Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Broniarz: Wyj┼Ť─ç z getta edukacyjnego

Wychodz─ůc z obecnego ÔÇ×getta edukacyjnegoÔÇŁ, szko┼éy mog┼éyby sta─ç si─Ö centrami kulturotw├│rczymi, miejscem wsparcia wychowawczego oraz instytucj─ů pomocy spo┼éecznej.

 

ilustr.: Hanka Mazurkiewicz

Co by by┼éo, gdyby szko┼éy zamieni─ç w ÔÇ×szko┼éy ┼ŤrodowiskoweÔÇŁ? Rewolucyjn─ů reform─Ö polskich plac├│wek edukacyjnych przedstawia prezes Zwi─ůzku Nauczycielstwa Polskiego, S┼éawomir Broniarz. Rozmawiaj─ů Jaros┼éaw Zi├│┼ékowski i Mateusz Luft.

 

Lansuje pan pomys┼é ÔÇ×szko┼éy ┼ŤrodowiskowejÔÇŁ ÔÇô jak taka szko┼éa mia┼éaby wygl─ůda─ç?

Punktem wyj┼Ťcia tego pomys┼éu jest to, ┼╝e szko┼éa zajmuje si─Ö dzisiaj wy┼é─ůcznie przygotowywaniem uczni├│w do kolejnych egzamin├│w, ma jednak problem z budowaniem trwa┼éych wi─Özi spo┼éecznych w swoim otoczeniu. A przecie┼╝ ma┼éo jest instytucji, kt├│re mog─ů robi─ç to lepiej. Szko┼éa powinna wychodzi─ç poza dotychczasowy model i zwraca─ç si─Ö z ofert─ů edukacyjn─ů do spo┼éecze┼ästwa ÔÇô m┼éodych matek, rodzic├│w, senior├│w. Wychodz─ůc z obecnego ÔÇ×getta edukacyjnegoÔÇŁ, szko┼éy mog┼éyby sta─ç si─Ö centrami kulturotw├│rczymi, miejscem wsparcia wychowawczego oraz instytucj─ů pomocy spo┼éecznej.
Przyk┼éadowo w Sierakowicach Prawych pod Skierniewicami jest jedna szko┼éa. Jest tu r├│wnie┼╝ wielu ludzi, kt├│rzy maj─ů bardzo kiepskie warunki mieszkaniowe i nie s─ů w stanie nigdzie przemie┼Ťci─ç si─Ö w poszukiwaniu pracy. Wielu z nich przerwa┼éo nauk─Ö i nie maj─ů ju┼╝ drogi powrotnej do systemu edukacyjnego. Dlatego te┼╝ by┼éoby dobrze, gdyby w lokalnej szkole opr├│cz dzieci mogli si─Ö uczy─ç tak┼╝e i doro┼Ťli.
 

Sk─ůd pomys┼é ÔÇ×szko┼éy ┼ŤrodowiskowejÔÇŁ?

Nie jest to nowy pomys┼é, w polskich realiach pojawi┼é si─Ö ju┼╝ w 1993 roku. Niestety, wtedy nie uda┼éo si─Ö go zrealizowa─ç, mi─Ödzy innymi z powod├│w ekonomicznych. Uwa┼╝am, ┼╝e cho─ç dzisiaj ┼╝yjemy ju┼╝ w nieco innych realiach, instytucja szko┼éy nadal nie straci┼éa swojego spo┼éecznego znaczenia ÔÇô wr─Öcz przeciwnie. Z powodu post─Öpuj─ůcej alienacji spo┼éecznej ÔÇô edukacyjna, wychowawcza, integracyjna i kulturotw├│rcza rola szko┼éy jest dzi┼Ť jeszcze wa┼╝niejsza. Ludzie funkcjonuj─ů obecnie w obr─Öbie swojego domu. Traktuj─ů go jak sw├│j zamek i twierdz─Ö. Tym bardziej wi─Öc potrzebujemy instytucji, kt├│ra b─Ödzie integrowa┼éa lokalne spo┼éeczno┼Ťci.
 

Czym ÔÇ×szko┼éa ┼ŤrodowiskowaÔÇŁ mia┼éaby r├│┼╝ni─ç si─Ö od ju┼╝ istniej─ůcych dom├│w kultury?

Warto pami─Öta─ç, ┼╝e w por├│wnaniu do liczby szk├│┼é mamy relatywnie ma┼éo dom├│w kultury, w zwi─ůzku z czym nie s─ů one tak g─Östo umiejscowione. A przecie zale┼╝y nam w┼éa┼Ťnie na tym, ┼╝eby inwestowa─ç w ma┼ée ┼Ťrodowiska, kt├│re borykaj─ů si─Ö z najwi─Ökszymi problemami. To w niewielkich wsiach problem braku pracy dla nauczycieli jest najbardziej dotkliwy, a istnienie szko┼éy zagro┼╝one z powodu braku wystarczaj─ůcej liczby uczni├│w. Przy takich k┼éopotach trudno liczy─ç, ┼╝e w miejscowo┼Ťci powstanie dodatkowa instytucja kulturalna ÔÇô wr─Öcz odwrotnie. Mamy do czynienia z pewn─ů prawid┼éowo┼Ťci─ů. Likwidacja szko┼éy jest pocz─ůtkiem ko┼äca istnienia miejscowo┼Ťci, w kt├│rej si─Ö znajdowa┼éa. Czasem ju┼╝ w ramach jednego pokolenia obserwujemy, ┼╝e we wsi, w kt├│rej zlikwidowano szko┼é─Ö, nast─Öpuje automatyczna imigracja ludzi do o┼Ťrodk├│w, w kt├│rych rodzice mog─ů zapewni─ç lepszy rozw├│j swoim dzieciom.

 

Czy w takim razie szko┼éa ┼Ťrodowiskowa ┼é─ůczy┼éaby funkcje biblioteki gminnej i domu kultury?

Nasza propozycja nie ma stwarza─ç zagro┼╝enia dla istniej─ůcych ju┼╝ centr├│w kultury. Chcieliby┼Ťmy, aby szko┼éy tworzy┼éy mikro┼Ťrodowiska skupione wok├│┼é wa┼╝nych dla siebie cel├│w. Obecnie nawet szko┼éy spo┼éeczne borykaj─ů si─Ö z problemem kr├│tkotrwa┼éego zaanga┼╝owania rodzic├│w, kt├│rzy integruj─ů si─Ö ze szko┼é─ů tylko na czas edukacji w┼éasnego dziecka, a p├│┼║niej ca┼ékiem zrywaj─ů z ni─ů kontakt. Aktywno┼Ť─ç opiekun├│w ko┼äczy si─Ö z momentem, w kt├│rym pociecha opuszcza mury szko┼éy. Chcieliby┼Ťmy, aby rodzic nie traktowa┼é szko┼éy jako miejsca, do kt├│rego przychodzi, aby odebra─ç dziecko po pracy. Maj─ůc do niej zdecydowanie bli┼╝ej ni┼╝ do innych o┼Ťrodk├│w kulturalnych, m├│g┼éby odwiedza─ç szko┼é─Ö tak┼╝e i w innych, interesuj─ůcych dla niego sprawach.
Zawi─ůzanie wok├│┼é szko┼éy szerszego ┼Ťrodowiska pozwali te┼╝ na skuteczniejsze rozwi─ůzywanie problem├│w wychowawczych. I nie chodzi tu tylko o trywialnie wygl─ůdaj─ůce relacje rodzic├│w i nauczycieli, kt├│rzy ex cathedra udzielaj─ů rodzicom porad lub indywidualnie stygmatyzuj─ů ich na wywiad├│wce, m├│wi─ůc: ÔÇ×Pana syn jest chuliganemÔÇŁ. Zale┼╝y nam na tym, by szko┼éa podejmowa┼éa pr├│b─Ö rozwi─ůzania problem├│w wychowawczych z uwzgl─Ödnieniem ca┼éego otoczenia spo┼éecznego. Dzi─Öki zaanga┼╝owaniu ┼Ťrodowiska szkolnego mo┼╝emy spojrze─ç na problem szerzej, zwr├│ci─ç uwag─Ö na jego kontekst lub zauwa┼╝y─ç, ┼╝e dotyczy wi─Ökszej liczby os├│b w tej miejscowo┼Ťci.
By─ç mo┼╝e w danej miejscowo┼Ťci du┼╝a grupa m┼éodzie┼╝y z r├│┼╝nych powod├│w przerwa┼éa edukacj─Ö i stanowi co┼Ť, co nazywa si─Ö w bran┼╝y o┼Ťwiatowej ÔÇ×odpadem szkolnymÔÇŁ. Maj─ůc sko┼äczone jedynie dwa lata gimnazjum, m┼éodzi ludzie maj─ů problem, aby wr├│ci─ç do systemu kszta┼écenia. Obecnie miejscem dla takich os├│b s─ů Centra Kszta┼écenia Ustawicznego i O┼Ťrodki Kszta┼écenia Zawodowego. Ale to s─ů tylko protezy, kt├│re powsta┼éy dlatego, ┼╝e szko┼éa obecnie takich funkcji nie spe┼énia. Idealnie by by┼éo, gdyby to w┼éa┼Ťnie ona by┼éa plac├│wk─ů, kt├│ra jest jak najbli┼╝ej wszystkiego, co wi─ů┼╝e si─Ö z kszta┼étowaniem m┼éodego cz┼éowieka, aby jego wi─Ö┼║ ze szko┼é─ů rozci─ůgn─ů─ç w jak najszerszym horyzoncie czasowym.
 

Jakie konkretnie zaj─Öcia powinny znale┼║─ç si─Ö w tak skrojonej szkole?

Nikt lepiej nie rozpozna swoich potrzeb ni┼╝ lokalna spo┼éeczno┼Ť─ç. Zadaniem w┼éadzy jest powiedzenie: macie pomieszczenie, macie do dyspozycji fachowca w postaci dobrze przygotowanego nauczyciela, kt├│ry zajmuje si─Ö t─ů problematyk─ů. Teraz wy temu nauczycielowi, temu budynkowi i tej szkole postawcie takie zadania, aby spe┼éni┼é wasze oczekiwania i wasze kryteria. Mamy w Polsce spo┼éeczno┼Ťci, w kt├│rych wyst─Öpuje problem z edukacj─ů doros┼éych i przewa┼╝aj─ů czterdziestoletni bezrobotni niemog─ůcy si─Ö odnale┼║─ç na rynku pracy. Niech wi─Öc wysi┼éek nauczycieli b─Ödzie skierowany na to, aby wyrwa─ç ich z zakl─Ötego kr─Ögu niemocy. Nauczyciel w tym przypadku niekoniecznie b─Ödzie w stanie przekaza─ç wiedz─Ö potrzebn─ů do wykonywania nowej pracy, ale mo┼╝e nauczy─ç, jak sobie z tym problemem poradzi─ç. Problemu strukturalnego bezrobocia nie zwalczymy, tworz─ůc kursy ÔÇô bardzo wiele nas kosztuj─ů, ale nie daj─ů tym ludziom nic. Przeka┼╝my te same ┼Ťrodki za po┼Ťrednictwem gminy na dobrze przygotowany program aktywizacji zawodowej w lokalnej szkole.
 

Model zdecentralizowanej pomocy, kt├│ry pan przedstawi┼é, brzmi bardzo przekonuj─ůco. Jednak szko┼éy rz─ůdz─ů si─Ö zbiurokratyzowan─ů struktur─ů. Jak pan s─ůdzi, czy te dwie rzeczywisto┼Ťci si─Ö nie wykluczaj─ů?

To interesuj─ůce pytanie. Instytut Bada┼ä Edukacyjnych przeprowadzi┼é analizy, z kt├│rych wynika, ┼╝e biurokracja nie jest najwi─Ökszym problemem systemu o┼Ťwiaty w Polsce. Mnie to zaskakuje, poniewa┼╝ uwa┼╝am, ┼╝e ilo┼Ť─ç pracy administracyjnej jest zbyt du┼╝a. W modelu ÔÇ×szko┼éy ┼ŤrodowiskowejÔÇŁ chodzi o to, aby zadania narzucane szko┼éom z g├│ry nie zabija┼éy oddolnej inicjatywy. By┼éem kiedy┼Ť wicedyrektorem w wielkiej szkole, mo┼╝na by powiedzie─ç w ÔÇ×molochuÔÇŁ. W szczytowym momencie ucz─Öszcza┼éo do niej 2352 uczni├│w, a uczy┼éo w niej 255 nauczycieli. Ale si┼éa tej plac├│wki wynika┼éa z niezwykle bliskiej integracji z du┼╝ym, dwudziestotysi─Öcznym osiedlem Widok w Skierniewicach. Szko┼éa by┼éa jedynym budynkiem, kt├│ry dawa┼é mieszka┼äcom mo┼╝liwo┼Ť─ç zrzeszania si─Ö. Dzi─Öki kilku pasjonatom powsta┼é w niej znany klub kr├│tkofalowc├│w. Jako dyrekcja mieli┼Ťmy ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e to, co robimy, ma du┼╝y wp┼éyw na szkoln─ů rzeczywisto┼Ť─ç, ale wiedzieli┼Ťmy te┼╝, ┼╝e znacznie lepiej jest wpiera─ç inicjatywy oddolne.
Nie wspomnia┼éem jeszcze, ┼╝e szko┼éy cierpi─ů na brak pieni─Ödzy. Ale przecie┼╝ mog─ů je zarobi─ç, je┼Ťli pozwolimy im na prowadzenie r├│┼╝nego rodzaju dzia┼éa┼ä dochodowych. Te pieni─ůdze nie mog─ů by─ç konsumowane przez urz─ůd gminy, miasta, tylko powinny wraca─ç do szko┼éy i by─ç nagrod─ů dla tej instytucji, kt├│ra sprawi, ┼╝e dyrektorzy szk├│┼é poczuj─ů si─Ö prawdziwymi gospodarzami na swoim terenie.
 

Co musia┼éoby si─Ö sta─ç, aby taki model szko┼éy zosta┼é wprowadzony w ┼╝ycie?

Potrzebujemy tylko wyobra┼║ni. 100 milion├│w z┼éotych, kt├│re Ministerstwo Edukacji Narodowej ma wyda─ç na walk─Ö z bezrobociem, nie mog─ů trafi─ç do firm, kt├│re b─Öd─ů przekwalifikowywa┼éy nauczycieli na operator├│w w├│zk├│w wid┼éowych. Powinny znale┼║─ç si─Ö w samorz─ůdach z przeznaczeniem na konkretne programy, kt├│re b─Öd─ů zmierza┼éy ku stworzeniu tego typu wielofunkcyjnych szk├│┼é.
 

Czy nauczyciele s─ů otwarci na takie pomys┼éy?

Niew─ůtpliwe w ┼Ťrodowisku nauczycielskim mo┼╝e w pierwszym odruchu powsta─ç pewien op├│r. Wielu moich koleg├│w mo┼╝e nie zaakceptowa─ç problemu wynikaj─ůcego ze zmiany charakteru pracy. M├│wi─ů: ÔÇ×ca┼ée ┼╝ycie uczy┼éem dzieci matematyki, to dlaczego mam teraz edukowa─ç doros┼éych? Dlaczego mam uczy─ç niepe┼énosprawnego, kt├│ry le┼╝y w ┼é├│┼╝ku?ÔÇŁ Ot├│┼╝ dlatego w┼éa┼Ťnie, ┼╝e nauczyciel powinien mie─ç szersz─ů rol─Ö. Ten przyk┼éadowy chory oczywi┼Ťcie wymaga, ┼╝eby kto┼Ť porozmawia┼é z nim o jego chorobie, ale poza tym potrzebuje, aby kto┼Ť mu pokaza┼é, ┼╝e jest normalnym cz┼éowiekiem, kt├│ry ma swoje potrzeby edukacyjne i intelektualne, ma okre┼Ťlon─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö rozwojow─ů. W takim mikroprogramie edukacyjnym nauczyciel mo┼╝e pokaza─ç wsp├│┼éczesny ┼Ťwiat takim, jakim jest. Mo┼╝e pokaza─ç tablet i nauczy─ç, jak si─Ö go u┼╝ywa, aby osoba, kt├│ra nie mo┼╝e wsta─ç z ┼é├│┼╝ka, mog┼éa razem z tym ┼é├│┼╝kiem ÔÇ×wyj┼Ť─ç w ┼ŤwiatÔÇŁ. Nikt lepiej ni┼╝ nauczyciel tego nie zrobi.
 

Tylko pytanie brzmi, czy mamy takich nauczycieli?

Ju┼╝ gdy by┼éy wprowadzane gimnazja, przekonywa┼éem, ┼╝e nale┼╝y zmieni─ç system edukacji nauczycieli, aby po uko┼äczeniu studi├│w nie patrzyli w─ůsko przed siebie. Nauczyciel, wychodz─ůc po pi─Öciu latach z uczelni, powinien by─ç got├│w, aby spokojnie rozmawia─ç, dyskutowa─ç, nie buduj─ůc w sobie blokady przeciwko nowym rodzajom pracy. Niestety, dzi┼Ť s┼éysz─Ö g┼é├│wnie pretensje. ÔÇ×Nie po to ko┼äczy┼éem matematyk─Ö, aby pracowa─ç z emerytem. Nie po to zosta┼éam magistrem wychowania przedszkolnego, aby dzieciakowi ty┼éek podciera─çÔÇŁ.
 

S┼éawomir Broniarz┬áÔÇô nieprzerwanie od 1998 roku prezes Zwi─ůzku Nauczycielstwa Polskiego. W debacie publicznej broni polskich nauczycielek i nauczycieli przed zarzutami, ┼╝e edukacja w Polsce traci na jako┼Ťci przez rzekome ÔÇ×przywilejeÔÇŁ tej grupy zawodowej. Wskazuje natomiast, ┼╝e g┼é├│wn─ů bol─ůczk─ů polskiej szko┼éy jest oszcz─Ödzanie na niej ze ┼Ťrodk├│w publicznych.

 

S┼éawomir Broniarz by┼é panelist─ů na┬áKongresie Europa Spo┼éeczna, kt├│re to wydarzenie ÔÇ×KontaktÔÇŁ obj─ů┼é patronatem medialnym.

 

UWAGA!┬áW czasie wakacji internetowa ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ b─Ödzie ukazywa─ç si─Ö raz na dwa tygodnie ÔÇô co drugi poniedzia┼éek. Serdecznie zapraszamy do lektury!

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś