Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

┼Ümieciowe umowy, ┼Ťmieciowe rozwi─ůzania

Premier Tusk rzekomo troszczy si─Ö o ÔÇ×poczucia godno┼ŤciÔÇŁ pracownik├│w. Jednak proponowane zmiany w prawie pracy nie rozwi─ů┼╝─ů problem├│w um├│w ┼Ťmieciowych. Zamiast d┼éugofalowej polityki spo┼éecznej mamy do czynienia z kolejnym pomys┼éem rz─ůdu na podreperowanie bud┼╝etu.

ilustr. Kuba Mazurkiewicz


„Musimy zacz─ů─ç odpowiada─ç na to symboliczne pytanie: „Jak ┼╝y─çÔÇŁ – powiedzia┼é premier RP Donald Tusk. I doda┼é, ┼╝e ÔÇ×rok 2014 musi by─ç pocz─ůtkiem ko┼äca „┼Ťmieci├│wekÔÇŁ, bo ÔÇ×to praca odarta z godno┼Ťci i poczucia bezpiecze┼ästwa na przysz┼éo┼Ť─ç.ÔÇŁ Tak, te s┼éowa naprawd─Ö pad┼éy z ust premiera kilka dni temu na konferencji zapowiadaj─ůcej najwa┼╝niejsze plany rz─ůdu na ten rok.
 
Mimo to w ┼Ťwiat posz┼éa wie┼Ť─ç, ┼╝e rz─ůd zamierza ÔÇ×ozusowa─çÔÇŁ umowy ┼Ťmieciowe. Co ciekawe, s─ůdz─ůc po lekturze dotychczasowych komentarzy, pomys┼é ten wywo┼éuje sprzeciw nie tylko w┼Ťr├│d ÔÇ×obro┼äc├│w wolnego rynkuÔÇŁ, ale r├│wnie┼╝ w┼Ťr├│d os├│b, kt├│re dostrzegaj─ů problem nadu┼╝ywania um├│w cywilnoprawnych przez polskich pracodawc├│w.
 
Wed┼éug wiarygodnej analizy portalu Forsal w Polsce ju┼╝ kilka lat temu (2011 r.) przynajmniej co dziesi─ůty pracownik by┼é zatrudniony na umow─Ö zlecenie lub umow─Ö o dzie┼éo. Mamy wi─Öc p├│┼étoramilionow─ů, rosn─ůc─ů rzesz─Ö os├│b pracuj─ůcych, kt├│rych nie chroni prawo pracy ÔÇô nie przys┼éuguj─ů im tak podstawowe zdobycze cywilizacji, jak prawo do pensji minimalnej, p┼éatnych urlop├│w, dni wolnych od pracy, zwolnienia lekarskiego i urlop├│w macierzy┼äskich, czy nawet prawo do ubezpieczenia zdrowotnego i tego, by pracuj─ůc, automatycznie odk┼éada─ç na emerytur─Ö.
 
Czy s┼éowa premiera mo┼╝na bra─ç za dobr─ů monet─Ö ÔÇô co i na ile ma szanse si─Ö w tej sprawie zmieni─ç? Warto nieco uporz─ůdkowa─ç wiedz─Ö, poniewa┼╝ kr─ů┼╝y na ten temat wiele mit├│w.
 
Obecny stan rzeczy
 
1. ÔÇ×OzusowanieÔÇŁ, czyli wprowadzenie obowi─ůzkowych sk┼éadek zdrowotnych i emerytalnych przy umowach o dzie┼éo, nie jest rozwi─ůzaniem problemu um├│w ┼Ťmieciowych. Cho─ç soby zatrudnione na ÔÇ×ozusowanychÔÇŁ umowach o dzie┼éo zyskaj─ů ubezpieczenie zdrowotne, a ich pieni─ůdze zaczn─ů trafia─ç do ZUS-u (czyli zaczn─ů, teoretycznie, odk┼éada─ç na emerytur─Ö), nadal nie b─Öd─ů mia┼éy ┼╝adnej pewno┼Ťci zatrudnienia, ich urlopy i czas pracy nie b─Öd─ů uregulowane, nie zyskaj─ů prawa do urlop├│w p┼éatnych czy do okresu wypowiedzenia. Nie otrzymaj─ů ┼╝adnych przywilej├│w wynikaj─ůcych z prawa pracy. ÔÇ×Problem um├│w ┼ŤmieciowychÔÇŁ nie jest wy┼é─ůcznie problemem sk┼éadek, ale ÔÇ×┼ŤmieciowegoÔÇŁ zatrudnienia ÔÇô czyli takiego, w kt├│rym nie ma mo┼╝liwo┼Ťci zrzeszania si─Ö w zwi─ůzkach zawodowych, a podstawowe przywileje pracownik├│w, jak ÔÇô o zgrozo! ÔÇô p┼éatne urlopy i nadgodziny, mog─ů by─ç co najwy┼╝ej za┼éatwiane ÔÇ×na g─Öb─ÖÔÇŁ. Osk┼éadkowanie um├│w nie zwi─Ökszy ÔÇ×poczucia godno┼ŤciÔÇŁ pracownik├│w, o kt├│ry rzekomo tak troszczy si─Ö premier Tusk. Zwi─Ökszy one wprawdzie wp┼éywy do bud┼╝etu pa┼ästwa, ale wiele podstawowych problem├│w pozostanie nierozwi─ůzanych. Rz─ůd troszczy si─Ö o los obywateli by podreperowa─ç bud┼╝et ÔÇô nie ma jednak mowy o ┼╝adnej d┼éugofalowej polityce spo┼éecznej, ani o zwi─Ökszaniu odpowiedzialno┼Ťci po stronie pa┼ästwa.
 
2. Powy┼╝sza krytyka pomys┼éu ÔÇ×ozusowania ┼Ťmieci├│wekÔÇŁ ma sens jedynie prewencyjny, poniewa┼╝ w rz─ůdowych propozycjach zmian nie ma mowy o obj─Öciu dodatkowymi sk┼éadkami um├│w ÔÇ×┼ŤmieciowychÔÇŁ. Drobne korekty obj─ů─ç maj─ů jedynie umowy zlecenie (kt├│re i tak ju┼╝ s─ů osk┼éadkowane, cho─ç nie w takim wymiarze jak umowy o prac─Ö) i jedynie sytuacji, w kt├│rej pracodawcy kombinuj─ů, jak tu zap┼éaci─ç najni┼╝sz─ů sk┼éadk─Ö, podpisuj─ůc na raz kilka um├│w i odprowadzaj─ůc sk┼éadki od tej na najni┼╝sz─ů kwot─Ö. Prawda jest te┼╝ taka, ┼╝e ani Premier, ani nikt z jego otoczenia nie u┼╝y┼é wprost formu┼éy ÔÇ×osk┼éadkowania um├│w ┼ŤmieciowychÔÇŁ. Mowa jest o ich ograniczeniu, ale jak do niego doprowadzi─ç, tego na razie nie wiemy.
 
3. Nie wszystkie pomys┼éy zmian s─ů jedynie kosmetyczne. Swoj─ů propozycj─Ö poradzenia sobie z ÔÇ×sytuacj─ů na rynku pracyÔÇŁ wysun─ů┼é Adam Szejnfeld z PO. Przedstawiony przez niego ÔÇ×pakiet startowyÔÇŁ ma wprowadza─ç du┼╝e ulgi dla os├│b zaczynaj─ůcych dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcz─ů ÔÇô m.in. ca┼ékowite zniesienie sk┼éadek ubezpieczeniowych przez pierwsze p├│┼é roku. W praktyce znaczy to, ┼╝e zamiast podpisywa─ç ÔÇ×umowy ┼ŤmiecioweÔÇŁ, pracodawcy b─Öd─ů masowo proponowa─ç nowym pracownikom rzekomo op┼éacalne dla obydwu stron samozatrudnienie. Ten proceder ju┼╝ jest powszechnie stosowany, nie tylko w stosunku do nowych pracownik├│w. Nie tak dawno znajoma opowiada┼éa mi, ┼╝e w jej firmie wszystkie 40 os├│b przesz┼éo nagle na samozatrudnienie, a pracodawca chwali si─Ö na lewo i prawo, ┼╝e w ten spos├│b ÔÇ×wspiera przedsi─Öbiorczo┼Ť─çÔÇŁ. Pomys┼é pos┼éa Szejnfelda spowoduje, ┼╝e takie patologiczne sytuacje b─Öd─ů mia┼éy miejsce znacznie cz─Ö┼Ťciej.
 

Ilust.: Kuba Mazurkiewicz


Perspektywy zmian
 
┼ü─ůcz─ůc niejasne rz─ůdowe zapowiedzi ÔÇ×likwidacji ┼Ťmieci├│wekÔÇŁ oraz propozycje ÔÇ×pakietu startowegoÔÇŁ, mo┼╝na nabra─ç podejrze┼ä, ┼╝e zmiany id─ů w stron─Ö fikcyjnego ÔÇ×wzrostu przedsi─Öbiorczo┼ŤciÔÇŁ. Nie trzeba t┼éumaczy─ç, ┼╝e w takim przypadku sytuacja pracownika jest wprawdzie nieco lepsza ni┼╝ na umowie o dzie┼éo (bo w ramach sk┼éadek ma ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne), ale nadal ma mowy cho─çby o p┼éatnym urlopie czy o okresie wypowiedzenia, a wi─Öc o jakiejkolwiek stabilno┼Ťci zatrudnienia ÔÇô z us┼éug takiego ÔÇ×partnerskiego przedsi─ÖbiorstwaÔÇŁ mo┼╝na zrezygnowa─ç z dnia na dzie┼ä bez ┼╝adnych konsekwencji.
 
Promowanie zatrudnienia na umow─Ö o prac─Ö ma g┼é─Öboki sens, jestem jednak pe┼éen dystansu do cz─Östego na lewicy j─Özyka m├│wi─ůcego o pracodawcach – ÔÇ×wyzyskiwaczachÔÇŁ, kt├│rych nale┼╝a┼éoby ÔÇ×nadzorowa─ç i kara─çÔÇŁ. Niestety, po raz kolejny okazuje si─Ö, ┼╝e my┼Ťlenie w kategoriach walki klas oddala lewic─Ö od rozwi─ůzania problem├│w os├│b, kt├│rych jako┼Ť─ç ┼╝ycia jest obni┼╝ona przez nisk─ů jako┼Ť─ç zatrudnienia. Lewica ze swoim zami┼éowaniem do rozwi─ůzuj─ůcego wszystkie problemy ÔÇ×socjaluÔÇŁ wci─ů┼╝ nie nauczy┼éa si─Ö, ┼╝e system polegaj─ůcy na narzucaniu regulacji i straszeniu karami oraz antagonizowaniu grup spo┼éecznych jest szkodliwy spo┼éecznie (ach, ci ┼║li przedsi─Öbiorcy!) i najcz─Ö┼Ťciej znacznie mniej skuteczny, ni┼╝ przemy┼Ťlany system zach─Öt. A tych w┼éa┼Ťnie potrzeba polskim pracodawcom, szczeg├│lnie drobnym, by zacz─Öli wreszcie masowo zatrudnia─ç na umowy o prac─Ö.
 
Dobrym lewicowym pomys┼éem mog┼éoby by─ç zwolnienie pracodawcy z op┼éacania znacznej cz─Ö┼Ťci sk┼éadek, je┼Ťli zatrudni nowego pracownika na jego pierwsz─ů w ┼╝yciu umow─Ö o prac─Ö np. przez pierwszy rok zatrudnienia. Premiowa┼éo by to zatrudnianie ┼Ťwie┼╝ych absolwent├│w na normalnych umowach. W takiej sytuacji dla pracodawcy samozatrudnienie b─Ödzie nadal bardziej korzystne, ale pracownik, wiedz─ůc, ┼╝e dost─Öpna jest opcja umowy o prac─Ö zwolnionej od sk┼éadek, mo┼╝e si─Ö jej od pracodawcy domaga─ç, bowiem wie, ┼╝e ten nic na niej nie traci. Dzi┼Ť osoby przyjmowane do pracy s─ů cz─Östo stawiane przed wyborem ÔÇô albo umowa o prac─Ö i niska pensja (ÔÇ×bo sk┼éadki takie wysokieÔÇŁ), albo w┼éasna dzia┼éalno┼Ť─ç i znacznie wi─Öcej pieni─Ödzy ÔÇ×na r─Ök─ÖÔÇŁ. Opisane powy┼╝ej zmiany uniewa┼╝ni┼éy by dawanie wyboru mi─Ödzy z┼éym a jeszcze gorszym.
 
Pozorne rozwi─ůzanie problemu
 
Cho─ç wypada zgodzi─ç si─Ö ze s┼éowami premiera, ┼╝e praca na umowie-zlecenie czy umowie ┼Ťmieciowej to ÔÇ×praca odarta z godno┼Ťci i poczucia bezpiecze┼ästwa na przysz┼éo┼Ť─çÔÇŁ, to nie dajmy si─Ö nabra─ç, ┼╝e zaproponowane z pocz─ůtkiem roku zmiany rozwi─ůzuj─ů kt├│rykolwiek z tych problem├│w. Wzrost liczby os├│b samozatrudnionych b─Ödzie ┼éadnie wygl─ůda┼é w statystykach ÔÇô us┼éyszymy o tym, ┼╝e w Polsce rosn─ů nam ÔÇ×nowi przedsi─ÖbiorcyÔÇŁ i ┼╝e znikaj─ů ÔÇ×umowy ┼ŤmiecioweÔÇŁ (bo pewnie rzeczywi┼Ťcie ich liczba, kosztem samozatrudnionych, ma szans─Ö spa┼Ť─ç). Dlatego bardzo wa┼╝ne jest, by ju┼╝ teraz przypomina─ç rz─ůdz─ůcym, ┼╝e problem z sytuacj─ů pracownik├│w w Polsce to w rzeczywisto┼Ťci nie tyle problem ÔÇ×um├│w ┼ŤmieciowychÔÇŁ, ile ┼Ťmieciowego, niepewnego i obni┼╝aj─ůcego jako┼Ť─ç ┼╝ycia zatrudnienia, kt├│rego nie rozwi─ů┼╝e ani ÔÇ×ozusowanieÔÇŁ um├│w o dzie┼éo, ani tworzenie u┼éatwie┼ä dla os├│b samozatrudnionych.
 
Poczucie bezpiecze┼ästwa i godno┼Ťci pracy przek┼éada si─Ö za┼Ť bezpo┼Ťrednio na jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Czytelnictwo, uczestnictwo w kulturze, aktywno┼Ť─ç spo┼éeczna – wszystkie te sfery cierpi─ů, gdy pracownicy s─ů wykorzystywani lub gdy po prostu daj─ů si─Ö wykorzystywa─ç, bo nie chroni ich prawo , nie mog─ů zrzesza─ç si─Ö w zwi─ůzkach zawodowych mog─ůcych wyst─Öpowa─ç w ich interesie albo zwyczajnie nie maj─ů na nic czasu. Cierpi─ů te┼╝ tak powa┼╝ne sprawy, jak demografia. P├│┼étoramilionowej rzeszy zatrudnionych na umowach ┼Ťmieciowych zesz┼éoroczne wyd┼éu┼╝enie urlopu macierzy┼äskiego do roku nie zrobi┼éo ┼╝adnej r├│┼╝nicy – urlop ten wcale im przecie┼╝ nie przys┼éuguje! Gdyby ci wszyscy zmartwieni naszym nieczytaj─ůcym, niedzia┼éaj─ůcym spo┼éecznie i nierozmna┼╝aj─ůcym si─Ö spo┼éecze┼ästwem socjologowie zacz─Öli wreszcie widzie─ç zwi─ůzek mi─Ödzy sferami ich najwi─Ökszej troski a problemem ÔÇ×um├│w ┼ŤmieciowychÔÇŁ, na pewno by┼éoby nam ┼éatwiej przybli┼╝y─ç si─Ö do odpowiedzi ÔÇ×na symboliczne pytanie ÔÇ×jak ┼╝y─çÔÇŁ?ÔÇŁ. P├│ki co proponuj─Ö pod koniec 2014 roku w prosty spos├│b zmierzy─ç to, na ile przybli┼╝yli┼Ťmy si─Ö do odpowiedzi na nie┼Ťmiertelne pytanie premiera: w liczbie nowo zawartych um├│w o prac─Ö, najlepiej na czas nieokre┼Ťlony. Bo tylko one zapewniaj─ů, ┼╝e praca rzeczywi┼Ťcie nie jest ÔÇ×odarta z godno┼Ťci i poczucia bezpiecze┼ästwa na przysz┼éo┼Ť─çÔÇŁ.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś