fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sierp, m艂ot, krzy偶

Rosn膮ce tendencje autorytarne i eskaluj膮ca przemoc skrajnej prawicy powoduj膮, 偶e zn贸w potrzeba nam polityki wyci膮gni臋tej r臋ki i gotowo艣ci stworzenia szerokiego antyfaszystowskiego i antyrasistowskiego frontu mi臋dzy lewic膮 i chrze艣cijanami.

ilustr.: Julia Chibowska

ilustr.: Julia Chibowska


Dialog marksist贸w i chrze艣cijan nie jest 艂atwy. Wed艂ug oficjalnych dokument贸w Ko艣cio艂a marksizm (czasem wraz z ca艂ym socjalizmem) jawi si臋 przede wszystkim jako b艂臋dna doktryna antropologiczna, oparta na materializmie i ateizmie. Efektem jej nies艂uszno艣ci ma by膰 ,,pogarda dla osoby ludzkiej鈥澛 i oddanie ,,pierwsze艅stwa zasadzie si艂y鈥 (鈥濩entesimus Annus鈥) czy te偶 ,,negacja osoby ludzkiej, jej wolno艣ci i praw鈥 (鈥濱nstrukcja o niekt贸rych aspektach 芦teologii wyzwolenia禄鈥). Co wi臋cej, dokumenty te opisuj膮 marksizm jako organiczn膮 ca艂o艣膰, kt贸rej ka偶dy element niesie ze sob膮 ideologiczne zagro偶enie.
Nie oznacza to jednak, 偶e pogl膮dy Marksa nie oddzia艂ywa艂y na katolick膮 nauk臋 spo艂eczn膮. Relacja ta przypomina pod pewnymi wzgl臋dami wp艂yw reformacji na katolicyzm: konieczno艣膰 obrony przed marksizmem i jego krytyki wymusi艂a na Ko艣ciele Katolickim zbli偶enie do niego stanowiska w pewnych punktach. Bez Marksa 鈥 a przede wszystkim bez silnego ruchu socjalistycznego i komunistycznego 鈥 katolicka nauka spo艂eczna wygl膮da艂aby z pewno艣ci膮 inaczej. Encyklika 鈥濺erum Novarum鈥 pojawi艂a si臋 w艂a艣nie jako wymuszona reakcja na rosn膮cy w znaczenie ruch robotniczy, kt贸ry uczyni艂 z kwestii nier贸wno艣ci spo艂ecznych centralne zagadnienie epoki. Od tego czasu, od偶egnuj膮c si臋 od socjalizmu, papie偶e pi臋tnuj膮 zarazem nieskr臋powan膮 konkurencj臋 i ekonomiczne polaryzowanie si臋 spo艂ecze艅stwa, przejmuj膮c pewne elementy聽 鈥 cho膰 nigdy konsekwencje 鈥 Marksowskiej krytyki kapitalizmu.
Wyci膮gni臋ta r臋ka
Mimo tego zachowawczego stosunku Magisterium Ko艣cio艂a dialog marksistowsko-chrze艣cija艅ski istnia艂 i prze偶ywa艂 nawet okresy szczeg贸lnego rozkwitu. Za jeden z nich niew膮tpliwie uzna膰 nale偶y lata mi臋dzywojenne, kiedy propozycja wsp贸艂pracy oficjalnie pad艂a ze strony komunistycznej. W 1936 roku Maurice Thorez, sekretarz generalny francuskiej Partii Komunistycznej, sformu艂owa艂 tak zwan膮 polityk臋 wyci膮gni臋tej r臋ki, kt贸ra sta艂a si臋 oficjaln膮 lini膮 partii wobec katolicyzmu. Apel Thoreza o wsp贸艂dzia艂anie dotyczy艂 przede wszystkim solidarnego przeciwstawienia si臋 faszyzmowi i dzia艂a艅 na rzecz poprawy sytuacji najubo偶szych. Ze strony katolickiej z podobn膮 ide膮 wyst膮pi艂 Emanuel Mounier, postuluj膮c wsp贸艂prac臋 mi臋dzy chrze艣cijanami a marksistami w obronie humanistycznych warto艣ci i w imi臋 zagro偶onego pokoju.
Jedn膮 z najbardziej radykalnych syntez chrze艣cija艅stwa i marksizmu zawiera艂 wydawany w latach 1935鈥1939 miesi臋cznik 鈥濼erre Nouvelle鈥. Czasopismo to wsp贸艂tworzyli zar贸wno katolicy, jak i protestanci, a ka偶dy numer zawiera艂 antykapitalistyczny manifest, kt贸rego ka偶da cz臋艣膰 rozpoczyna艂a si臋 od s艂贸w 鈥瀙oniewa偶 jeste艣my chrze艣cijanami鈥. Autorzy 鈥濼erre Nouvelle鈥 stanowczo pot臋piali system kapitalistyczny, zwi膮zany z nim militaryzm, przede wszystkim za艣 鈥 podporz膮dkowanie Ko艣cio艂贸w kapita艂owi, opowiadaj膮c si臋 za rewolucyjnym przekszta艂ceniem stosunk贸w w艂asno艣ci. Ich niesamowita synteza rewolucyjnego entuzjazmu 鈥 logo czasopisma 艂膮czy艂o krzy偶 z sierpem i m艂otem 鈥 ze zniuansowan膮 pr贸b膮 znalezienia drogi 艂膮cz膮cej realne zaanga偶owanie religijne i stosunkowo ortodoksyjny marksizm do dzi艣 stanowi interesuj膮ce 藕r贸d艂o dla chrze艣cija艅skiej lewicy (zw艂aszcza radykalnej).
Cho膰 tak daleko id膮ce syntezy nie by艂y cz臋ste (zw艂aszcza w艣r贸d katolik贸w), nie by艂y one te偶 zupe艂nie odosobnione. Nieco wcze艣niejszy projekt religijnego socjalizmu Paula Tillicha, cho膰 mniej deklaratywny w kwestii swojej zale偶no艣ci od Marksa, w istocie uzna膰聽mo偶na za religijn膮 reinterpretacj臋 marksizmu, b臋d膮c膮 jednocze艣nie krytyk膮 jego deterministycznego odczytania. Tillich podziela艂 Marksowsk膮 krytyk臋 kapitalizmu, eksponowa艂 temat podmiotu zbiorowego, uto偶samianego z proletariatem, akceptowa艂 te偶 w zasadzie prymat ekonomii i walk臋 klas (podobnie jak autorzy 鈥濼erre Nouvelle鈥, zasi臋g dzia艂ania tych kategorii ograniczaj膮c jednak do systemu kapitalistycznego i nie 艂膮cz膮c z tezami o charakterze antropologicznym). Co warto podkre艣li膰, wskazane projekty maj膮 odmienne zabarwienie: o ile 鈥濼erre Nouvelle鈥 stanowi przede wszystkim program praktycznego sojuszu politycznego (w kt贸rym marksizm by艂 narz臋dziem analizy ekonomicznej, chrze艣cija艅stwo za艣 mia艂o nada膰 duchow膮 g艂臋bi臋 i w艂a艣ciwy kierunek), to koncepcja Tillicha sytuuje si臋 w nurcie bli偶szym mesjanizmowi.
Chrze艣cija艅ski potencja艂 emancypacji
Kolejny okres rozkwitu relacji mi臋dzy marksizmem a chrze艣cija艅stwem przypada na lata 60. Powod贸w jest z pewno艣ci膮 kilka. Z jednej strony, s膮 to przemiany w obr臋bie samego marksizmu i jego rozwini臋膰. W 1968 roku Ernst Bloch wydaje 鈥濧theismus in Christentum鈥, w kt贸rym chrze艣cija艅stwo opisywane jest jako historyczna forma antycypacji nowego, lepszego 艣wiata, forma b臋d膮ca nie tylko fa艂szywym pocieszeniem, jak u m艂odego Marksa, ale posiadaj膮ca sw贸j emancypacyjny potencja艂. Podobne pogl膮dy znajdujemy te偶 chocia偶by w tw贸rczo艣ci Maxa Horkheimera; cho膰 pierwsze wypowiedzi w tym duchu pochodz膮 z lat 30., zosta艂y one w pe艂ni rozwini臋te w艂a艣nie w latach 60. Ruch w stron臋 my艣li postsekularnej zaczyna si臋 w obr臋bie filozofii marksistowskiej i neomarksistowskiej. Zmienia on oblicze samej my艣li krytycznej, wsp贸艂graj膮c z zanikaniem tendencji do scjentyzmu i redukcjonizmu, nieobcych marksistowskiej ortodoksji.
Ocieplenie relacji wyp艂ywa te偶 z przemian w samym Ko艣ciele: II Soboru Watyka艅skiego i rozwini臋cia teologii dialogu i wsp贸艂pracy z niewierz膮cymi (w tym encykliki 鈥濸acem in terris鈥). Na fali tego ruchu duchowego powstaje koncepcja J. Moltmanna (jego sztandarowe dzie艂o, 鈥濼eologia nadziei鈥, zosta艂o opublikowane w 1964 roku), nieco p贸藕niej za艣 鈥 teologia polityczna J. B. Metza, projekty, na kt贸re du偶y wp艂yw mia艂 zar贸wno sam Marks, jak i wspominany ju偶 Bloch. Du偶e znaczenie mia艂a tu tak偶e dzia艂alno艣膰 Paulus-Gesellschaft, organizacji za艂o偶onej w latach聽50. przez katolickiego ksi臋dza Ericha Kellnera. By艂a ona inicjatorem szeregu konferencji i spotka艅 z udzia艂em marksist贸w, w tym mi臋dzy innymi Blocha czy Adama Schaffa. Wreszcie za艣 wspomnie膰 nale偶y o dialogu chrze艣cija艅sko-marksistowskim we W艂oszech, gdzie relacje te uleg艂y przemianie du偶o wcze艣niej, a katolicy nale偶eli niejednokrotnie do Partii Komunistycznej, a przede wszystkim o stosunkowo najlepiej znanym przyk艂adzie zwi膮zk贸w mi臋dzy marksizmem i katolicyzmem, czyli teologii wyzwolenia.
W obronie godno艣ci
To historyczne wyliczenie wydaje si臋 potrzebne, mamy bowiem w Polsce do czynienia z niezwykle jednostronnym obrazem relacji pomi臋dzy chrze艣cija艅stwem i radykaln膮 lewic膮, ujmuj膮c rzecz 艂agodnie. Cho膰 dialog, o kt贸rym mowa, nie jest 艂atwy, synteza za艣 wydaje si臋 jeszcze trudniejsza, to mo偶e ona stanowi膰 projekt udany i wolny od tropionych przez Magisterium b艂臋d贸w antropologicznych, o czym 艣wiadcz膮 koncepcje najwa偶niejszych teolog贸w wyzwolenia, powoli toruj膮ce sobie drog臋 do papieskiego nauczania.
Przypomnienie historii tego dialogu nabiera te偶 niestety coraz bardziej aktualnego znaczenia. Rosn膮ce tendencje autorytarne i eskaluj膮ca przemoc skrajnej prawicy powoduj膮, 偶e zn贸w potrzeba nam 鈥 zreszt膮 po obu stronach 鈥 polityki wyci膮gni臋tej r臋ki i gotowo艣ci stworzenia szerokiego antyfaszystowskiego i antyrasistowskiego frontu mi臋dzy lewic膮 i chrze艣cijanami. Jako chrze艣cijanie powinni艣my wiedzie膰, 偶e tej wyci膮gni臋tej do wsp贸艂dzia艂ania r臋ki 鈥 nie tylko ze strony garstki lewicowych katolik贸w, ale ka偶dej osoby, dla kt贸rej uniwersalistyczny i radykalnie ponadnarodowy charakter Dobrej Nowiny co艣 znaczy 鈥 potrzeba, 偶eby nie zamieni膰 Boga pustym wyrazem, s艂u偶膮cym do prze艣ladowania tych, w kt贸rych Pan kaza艂 nam widzie膰 samego Siebie.

***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

鈥濳rzyk ziemi, krzyk ubogich鈥. Po co nam dzi艣 teologia wyzwolenia?

B艂ogos艂awieni ubodzy. Teologia w s艂u偶bie wyzwolenia

Katolik mo偶e by膰 cz艂owiekiem lewicy

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij