Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

┼Üladami niesprawiedliwo┼Ťci. ÔÇ×Lustro o p├│┼énocyÔÇŁ Hochschilda

Po┼éudniowa Afryka to ┼Ťwiatowy porz─ůdek gospodarczy wci┼Ťni─Öty w jeden kraj. Ale w RPA Pierwszy i Trzeci ┼Üwiat oddzielone s─ů od siebie kilkuminutowym spacerem. Barak w slumsie obok basenu w willi pod miastem.

materiały prasowe

materiały prasowe


Rok 2016 obfitowa┼é w bardzo dobre, zaanga┼╝owane reporta┼╝e. Mowa oczywi┼Ťcie o znanych ju┼╝ i g┼éo┼Ťnych ÔÇ×WykluczonychÔÇŁ Domos┼éawskiego, a tak┼╝e o ÔÇ×G┼éodzieÔÇŁ Caparr├│sa. Obok nich jednak prawie bez echa przesz┼éa inna, nie mniej wa┼╝na ksi─ů┼╝ka, autorstwa Adama Hochschilda ÔÇô┬áÔÇ×Lustro o p├│┼énocy. ┼Üladami Wielkiego TrekuÔÇŁ.
Hochschild, kt├│rego reporta┼╝e najcz─Ö┼Ťciej dotykaj─ů tematu kolonializmu, jak zwykle nie rozczarowuje. Tym razem zabiera nas do Afryki Po┼éudniowej roku 1988 na huczne obchody 150. rocznicy Bitwy nad Krwaw─ů Rzek─ů ÔÇô wydarzenia, kt├│re sta┼éo si─Ö podwalin─ů mitu za┼éo┼╝ycielskiego Afrykaner├│w. Zgrabnie ┼é─ůcz─ůc dwie perspektywy ÔÇô rok 1838, czyli dzieje Wielkiego Treku, i obchody rocznicy w czasach ju┼╝ bardziej nam wsp├│┼éczesnych ÔÇô pokazuje tygiel okrucie┼ästwa i absurdu Republiki Afryki Po┼éudniowej, b─Öd─ůcej ÔÇ×miejscem, gdzie Pierwszy ┼Üwiat spotyka si─Ö z TrzecimÔÇŁ. Nie szcz─Ödzi przy tym gorzkich por├│wna┼ä do sytuacji w Stanach Zjednoczonych i w Europie ÔÇô co zapowiada ju┼╝ motto ksi─ů┼╝ki, b─Öd─ůce s┼éowami Breytena Breytenbacha:┬áÔÇ×Gdy patrzysz na Po┼éudniow─ů Afryk─Ö, to tak, jakby┼Ť spogl─ůda┼é w lustro o p├│┼énocy. [ÔÇŽ] Przera┼╝aj─ůca twarz, ale twojaÔÇŁ.
Ciemna przesz┼éo┼Ť─ç, ciemna tera┼║niejszo┼Ť─ç
Dlaczego ta twarz w lustrze o p├│┼énocy jest przera┼╝aj─ůca? Historia RPA, podobnie jak historia innych skolonizowanych kraj├│w Afryki, jest histori─ů cierpienia i wyzysku. Zacz─Ö┼éa si─Ö od chciwo┼Ťci i pogardy do drugiego cz┼éowieka, od ambicji zagarni─Öcia ziemi i narzucenia swojej w┼éadzy. Na po┼éudniu Afryki momentem prze┼éomowym by┼éa Bitwa nad Krwaw─ů Rzek─ů pomi─Ödzy Burami (farmerami pochodzenia g┼é├│wnie holenderskiego, kt├│rzy ruszyli w g┼é─ůb kontynentu w sprzeciwie wobec rz─ůd├│w Brytyjczyk├│w) a zamieszkuj─ůcymi tamte tereny Zulusami. Nic innego jak wielka rze┼║, walka muszkiet├│w przeciwko w┼é├│czniom. Zabieraj─ůc nas na obchody rocznicy, Hochschild pokazuje, ┼╝e 150 lat po tym wydarzeniu wci─ů┼╝ jest ono czym┼Ť, co rozpala umys┼éy Afrykaner├│w.
W┬álatach 80. ÔÇ×twarz w lustrzeÔÇŁ wci─ů┼╝ przera┼╝a. W Pierwszym ┼Üwiecie RPA wi─Ökszo┼Ť─ç bia┼éych mieszka┼äc├│w tego nie zauwa┼╝a lub nie chce zauwa┼╝a─ç, ┼╝yj─ůc w swojej ba┼äce dobrobytu. A Po┼éudniowa Afryka w rzeczywisto┼Ťciach gazet i broszur turystycznych jest s┼éonecznym, szcz─Ö┼Ťliwym, jakby-europejskim krajem. Tymczasem czarnosk├│rzy przeciwnicy polityczni w┼éadzy g┼éoduj─ů w wi─Özieniach, s─ů torturowani i zabijani, a inni czarni ┼╝yj─ů w bantustanach, swoistych gettach, w kt├│rych┬ápanuj─ů ┼Ťcisk i bieda. To jest ten Trzeci ┼Üwiat.
Przejmuj─ůcy jest rozdzia┼é po┼Ťwi─Öcony migruj─ůcym robotnikom, kt├│rych pracuje w RPA kilka milion├│w. Zabrano im prawo do mieszkania w rodzinnych wioskach poprzez przesiedlenia, podniesienie podatku od chat czy ustawowe ograniczenie powierzchni ziemi, jak─ů mog┼éa posiada─ç afryka┼äska rodzina. Aby nie umrze─ç z g┼éodu, migruj─ů wi─Öc do miast i ┼╝yj─ů w slumsach lub barakach pracowniczych. Wyje┼╝d┼╝aj─ů na dziesi─Ö─ç lub wi─Öcej miesi─Öcy, zostawiaj─ůc swoje rodziny, w mie┼Ťcie wiod─ůc ┼╝ycie samotne lub korzystaj─ůc z us┼éug prostytutek, co przyspiesza szerzenie si─Ö epidemii AIDS. Pracuj─ů w kopalniach, w warunkach niebezpiecznych i ur─ůgaj─ůcych godno┼Ťci cz┼éowieka. Czasem biali przychodz─ů tam na zwiedzanie.
Przytoczony przez Hochschilda poeta z Mozambiku, Gouveia de Lemos, pisa┼é:
W┼é├│┼╝ czyst─ů koszul─Ö,
czas podj─ů─ç prac─Ö na kontrakcie,
wsiadaj, bracie, do wagonu,
musimy jecha─ç noc i dzie┼ä.
Kt├│ry z nas,
Kt├│ry z nas powr├│ci?
Kt├│ry z nas,
Kt├│ry z nas umrze?
Kt├│ry z nas wr├│ci
Zobaczy─ç kobiety,
Zobaczy─ç nasz─ů ziemi─Ö,
Zobaczyć nasze woły?
Kt├│ry z nas umrze?
Kt├│ry z nas?
Kt├│ry z nas?

Aksamitna r─Ökawiczka, ┼╝elazna pi─Ö┼Ť─ç
Porz─ůdek spo┼éeczny w RPA jest ufundowany┬ána wyzysku czarnych. Jak w XIX wieku niepodzielnie panowa┼éa tu Holenderska Kompania Wschodnioindyjska, tak w XX stuleciu robi to Anglo American Corporation of South Africa, kt├│rej szefem w latach 80. jest Harry Oppenheimer. Przy okazji spotkania z nim Hochschild pisze:
ÔÇ×Oppenheimer doprowadzi┼é niemal do perfekcji to, w czym celuje wielu po┼éudniowoafryka┼äskich biznesmen├│w: krytykowanie apartheidu przy ci─ůgni─Öciu hojnych zysk├│w z tego systemu. Deklaruje na przyk┼éad, ┼╝e jest zwolennikiem zasady ┬źjedna osoba ÔÇô jeden g┼éos┬╗, ale kierownicy wysokiego szczebla w firmach nale┼╝─ůcych do Anglo American Corporation of South Africa zasiadali w Radzie Doradczej ds. Obrony, kt├│ra, zanim niedawne przetasowanie administracji j─ů rozwi─ůza┼éo, pomaga┼éa wojskowym w planowaniu skuteczniejszych metod represji wobec ludzi domagaj─ůcych si─Ö prawa g┼éosu. Funkcjonowanie kopalni z┼éota Oppenheimera zale┼╝y w ca┼éo┼Ťci od migruj─ůcych robotnik├│w, ale kiedy si─Ö z nim rozmawia, jest on uosobieniem tolerancyjnego o┼ŤwieceniaÔÇŁ.
Po┼éudniowa Afryka to ┼Ťwiatowy porz─ůdek gospodarczy wci┼Ťni─Öty w jeden kraj. Jako mieszka┼äcy wsp├│┼éczesnego Zachodu, do pewnego stopnia zdajemy sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e standard naszego ┼╝ycia zale┼╝y po┼Ťrednio od pracy wyzyskiwanych ludzi z Azji, Afryki, Po┼éudniowej Ameryki. Nie bardzo nas to jednak oburza, bo nie ogl─ůdamy tego na w┼éasne oczy. Ale w RPA Pierwszy i Trzeci ┼Üwiat oddzielone s─ů od siebie raptem kilkuminutowym spacerem. Barak w slumsie obok basenu w willi pod miastem.
Przera┼╝aj─ůca twarz, ale twoja
I my ÔÇô pisze Hochschild ÔÇô mamy w tym sw├│j udzia┼é. W czasach najgorszego apartheidu, gdy Zach├│d teoretycznie nak┼éada┼é na RPA sankcje, zdominowany przez Stany Zjednoczone Mi─Ödzynarodowy Fundusz Walutowy po┼╝ycza┼é Po┼éudniowej Afryce ÔÇô najbogatszemu krajowi kontynentu ÔÇô p├│┼étora miliarda dolar├│w, czyli wi─Öcej ni┼╝ pozosta┼éym krajom afryka┼äskim razem wzi─Ötym. Zachodnie firmy paliwowe wspiera┼éy RPA, kt├│ra dzi─Öki temu mog┼éa uchroni─ç si─Ö przed mi─Ödzynarodowym embargiem na dostawy ropy naftowej. Oficer CIA wyda┼é w┼éadzom Mandel─Ö, kt├│ry mia┼é si─Ö z nim spotka─ç. Hochschild, b─Öd─ůcy obywatelem Stan├│w Zjednoczonych, pisze, ┼╝e by─ç mo┼╝e nie ma si─Ö czemu dziwi─ç. W ko┼äcu RPA inspiracje czerpa┼éa w┼éa┼Ťnie od USA ÔÇô radzi┼éa sobie z Zulusami w podobny spos├│b, jak Amerykanie robili to wcze┼Ťniej z Indianami.
I chocia┼╝, podobnie jak w Stanach, sytuacja si─Ö zmieni┼éa ÔÇô w ko┼äcu apartheid i podzia┼é rasowy zosta┼éy zniesione ÔÇô to Hochschild w epilogu, pisanym w 2006 roku, poddaje w┬áw─ůtpliwo┼Ť─ç rang─Ö tego┬ásukcesu:
ÔÇ×Wiele innych rzeczy wygl─ůda jednak tak samo jak dawniej. Na r├│wninach wok├│┼é Kapsztadu ci─ůgn─ů si─Ö rozleg┼ée slumsy [ÔÇŽ]. Murem otoczony jest prawie ka┼╝dy budynek mieszkalny na przedmie┼Ťciach, bram─Ö otwiera ochrona. Jedyna r├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e w takich miejscach mieszka dzi┼Ť troch─Ö czarnych urz─Ödnik├│w pa┼ästwowych i biznesmen├│w. Wszystko, co obserwuj─Ö podczas tego kr├│tkiego pobytu ÔÇô od ┼╝ebrak├│w na ulicach po eleganckie nowe samochody ÔÇô wyra┼║nie ┼Ťwiadczy o tym, ┼╝e ogromne nier├│wno┼Ťci spo┼éeczne nadal si─Ö utrzymuj─ů. Gdy z biegiem czasu szeregi klas uprzywilejowanych zasili coraz wi─Öcej czarnych, r├│┼╝nice klasowe wezm─ů g├│r─Ö nad rasowymi. Ale je┼Ťli przepa┼Ť─ç mi─Ödzy biednymi a bogatymi wci─ů┼╝ jest tak szeroka, czy mo┼╝na m├│wi─ç o post─Öpie?ÔÇŁ

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś