Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Socjalizm, niepodleg┼éo┼Ť─ç, adwokatura ÔÇô o biografii Ludwika Cohna

┼╗yciorys Cohna mo┼╝e by─ç cennym punktem wyj┼Ťcia dla lewicowej polityki historycznej i polityki pami─Öci, unaoczniaj─ůcym potencja┼é drzemi─ůcy w losach polskiej lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej. Patriotyzm czy postawa pa┼ästwowca nie przys┼éuguj─ů w ko┼äcu wy┼é─ůcznie prawicy b─ůd┼║ libera┼éom.
Socjalizm, niepodleg┼éo┼Ť─ç, adwokatura ÔÇô o biografii Ludwika Cohna
ilustr.: El┼╝bieta Roman

W 2017 roku Przemys┼éaw Prekiel opublikowa┼é biografi─Ö Stanis┼éawa Dubois, cz┼éonka Polskiej Partii Socjalistycznej, pos┼éa na Sejm RP i uczestnika wojennej konspiracji. Ksi─ů┼╝ka o Ludwiku Cohnie to kolejna pozycja tego autora, kt├│rej celem jest przybli┼╝enie ┼Ťrodowiska polskiej lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej XX wieku. Z tego powodu warto nie tylko traktowa─ç j─ů jako samodzielne dzie┼éo, ale r├│wnie┼╝ wpisa─ç w kontekst pytania o lewicow─ů polityk─Ö┬ádotycz─ůc─ů historii i pami─Öci.

Ludwik Cohn (1902ÔÇô1981) by┼é adwokatem (reprezentowa┼é mi─Ödzy innymi ÔÇô wraz z Aniel─ů Steinsbergow─ů ÔÇô Ann─Ö Rudzi┼äsk─ů, socjolo┼╝k─Ö, sekretarzyni─Ö Klubu Krzywego Ko┼éa), radc─ů prawnym, przed wojn─ů dzia┼éaczem Polskiej Partii Socjalistycznej i cz┼éonkiem Mi─Ödzynarod├│wki M┼éodzie┼╝y Socjalistycznej. Prekiel zdecydowa┼é si─Ö na narracj─Ö dwutorow─ů, przedstawiaj─ůc─ů zar├│wno ┼╝ycie bohatera, jak i otaczaj─ůc─ů go rzeczywisto┼Ť─ç polityczno-spo┼éeczn─ů. Z tego powodu blisko trzysta stron lektury jest tak┼╝e kr├│tk─ů histori─ů Polski od mi─Ödzywojnia po wprowadzenie stanu wojennego.

Przywracanie pami─Öci

Ksi─ů┼╝ka skonstruowana jest jak praca naukowa (chocia┼╝ bez wst─Öpu i zako┼äczenia). Niesie to do┼Ť─ç istotne konsekwencje. Autor przeprowadzi┼é dog┼é─Öbn─ů kwerend─Ö archiwaln─ů, sam─ů w sobie budz─ůc─ů wyrazy uznania, co pozwoli┼éo na podanie przypisu do niemal ka┼╝dej przytoczonej informacji. Czytelniczka jest tego nieustannie ┼Ťwiadoma, gdy┼╝ wydawnictwo zdecydowa┼éo si─Ö umie┼Ťci─ç przypisy na dolnych cz─Ö┼Ťciach strony. Niemniej tak stanowcze oparcie si─Ö na pracy ┼║r├│d┼éowej doprowadza momentami do zaniku narracji literackiej na rzecz faktograficznego wymiaru tekstu. Poprzez ten zabieg poznajemy bardzo liczne szczeg├│┼éy dotycz─ůce szerokiego wachlarza spraw: od programu nauczania Cohna w Szkole Handlowej Zgromadzenia Kupc├│w, przez struktur─Ö i histori─Ö Organizacji M┼éodzie┼╝y Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, po przebieg dzienny procesu dzia┼éaczy PPSÔÇôWRN, mi─Ödzy innymi Kazimierza Pu┼╝aka, w 1948 roku.

Chocia┼╝ wspomniane fragmenty faktograficzne ÔÇô ze wzgl─Ödu na swoj─ů g─Östo┼Ť─ç ÔÇôzdecydowanie wymagaj─ů skupienia w lekturze, to nie nale┼╝y jednoznacznie uznawa─ç ich za wad─Ö ksi─ů┼╝ki Prekiela. Zamiast tego warto zastanowi─ç si─Ö nad jej rol─ů i celem. Jest ona pierwsz─ů biografi─ů Ludwika Cohna. I chocia┼╝ momentami mo┼╝na zarzuci─ç jej wr─Öcz hagiograficzno┼Ť─ç, to spe┼énia zadanie przywracania pami─Öci o tej postaci oraz jej historii, niew─ůtpliwie potrzebnej w polskiej wyobra┼║ni spo┼éecznej lat 20. XXI wieku.

Cohn to posta─ç wa┼╝na, bo b─Öd─ůca soczewk─ů, poprzez kt├│r─ů wida─ç szersze procesy dotycz─ůce lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej, zwalczanej w mi─Ödzywojniu przez sanacj─Ö, a potem przez w┼éadze PRL, co doprowadzi┼éo do jej wymazania z historii, pami─Öci i wyobra┼║ni. Nie mo┼╝na te┼╝ jednak sprowadzi─ç Ludwika Cohna do symbolu. Nale┼╝y patrze─ç na niego tak┼╝e w spos├│b podmiotowy i podkre┼Ťli─ç ci─ůg┼éo┼Ť─ç jego dzia┼éa┼ä ÔÇô ┼é─ůcz─ůcych teori─Ö z praktyk─ů ÔÇô zar├│wno podczas wojny polsko-bolszewickiej, jak i aktywno┼Ťci w Polskiej Partii Socjalistycznej czy zak┼éadania Komitetu Obrony Robotnik├│w. Warto r├│wnie┼╝ wspomnie─ç wiar─Ö Cohna w demokratyczne pa┼ästwo prawa, do kt├│rego fundament├│w nale┼╝─ů ÔÇô jak sam twierdzi┼é ÔÇô niezawis┼ée s─ůdy i niezale┼╝na adwokatura.

Biografia autorstwa Prekiela nie tylko ocala swojego bohatera od zapomnienia, lecz tak┼╝e otwiera pytanie o lewicow─ů polityk─Ö historyczn─ů i polityk─Ö pami─Öci. Chocia┼╝ sama ksi─ů┼╝ka nie wystarcza do skonstruowania czy zarysowania takiej wizji, to pokazuje, gdzie szuka─ç, co rozwija─ç, na czym i na kim si─Ö wzorowa─ç. Jednym z filar├│w lewicowej polityki dotycz─ůcej historii i pami─Öci jest ju┼╝ teraz panteon bohaterek i bohater├│w. Postaci takich jak Karol Modzelewski czy Jacek Kuro┼ä zwykle nie trzeba przedstawia─ç. Natomiast ksi─ů┼╝ka o Cohnie wskazuje na potencja┼é lewicowych ┼╝yciorys├│w z pierwszej po┼éowy XX wieku.

Od przekonanych dla przekonanych?

Cel tej biografii ÔÇô w postaci edukowania i propagowania socjalistyczno-niepodleg┼éo┼Ťciowych kart przesz┼éo┼Ťci Polski ÔÇô jest oczywisty. Jednak wy┼éaniaj─ůca si─Ö st─ůd wizja ma g┼é├│wnie charakter bohaterski, w potocznym sensie tego s┼éowa: przedstawia dzieje dzia┼éaczy politycznych dumnie walcz─ůcych o warto┼Ťci lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej. Ksi─ů┼╝ka rzadko problematyzuje ten punkt widzenia (przyk┼éadem niech b─Öd─ů fragmenty dotycz─ůce partii politycznych mi─Ödzywojnia, w kt├│rych narracja niemal zawsze toczy si─Ö┬áz niepodawanej w w─ůtpliwo┼Ť─ç perspektywy PPS-u). To r├│wnie┼╝ opowie┼Ť─ç przede wszystkim m─Öska. Za wyj─ůtek mo┼╝e s┼éu┼╝y─ç Aniela Steinsbergowa ÔÇô aktywna cz┼éonkini za┼éo┼╝ycielka KOR-u, obecna przy podejmowaniu wi─Ökszo┼Ťci istotnych decyzji ÔÇô jednak polityczna czy spo┼éeczna dzia┼éalno┼Ť─ç kobiet, kt├│ra nie by┼éa dobrze widoczna na pierwszym planie (przyk┼éad Lidii Cio┼ékosz), zosta┼éa prawie w ca┼éo┼Ťci przemilczana. Uprzywilejowuj─ůc jedn─ů z grup, wyklucza si─Ö drug─ů, umacnia si─Ö stereotyp p┼éciowy, a bohaterstwo nie ma przecie┼╝ p┼éci.

Ponadto czytelnik mo┼╝e mie─ç poczucie, ┼╝e omawiana biografia to przekaz od przekonanych dla przekonanych. W warunkach, w kt├│rych lewicowa polityka dotycz─ůca historii i pami─Öci pozostaje raczej na uboczu, takie podej┼Ťcie jest nieskuteczne w propagowaniu my┼Ťli. St─ůd warto wspomnie─ç o innych sposobach popularyzacji lewicowej historii, czy to w postaci produkt├│w przedstawiaj─ůcych ÔÇ×Stu Bohater├│w Polskiej Lewicy Niepodleg┼éo┼ŤciowejÔÇŁ z okazji ÔÇ×Stulecia Odzyskania Niepodleg┼éo┼ŤciÔÇŁ, czy dzia┼éalno┼Ťci muzycznej zespo┼éu Ha┼äba. Innymi s┼éowy, stawianie kolejnych pomnik├│w, filar├│w polskiej lewicy, w postaci hagiograficznych ksi─ů┼╝ek nie jest wystarczaj─ůce ÔÇô i to chyba najwi─Ökszy zarzut wobec omawianej biografii. Przy czym nie postuluj─Ö tu bynajmniej odrzucenia samego medium, jakim jest ksi─ů┼╝ka. ÔÇ×Zaje┼║dzimy koby┼é─Ö historiiÔÇŁ Karola Modzelewskiego to tak┼╝e przyk┼éad dzie┼éa skupionego wok├│┼é biografii jednej postaci, lecz dalekiego od idealizowania przesz┼éo┼Ťci oraz wprowadzaj─ůcego now─ů wizj─Ö dziej├│w PRL-u, kt├│ra wyra┼║nie opiera si─Ö na dzia┼éalno┼Ťci lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej.

Punkt wyj┼Ťcia

Pomimo tych uwag krytycznych chcia┼ébym raz jeszcze podkre┼Ťli─ç, ┼╝e wk┼éad Prekiela do polskiej historiografii jest istotny ÔÇô poczynaj─ůc od samego wskazania, i┼╝ istniej─ů braki w opracowaniach tak podstawowych temat├│w, jak biografie Stanis┼éawa Dubois czy Ludwika Cohna. Wykonana kwerenda ┼║r├│d┼éowa znacz─ůco u┼éatwi zadanie kolejnym osobom, kt├│re b─Öd─ů chcia┼éy zaj─ů─ç si─Ö podobnymi zagadnieniami. Wracaj─ůc za┼Ť do kwestii lewicowej polityki historycznej i polityki pami─Öci ÔÇô w trakcie jej tworzenia czy modyfikowania ten ┼╝yciorys mo┼╝e by─ç cennym punktem wyj┼Ťcia, unaoczniaj─ůcym niezwyk┼éy potencja┼é drzemi─ůcy w losach polskiej lewicy niepodleg┼éo┼Ťciowej, kt├│ra w postaciach takich jak Cohn ┼é─ůczy w sobie idee socjalistyczne, niepodleg┼éo┼Ťciowe i obywatelskie (przez te ostatnie w tym przypadku rozumiem dzia┼éalno┼Ť─ç adwokack─ů czy radcowsk─ů). Innymi s┼éowy, przyk┼éad ten wskazuje, ┼╝e patriotyzm czy postawa pa┼ästwowca nie przys┼éuguj─ů wy┼é─ůcznie prawicy b─ůd┼║ libera┼éom. Cohn swoj─ů aktywno┼Ťci─ů wprowadza┼é w ┼╝ycie zasady sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, kt├│re bezpo┼Ťrednio ┼é─ůcz─ů si─Ö z zasad─ů demokratycznego pa┼ästwa prawnego.

Nie postuluj─Ö tutaj zast─ůpienia jednej wizji (na przyk┼éad prawicowej) drug─ů (na przyk┼éad lewicow─ů). Kluczowe jest ich wsp├│┼éistnienie, uniemo┼╝liwiaj─ůce zmonopolizowanie poj─Öcia polsko┼Ťci czy niepodleg┼éo┼Ťci przez kt├│re┼Ť stronnictwo ideologiczno-polityczne, a za to tworz─ůce inkluzywn─ů polifoni─Ö, rozbijaj─ůc─ů dychotomi─Ö myÔÇôoni. Takie rozwi─ůzanie by┼éoby korzystne tak dla lewicy, jak i dla ca┼éego spektrum politycznego.

Na koniec chcia┼ébym przej┼Ť─ç na poziom praktyki ┼╝ycia codziennego i wskaza─ç, ┼╝e biografia Ludwika Cohna jest nie tylko potencjalnym materia┼éem do tworzenia polityki historycznej i polityki pami─Öci, lecz tak┼╝e (mi─Ödzy innymi dla prawniczek) wzorem postawy obywatelskiej, pe┼énej empatii dla innych, zak┼éadaj─ůcej wykorzystywanie posiadanych kompetencji, by sta─ç po stronie s┼éabszych i uciskanych. R├│wnie┼╝ wtedy, kiedy wymaga to odwagi i akceptacji mo┼╝liwych konsekwencji, tak┼╝e osobistych. Uchod┼║cy czy ludzie, kt├│rych prawa pracownicze s─ů ┼éamane, to tylko przyk┼éady grup, kt├│re potrzebuj─ů tej pomocy. I to nie jednorazowej ÔÇô cz─Östo maj─ůcej niestety na celu bardziej polepszenie czyjego┼Ť samopoczucia ni┼╝ rzeczywist─ů zmian─Ö sytuacji ÔÇô lecz sta┼éej i systemowej. Stawiaj─ůcej cz┼éowieka przed zyskiem. Oczywi┼Ťcie ┼éatwiej to napisa─ç (i to ocieraj─ůc si─Ö o bana┼é i frazes) ni┼╝ zrobi─ç, niemniej nie nale┼╝y lekcewa┼╝y─ç wp┼éywu wyobra┼║ni spo┼éecznej na praktyk─Ö. A upami─Ötnianie postaci miary Ludwika Cohna mo┼╝e sprawi─ç, ┼╝e bardziej docenimy warto┼Ť─ç solidarno┼Ťci.

Przemys┼éaw Prekiel, ÔÇ×Ludwik Cohn. Od PPS po KORÔÇŁ, Wydawnictwo ÔÇ×Kto jest KimÔÇŁ, Warszawa 2019, ss. 282.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś