

Jak wi─Öc mundial co dwa lata mia┼éby sprawi─ç, ┼╝e m┼éodzi Afryka┼äczycy, motywowani marzeniem o poprawieniu swojej sytuacji ┼╝yciowej, pozostan─ů w krajach swojego pochodzenia, zamiast decydowa─ç si─Ö na niebezpieczn─ů podr├│┼╝ przez Morze ┼Ür├│dziemne? Wie to chyba tylko sam Infantino. Gdy przeczyta┼éem jego wypowied┼║ o uchod┼║cach, wydawa┼éo mi si─Ö, ┼╝e w┼éodarzom ┼Ťwiatowego futbolu trudno b─Ödzie zrobi─ç lub powiedzie─ç co┼Ť bardziej kuriozalnego.

Miesi─ůc p├│┼║niej Rosja zaatakowa┼éa Ukrain─Ö.

***

25.02.2022

Dzie┼ä po rosyjskiej inwazji na Ukrain─Ö w internetowym Kanale Sportowym jego czterech za┼éo┼╝ycieli, a zarazem popularnych dziennikarzy sportowych ÔÇô Micha┼é Pol, Krzysztof Stanowski, Mateusz Borek i Tomasz Smokowski ÔÇô ÔÇ×grillujeÔÇŁ ┼üukasza Wachowskiego (sekretarza generalnego Polskiego Zwi─ůzku Pi┼éki No┼╝nej) i Zbigniewa Bo┼äka (by┼éego wybitnego reprezentanta Polski, by┼éego prezesa PZPN, a dzi┼Ť wiceprezydenta Unii Europejskich Zwi─ůzk├│w Pi┼ékarskich ÔÇô UEFA). Dzie┼ä wcze┼Ťniej polski, czeski i szwedzki zwi─ůzek pi┼ékarski wyda┼éy wsp├│lne o┼Ťwiadczenie, w kt├│rym zapowiedzia┼éy, ┼╝e ich najbli┼╝sze mecze przeciwko reprezentacji Rosji powinny odby─ç si─Ö na neutralnym gruncie (wszystkie te dru┼╝yny mog┼éy zagra─ç z Rosj─ů w marcu w bara┼╝ach do mistrzostw ┼Ťwiata). Dla opinii publicznej w Polsce by┼éa to stanowczo zbyt ma┼éo radykalna deklaracja. Dyskutuj─ůcy z sekretarzem PZPN dziennikarze domagali si─Ö jednoznacznej decyzji, ┼╝e z Rosj─ů po prostu nie zagramy, niezale┼╝nie od tego, gdzie i czy Rosjanie wyst─ůpi─ů pod swoj─ů flag─ů, a przed meczem wys┼éuchaj─ů swojego hymnu. ┼üukasz Wachowski odpowiada┼é, ┼╝e ÔÇ×to nie jest nasza decyzja, my nie mo┼╝emy powiedzie─ç: ┬źgramy/nie gramy┬╗ÔÇŁ. Decyzja nale┼╝y bowiem do FIFA i UEFA.

Dziennikarze Kana┼éu Sportowego, podobnie jak ca┼éa opinia publiczna, mogli mie─ç jednak w─ůtpliwo┼Ťci co do tego, jak na rosyjsk─ů agresj─Ö zareaguj─ů w┼éodarze ┼Ťwiatowego futbolu. Ostatnie mistrzostwa ┼Ťwiata oby┼éy si─Ö w Rosji, a by┼éo to ju┼╝ po wcze┼Ťniejszej agresji tego pa┼ästwa na Ukrain─Ö w 2014 roku. Kolejne zaplanowane s─ů w Katarze ÔÇô kraju oskar┼╝anym o ┼éamanie praw cz┼éowieka. Prezes FIFA nie ukrywa swojej za┼╝y┼éej znajomo┼Ťci z W┼éadimirem Putinem, Gazprom by┼é przez lata jednym z najwa┼╝niejszych sponsor├│w UEFA. Zar├│wno FIFA, jak i UEFA uwielbiaj─ů powtarza─ç slogany o sporcie maj─ůcym ┼é─ůczy─ç ponad podzia┼éami politycznymi, trudno jednak unikn─ů─ç wra┼╝enia, ┼╝e sport w rozumieniu szef├│w pi┼ékarskich federacji ma przede wszystkim ┼é─ůczy─ç ich konta bankowe z przyw├│dcami autorytarnych re┼╝im├│w, kt├│rzy staraj─ů si─Ö poprawi─ç sw├│j wizerunek poprzez organizacj─Ö wielkich sportowych turniej├│w.

Od 2010 roku kolejne rozgrywki pi┼ékarskie ÔÇô nie tylko mistrzostwa ┼Ťwiata ÔÇô eksportowane s─ů do kraj├│w, kt├│re gotowe s─ů sowicie p┼éaci─ç za sportwashing┬áÔÇô wykorzystywanie sportu do poprawy wizerunku. Ostatnie pi─Ö─ç edycji klubowych mistrzostw ┼Ťwiata odby┼éo si─Ö w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Katarze, kolejna edycja planowana jest w Chinach. ┼Üladem FIFA pod─ů┼╝aj─ů zreszt─ů krajowe zwi─ůzki pi┼ékarskie ÔÇô mecze o superpuchary Hiszpanii czy W┼éoch r├│wnie┼╝ rozgrywane s─ů nad Zatok─ů Persk─ů.

Wok├│┼é przyznania prawa do organizacji mundiali w 2018 i 2022 roku toczy si─Ö szeroko zakrojone ┼Ťledztwo korupcyjne. Pod p┼éaszczykiem pomocy uchod┼║com i w┼é─ůczania ca┼éego ┼Ťwiata w mo┼╝liwo┼Ť─ç ÔÇ×cieszenia si─Ö futbolemÔÇŁ realizowane s─ů brudne interesy. Szefowie pi┼ékarskich federacji, podobnie zreszt─ů jak i dzia┼éacze w innych sportach, robi─ů wi─Öc wszystko, aby nie wyklucza─ç z gry reprezentacji i zawodnik├│w z kraj├│w wywo┼éuj─ůcych wojny, ┼éami─ůcych prawa cz┼éowieka czy masowo stosuj─ůcych doping ÔÇô s─ů to bowiem ich najwa┼╝niejsi biznesowi partnerzy. ÔÇ×Maksymaln─ů kar─ůÔÇŁ jest zazwyczaj zmiana nazwy kraju, brak mo┼╝liwo┼Ťci prezentowania flagi pa┼ästwowej i hymnu. I tak na przyk┼éad w zwi─ůzku z aferami dopingowymi rosyjscy sportowcy startowali na ostatnich Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Pekinie pod bander─ů Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego.

Nie wiemy, ilu reprezentant├│w Polski ogl─ůda┼éo program Kana┼éu Sportowego. Wiemy jednak, co sta┼éo si─Ö po nim: polscy pi┼ékarze odbyli ÔÇô zainicjowane pono─ç przez graj─ůcego na co dzie┼ä w angielskim klubie Southampton stopera Jana Bednarka ÔÇô spotkanie, po kt├│rym zaledwie dzie┼ä p├│┼║niej zar├│wno prezes PZPN, poszczeg├│lni kadrowicze, jak i ca┼éa reprezentacja jednoznacznie o┼Ťwiadczyli, ┼╝e nie zagraj─ů z Rosj─ů. Do decyzji Polski szybko przy┼é─ůczy┼éy si─Ö wspomniane wcze┼Ťniej Czechy i Szwecja, a potem kolejne europejskie zwi─ůzki pi┼ékarskie ÔÇô angielski, walijski, norweski, du┼äski, alba┼äski, irlandzki i szwajcarski.

FIFA pr├│bowa┼éa prowadzi─ç swoj─ů klasyczn─ů polityk─Ö i jeszcze 27 lutego zapowiada┼éa, ┼╝e Rosjanie b─Öd─ů rozgrywali swoje mecze na wyjazdach, pod nazw─ů ÔÇ×Football Union of RussiaÔÇŁ oraz bez mo┼╝liwo┼Ťci u┼╝ywania flagi i hymnu. Wobec rosn─ůcego buntu w┼Ťr├│d krajowych federacji kapitulacja przysz┼éa szybko. Ostatecznie 28 lutego zar├│wno reprezentacja Rosji, jak i rosyjskie kluby zosta┼éy zawieszone we wszystkich rozgrywkach organizowanych przez FIFA i UEFA.

Od wybuchu wojny min─Ö┼éo pi─Ö─ç dni. Czy to zainicjowany przez Polak├│w ÔÇ×buntÔÇŁ doprowadzi┼é do przynajmniej chwilowej zmiany polityki prowadzonej przez decydent├│w ┼Ťwiatowej pi┼éki? To wizja by─ç mo┼╝e naiwna, ale dodaj─ůca otuchy ÔÇô przywracaj─ůca wiar─Ö w si┼é─Ö reprezentuj─ůcych opini─Ö publiczn─ů dziennikarzy i oddaj─ůca sprawczo┼Ť─ç pi┼ékarzom, bez kt├│rych ca┼éy pi┼ékarski biznes by┼éby, mimo wszystko, trudny do utrzymania. Nawet je┼Ťli ta si┼éa objawia si─Ö bardzo rzadko, to tym razem zagro┼╝enie dla FIFA by┼éo realne ÔÇô jej w┼éadza bierze si─Ö z tego, ┼╝e ma monopol na organizacj─Ö rozgrywek. Rosn─ůcy bunt krajowych zwi─ůzk├│w m├│g┼é doprowadzi─ç do opuszczenia przez nie dotychczasowej struktury. Aby dalej skutecznie prowadzi─ç swoje interesy, Infantino musia┼é wi─Öc, przynajmniej czasowo, po┼Ťwi─Öci─ç Rosj─Ö.

***

19.04.2021

Dwana┼Ťcie europejskich klub├│w: trzech gigant├│w z Hiszpanii (Real Madryt, Barcelona i Atletico Madryt), tak zwana angielska big six (Manchester City, Liverpool, Chelsea, Arsenal, Manchester United i Tottenham Hotspur) oraz trzy najbardziej utytu┼éowane kluby z P├│┼éwyspu Apeni┼äskiego (AC Milan, Inter Mediolan i Juventus) og┼éaszaj─ů powstanie nowych europejskich rozgrywek klubowych ÔÇô Superligi. Protestuje UEFA, maj─ůca dotychczas monopol na organizowanie europejskich rozgrywek pi┼ékarskich. Tego mo┼╝na by┼éo si─Ö spodziewa─ç, niemniej w┼éa┼Ťciwie od razu UEFA otrzyma┼éa mniej oczywiste wsparcie ÔÇô od pi┼ékarzy, trener├│w (mi─Ödzy innymi J├╝rgena Kloppa, szkoleniowca Liverpoolu), kibic├│w klub├│w, kt├│re znalaz┼éy si─Ö w┼Ťr├│d za┼éo┼╝ycieli Superligi (przede wszystkim angielskich), a nawet w┼éadz pa┼ästwowych, jak chocia┼╝by Borisa Johnsona. W efekcie angielskie kluby opu┼Ťci┼éy nowe rozgrywki w ci─ůgu doby. Co wywo┼éa┼éo tak─ů w┼Ťciek┼éo┼Ť─ç i doprowadzi┼éo do powstania tej szerokiej i zaskakuj─ůcej koalicji?

Pierwotna koncepcja Superligi przypomina┼éa ameryka┼äski model lig zawodowych, w kt├│rym organizatorami rozgrywek s─ů tworz─ůce lig─Ö kluby. W sumie za┼éo┼╝ycieli mia┼éo by─ç pi─Ötnastu ÔÇô opr├│cz wspomnianej dwunastki jeszcze niemieckie Bayern Monachium i Borussia Dortmund, a tak┼╝e b─Öd─ůcy w┼éasno┼Ťci─ů Kataru francuski klub Paris Saint-Germain (kluby te nie popar┼éy idei Superligi). Cz┼éonkowie za┼éo┼╝yciele mieli mie─ç zapewniony do┼╝ywotni dost─Öp do rozgrywek, niezale┼╝ny od ich wynik├│w sportowych. W sumie co roku w Superlidze uczestniczy─ç mia┼éo dwadzie┼Ťcia klub├│w ÔÇô poza za┼éo┼╝ycielsk─ů pi─Ötnastk─ů pi─Ö─ç w nagrod─Ö za ÔÇ×zas┼éugi sportoweÔÇŁ w swoich ligach krajowych w poprzednim sezonie.

Powo┼éanie Superligi spotka┼éo si─Ö z tak znacz─ůc─ů krytyk─ů dlatego, ┼╝e uderza┼éo w najwa┼╝niejsz─ů, przynajmniej teoretycznie, zasad─Ö europejskiego futbolu ÔÇô otwarto┼Ť─ç rozgrywek i r├│wno┼Ť─ç szans. W obecnym modelu o pozycji ka┼╝dego klubu decyduj─ů ÔÇ×zas┼éugi sportoweÔÇŁ. Dobre wyniki (zwyci─Östwo na danym poziomie rozgrywkowym) pozwalaj─ů awansowa─ç szczebel wy┼╝ej ÔÇô ostatecznie do najwy┼╝szej klasy rozgrywkowej w danym kraju. Z┼ée (najgorsze miejsca w danej lidze) skutkuj─ů spadkiem do ni┼╝szej ligi. Najlepsi z danych lig maj─ů szans─Ö na wyst─Öpy w europejskich pucharach, z kt├│rych najbardziej presti┼╝owym jest Liga Mistrz├│w (UEFA Champions League).

Tyle, je┼Ťli chodzi o teori─Ö. W praktyce nier├│wno┼Ťci zar├│wno mi─Ödzy poszczeg├│lnymi klubami, jak i pomi─Ödzy ligami krajowymi, powoduj─ů, ┼╝e system jest w znacznej mierze zamkni─Öty. Z trzydziestu edycji powo┼éanej w 1992 roku Ligi Mistrz├│w tylko trzy razy jej zwyci─Özcami by┼éy dru┼╝yny spoza Hiszpanii, Anglii, W┼éoch i Niemiec (ostatni raz Porto w 2004 roku, by┼é to te┼╝ ostatni zwyci─Özca Champions League nienale┼╝─ůcy do superligowej pi─Ötnastki najbogatszych klub├│w Europy). W sumie a┼╝ osiemna┼Ťcie edycji pad┼éo ┼éupem tylko angielskich i hiszpa┼äskich klub├│w. W XXI wieku w fina┼éach Champions League wst─ůpi┼éy jedynie trzy dru┼╝yny spoza wspomnianych wy┼╝ej kraj├│w hegemon├│w.

Jak Liga Mistrz├│w nagradza zas┼éugi sportowe? Tylko pi─Ötnastu zwyci─Özc├│w Champions League przyst─Öpowa┼éo do rozgrywek jako aktualni mistrzowie swoich kraj├│w, a tylko dwie spo┼Ťr├│d ostatnich dziesi─Öciu edycji zosta┼éy wygrane przez aktualnych mistrz├│w krajowych. Real Madryt ÔÇô o┼Ťmiokrotny, rekordowy zwyci─Özca tych rozgrywek, tylko trzykrotnie wygrywa┼é je jako aktualny mistrz Hiszpanii. W Pucharze Mistrz├│w (rozgrywkach, kt├│re zosta┼éy przekszta┼écone w Lig─Ö Mistrz├│w) startowali tylko mistrzowie kraj├│w. Aktualnie najlepsze europejskie ligi maj─ů prawo do wystawienia w Champions League czterech klub├│w, tymczasem mistrzowie s┼éabszych lig przebijaj─ů si─Ö do niej w eliminacjach. W zwi─ůzku z tym od 1992 roku ogl─ůdali┼Ťmy fina┼éy wewn─ůtrzangielskie, niemieckie, w┼éoskie, hiszpa┼äskie, a nawet wewn─ůtrzmadryckie. W tym samym czasie mistrz Polski awansowa┼é do Ligi Mistrz├│w trzykrotnie.

Podobne statystyki mo┼╝na mno┼╝y─ç w niesko┼äczono┼Ť─ç. Je┼Ťli spojrze─ç na ko┼äcowe wyniki, Superliga nie wprowadzi┼éaby wi─Öc w┼éa┼Ťciwie ┼╝adnej rewolucji. Gdy jednak zajrzymy g┼é─Öbiej, w dotychczasowych rozgrywkach pozostaj─ů resztki sportowej rywalizacji. Wymienione wy┼╝ej kluby hegemoni prze┼╝ywaj─ů czasem kryzysy, przez wiele lat w Lidze Mistrz├│w brakowa┼éo b─ůd┼║ brakuje chocia┼╝by Arsenalu, Manchesteru United, Milanu czy Interu Mediolan. Jednocze┼Ťnie kilka z nich zacz─Ö┼éo osi─ůga─ç sukcesy dopiero w ostatnich latach ÔÇô Superliga petryfikowa┼éaby wi─Öc na wieczno┼Ť─ç konkretny, aktualny uk┼éad si┼é w europejskim futbolu. Niekt├│re dru┼╝yny znalaz┼éy si─Ö w niej przede wszystkim z powodu ÔÇ×zas┼éug historycznychÔÇŁ, inne ÔÇô ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e aktualnie dobrze powodzi im si─Ö finansowo.

Co wi─Öcej, w ostatnich edycjach Champions League istotn─ů rol─Ö odgrywa┼éy kluby spoza pi─Ötnastki obecnych hegemon├│w. W tegorocznej edycji Ligi Mistrz├│w do p├│┼éfina┼éu dotar┼é maj─ůcy siedzib─Ö w pi─Ö─çdziesi─Öciotysi─Öcznej miejscowo┼Ťci hiszpa┼äski Villareal, dwa lata temu w p├│┼éfinale go┼Ťci┼éy francuski Olympique Lyon i niemiecki RB Lipsk, rok wcze┼Ťniej od awansu do fina┼éu sekundy dzieli┼éy holenderski Ajax Amsterdam, kt├│ry wcze┼Ťniej wyeliminowa┼é Real Madryt i Juventus Turyn.

Cho─ç wi─Öc, ze wzgl─Ödu na r├│┼╝nice w bud┼╝etach, trudno powiedzie─ç, aby rywalizacja w Champions League toczy┼éa si─Ö na r├│wnych zasadach, obecny model pozwala znacznej liczbie klub├│w marzy─ç o zwyci─Östwie w najbardziej presti┼╝owych europejskich rozgrywkach. Marzenie to, jak pokazuje historia ostatnich trzydziestu lat, jest kra┼äcowo trudne do zrealizowania, cho─ç czasem wymyka si─Ö o w┼éos. Superliga odebra┼éaby je bezpowrotnie.

Dlaczego jednak, skoro i tak zwyci─Ö┼╝aj─ů najwi─Öksi, powsta┼é pomys┼é Superligi? Dlaczego stoj─ů za nim najbardziej utytu┼éowane w Lidze Mistrz├│w kluby ÔÇô Barcelona, a przede wszystkim Real Madryt, kt├│rego prezes sta┼é si─Ö twarz─ů nowego projektu? Dlaczego hiszpa┼äscy giganci chc─ů zako┼äczy─ç histori─Ö rozgrywek, kt├│re w najwi─Ökszym stopniu buduj─ů ich rozg┼éos? Odpowiedzi nale┼╝y szuka─ç, przygl─ůdaj─ůc si─Ö polityce prowadzonej przez wspomniane ju┼╝ pa┼ästwa znad Zatoki Perskiej.

***

W 2008 roku angielski Manchester City zosta┼é kupiony przez Abu Dhabi United Group, kt├│rej w┼éa┼Ťcicielem jest jeden z najwa┼╝niejszych cz┼éonk├│w rodziny kr├│lewskiej Zjednoczonych Emirat├│w Arabskich. W 2011 roku francuskie Paris Saint-Germain zosta┼éo kupione przez Qatar Sports Investments. Od tego czasu prezesem klubu jest zaufany cz┼éowiek rodziny kr├│lewskiej, Nasser Al-Khelaifi, a sp├│┼éka de facto zale┼╝na jest od samego emira Kataru.

Od 2008 roku Zjednoczone Emiraty Arabskie wyda┼éy na transfery netto (po odj─Öciu kwot uzyskanych za sprzedanych przez klub pi┼ékarzy) ponad 1,4 miliarda euro (wszystkie kwoty dotycz─ůce transfer├│w podawane s─ů na bazie portalu Transfermarkt i dotycz─ů danych do ko┼äca sezonu 2021/2022). W ci─ůgu jedenastu lat swoich rz─ůd├│w w Pary┼╝u Katar zainwestowa┼é w nowych zawodnik├│w prawie miliard euro netto.

Od pocz─ůtku katarskich rz─ůd├│w w Pary┼╝u wydatki transferowe netto Realu Madryt, klubu, kt├│ry ÔÇô co warto podkre┼Ťli─ç ÔÇô sportowo zdominowa┼é w tym czasie rozgrywki Ligi Mistrz├│w, wynios┼éy nieca┼ée 200 milion├│w euro. Nad tym por├│wnaniem warto pochyli─ç si─Ö jeszcze z jednego powodu. To Real w pocz─ůtkach XXI wieku bi┼é rekordy transferowe, a zarz─ůdzaj─ůcy nim prezes Florentino P├ęrez uzna┼é, ┼╝e kupowanie znanych zawodnik├│w jest najlepszym sposobem na podniesienie przychod├│w klubu (poprzez monetyzowanie ich warto┼Ťci marketingowej). B─Öd─ůca w┼éasno┼Ťci─ů (do 2022 roku) rosyjskiego oligarchy Romana Abramowicza Chelsea (w pocz─ůtkach XXI wieku r├│wnie┼╝ oskar┼╝ana o psucie pi┼ékarskiego rynku transferowego) wyda┼éa w tym okresie 500 milion├│w euro netto.

Co ciekawe, tak Real, jak i Chelsea, nie wydaj─ů na nowych zawodnik├│w du┼╝o mniej ni┼╝ PSG (Chelsea i PSG oko┼éo 1,5 miliarda, Real 1,1 miliarda), staraj─ů si─Ö jednak r├│wnowa┼╝y─ç bud┼╝et transferowy sprzeda┼╝─ů swoich graczy do innych klub├│w. Taka strategia nie interesuje inwestor├│w z Zatoki Perskiej. Je┼Ťli chc─ů kupi─ç jakiego┼Ť pi┼ékarza, to b─Öd─ů go mie─ç bez wzgl─Ödu na cen─Ö (Brazylijczyk Neymar kosztowa┼é PSG 222 miliony) czy mo┼╝liwo┼Ť─ç sprzeda┼╝y swoich pi┼ékarzy.

Oczywi┼Ťcie, koszty transfer├│w to nie jedyne pozycje w bud┼╝ecie klub├│w pi┼ékarskich ÔÇô najwi─Öksze wydatki generuj─ů pensje pi┼ékarzy. Przychody sk┼éadaj─ů si─Ö natomiast przede wszystkim z trzech ┼║r├│de┼é: zysk├│w z dnia meczowego, transmisji telewizyjnych oraz przychod├│w komercyjnych (um├│w sponsorskich, sprzeda┼╝y koszulek, reklam i tak dalej). Niemniej kwoty wydawane przez ÔÇ×kluby z Zatoki PerskiejÔÇŁ oraz r├│┼╝nice mi─Ödzy nimi a tym, ile wydaj─ů inne najbogatsze europejskie kluby, robi─ů wra┼╝enie i definiuj─ů krajobraz dzisiejszego klubowego futbolu. ÔÇ×Kluby-pa┼ästwaÔÇŁ graj─ů finansowo w innej lidze, do kt├│rej nie maj─ů wst─Öpu ani teoretycznie zarz─ůdzane przez kibic├│w, a tak naprawd─Ö b─Öd─ůce globalnymi przedsi─Öbiorstwami Real Madryt i Barcelona, ani zarz─ůdzane przez rosyjskich oligarch├│w czy ameryka┼äskie fundusze inwestycyjne inne kluby z najbogatszej europejskiej ligi ÔÇô angielskiej Premier League. Dlaczego jednak w┼éadze Kataru i Zjednoczonych Emirat├│w Arabskich zdecydowa┼éy si─Ö zaanga┼╝owa─ç w europejski futbol? Czy nale┼╝y widzie─ç w tym zwyk┼é─ů inwestycj─Ö biznesow─ů, kt├│ra po pewnym czasie ma przynie┼Ť─ç zysk?

W┼éadze pa┼ästw znad Zatoki Perskiej u┼Ťwiadomi┼éy sobie, ┼╝e ich obecne bogactwo, oparte na sprzeda┼╝y paliw kopalnych, nie jest wieczne. Po pierwsze dlatego, ┼╝e z┼éo┼╝a ropy nie s─ů niesko┼äczone, po drugie, poniewa┼╝ odchodzenie od nich nast─ůpi w przyspieszonym tempie w zwi─ůzku z katastrof─ů klimatyczn─ů. Prowadz─ů wi─Öc szerok─ů ofensyw─Ö biznesowo-polityczn─ů, kt├│ra ma im da─ç g┼é─Öbokie zakorzenienie w ÔÇ×┼Ťwiecie ZachoduÔÇŁ. Sport, a przede wszystkim globalnie popularna pi┼éka no┼╝na, s─ů idealnym oknem wystawowym. Sukces sportowy przyci─ůga fan├│w z ca┼éego ┼Ťwiata, podnosi wiarygodno┼Ť─ç w oczach inwestor├│w, pozwala ukry─ç niewygodne kwestie zwi─ůzane chocia┼╝by z (nie)przestrzeganiem praw cz┼éowieka. Przede wszystkim za┼Ť inwestycje w sport w poszczeg├│lnych europejskich krajach wzmacniaj─ů relacje biznesowo-polityczne na innych polach.

O budowanie relacji wok├│┼é sportu jest jeszcze ┼éatwiej, je┼Ťli najwa┼╝niejsi politycy mog─ů przy okazji wesprze─ç swoje ukochane kluby. Tak w┼éa┼Ťnie sta┼éo si─Ö w przypadku katarskiego przej─Öcia PSG. Transakcj─Ö um├│wiono w Pa┼éacu Elizejskim na kolacji, kt├│r─ů zorganizowa┼é ├│wczesny prezydent republiki Nicolas Sarkozy, b─Öd─ůcy jednocze┼Ťnie kibicem sto┼éecznej dru┼╝yny. Na jego zaproszenie w spotkaniu udzia┼é wzi─ů┼é r├│wnie┼╝ inny Francuz, kiedy┼Ť wybitny pi┼ékarz, wtedy prezydent UEFA Michel Platini, kt├│ry kilka dni po spotkaniu z prezydentem swojego kraju i katarskimi inwestorami w g┼éosowaniu na gospodarza mundialu w 2022 roku odda┼é g┼éos w┼éa┼Ťnie na Katar, cho─ç wcze┼Ťniej planowa┼é poprze─ç kandydatur─Ö Stan├│w Zjednoczonych. W kr├│tkim czasie Katarczycy przeprowadzili kolejne inwestycje mi─Ödzy innymi w ogromn─ů, dzia┼éaj─ůc─ů na wszystkich kontynentach, grup─Ö telewizyjn─ů beIN Sports, kt├│ra podb├│j europejskiego rynku telewizyjnego rozpocz─Ö┼éa w┼éa┼Ťnie od Francji.

Powi─ůzanie wp┼éyw├│w politycznych i biznesowych, krzy┼╝uj─ůcych si─Ö w ┼Ťwiecie sportu, najlepiej wida─ç w┼éa┼Ťnie na przyk┼éadzie Kataru. Wspomniany ju┼╝ Nasser Al-Khelaifi pe┼éni jednocze┼Ťnie funkcj─Ö prezesa PSG, prezesa┬ábeIN Media Group, prezesa Katarskiego Zwi─ůzku Tenisowego, wiceprezesa Azjatyckiej Federacji Tenisowej, prezesa Europejskiego Stowarzyszenia Klub├│w, a tak┼╝e ministra bez teki w katarskim rz─ůdzie.

Nawet tak pot─Ö┼╝ni ludzie europejskiej pi┼éki, jak wieloletni prezes Realu Madryt, by┼éy polityk i biznesmen w bran┼╝y budowlanej Florentino P├ęrez (realizuj─ůcy zreszt─ů wiele inwestycji w pa┼ästwach le┼╝─ůcych nad Zatok─ů Persk─ů), magnat medialny, by┼éy premier W┼éoch, a jednocze┼Ťnie w┼éa┼Ťciciel i prezes Milanu Silvio Berlusconi czy rosyjski oligarcha Roman Abramowicz to niewielcy gracze w por├│wnaniu z zarz─ůdcami ÔÇ×klub├│w-pa┼ästwÔÇŁ.

Wydaje si─Ö wi─Öc, ┼╝e opr├│cz niew─ůtpliwej ch─Öci pomno┼╝enia w┼éasnych przychod├│w tw├│rcy Superligi ÔÇô na czele z P├ęrezem ÔÇô chcieli, tworz─ůc nowe rozgrywki, powr├│ci─ç do r├│wnowagi. Nie b─Öd─ůc w stanie dzia┼éa─ç tak skutecznie w tr├│jk─ůcie ÔÇô polityka najwy┼╝szego szczebla, wsp├│┼épraca z FIFA (organizuje aktualnie mundial w Katarze) i UEFA oraz zarz─ůdzenie w┼éasnym klubem ÔÇô zamierzali w┼é─ůczy─ç PSG do rozgrywek, w kt├│rych ten klub mia┼éby r├│wny status w stosunku do innych klub├│w za┼éo┼╝ycieli. Al-Khelaifi dobrze to rozumia┼é, dlatego PSG odci─Ö┼éo si─Ö od Superligi, a prezes tego klubu stawiany jest przez obecnego prezydenta UEFA Aleksandra ─îeferina jako wz├│r i obro┼äca tradycyjnego europejskiego modelu rozgrywek.

***

Co dzieje si─Ö, kiedy klub spoza ÔÇ×najbogatszej pi─ÖtnastkiÔÇŁ dochodzi do p├│┼éfina┼éu Ligi Mistrz├│w? Sp├│jrzmy na przyk┼éad Ajaxu Amsterdam. Sk┼éad takiego klubu jest natychmiast rozkupywany przez ┼Ťwiatowych gigant├│w. Tu┼╝ po ostatnim awansie do p├│┼éfina┼éu w sezonie 2018/2019 jego dwie najwi─Öksze gwiazdy, a zarazem m┼éode talenty ÔÇô szef obrony Matthijs de Ligt i re┼╝yser gry w ┼Ťrodku pola Frenkie de Jong ÔÇô trafili do Juventusu i Barcelony za w sumie 170 milion├│w euro. Rok p├│┼║niej ÔÇô za w sumie 70 milion├│w ÔÇô klub opu┼Ťcili odpowiadaj─ůcy za kreowanie gry ofensywnej i zdobywanie bramek Hakim Ziyech i Donny van de Beek.

Nie chodzi wi─Öc o to, by w kontrze do ÔÇ×klub├│w-pa┼ästwÔÇŁ gloryfikowa─ç ÔÇ×tradycyjn─ů futbolow─ů arystokracj─ÖÔÇŁ na czele z Realem Madryt, Barcelon─ů, Manchesterem United, Chelsea czy Juventusem. Ona od dawna, jak tylko mo┼╝e, zaw┼éaszcza pi┼ék─Ö no┼╝n─ů i sprowadza j─ů do pojedynk├│w mi─Ödzy sob─ů. Superliga jest kolejnym logicznym krokiem na tej drodze, by─ç mo┼╝e przyspieszonym ze wzgl─Ödu na pojawienie si─Ö ÔÇ×klub├│w-pa┼ästwÔÇŁ. Kilkunastu w┼éa┼Ťcicieli klubowego oligopolu mog┼éo przestraszy─ç si─Ö, ┼╝e przy dobrze znanym im stole za chwil─Ö wszystkie asy zgromadzi dw├│ch pot─Ö┼╝nych nuworyszy. I w pewnym sensie trudno si─Ö im dziwi─ç.

Pod koniec maja uwa┼╝any za najbardziej utalentowanego pi┼ékarza m┼éodego pokolenia (ju┼╝ mistrz ┼Ťwiata z Francj─ů) Kylian Mbapp├ę zdecydowa┼é si─Ö przed┼éu┼╝y─ç kontrakt z PSG, cho─ç podobno od dziecka marzy┼é o grze w Realu Madryt i rok temu prosi┼é w┼éadze swojego klubu o pozwolenie na transfer, a ca┼éa pi┼ékarska Europa by┼éa przekonana, ┼╝e po zako┼äczeniu obecnego kontraktu w czerwcu 2022 przejdzie do dru┼╝yny z Madrytu. Trudno stwierdzi─ç, co bardziej przekona┼éo go do pozostania w Pary┼╝u ÔÇô katarskie pieni─ůdze zaproponowane w nowym kontrakcie czy telefony od by┼éego prezydenta Francji Nicolasa SarkozyÔÇÖego i obecnego Emmanuela Macrona. Od lata 2021 atak PSG tworz─ů niedosz┼éa gwiazda Realu i dwie by┼ée gwiazdy Barcelony: Brazylijczyk Neymar i Argenty┼äczyk Leo Messi. Cho─ç PSG wci─ů┼╝ czeka na tryumf w Champions League, na rynku transferowym mo┼╝e pozwoli─ç sobie na wszystko.

***

7.10.2021

Angielski Newcastle United zostaje kupiony przez saudyjski Public Investment Fund. Tym samym kolejny kraj znad Zatoki Perskiej staje si─Ö faktycznym w┼éa┼Ťcicielem klubu z Premier League. Ulice miasta wype┼éniaj─ů si─Ö rozradowanymi kibicami. W pewnym sensie mo┼╝na ich zrozumie─ç, transakcja ko┼äczy rz─ůdy nielubianego biznesmena MikeÔÇÖa AshleyÔÇÖa. By─ç mo┼╝e ci sami ludzie protestowali, kiedy ┼Ťwiat┼éo dzienne ujrza┼é projekt Superligi, dzi┼Ť ciesz─ů si─Ö, bo maj─ůtek PIF, szacowany na 430 miliard├│w dolar├│w, jest zdecydowanie wi─Ökszy ni┼╝ podobnych instytucji stworzonych przez Katar i ZEA, o innych futbolowych inwestorach nawet nie wspominaj─ůc. Newcastle sta┼éo si─Ö najbogatszym klubem na ┼Ťwiecie.

Saudyjczycy starali si─Ö o kupno klubu od kilku lat. Przeciwko transakcji protestowa┼éy organizacje broni─ůce praw cz┼éowieka, wskazuj─ůc na ich ┼éamanie przez rz─ůd w Rijadzie. Jednak to nie te protesty op├│┼║nia┼éy zakup klubu z p├│┼énocnej Anglii. Arabia Saudyjska od 2017 roku pozostawa┼éa w g┼é─Öbokim sporze politycznym z Katarem. Jednym z przejaw├│w rywalizacji by┼éo wykradanie przez Saud├│w sygna┼éu telewizyjnego z katarskiej telewizji beIN Sports, transmituj─ůcej w regionie mecze Premier League. Dopiero za┼╝egnanie konfliktu pomi─Ödzy przysz┼éymi w┼éa┼Ťcicielami klubu z Arabii Saudyjskiej z wa┼╝nym dla w┼éadz ligi partnerem biznesowym z Kataru umo┼╝liwi┼éo kupno Newcastle.

Faktycznym w┼éa┼Ťcicielem PIF jest saudyjski nast─Öpca tronu Mohammed Bin Salman, kt├│ry od kilku lat wprowadza reformy w kraju (jednym z jego g┼é├│wnych cel├│w jest uniezale┼╝nienie gospodarki Arabii Saudyjskiej od ropy naftowej), a jednocze┼Ťnie bezwzgl─Ödnie skupia w┼éadz─Ö w kraju w swoim r─Öku. Saudyjski ksi─ů┼╝─Ö jest mi─Ödzy innymi oskar┼╝ony o zlecenie zab├│jstwa dziennikarza D┼╝amala Chaszukd┼╝iego, kt├│ry w pa┼║dzierniku 2018 roku zosta┼é zamordowany w saudyjskim konsulacie w Stambule.

***

W listopadzie 2022 roku na czele tabeli Premier League znajdowa─ç si─Ö b─Ödzie zapewne Manchester City. We francuskiej Ligue 1 pierwsze miejsce okupowa─ç b─Ödzie PSG, oba kluby by─ç mo┼╝e zajm─ů pierwsze miejsca w swoich grupach w pierwszej fazie Ligi Mistrz├│w i b─Öd─ů marzy─ç o pierwszym tryumfie w tych rozgrywkach. Newcastle zanotuje prawdopodobnie dobry start sezonu i b─Ödzie si─Ö realnie liczy─ç w walce o miejsce w lidze zapewniaj─ůce europejskie puchary.

Wtedy jednak przerwiemy sezon klubowy, by przez miesi─ůc emocjonowa─ç si─Ö mistrzostwami ┼Ťwiata w Katarze. Gianni Infantino b─Ödzie nas zapewnia┼é, ┼╝e ogl─ůdamy najlepszy i najlepiej zorganizowany turniej w historii, wt├│rowa┼é mu b─Ödzie Nicolas Sarcozy, a kto wie, by─ç mo┼╝e na imprez─Ö przyb─Ödzie sam nast─Öpca saudyjskiego tronu, by potwierdzi─ç zako┼äczenie katarsko-saudyjskiego konfliktu i pokaza─ç, ┼╝e pi┼éka no┼╝na faktycznie mo┼╝e ÔÇ×┼é─ůczy─ç ponad podzia┼éamiÔÇŁ. W jakiej roli na turnieju wyst─ůpi─ů tak bardzo istotni dla prezesa FIFA uchod┼║cy? Kilku zachodnich dziennikarzy opisze historie tych, kt├│rzy przybyli do Kataru, uciekaj─ůc przed g┼éodem, wojn─ů czy prze┼Ťladowaniami politycznymi i zgin─Öli w trakcie budowy klimatyzowanych stadion├│w.

Zatrzymanie Superligi zaj─Ö┼éo kibicom dob─Ö, walka o zawieszenie rosyjskich reprezentacji i klub├│w przez FIFA i UEFA trwa┼éa pi─Ö─ç dni. Kibice, dziennikarze i trenerzy maj─ů g┼éos, je┼Ťli zdecyduj─ů si─Ö go zabra─ç. Zwykle jednak obserwujemy gwiezdne wojny mi─Ödzy klubami-korporacjami a klubami-pa┼ästwami i powtarzamy za ┼üukaszem Wachowskim: ÔÇ×to nie jest nasza decyzja, my nie mo┼╝emy powiedzie─ç: ┬źgramy, nie gramy┬╗ÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś