Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Solska, Katkowski: Zaczynamy wchodzi膰 w doros艂o艣膰

M艂odzie偶owy Strajk Klimatyczny mo偶e by膰 inspiracj膮 do stworzenia kolejnych ruch贸w. Zmiany 艣wiadomo艣ciowe, kt贸re zachodz膮 w naszym pokoleniu, powinny by膰 dobr膮 okazj膮 do walki o zmiany w polskiej kulturze prawnej czy prawie pracy.
Solska, Katkowski: Zaczynamy wchodzi膰 w doros艂o艣膰
ilustr.: Paulina Rado艅

Stanis艂aw Krawczyk rozmawia z Juliette Solsk膮 i Krzysztofem Katkowskim, tegorocznymi maturzystami z XXVII Liceum Og贸lnokszta艂c膮cego imienia Tadeusza Czackiego w Warszawie.

W tym roku mia艂a miejsce druga edycja Warszawskich Targ贸w Wolontariatu. Oboje byli艣cie w zespole przygotowuj膮cym t臋 imprez臋.

JULIETTE SOLSKA: Uda艂o nam si臋 zgromadzi膰 ponad osiemdziesi膮t os贸b z 41 organizacji dzia艂aj膮cych w Warszawie. Chodzi艂o o to, by m艂odzi 鈥 g艂贸wnie liceali艣ci i studenci 鈥 mogli spotka膰 si臋 z przedstawicielami NGO-s贸w twarz膮 w twarz, zobaczy膰, w jaki spos贸b dzia艂aj膮, w czym mo偶na pom贸c.

Urz膮dzili艣my Targi w pi膮tek mi臋dzy 13.00 a 18.00, tak 偶eby mo偶na by艂o przyj艣膰 po szkole czy po zaj臋ciach. Rok temu, podczas pierwszej edycji, troch臋 martwili艣my si臋 o frekwencj臋, ale ju偶 wtedy przysz艂o prawie p贸艂 tysi膮ca ludzi.

S膮dzicie, 偶e Targi s膮 w jakim艣 stopniu reprezentatywne, je偶eli chodzi o stan wolontariatu w Polsce? Czy mo偶e to raczej mi艂y wyj膮tek?

KRZYSZTOF KATKOWSKI: W 2018 roku Stowarzyszenie Klon/Jawor pokaza艂o, 偶e jest problem z zaanga偶owaniem w takie dzia艂ania. Wi臋kszo艣膰 zbadanych organizacji wsp贸艂pracowa艂a z wolontariuszkami i wolontariuszami, ale oko艂o 70 procent m贸wi艂o, 偶e ma problemy ze znajdowaniem ch臋tnych.

Wydaje mi si臋, 偶e w mojej grupie wiekowej wolontariatem interesuje si臋 do艣膰 du偶o os贸b, ale z innych pobudek ni偶 te, kt贸re si臋 nam z tym zwykle kojarz膮. Prawo definiuje wolontariusza jako kogo艣, kto wykonuje 艣wiadczenie bez wynagrodzenia finansowego. Typowe skojarzenie spo艂eczne jest takie, 偶e to osoba pracuj膮ca w stu procentach bezinteresownie. Tymczasem wolontariat daje wiele korzy艣ci, na przyk艂ad takich, kt贸re mog膮 przyda膰 si臋 w przysz艂o艣ci w rekrutacji na studia (zw艂aszcza zagraniczne) czy w szukaniu pracy. Cz臋sto pisze si臋 nawet w og艂oszeniach, 偶e 鈥瀗asz wolontariat b臋dzie dobrze wygl膮da膰 w Twoim CV鈥.

JULIETTE SOLSKA: Istnieje jednak wiele rodzaj贸w wolontariatu i ka偶dy ma do niego troch臋 inne podej艣cie. Pewnie w wi臋kszo艣ci przypadk贸w motywacja jest z艂o偶ona; mam nadziej臋, 偶e rzadko zdarza si臋 sytuacja, w kt贸rej kto艣 pomaga jedynie po to, by dosta膰 papier. Poza wymienionymi przez Krzy艣ka badaniami nie ma raczej dok艂adniejszych danych na ten temat.

A bardziej optymistycznie: na Targach poznali艣my wiele m艂odych os贸b, kt贸re maj膮 w sobie du偶o idealizmu, chc膮 pom贸c innym i naprawi膰 co艣 na 艣wiecie.

Poprosz臋 przyk艂ad!

JULIETTE SOLSKA: W pewnym sensie tak by艂o ze mn膮. Jeszcze jako gimnazjalistka anga偶owa艂am si臋 w niekt贸re akcje Amnesty International 鈥 pami臋tam, 偶e zrobi艂o na mnie du偶e wra偶enie, 偶e jedn膮 akcj膮 mo偶na po艂膮czy膰 ludzi z ca艂ego 艣wiata i dzia艂a膰 na tak ogromn膮 skal臋.

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Ja w sensie praktycznym zaanga偶owa艂em si臋 w艂a艣nie przy okazji Targ贸w, a w sensie teoretycznym 鈥 pisz膮c d艂u偶szy tekst o wolontariacie i wsp贸艂pracuj膮c z profesor Ann膮 Musia艂膮, autork膮 ksi膮偶ki 鈥濸rawne aspekty wolontariatu鈥.

Wolontariat bywa te偶 krytykowany, na przyk艂ad jako nadmierne wykorzystywanie bezp艂atnej pracy.

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Rozmawia艂em z osob膮, kt贸ra zapisa艂a si臋 na wolontariat do jednego z muze贸w. Mia艂a nadziej臋 na kontakt ze sztuk膮, odkrywanie historii, a okaza艂o si臋, 偶e w praktyce chodzi na przyk艂ad o sprz膮tanie. Nie jest to jednak, moim zdaniem, problem z samym wolontariatem, a raczej z tym, jak dzia艂a on w praktyce.

My艣l臋 te偶, 偶e m艂odych ludzi zbyt 艂atwo traktuje si臋 jako niedojrza艂ych, nie zwa偶aj膮c na to, ile niedojrza艂o艣ci jest w艣r贸d samych doros艂ych. To oni przekazuj膮 j膮 nam jako wz贸r. Mo偶na mie膰 wra偶enie, 偶e jako spo艂ecze艅stwo nie wyszli艣my z 鈥瀠pupienia鈥, kt贸re tak krytykowa艂 Gombrowicz.

Czy we w艂asnej dzia艂alno艣ci te偶 spotkali艣cie si臋 z przypadkami upupiania?

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Ja nie czuj臋 si臋 upupiany, bo mog臋 si臋 odzywa膰, publikowa膰 swoje opinie, wchodzi膰 w polemik臋 z tekstami innych. Oboje organizujemy te偶 projekty spo艂eczne. Musimy jednak pami臋ta膰, 偶e jeste艣my w tym wszystkim鈥 w sumie wyj膮tkiem.

JULIETTE SOLSKA: Zdarza艂o si臋 nam, 偶e kto艣 z powodu naszego wieku w膮tpi艂 w to, czy podo艂amy organizacji Targ贸w 鈥 b膮d藕 co b膮d藕 wydarzenia na spor膮 liczb臋 os贸b. Na szcz臋艣cie takie komentarze pada艂y rzadko, przewa偶nie reakcje by艂y pozytywne. Bardzo dobrze wspominam audycj臋 w Radiu dla Ciebie, gdzie mogli艣my si臋 swobodnie wypowiada膰 bez poczucia, 偶e jako liceali艣ci traktowani jeste艣my z g贸ry. Z patronatami dla Targ贸w te偶 nie by艂o problemu.

Najcz臋艣ciej upupia si臋 w szkole, relacje w艂adzy w tym miejscu cz臋sto do tego w艂a艣nie si臋 sprowadzaj膮鈥 Dlatego teraz, na przyk艂ad, organizujemy razem Otwarty Uniwersytet im. prof. Karola Modzelewskiego, kt贸ry ma na celu promowanie interdyscyplinarnej humanistyki w szko艂ach. Ma to by膰 platforma dialogu i wymiany my艣li pomi臋dzy uczniami szk贸艂 艣rednich, studentami a pracownikami akademickimi. Do tej pory organizowali艣my, jak wiesz, podobne inicjatywy w naszym liceum 鈥 co cieszy艂o si臋 spor膮 popularno艣ci膮 w艣r贸d uczni贸w.

Czy w 艣rodowisku wolontariuszy i wolontariuszek dostrzegacie jakie艣 istotne podzia艂y, nier贸wno艣ci, zwi膮zane na przyk艂ad z miejscem zamieszkania, p艂ci膮, warunkami 偶ycia?

JULIETTE SOLSKA: Co do p艂ci, to mo偶e jeszcze za kr贸tko zajmuj臋 si臋 wolontariatem, bo mog臋 m贸wi膰 g艂贸wnie o do艣wiadczeniach z pracy nad Targami. A tu wszyscy si臋 bardzo dobrze znamy, w zesz艂ym roku to by艂o siedem os贸b, w tym 鈥 dwana艣cie. I w tej grupie takich nier贸wno艣ci nie wida膰.

Powiem natomiast o czym艣, co mnie bardzo zdziwi艂o. Statystyki na Facebooku 鈥 i za ten rok, i za poprzedni 鈥 pokazuj膮, 偶e w艣r贸d os贸b zainteresowanych wydarzeniem i lajkuj膮cych nasz膮 stron臋 mniej wi臋cej 70 procent to kobiety.

W ka偶dym razie wolontariatem zajmuj膮 si臋 ludzie, kt贸rzy maj膮 czas, aby si臋 temu po艣wi臋ci膰. Trudniej o to, kiedy kto艣 ma na przyk艂ad ci臋偶k膮 sytuacj臋 w domu. W tym znaczeniu to jest przywilej. Ale samo 艣rodowisko 鈥 na tyle, na ile je znam 鈥 jest bardzo otwarte, ka偶dy tu mo偶e znale藕膰 co艣 dla siebie.

W ksi膮偶ce Ilony I艂owieckiej-Ta艅skiej 鈥濴iderzy i dzia艂acze鈥 pada teza, 偶e w III RP dawny etos spo艂ecznikowski ust膮pi艂 miejsca innemu podej艣ciu do dzia艂alno艣ci spo艂ecznej (a wi臋c r贸wnie偶 do wolontariatu). Ta nowa perspektywa to mi臋dzy innymi postrzeganie pomocy jako samorealizacji: wspieram innych, bo jest to cz臋艣膰 mojego w艂asnego rozwoju. Co my艣licie o takiej motywacji?

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Je偶eli traktujemy wolontariat jako jeden z rodzaj贸w pracy, to trudno rozdziela膰 prac臋 i samorealizowanie si臋 (o ile praca nie jest wyalienowana). Takie dzia艂anie pro bono nie jest nastawione wy艂膮cznie na drug膮 osob臋, z pomagania te偶 mo偶na czerpa膰 rado艣膰 czy satysfakcj臋. I pewnie ten aspekt samorealizacji by艂 obecny ju偶 znacznie wcze艣niej. Moim zdaniem problem zaczyna si臋 dopiero wtedy, gdy nastawiamy si臋 w pierwszej kolejno艣ci na zysk materialny.

A je艣li chodzi o ten dawny etos spo艂ecznikowski, to jest to istotny spos贸b my艣lenia, ale trzeba uwa偶a膰 na niebezpiecze艅stwo sprowadzania tera藕niejszo艣ci do przesz艂o艣ci. Wed艂ug mnie w tej chwili kulturowe wzory pomagania innym bierzemy zwykle ze wsp贸艂czesnej kultury masowej.

Nasza rozmowa uka偶e si臋 w pi艣mie lewicy katolickiej, albo szerzej: chrze艣cija艅skiej. Jak ta religia wp艂yn臋艂a na 艣rodowiska i postawy zwi膮zane z wolontariatem? Istniej膮 oczywi艣cie instytucje dobroczynne, kt贸re wprost powo艂uj膮 si臋 na warto艣ci chrze艣cija艅skie鈥

JULIETTE SOLSKA: 鈥 takie organizacje te偶 pojawia艂y si臋 na Targach. Co, sk膮din膮d, doprowadza艂o do tar膰 mi臋dzy nimi a organizacjami niekoniecznie my艣l膮cymi tak, jak chcia艂yby te stricte katolickie. Przykro by艂o patrze膰 na to, jak w przestrzeni, w kt贸rej promuje si臋 wzajemn膮 pomoc, dochodzi do potyczek s艂ownych z powodu braku poszanowania drugiego cz艂owieka.

A opr贸cz tego?

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Je偶eli w Polsce w og贸le rozmawiamy o etycznych podstawach wolontariatu, to przede wszystkim w kategoriach chrze艣cija艅skich: 鈥濳ochaj bli藕niego swego jak siebie samego鈥. Tak rozumiany wolontariat, z bezinteresown膮 pomoc膮 drugiemu cz艂owiekowi jako nakazem moralnym, jest przynajmniej w za艂o偶eniu wpisany w chrze艣cija艅stwo.

Szkoda, 偶e strona laicka rzadko interesuje si臋 tym, jakie warto艣ci le偶膮 u podstaw wolontariatu. Ma艂o widzia艂em tekst贸w, kt贸re pokazywa艂yby, czemu mo偶e by膰 wa偶ny z jej punktu widzenia. Nawet w takich organizacjach, w kt贸rych dzia艂a wielu ateist贸w, wolontariat jest podszyty chrze艣cija艅stwem.

JULIETTE SOLSKA: Chodzi艂am do katolickiej podstaw贸wki, wi臋c te warto艣ci, o kt贸rych m贸wimy, s膮 mi z pewno艣ci膮 bliskie. W og贸le polska kultura jest oparta na naszym specyficznym, narodowym katolicyzmie. Aby wprowadzi膰 jednak jakie艣 zmiany spo艂eczne, trzeba wyj艣膰 raczej z za艂o偶e艅 kultury 艣wieckiej, tj. takiej, kt贸r膮 b臋d膮 mogli zaakceptowa膰 wszyscy, niezale偶nie od swoich religijnych przekona艅 czy korzeni.

Do tego te偶 potrzeba zmian pokoleniowych: odej艣cia od wiary narodowej, zamkni臋tej na innych, odrzucaj膮cej dialog. Inaczej b臋dziemy dalej kisi膰 si臋 w naszym postfeudalnym 艣wiatku.

Poza wolontariatem chcia艂bym te偶 porozmawia膰 z wami o aktywizmie, a dok艂adniej 鈥 o M艂odzie偶owym Strajku Klimatycznym. Z jego wydarze艅 zapami臋ta艂em wyst膮pienia gniewne, wr臋cz wykrzyczane. Ewentualnie wyra偶aj膮ce l臋k, niepok贸j. To wa偶ne i uprawnione emocje, zastanawiam si臋 jednak, czy jest tam te偶 miejsce na nadziej臋.

JULIETTE SOLSKA: Na pewno w wyst膮pieniach okre艣la si臋 przeciwnika: politycy nie robi膮 tego i tego, doro艣li nie robi膮 tego i tego, a my, m艂odzi, stoimy tu i chcemy zmiany. Postulaty Strajku s膮 bardzo powa偶ne, ale wydarzenia prowadzi si臋 tak, aby 艂膮czy膰 ludzi w radosny spos贸b, przyci膮ga膰 ich czym艣, co jest weso艂e. Na pocz膮tku dziwi艂o mnie, 偶e podczas wydarzenia leci g艂o艣na muzyka, kontrastowa艂a z niepokoj膮cymi wyst膮pieniami鈥 ale to wa偶ne, to daje poczucie zjednoczenia i przez to poczucie wi臋kszej sprawczo艣ci.

To ciekawe, co m贸wisz! Ja na protesty przychodzi艂em z zewn膮trz, nie jestem w 艣rodku tego wszystkiego (cho膰by ze wzgl臋du na wiek). Nie mam wi臋c takiego do艣wiadczenia wsp贸lnego dzia艂ania i zaanga偶owania.

Poci膮gn臋 jednak jeszcze ten w膮tek: czy z ca艂ego przekazu MSK wy艂ania si臋 jaki艣 obraz lepszej przysz艂o艣ci? Nie tylko zagro偶e艅, kt贸rych trzeba unikn膮膰, ale te偶 rzeczy dobrych, o kt贸re warto si臋 stara膰?

JULIETTE SOLSKA: Mo偶e tak膮 warto艣ci膮 b臋dzie samo zjednoczenie. W Strajku spory nacisk k艂adzie si臋 na my艣l, 偶e kryzys klimatyczny to okazja, by wszystkich z艂膮czy膰 w obliczu wsp贸lnego niebezpiecze艅stwa. Tak偶e ponad podzia艂ami partyjnymi, o co MSK zdecydowanie dba.

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Przy tym nie mo偶na zrezygnowa膰 z jakiejkolwiek wsp贸艂pracy z politykami鈥

JULIETTE SOLSKA: W ko艅cu to oni wprowadzaj膮 zmiany.

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Jednocze艣nie badania IFiS PAN z 2019 roku wykaza艂y, 偶e osoby chodz膮ce na te protesty z regu艂y nie uto偶samiaj膮 si臋 z 偶adnymi partiami. To jest grupa je艣li nie apolityczna, to przynajmniej dosy膰 zr贸偶nicowana. No ale wiadomo, 偶e Strajku na ok艂adki nie b臋dzie wrzuca膰 鈥濶ajwy偶szy Czas!鈥 czy nawet 鈥濺zeczpospolita鈥, a pr臋dzej 鈥濭azeta Wyborcza鈥 czy 鈥濳rytyka Polityczna鈥. Albo wy przeprowadzicie wywiad, w kt贸rym b臋dziecie pyta膰 o MSK.

Obserwuj膮c wydarzenia ostatnich miesi臋cy 鈥 takie jak aresztowanie Margot, protesty w Bia艂orusi czy USA 鈥 mo偶na doj艣膰 do wniosku, 偶e aktywizm bywa r贸wnie偶 niebezpieczny.

JULIETTE SOLSKA: A nie by艂o tak zawsze, kiedy do gry wchodzi艂a polityka? My mieli艣my i mamy to szcz臋艣cie, 偶e nasze dzia艂ania by艂y w miar臋 neutralne, to znaczy nie dotyczy艂y kwestii a偶 tak rozpalaj膮cych spo艂ecze艅stwo.

A jak widzicie przysz艂o艣膰 aktywizmu m艂odych w Polsce?

KRZYSZTOF KATKOWSKI: Ostatnio doszli艣my do wniosku, 偶e MSK mo偶e by膰 inspiracj膮 do stworzenia kolejnych ruch贸w. Zmiany 艣wiadomo艣ciowe, kt贸re zachodz膮 w naszym pokoleniu, powinny by膰 dobr膮 okazj膮 do walki o zmiany w polskiej kulturze prawnej czy prawie pracy.

JULIETTE SOLSKA: Zaczynamy wchodzi膰 w doros艂o艣膰. W pewnym momencie wa偶ne decyzje b臋dzie podejmowa艂o w艂a艣nie nasze pokolenie 鈥 ludzie, kt贸rzy ju偶 od m艂odo艣ci byli na przyk艂ad wra偶liwi na kwesti臋 klimatu. Mo偶e b臋dziemy te偶 nieco bardziej otwarci, tolerancyjni?

Co mog艂oby wskazywa膰, 偶e w tej ostatniej kwestii istniej膮 jakie艣 r贸偶nice pokoleniowe?

JULIETTE SOLSKA: W edukacji czy tekstach kultury, z kt贸rymi si臋 styka艂am od dzieci艅stwa, k艂adziono wyra藕ny nacisk na takie warto艣ci jak tolerancja czy troska o 艣rodowisko. W poprzednich pokoleniach te potrzeby by艂y inne. Co ciekawe, te zmiany nie dotycz膮 jedynie inteligencji czy wy偶szej klasy 艣redniej z wi臋kszych miast 鈥 m艂odzie偶owe ruchy klimatyczne dzia艂aj膮 w ca艂ej Polsce, w r贸偶nych miastach, przychodz膮 do nich r贸偶ne osoby. Jaki艣 czas temu z jedn膮 z takich os贸b zrobili艣cie wywiad.

Z Jadwig膮 Dru偶yck膮 z MSK w Kro艣nie, rzeczywi艣cie. Czyli Waszym zdaniem istnieje szansa na nowe ruchy i rozw贸j starych? Jest w Polsce potencja艂 dla rozwoju m艂odzie偶owego aktywizmu?

JULIETTE SOLSKA: Jest w m艂odych potrzeba tworzenia ruch贸w, 艂膮czenia si臋. Widz臋 wok贸艂 siebie spor膮 wol臋, aby wychodzi膰 na ulic臋 i sk艂ania膰 rz膮dz膮cych do zmiany priorytet贸w. Niedawno przecie偶 widzieli艣my du偶膮 motywacj臋 w sprawie Margot, wcze艣niej czarny protest. M艂odzi maj膮 potrzeb臋 czynu 鈥 je艣li widz膮, 偶e mog膮 co艣 zrobi膰!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij