Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ ÔÇô bunt pan├│w

ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ to polski produkt najwy┼╝szej jako┼Ťci. Nie by┼éa ona ruchem robotniczym, a samoorganizuj─ůc─ů si─Ö reprezentacj─ů wsp├│lnoty narodowej. Gdyby nie ona, by─ç mo┼╝e Polska skierowa┼éaby si─Ö na kurs bia┼éoruski.

Czy ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ by┼éa czym┼Ť wielkim, co wp┼éyn─Ö┼éo na dzisiejsz─ů Polsk─Ö? Czy ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ mo┼╝e nam wsp├│┼éczesnym co┼Ť ofiarowa─ç ÔÇô teraz lub w przysz┼éo┼Ťci? W tek┼Ťcie otwieraj─ůcym to Spi─Öcie Agnieszka Wi┼Ťniewska odpowiada przecz─ůco na te pytania. Skupiaj─ůc si─Ö g┼é├│wnie na pierwszym strajku gda┼äskim, widzi ÔÇ×SÔÇŁ jako zryw robotniczy, ciekawy w swojej formule, z kt├│rego nic nie zosta┼éo pr├│cz paru k┼é├│c─ůcych si─Ö polityk├│w, zatartej pami─Öci o kobietach ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ i sfa┼észowanej interpretacji tego wydarzenia: ÔÇ×Bogoojczy┼║niana historia przykry┼éa opowie┼Ť─ç o strajku robotniczymÔÇŁ.┬á C├│┼╝ÔÇŽ Zupe┼énie inaczej patrz─Ö na ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ i jej dziedzictwo.

Papie┼╝

Zacznijmy od tego, ┼╝e Europejskiemu Centrum Solidarno┼Ťci oberwa┼éo si─Ö od Agnieszki Wi┼Ťniewskiej za to, ┼╝e wi─Öcej miejsca po┼Ťwi─Öca papie┼╝owi ni┼╝ kobietom ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ, a przecie┼╝ papie┼╝ nie bra┼é udzia┼éu w strajkach. Niby drobiazg, a wa┼╝ny. Kobietom ÔÇ×SÔÇŁ na pewno powinno si─Ö po┼Ťwi─Öci─ç jak najwi─Öcej miejsca, ale Jan Pawe┼é II swym pontyfikatem, a szczeg├│lnie przyjazdem do Polski w 1979 roku, dokona┼é czego┼Ť, czego nie m├│g┼é zrobi─ç nikt inny ÔÇô da┼é ludziom nadziej─Ö i zapa┼é do walki, i jeszcze wi─Öcej. W beznadziei peerelowskiej rzeczywisto┼Ťci, zamieszka┼éej g┼é├│wnie przez ludzi wierz─ůcych, ca┼é─ů w┼éadz─Ö trzyma┼é ateistyczny re┼╝im, kt├│ry na ka┼╝dym kroku zaznacza┼é, ┼╝e to on kontroluje wszystko i bez niego nic si─Ö nie mo┼╝e sta─ç. W tej rzeczywisto┼Ťci pojawi┼é si─Ö wy┼éom: pochodz─ůcy z ma┼éomiasteczkowej rodziny biskup ledwie tolerowanego Ko┼Ťcio┼éa katolickiego sta┼é si─Ö tego Ko┼Ťcio┼éa ÔÇô najwi─Ökszej organizacji religijnej na ┼Ťwiecie ÔÇô przyw├│dc─ů. Opisuj─ůc to popkulturowo: je┼Ťli PRL to Matrix, Karol Wojty┼éa sta┼é si─Ö Neo ÔÇô anomali─ů systemu, kt├│rej nie da┼éo si─Ö powstrzyma─ç.

Pierwotnie pielgrzymka papie┼╝a mia┼éa rozpocz─ů─ç si─Ö 8 maja, w dziewi─Ö─çsetlecie ┼Ťmierci ┼Ťw. Stanis┼éawa ÔÇô praktycznie od pocz─ůtku istnienia pa┼ästwa polskiego symbolu oporu przeciw tyranii w┼éadzy. Komuni┼Ťci wymusili przesuni─Öcie wizyty na czerwiec. Polski Ko┼Ťci├│┼é wyd┼éu┼╝y┼é obchody rocznicy ÔÇô tak wi─Öc u samej podstawy pielgrzymki by┼é przekaz walki z tyrani─ů w┼éadzy, co ludzie ┼Ťwietnie rozumieli. Komuni┼Ťci w zwi─ůzku z pielgrzymk─ů pope┼énili jeden zasadniczy b┼é─ůd: oddali praktycznie ca┼é─ů organizacj─Ö wydarzenia Ko┼Ťcio┼éowi, w tym gigantyczne zadanie kierowania t┼éumami, licz─ůc na to, ┼╝e sobie nie poradzi. Do tego zadania przygotowywano si─Ö nie tylko w ko┼Ťcio┼éach, ale i w tysi─ůcach ┼Ťwieckich dom├│w, w kt├│rych zosta┼éy zaanga┼╝owane rodziny. Ludzie, kt├│rym od trzydziestu lat powtarzano, ┼╝e nie s─ů w stanie bez partii niczego zorganizowa─ç, odnie┼Ťli sukces organizacyjny ÔÇô to do┼Ťwiadczenie wkr├│tce im si─Ö przyda. Nie ma tu miejsca na przytaczanie wspomnie┼ä os├│b, kt├│re bra┼éy udzia┼é w pielgrzymce i ┼Ťwi─Ötowaniu podczas niej, ale jeden motyw si─Ö w nich powtarza: wielu pierwszy raz poczu┼éo wolno┼Ť─ç. Papie┼╝ wyjecha┼é, niewola wr├│ci┼éa, ale smaku wolno┼Ťci ju┼╝ nie da┼éo si─Ö zapomnie─ç. To by┼é klucz do ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ.

Bunt

Wielu ju┼╝ zastanawia┼éo si─Ö, czym by┼éa ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ: strajkiem robotniczym, rewolucj─ů czy powstaniem narodowym. Wed┼éug mnie ┼╝adne z tych okre┼Ťle┼ä dok┼éadnie ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ nie opisuje, cho─ç mamy w naszej kulturze politycznej poj─Öcia, kt├│re mog─ů nam u┼éatwi─ç zrozumienie tego fenomenu. Uwa┼╝am, ┼╝e wiele wsp├│lnot narodowych poprzez swe dzieje, formuj─ůc swoj─ů kultur─Ö, wytwarza pewne formy politycznego dzia┼éania, kt├│re s─ů dla nich to┼╝same. Formy te dostosowuj─ů si─Ö do wsp├│┼éczesnych wyzwa┼ä i rzeczywisto┼Ťci, w kt├│rej dana wsp├│lnota funkcjonuje. Zwykle nie jest to forma identyczna z t─ů z przesz┼éo┼Ťci, ale ma jej zasadnicze rysy. Przekona┼éem si─Ö o tym w 2014 roku, obserwuj─ůc wydarzenia na Ukrainie. Protestuj─ůcych w imi─Ö godno┼Ťci i niepodleg┼éo┼Ťci Ukrai┼äc├│w zacz─Öto brutalnie rozgania─ç. W odpowiedzi ustanowili Majdan jako miejsce, z kt├│rego nie dadz─ů si─Ö wyprze─ç. Postawili barykady ÔÇô mury, stworzyli wewn─ůtrz nich szpital i kaplice. Sami protestuj─ůcy, teraz walcz─ůcy, podzielili si─Ö na dziesi─ůtki i sotnie. Ze zdumieniem przeciera┼éem oczy, gdy ujrza┼éem, ┼╝e na Majdanie utworzono organizacj─Ö, kt├│rej kszta┼ét najbli┼╝szy by┼é koszowi kozackiemu ÔÇô obozowi warownemu. Najs┼éynniejszym takim obozem by┼éa Sicz Zaporoska.

Takie historyczne formy i my mamy; jedna z nich w spos├│b zdaje si─Ö ca┼ékowicie nieu┼Ťwiadomiony zosta┼éa zastosowana w 1980 roku. ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ zacz─Ö┼éa si─Ö od robotniczego protestu, wpierw na Lubelszczy┼║nie, a nast─Öpnie w Stoczni Gda┼äskiej imienia Lenina. Protesty szybko rozla┼éy si─Ö na inne zak┼éady. Powsta┼é Mi─Ödzyzak┼éadowy Komitet Strajkowy. MKS by┼é zrzeszeniem delegat├│w wielu protestuj─ůcych zak┼éad├│w ÔÇô a co za tym idzie, tysi─Öcy mieszka┼äc├│w Gda┼äska ÔÇô wysuwaj─ůcym postulaty socjalne i polityczne, przede wszystkim postulat utworzenia niezale┼╝nych zwi─ůzk├│w zawodowych. By┼éa to reprezentacja polityczna mieszka┼äc├│w danego regionu, ┼╝─ůdaj─ůca praw. Ci strajkuj─ůcy robotnicy utworzyli sejmik ÔÇô zrzeszenie wolnych obywateli ┼╝─ůdaj─ůcych praw. Protesty coraz bardziej rozlewa┼éy si─Ö na Polsk─Ö. W┼éadze, mimo pr├│b, nie by┼éy w stanie powstrzyma─ç tego nowego procesu: ludzie spontanicznie si─Ö zbierali, wykazywali si─Ö ┼Ťwietnymi zdolno┼Ťciami organizacyjnymi. Znik─ůd zacz─Öli si─Ö wy┼éania─ç nowi liderzy. Sejmiki powstawa┼éy dziesi─ůtkami w ca┼éej Polsce. W┼éadze nie mia┼éy innej mo┼╝liwo┼Ťci ni┼╝ zgodzi─ç si─Ö na powstanie Niezale┼╝nego Samorz─ůdnego Zwi─ůzku Zawodowego ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ.

Tworz─ůc NSZZ ÔÇ×SÔÇŁ, zdecydowano si─Ö wbrew interesom poszczeg├│lnych grup i logice instytucji, jak─ů jest zwi─ůzek zawodowy, stworzy─ç organizacj─Ö o strukturze regionalnej niebran┼╝owej. By┼é to wi─Öc przedziwny zwi─ůzek zawodowy, o charakterze masowym, do kt├│rego struktur ÔÇô i organizacji satelickich powsta┼éych pod jego wp┼éywem ÔÇô nale┼╝eli robotnicy, rzemie┼Ťlnicy, ch┼éopi, nauczyciele, arty┼Ťci, dziennikarze, studenci, uczniowie i inni. W szczytowym momencie by┼éo to dziesi─Ö─ç milion├│w os├│b (osiemdziesi─ůt procent pracownik├│w pa┼ästwowych). ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ nie by┼éa ruchem robotniczym, a samoorganizuj─ůc─ů si─Ö reprezentacj─ů wsp├│lnoty narodowej ÔÇô zwi─ůzkiem og├│lnokrajowym dla wywalczenia praw niesprawiedliwie odebranych, konfederacj─ů (w dawnej Polsce: zwi─ůzek szlachty, duchowie┼ästwa lub miast, zawierany dla osi─ůgni─Öcia dora┼║nych cel├│w, na przyk┼éad w obronie swob├│d szlacheckich przeciwko w┼éadzy centralnej). By┼éa to instytucja na wskro┼Ť polska, kt├│ra powsta┼éa pod znamiennym wp┼éywem papie┼╝a. Wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e zrzeszenie polityczne ┼Ťwieckich przy duchownym to jakie┼Ť dziwad┼éo, ale nasza tradycja polityczna zna┼éa tak─ů instytucj─Ö ÔÇô by┼éa to konfederacja zawi─ůzana przy Interreksie (w I RP tak okre┼Ťlano zwyczajowo prymasa, kt├│ry sprawowa┼é niekt├│re funkcje monarchy w czasie bezkr├│lewia).

Delegat├│w tej XX-wiecznej konfederacji, wybranych ze wszystkich region├│w kraju i reprezentuj─ůcych znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç obywateli, wysy┼éano z instrukcjami na og├│lnopolski zjazd (I Krajowy Zjazd Delegat├│w NSZZ ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ), kt├│ry mia┼é wybra─ç w┼éadze Zwi─ůzku i ustala─ç, o jakie prawa ÔÇ×SÔÇŁ ma walczy─ç. Ten opis mo┼╝e wywo┼éa─ç u wielu zdziwienie i wzburzenie. Pojawi si─Ö zapewne typowy argument: sk─ůd u ludzi o pochodzeniu zupe┼énie ch┼éopskim jaka┼Ť tradycja szlachecka, nie m├│wi─ůc o pod┼Ťwiadomym powtarzaniu politycznych zachowa┼ä szlachty. Ten argument wynika z niezrozumienia g┼é├│wnego problemu polskiej wsp├│lnoty w XIX i na pocz─ůtku XX wieku, jakim by┼éo uszlachcenie ch┼éop├│w, mieszczan i innych. Nie czas tu opisywa─ç ten proces; zainteresowanych odsy┼éam do fenomenalnego wyst─ůpienia dr. Wawrzy┼äca Rymkiewicza z 2011 roku.

Co po niej?

Wielu uwa┼╝a, ┼╝e ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ nic nam nie da┼éa, ┼╝e by┼é to jaki┼Ť ruch spo┼éeczny, kt├│ry po ponad roku zosta┼é zd┼éawiony: tyle. Jest to skrajnie p┼éytkie my┼Ťlenie, deprecjonuj─ůce nawet podstawowe procesy spo┼éeczne. ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ ukszta┼étowa┼éa kolejne lata PRL i obecne czasy w Polsce. Oczywi┼Ťcie, musia┼éa upa┼Ť─ç. Nie by┼éo mo┼╝liwo┼Ťci, by w pa┼ästwie b─Öd─ůcym de facto koloni─ů totalitarnego mocarstwa, w pa┼ästwie policyjnym, w pe┼éni kontrolowanym przez opresyjn─ů w┼éadz─Ö, w kt├│rym cenzurze poddawano nawet zaproszenia ┼Ťlubne, mog┼éa istnie─ç niezale┼╝na, licz─ůca dziesi─Ö─ç milion├│w os├│b organizacja z woln─ů pras─ů.

ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ musia┼éa zosta─ç rozbita, ale ziarno zasiano. W czasie karnawa┼éu ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ zostali wy┼éonieni nowi liderzy, powsta┼éy ca┼ée nowe ┼Ťrodowiska, kt├│re mia┼éy si┼é─Ö organizowania rzeczywisto┼Ťci wok├│┼é siebie. Bez ÔÇ×SÔÇŁ nie by┼éoby tak licznych dalszych protest├│w. Nie by┼éoby takiej nadziei na zmiany i oporu tysi─Öcy ludzi. Nie by┼éoby Okr─ůg┼éego Sto┼éu. Nie by┼éoby tych setek lokalnych lider├│w samorz─ůdowych, kt├│rzy pr├│bowali budowa─ç now─ů Polsk─Ö, stanowi─ůc przeciwwag─Ö dla lokalnych partyjnych kacyk├│w (tego jednak za bardzo nie wida─ç z poziomu stolicy). Czy powstanie i kszta┼ét III RP to idea┼é? Oczywi┼Ťcie, ┼╝e nie, ale to ┼╝ycie, nie bajka. Gdyby nie ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ, mo┼╝e Polska skierowa┼éaby si─Ö na kurs bia┼éoruski? Mo┼╝e sta┼éaby si─Ö oligarchi─ů w typie ukrai┼äskim, w lepszym wypadku czeskim, albo zmaga┼éaby si─Ö z g┼é─Öbok─ů chorob─ů korupcji, jak Rumunia?

Polska nie jest idealna. Ma wiele problem├│w, ale i wiele sukces├│w: spo┼éecze┼ästwo bez wielkich nier├│wno┼Ťci gospodarczych, stabilnie rozwijaj─ůc─ů si─Ö gospodark─Ö i wzgl─Ödnie niez┼ée widoki na przysz┼éo┼Ť─ç. To jak na nasze ostatnie par─Öset lat nie najgorszy wynik. Cz─Ö┼Ťciowo przyczyn─ů takiego obrotu spraw jest ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ.

Co dalej?

Do czego mo┼╝e si─Ö przyda─ç idea kojarzona ci─ůgle jeszcze na ┼Ťwiecie jako symbol walki o wolno┼Ť─ç, demokracj─Ö, wolno┼Ť─ç s┼éowa i godn─ů prac─Ö, nierozr├│┼╝niaj─ůca ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç, ras─Ö, religi─Ö czy narodowo┼Ť─ç, wskazuj─ůca, ┼╝e najwa┼╝niejsz─ů kwesti─ů jest troska o drugiego cz┼éowieka? Do czego mo┼╝e przyda─ç si─Ö nam ta idea w czasach zwi─Ökszaj─ůcego si─Ö chaosu, walki mocarstw, kolejnych kryzys├│w humanitarnych, nowego feudalizmu, gdzie panem s─ů mi─Ödzynarodowe korporacje zniewalaj─ůce ca┼ée spo┼éecze┼ästwa, a tak┼╝e cybertotalitaryzmu, gdy wsz─Ödobylskie kamery rozpoznaj─ůce twarz i bazy danych zbieraj─ů najbardziej prywatne informacje, maj─ůce by─ç narz─Ödziem do totalnego zniewalania obywatela?

To retoryczne pytania. Solidarno┼Ť─ç to idea, kt├│ra mo┼╝e by─ç nasz─ů ideologiczn─ů tarcz─ů przed tymi zagro┼╝eniami, trzeba si─Ö jednak troch─Ö do tego przy┼éo┼╝y─ç. Mamy skarb, ale mo┼╝emy go zaprzepa┼Ťci─ç ÔÇô takie b┼é─Ödy nam si─Ö zdarza┼éy. O sile idei ┼Ťwiadczy to, ┼╝e bez specjalnej promocji ci─ůgle jest pami─Ötana, ┼╝e odwo┼éam si─Ö do trwaj─ůcej walki o wolno┼Ť─ç narodu bia┼éoruskiego. W┼éa┼Ťnie przet┼éumaczony na bia┼éoruski nieoficjalny hymn ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ ÔÇô ÔÇ×MuryÔÇŁ Jacka Kaczmarskiego ÔÇô staje si─Ö jedn─ů z wa┼╝niejszych pie┼Ťni walcz─ůcych Bia┼éorusin├│w, a mniejszo┼Ť─ç bia┼éoruska w USA, zwracaj─ůca si─Ö do Polonii w Stanach Zjednoczonych o pomoc w uzyskaniu wsparcia w┼éadz USA i UE, podkre┼Ťla solidarno┼Ťciowy dorobek.

ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ to polski produkt najwy┼╝szej jako┼Ťci, kt├│ry by┼é wa┼╝ny, jest wa┼╝ny i b─Ödzie wa┼╝ny.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś