Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Skoczek: Gotowanie do samodzielno┼Ťci

Traktujemy gotowanie jak co┼Ť oczywistego, a to du┼╝a dziedzina wiedzy: trzeba zna─ç si─Ö troch─Ö na ekonomii, geografii, wiedzie─ç, w jakich warunkach przechowywa─ç ┼╝ywno┼Ť─ç. M┼éodzie┼╝y z dom├│w dziecka cz─Östo nikt nie uczy, ile kosztuje kilo marchewki, a ile kilo ry┼╝u.
Skoczek: Gotowanie do samodzielno┼Ťci
ilustr.: Zofia Kiljańska

WANDA KACZOR: Od lat pracujesz jako edukatorka w szkole gotowania dla dzieci Little Chef. Razem z w┼éa┼Ťcicielk─ů szko┼éy, Kati─ů Roman-Trzask─ů, za┼éo┼╝y┼éy┼Ťcie Fundacj─Ö Samodzielno┼Ť─ç od Kuchni, ┼╝eby uczy─ç gotowa─ç m┼éodzie┼╝ z dom├│w dziecka. Kiedy powsta┼é pomys┼é fundacji?

ZUZANNA SKOCZEK: Kiedy do Little Chefa zacz─Ö┼éo zg┼éasza─ç si─Ö tyle plac├│wek, ┼Ťwietlic ┼Ťrodowiskowych i innych organizacji, dla kt├│rych mia┼éy┼Ťmy przeprowadza─ç charytatywne warsztaty, ┼╝e nie mog┼éy┼Ťmy ju┼╝ tego ud┼║wign─ů─ç jako szko┼éa gotowania. Warsztaty dodatkowe stanowi┼éy znacz─ůcy procent naszych zaj─Ö─ç, ale tylko ma┼éa ich cz─Ö┼Ť─ç by┼éa finansowana przez instytucje lub organizacje. Uzna┼éy┼Ťmy, ┼╝e je┼╝eli chcemy robi─ç ich wi─Öcej, to musimy si─Ö zinstytucjonalizowa─ç. Pod szyldem fundacyjnym dzia┼éamy od prawie roku.

Sk─ůd udaje wam si─Ö pozyskiwa─ç fundusze na warsztaty z wychowankami dom├│w dziecka?

Przede wszystkim staramy si─Ö znale┼║─ç lokalnych partner├│w. W wymarzonej dla nas formule uda┼éo si─Ö niedawno zorganizowa─ç warsztaty w S┼éupsku. Blisko wsp├│┼épracowa┼éy┼Ťmy z miastem i Miejskim O┼Ťrodkiem Pomocy Rodzinie. Zg┼éosi┼éy┼Ťmy si─Ö do MOPR-u i powiedzia┼éy┼Ťmy, ┼╝e chcemy obj─ů─ç ca┼ée miasto i powiat warsztatami, a w zwi─ůzku z tym szukamy uczestnik├│w w okre┼Ťlonej grupie wiekowej. Na nast─Öpny dzie┼ä mia┼éy┼Ťmy list─Ö ch─Ötnych.

┼Ürodki z MOPR-├│w s─ů daleko niewystarczaj─ůce, ale wa┼╝ne jest szukanie wsparcia na miejscu. Je┼Ťli lokalny przedsi─Öbiorca zda sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e osoby opuszczaj─ůce domy dziecka potrzebuj─ů pomocy w usamodzielnianiu si─Ö, i do┼éo┼╝y si─Ö do puli, kt├│r─ů zbieramy, to nie b─Ödzie to bezimienna korporacja z Warszawy czy z Katowic, kt├│ra p┼éaci za co┼Ť w Bia┼éymstoku, tylko zaczn─ů powstawa─ç wi─Özi, poczucie sprawczo┼Ťci i odpowiedzialno┼Ťci za to, co obok. Zale┼╝y nam na tym, ┼╝eby ci, kt├│rzy pomagaj─ů finansowo, mieli ca┼éy czas kontakt z m┼éodzie┼╝─ů.

W jakim wieku jest m┼éodzie┼╝ na warsztatach?

Od czternastego roku ┼╝ycia wzwy┼╝. Zdarzaj─ů si─Ö nawet dwudziestolatkowie ÔÇô mog─ů pozostawa─ç w domach dziecka, dop├│ki nie zako┼äcz─ů edukacji. Niekt├│rzy z uczestnik├│w s─ů ju┼╝ w procesie usamodzielniania lub go zako┼äczyli i mieszkaj─ů osobno, ale mimo to jeszcze instytucje staraj─ů si─Ö im pom├│c i zapraszaj─ů do takiego programu.

Czy plac├│wki stwarzaj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç gotowania samemu?

Nieszczeg├│lnie. Coraz cz─Ö┼Ťciej firmy cateringowe dostarczaj─ů wszystkie posi┼éki. Dawniej w domach dziecka by┼éy sto┼é├│wki; ten, w kt├│rym teraz robimy warsztaty, ma wielk─ů, ┼Ťmierdz─ůc─ů sto┼é├│wk─Ö z najgorszych koszmar├│w. Ale na ka┼╝dym pi─Ötrze jest te┼╝ aneks kuchenny. Tylko co z tego, skoro nieu┼╝ywany? Jest pan wychowawca, kt├│ry lubi gotowa─ç, i zdarza si─Ö, ┼╝e gotuje dzieciakom, ale ju┼╝ niekoniecznie razem z nimi. Przygotowuj─ů tam zazwyczaj zimne posi┼éki: kanapki, jogurty, galaretki, budynie.

Ile czasu sp─Ödzacie z jedn─ů grup─ů warsztatow─ů?

Zazwyczaj z ka┼╝d─ů grup─ů mamy seri─Ö czterech warsztat├│w. To taki czas, kt├│ry pozwala im ÔÇô i nam ÔÇô si─Ö z┼╝y─ç. Po warsztatach w S┼éupsku na kolacji fina┼éowej panowa┼éa bardzo przyjazna atmosfera, wszyscy w─Ödrowali mi─Ödzy stolikami.

Te cztery spotkania maj─ů podw├│jny cel. Z jednej strony chcemy si─Ö zgra─ç i otworzy─ç ÔÇô tego nie da si─Ö osi─ůgn─ů─ç po jednych warsztatach. Natomiast drugi cel jest taki, ┼╝eby poopowiada─ç o wszystkim, co z gotowaniem zwi─ůzane: bud┼╝ecie, niemarnowaniu ┼╝ywno┼Ťci, sezonowo┼Ťci, o tym, co kto je i jak kupuje. Oraz ┼╝eby zrobi─ç warsztat z savoir vivreÔÇÖu.

Savoir vivreÔÇÖu? Mam niebezpieczne skojarzenia z TVN-owskim ÔÇ×Projektem LadyÔÇŁÔÇŽ

Chodzi o podstawy. Wiele os├│b nie potrafi je┼Ť─ç no┼╝em i widelcem ÔÇô po prostu nie zosta┼éy tego nauczone. By─ç mo┼╝e jednak na swojej ┼Ťcie┼╝ce znajd─ů si─Ö w zupe┼énie nowym ┼Ťrodowisku, gdzie z tego powodu zostan─ů ┼║le ocenione. Niestety ┼Ťwiat rz─ůdzi si─Ö takimi, a nie innymi regu┼éami i nie zwalczymy ┼éatwo szkodliwych relacji w┼éadzy, ale mo┼╝emy spr├│bowa─ç nada─ç m┼éodym poczucie sprawczo┼Ťci. Im cz─Östo mo┼╝e by─ç zwyczajnie po ludzku g┼éupio, ┼╝e czego┼Ť nie potrafi─ů, a naszym celem jest to, ┼╝eby w tego typu sytuacjach nie czuli si─Ö nieswojo czy niezr─Öcznie.

A jak uczestnicy reaguj─ů na t─Ö cz─Ö┼Ť─ç warsztat├│w?

Ma┼éo kiedy by┼éa taka cisza. Wa┼╝ne, ┼╝eby wiedzieli, po co si─Ö czego┼Ť ucz─ů. Je┼Ťli widz─ů w tym cel, wi─Öcej wynios─ů z warsztat├│w.

Fundacja Robinson organizuje tak zwane wehiku┼éy usamodzielnienia, zbiera grupy i przez rok prowadzi z nimi spotkania i warsztaty z ca┼é─ů mas─ů partner├│w ÔÇô przychodz─ů na przyk┼éad ludzie przygotowuj─ůcy uczestnik├│w do rozm├│w kwalifikacyjnych. Przy okazji fundacja zbada┼éa, jak m┼éodzi oceniaj─ů swoje przygotowanie, i oceny by┼éy raczej negatywne. Cho─ç w plac├│wkach wydaje im si─Ö, ┼╝e s─ů gotowi, to w konfrontacji z rzeczywisto┼Ťci─ů cz─Östo sobie nie radz─ů, a najwi─Öcej problem├│w sprawia im gospodarowanie. Chcemy w jak najdelikatniejszy spos├│b przekaza─ç im, ┼╝e to, czego pr├│bujemy ich nauczy─ç, b─Ödzie pomocne w codziennym funkcjonowaniu.

Jakie nawyki ┼╝ywieniowe ma m┼éodzie┼╝, kt├│ra przychodzi do was na warsztaty?

Wbrew pozorom jest to m┼éodzie┼╝ z bardzo r├│┼╝nych ┼Ťrodowisk i z r├│┼╝nymi do┼Ťwiadczeniami. Do dom├│w dziecka trafiaj─ů zar├│wno dzieci, kt├│re nigdy nie zjad┼éy ciep┼éego posi┼éku, jak i te z inteligenckich dom├│w, w kt├│rych co┼Ť si─Ö posypa┼éo (cho─ç um├│wmy si─Ö, ┼╝e to mniejszo┼Ť─ç). Najcz─Ö┼Ťciej s─ů to dzieciaki, kt├│re od dawna musz─ů sobie radzi─ç same, i kiedy chc─ů co┼Ť zje┼Ť─ç, ┼╝ywi─ů si─Ö g┼é├│wnie kebabami. Te przyzwyczajenia znacz─ůco zmieniaj─ů kubki smakowe. Obawiam si─Ö, ┼╝e nie prze┼ékn─Ö┼éaby┼Ť sosu zrobionego i przyprawionego ostatnio przez ch┼éopc├│w ÔÇô ja mia┼éam wra┼╝enie, ┼╝e jem kostk─Ö roso┼éow─ů. I to by┼é dopiero ten moment, w kt├│rym oni stwierdzili, ┼╝e to ma jaki┼Ť smak.

To jakich smak├│w uczycie? Czy stawiacie sobie za cel, ┼╝eby dzieciaki, kt├│re uwielbiaj─ů hamburgery, kebaby i czekolad─Ö, przekona┼éy si─Ö, ┼╝e jarmu┼╝ te┼╝ jest fajny? To, co jemy, cz─Östo wynika z naszej pozycji spo┼éecznej.

Raz jedna pani zapyta┼éa nas, czy bierzemy pod uwag─Ö cykl wega┼äski. To by┼éa osoba z klasy wy┼╝szej i dla niej by┼éo absolutnie jasne, ┼╝e wystarczy┼éoby wykona─ç jeden prosty krok i nauczy─ç dzieci, ┼╝e wega┼äskie jedzenie jest tak samo fajne jak ka┼╝de inne. Tymczasem dla wi─Ökszo┼Ťci m┼éodzie┼╝y, wychowawc├│w i po prostu spo┼éecze┼ästwa polskiego posi┼éek bez mi─Ösa nie jest pe┼énoprawnym posi┼ékiem. To, ┼╝e my sobie ┼╝yjemy jarmu┼╝em i sprowadzanymi z Sycylii pomara┼äczami, nie oznacza, ┼╝e tak robi du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç ludzi w kraju. Profesor Doma┼äski robi┼é dwa lata temu badania, z kt├│rych wynik┼éo, ┼╝e 12 procent Polak├│w jada ryby, czyli 88 procent nie jada ich wcale. I takie samo wyobra┼╝enie o kuchni jest w domach dziecka czy w┼Ťr├│d wychowawc├│w. Wi─Öc nie, zrobienie wega┼äskiego cyklu jest absolutnie niemo┼╝liwe, nawet je┼╝eli b─Ödziemy go robi─ç w Warszawie na ┼╗oliborzu. My si─Ö staramy przemyca─ç przede wszystkim wiedz─Ö o sezonowo┼Ťci, dzi─Öki kt├│rej mo┼╝na zje┼Ť─ç zdrowo i tanio. Kiedy m├│wi─Ö, ┼╝e da si─Ö co┼Ť zrobi─ç bez mi─Ösa, wszyscy m├│wi─ů: ale po co? To jest do┼Ť─ç trudne.

W og├│le bardzo trudno kogo┼Ť przyzwyczai─ç do nowych smak├│w. To te┼╝ jest troch─Ö przemocowe, kiedy przyje┼╝d┼╝aj─ů panie z Warszawy, ┼╝eby przekona─ç m┼éodzie┼╝, ┼╝e zupa z soczewicy jest lepsza ni┼╝ kebab.

W ci─ůgu jednego cyklu przerabiamy kilkana┼Ťcie przepis├│w. Je┼╝eli polubi─ů i b─Öd─ů chcieli powt├│rzy─ç chocia┼╝ jeden, to ju┼╝ b─Ödzie zwyci─Östwo. Ale jak m├│wi┼éam, naszym za┼éo┼╝eniem nie jest sama nauka gotowania ÔÇô opr├│cz tego uczymy ca┼éej masy rzeczy, kt├│ra jest obok. Na jednych warsztatach nagle u┼Ťwiadomi┼éam sobie, ┼╝e ludzie, kt├│rych znam, traktuj─ů gotowanie jako co┼Ť oczywistego. A kiedy zdasz sobie spraw─Ö z tego, ile r├│┼╝nych proces├│w musi zaj┼Ť─ç, aby co┼Ť wyl─ůdowa┼éo na talerzu, to nagle si─Ö okazuje, jak du┼╝a to dziedzina wiedzy. Trzeba zna─ç si─Ö troch─Ö na ekonomii, geografii, umie─ç planowa─ç (bo sk─ůd wiesz, ┼╝e masz kupi─ç du┼╝e, a nie ma┼ée opakowanie, albo ile czego b─Ödzie trzeba na dwie osoby, a ile na cztery?), wiedzie─ç, gdzie przechowywa─ç ┼╝ywno┼Ť─ç i w jakich warunkach. Okazuje si─Ö, ┼╝e to gigantyczna dziedzina wiedzy, kt├│r─ů my traktujemy jako co┼Ť naturalnego, a m┼éodzi z dom├│w dziecka s─ů jej cz─Östo pozbawieni, bo nie wynie┼Ťli jej z domu, nikt ich tego wszystkiego nie nauczy┼é. Oni nie wiedz─ů, jakie s─ů ceny w sklepach, ile kosztuje kilogram marchewki lub ry┼╝u albo gdzie w og├│le p├│j┼Ť─ç co┼Ť kupi─ç.

Czy na warsztatach uczycie konkretnych przepis├│w?

Uczymy przyrz─ůdza─ç potrawy, kt├│re uczestnicy mog─ů ┼éatwo modyfikowa─ç. Staramy si─Ö im przekaza─ç, ┼╝e maj─ů ca┼éy wachlarz mo┼╝liwo┼Ťci, kt├│re nie s─ů drogie, a potrafi─ů bardzo urozmaici─ç repertuar kuchenny. W programie warsztat├│w przewidujemy kilkana┼Ťcie potraw, kt├│rych uczymy, ale mamy r├│wnie┼╝ zasad─Ö, ┼╝e przygotowujemy potraw─Ö wybran─ů przez uczestnik├│w. Ostatnio by┼éa to lasagna.

A czy jest szansa, ┼╝e uda wam si─Ö cho─ç troch─Ö zmieni─ç czyje┼Ť nawyki ┼╝ywieniowe w ci─ůgu czterech warsztat├│w? Obserwujecie jakie┼Ť zmiany?

Drobne zmiany ÔÇô tak. Optymalnie by┼éoby mie─ç na tyle rozro┼Ťni─Öt─ů struktur─Ö, ┼╝eby m├│c systemowo pomaga─ç, wspiera─ç i monitorowa─ç. P├│ki co jestem w kontakcie z cz─Ö┼Ťci─ů m┼éodzie┼╝y ze S┼éupska. Tam faktycznie cz─Ö┼Ť─ç uczestnik├│w by┼éa nies┼éychanie zainteresowana; powiedzieli, ┼╝e teraz b─Öd─ů wykorzystywa─ç aneks kuchenny nie tylko do zimnych rzeczy, ale mo┼╝e te┼╝ do ciep┼éych.

Co jest dla was w tym ca┼éym procesie najtrudniejsze?

U┼Ťwiadomienie sobie, jak bardzo domy dziecka s─ů nieznane i niezauwa┼╝ane. Ludzie z naszych baniek spo┼éecznych po prostu nie znaj─ů nikogo z domu dziecka. A dlaczego si─Ö tak dzieje? Mimo najlepszej woli wychowawc├│w i pracownik├│w socjalnych m┼éodzie┼╝ ta jest w okre┼Ťlony spos├│b formatowana przez instytucj─Ö. Wi─Ökszo┼Ť─ç idzie do zawod├│wek, ma┼éo kto pomy┼Ťli o liceum og├│lnokszta┼éc─ůcym, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o studiach wy┼╝szych. Nie chodzi o to, ┼╝e jest co┼Ť z┼éego w zawod├│wkach, ale te dzieci nie widz─ů w og├│le szerszego spektrum mo┼╝liwo┼Ťci i to mnie dobija najbardziej.

A jakie by┼éo najwi─Öksze pozytywne zaskoczenie?

W S┼éupsku by┼éa to na pewno reakcja Rafa┼éa Niewiarowskiego, lokalnego restauratora, kt├│ry prowadzi┼é z nami warsztaty, przyszed┼é na ostatnie i powiedzia┼é: ÔÇ×Katia, a ja bym m├│g┼é ten cykl ci─ůgn─ů─ç dalej bez was?ÔÇŁ. On jest szefem kuchni, ma dwie restauracje, jedn─ů w Koszalinie, a drug─ů w Ustce, wi─Öc nie my┼Ťl, ┼╝e ma przesadnie du┼╝o wolnego czasu.

Rozumiem, ┼╝e to jest wymarzony efekt waszych warsztat├│w.

Oczywi┼Ťcie. Ale nie chodzi tylko o to, ┼╝eby prowadzi─ç warsztaty kulinarne. Bardziej o to, ┼╝eby mie─ç ch─Ö─ç zrozumienia drugiego cz┼éowieka. Rzecz jasna nigdy nie znajdziemy si─Ö w jego sytuacji, ale mo┼╝e uda si─Ö cho─ç troch─Ö wi─Öcej dostrzec.

Ile os├│b rocznie musi si─Ö usamodzielnia─ç?

Przede wszystkim trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e piecza zast─Öpcza ma dwie nogi: rodzinn─ů (rodziny zast─Öpcze i rodzinne domy dziecka) oraz instytucjonaln─ů. Nasza fundacja skupia si─Ö g┼é├│wnie na m┼éodzie┼╝y z instytucjonalnych dom├│w dziecka, bo to tutaj jest du┼╝o wi─Ökszy problem z usamodzielnianiem si─Ö.

W instytucjonalnej pieczy jest oko┼éo 17,5 tysi─ůca dzieci. W grupie wiekowej, z kt├│r─ů pracujemy (14ÔÇô18 lat), znajduje si─Ö mniej wi─Öcej 8 tysi─Öcy os├│b, z czego co roku usamodzielnia si─Ö oko┼éo 2ÔÇô2,5 tysi─ůca. Wi─Öc co to jest za liczba? Statystycznie rzecz bior─ůc, absolutnie pomijalna. R├│wnie┼╝ dlatego to taki nieznany temat.

Wiadomo, co si─Ö z nimi dzieje potem?

Niestety po┼éowa z nich nie usamodzielnia si─Ö skutecznie i wraca pod opiek─Ö pa┼ästwa albo rodziny. S─ů te┼╝ bardzo wysokie wska┼║niki bezrobocia. A najgorsza jest ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e 80ÔÇô90% z tych os├│b mog┼éoby si─Ö bezproblemowo usamodzielni─ç, one nie s─ů do tego niezdolne. Patrz─ůc na to nawet nie z socjalnej, a z liberalnej perspektywy ÔÇô pa┼ästwo po prostu traci pieni─ůdze. To jest tysi─ůc os├│b rocznie, kt├│rym si─Ö nie udaje, a mog┼éoby.

Macie poczucie realnej zmiany?

Na naszym ma┼éym podw├│rku tak. Tylko nie wsz─Ödzie docieramy ÔÇô ani my, ani Robinson, ani inne tego typu niewielkie organizacje. My┼Ťl─Ö, ┼╝e im wi─Öksz─ů b─Ödziemy mie─ç skal─Ö i im bardziej to b─Ödzie d┼éugofalowe, tym wi─Öcej b─Ödzie mia┼éo sensu. Ale problem jest systemowy i wymaga odg├│rnej, kompleksowej naprawy.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś