Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Sasnal: Stosunki Polski z Izraelem maj─ů charakter wyj─ůtkowy

Wydaje mi si─Ö wr─Öcz, ┼╝e nasze stosunki z Izraelem maj─ů charakter wyj─ůtkowy ÔÇô dlatego, ┼╝e dzielimy wsp├│ln─ů histori─Ö, ale tak┼╝e dlatego, ┼╝e rz─ůdy s─ů do siebie przyja┼║nie nastawione.

ilustr.: Hanka Mazurkiewicz


Na tle UE Polska jest uwa┼╝ana za kraj bardzo przychylny Izraelowi, a po wej┼Ťciu do UE nasze znaczenie dla Izraela wydatnie wzros┼éo. To dobrze, bo utrzymuj─ůc dobre stosunki z Izraelem, mamy na niego wi─Ökszy wp┼éyw.
Z Patrycj─ů Sasnal, doktorem nauk politycznych, zwi─ůzan─ů z Polskim Instytutem Spraw Mi─Ödzynarodowych, rozmawia Pawe┼é Cywi┼äski.
 
Par─Ö dni temu odby┼éa si─Ö w O┼Ťwi─Öcimiu sesja plenarna Knesetu. Czy mo┼╝na t─Ö precedensow─ů wizyt─Ö izraelskich parlamentarzyst├│w traktowa─ç jako probierz relacji polsko-izraelskich?
I tak i nie. Jest to oczywi┼Ťcie wielkie wydarzenie ÔÇô odwiedzi┼éa nas ponad po┼éowa cz┼éonk├│w Knesetu. Rzecz jednak w tym, ┼╝e we w┼éasnym mniemaniu przyjechali oni raczej do ziemi Zag┼éady, ni┼╝ do Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego te┼╝ w pewnym sensie ta wizyta pokazuje g┼é├│wny problem relacji mi─Ödzy naszymi pa┼ästwami. Dla wielu Izraelczyk├│w Polska nie jest pa┼ästwem mo┼╝liwo┼Ťci gospodarczych, nie jest zielon─ů wysp─ů na mapie Europy, nie jest nawet potencjalnym odbiorc─ů sprz─Ötu wojskowego, a jest ziemi─ů Zag┼éady. I takie spojrzenie na Polsk─Ö przekazywane jest im w rodzinnych historiach, przez prababki, babki, w niekt├│rych wypadkach jeszcze matki, a zatem przez osoby, kt├│re dozna┼éy w naszym kraju z┼éa najgorszego z mo┼╝liwych.
 
Czyli nie powinni┼Ťmy traktowa─ç wizyty Knesetu jako dzia┼éanie dyplomatyczne, ale raczej jako spos├│b realizowania izraelskiej polityki historycznej?
Dzia┼éaniem dyplomatycznym to ona nie by┼éa na pewno. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e by┼éa ona raczej elementem polityki skierowanej na swoje w┼éasne podw├│rko. Nie od dzi┼Ť wiadomo, ┼╝e Izraelczycy powa┼╝nie obawiaj─ů si─Ö, ┼╝e pami─Ö─ç o Zag┼éadzie mo┼╝e wyblakn─ů─ç, a jest ona jednym z centralnych element├│w to┼╝samo┼Ťciowych dla ┼╗yd├│w w Izraelu. Zreszt─ů ten strach nie jest bez podstaw, pami─Ö─ç historyczna w┼Ťr├│d m┼éodszych pokole┼ä rzeczywi┼Ťcie s┼éabnie. Dlatego te┼╝ tak podkre┼Ťla si─Ö znaczenie obozu w Auschwitz i tego, co si─Ö w nim wydarzy┼éo.
 
W ostatnich czasach w mediach obu kraj├│w pojawiaj─ů si─Ö od czasu do czasu radykalne materia┼éy: w Polsce mo┼╝na by┼éo si─Ö spotka─ç z do┼Ť─ç g┼éo┼Ťn─ů krytyk─ů wizyty Knesetu, w Izraelu dosy─ç ostro komentowano ustaw─Ö o uboju rytualnym, nazywaj─ůc j─ů niemal┼╝e antysemick─ů. Czy to pokazuje, ┼╝e w naszych relacjach nadal jest du┼╝o punkt├│w zapalnych?
Wydaje mi si─Ö, ┼╝e nie. Reakcja izraelskiego MSZ na g┼éosowanie w Sejmie i decyzj─Ö polskiego Trybuna┼éu Konstytucyjnego jest raczej cz─Ö┼Ťci─ů szerszego problemu Izraela ÔÇô problemu bojkotu i pogarszaj─ůcego si─Ö wizerunku tego pa┼ästwa na arenie mi─Ödzynarodowej. Izrael od zawsze reaguje niezwykle gor─ůczkowo na wszystkie dzia┼éania, kt├│re przez kogokolwiek na ┼Ťwiecie mog─ů zosta─ç odebrane jako anty┼╝ydowskie, antyizraelskie czy antysemickie.
 
A jak Izrael postrzega wymierzon─ů we┼ä akcj─Ö bojkotu?
Izrael obawia si─Ö, ┼╝e na ┼Ťwiecie rodzi si─Ö nowy rodzaj antysemityzmu i sprytnie ┼é─ůczy to z krytyk─ů swojej polityki. T─Ö krytyk─Ö wyra┼╝a najdobitniej kampania BDS ÔÇô boycott, divestment, sanctions, czyli bojkot, dywestycje (przyp. red.: przeciwie┼ästwo inwestycji), sankcje. Kampania BDS sp─Ödza izraelskim politykom sen z powiek.
 
Czy to jest masowy ruch?
Coraz liczniejszy. Brytyjskie ┼Ťrodowiska akademickie na du┼╝─ů skal─Ö bojkotuj─ů Izrael. Bojkot podj─Ö┼éo w ubieg┼éym roku tak┼╝e pot─Ö┼╝ne American Studies Association, a naukowiec tej s┼éawy co Stephen Hawking odm├│wi┼é przyjazdu na doroczn─ů konferencj─Ö prezydenck─ů w Jerozolimie. To wysy┼éa w ┼Ťwiat wyj─ůtkowo z┼éy dla Izraela sygna┼é. Mi─Ödzy innymi st─ůd bior─ů si─Ö ostentacyjne kroki czy podejmowane ze zdwojon─ů si┼é─ů dzia┼éania w ramach polityki historycznej.
 
Wspomnia┼éa Pani o gor─ůczkowych reakcjach na dzia┼éania antyizraelskie. Co jeszcze w Izraelu rozumie si─Ö za na przyk┼éad takiego dzia┼éania?
W lipcu zesz┼éego roku Unia Europejska wprowadzi┼éa wytyczne dotycz─ůce pomocy i finansowania izraelskich firm i instytucji, kt├│re prowadz─ů jakiekolwiek dzia┼éania na palesty┼äskich Terytoriach Okupowanych. Wed┼éug tych wytycznych ka┼╝de porozumienie, jakie dowolne europejskie pa┼ästwo, prywatna firma czy organizacja pozarz─ůdowa podpisuje z Izraelem, musi expressis verbis wyklucza─ç dzia┼éanie na terenie ┼╝ydowskich osiedli na Terytoriach Okupowanych na Zachodnim Brzegu i we Wschodniej Jerozolimie. Izrael nazwa┼é ten dokument trz─Ösieniem ziemi.
 
Innym przyk┼éadem jest negatywny spos├│b, w jaki izraelskie przedstawicielstwa na ca┼éym ┼Ťwiecie odbieraj─ů i komentuj─ů u┼╝ycie s┼éowa ÔÇ×PalestynaÔÇŁ. Komunikaty polskiego MSZ pos┼éuguj─ů si─Ö nim do┼Ť─ç cz─Östo, co wynika z tego, ┼╝e ju┼╝ w 1988 roku uznali┼Ťmy pa┼ästwowo┼Ť─ç palesty┼äsk─ů i w jakim┼Ť sensie od tej decyzji si─Ö nie od┼╝egnujemy. Izrael za ka┼╝dym razem reaguje na to bardzo gor─ůczkowo. I w┼éa┼Ťnie w takim kontek┼Ťcie rozumia┼éabym r├│wnie┼╝ odpowied┼║ na ustaw─Ö o uboju rytualnym. Niemniej jednak ta sprawa w moim odczuciu nie jest zarzewiem ┼╝adnego powa┼╝nego┬á konfliktu mi─Ödzy naszymi pa┼ästwami.
 
Czyli relacje Polski i Izraela s─ů dobre?
Nawet bardzo dobre, bior─ůc pod uwag─Ö trudn─ů histori─Ö oraz to, jak niedawno, bo dopiero w 1990 roku, odnowili┼Ťmy wsp├│┼éprac─Ö dyplomatyczn─ů po tym, jak zosta┼éa zerwana w 1967. Wydaje mi si─Ö wr─Öcz, ┼╝e nasze stosunki z Izraelem maj─ů charakter wyj─ůtkowy ÔÇô i to nie tylko dlatego, ┼╝e dzielimy wsp├│ln─ů histori─Ö, ale tak┼╝e dlatego, ┼╝e rz─ůdy s─ů do siebie przyja┼║nie nastawione. Na tle UE Polska jest uwa┼╝ana za kraj bardzo przychylny Izraelowi, a po wej┼Ťciu do UE nasze znaczenie dla Izraela te┼╝ wydatnie wzros┼éo. I dobrze, ┼╝e tak jest, bo miejmy nadziej─Ö, ┼╝e utrzymuj─ůc dobre stosunki z Izraelem mamy na niego wi─Ökszy wp┼éyw.
 
W jakich sferach dyplomacja mi─Ödzy oboma krajami odnosi najwi─Öksze sukcesy?
Bardzo dobrze kszta┼étuj─ů si─Ö nasze stosunki spo┼éeczne, kulturalne, edukacyjne, ale te┼╝ wojskowe. Kontakty spo┼éeczne Polski i Izraela s─ů szczeg├│lnie istotne ze wzgl─Ödu na wsp├│ln─ů przesz┼éo┼Ť─ç. Du┼╝─ů rol─Ö odgrywa te┼╝ fakt, ┼╝e tyle tysi─Öcy m┼éodych Izraelczyk├│w przyje┼╝d┼╝a co roku do Polski, cho─ç te wizyty bywaj─ů oceniane r├│┼╝nie. M┼éodzi Izraelczycy s─ů od polskiego spo┼éecze┼ästwa odgrodzeni i rzadko wchodz─ů z nim w interakcje.
 
A pora┼╝ki?
Polska dyplomacja chcia┼éaby oczywi┼Ťcie o┼╝ywi─ç stosunki gospodarcze, tym bardziej, ┼╝e Izrael jako pa┼ästwo high-tech ma ogromnie du┼╝o do zaoferowania. Tu ┼╝adnego post─Öpu nie ma. Od 2008 roku wymiana handlowa ani nie drgnie, utrzymuje si─Ö na poziomie oko┼éo 750 milion├│w dolar├│w. Cho─ç mamy pojedyncze historie sukcesu, jak na przyk┼éad firmy Asseco, kt├│ra w Izraelu zatrudnia ponad 6000 ludzi. Jednak s─ů to jednostkowe przypadki.
 
Czy kwestia restytucji mienia, cz─Östo podnoszona przez ameryka┼äskie organizacje ┼╝ydowskie, odgrywa jak─ůkolwiek rol─Ö w naszych relacjach z Izraelem?
Jest to jeden z wielu temat├│w w naszych relacjach, ale rzeczywi┼Ťcie do┼Ť─ç problematyczny. Po pierwsze restytucja mienia gmin ┼╝ydowskich ju┼╝ nast─ůpi┼éa. Po drugie Polski po prostu nie sta─ç na usatysfakcjonowanie wszystkich roszcze┼ä. Dodatkowo nie mo┼╝na uchwali─ç ustawy o restytucji mienia w stosunku do wybranych os├│b takiego czy innego wyznania, dotyczy─ç musi wszystkich. Ustawa o restytucji zreszt─ů ju┼╝ powsta┼éa, ale nie zosta┼éa podpisana przez prezydenta.
Zdrowy rozs─ůdek sugerowa┼éby, ┼╝e podnoszenie tej kwestii oficjalnie w stosunkach z Polsk─ů oznacza─ç b─Ödzie szczeg├│lny nacisk i dodatkowe problemy. A na zaognieniu stosunk├│w nikomu poza specyficznymi ┼Ťrodowiskami specjalnie nie zale┼╝y. Rozmowy dwustronne odbywaj─ů si─Ö na bardzo wysokim szczeblu w formie dorocznych konsultacji mi─Ödzyrz─ůdowych, czyli spotka┼ä premier├│w razem z ca┼éym entourage. W ubieg┼éym roku odby┼éy si─Ö one w Polsce, w tym roku b─Öd─ů w Izraelu. Podobne relacje Izrael ma z zaledwie kilkoma naprawd─Ö bliskimi pa┼ästwami europejskimi ÔÇô Niemcami czy W┼éochami. To jest wyra┼║ny sygna┼é, ┼╝e traktujemy si─Ö nawzajem do┼Ť─ç szczeg├│lnie.
 
Skoro mamy tak dobre relacje, czy Polska ma jakiekolwiek ambicje dyplomatyczne, je┼Ťli chodzi o konflikt bliskowschodni i trwaj─ůce w┼éa┼Ťnie rozmowy mi─Ödzy Izraelem i Palestyn─ů?
Trzeba powiedzie─ç wprost ÔÇô mamy bardzo ograniczony wp┼éyw na to, co dzieje si─Ö mi─Ödzy zwa┼Ťnionymi stronami i wydaje mi si─Ö, ┼╝e polska dyplomacja nie ma wielkich ambicji w tym zakresie. Zreszt─ů nasze stanowisko jest takie samo, co ca┼éej Unii Europejskiej ÔÇô strony powinny doj┼Ť─ç do porozumienia w toku negocjacji dwustronnych. USA i, w mniejszym stopniu, Unia Europejska, maj─ů tutaj szczeg├│ln─ů rol─Ö do odegrania, ale pojedyncze pa┼ästwa mog─ů temu procesowi co najwy┼╝ej asystowa─ç.
 
Nic wi─Öc zrobi─ç nie mo┼╝emy?
Polska mo┼╝e reagowa─ç na sytuacje, gdy strony podejmuj─ů dzia┼éania unilateralne. Jednostronnym dzia┼éaniem izraelskim w stosunku do Palesty┼äczyk├│w by┼éa wojna w Gazie ÔÇô operacja P┼éynny O┼é├│w na prze┼éomie 2008 i 2009 roku. Polska ostro skrytykowa┼éa t─Ö operacj─Ö, co zreszt─ů by┼éo pewnym zaskoczeniem dla strony izraelskiej.
 
Dzia┼éaniem jednostronnym po stronie palesty┼äskiej by┼é z kolei planowany na 2011 rok wniosek o przyj─Öcie do ONZ w statusie pa┼ästwa-cz┼éonka. Cho─ç to si─Ö ostatecznie nie sta┼éo, Palestyna w ko┼äcu stara┼éa si─Ö jedynie o cz┼éonkostwo w UNESCO. G┼éosowanie nad tym wnioskiem mia┼éo miejsce w czasie naszej prezydencji w UE i dzia┼éali┼Ťmy wtedy na rzecz jednog┼éo┼Ťnego wstrzymania si─Ö od g┼éosu pa┼ästw europejskich. Jednomy┼Ťlno┼Ťci ostatecznie nie by┼éo, bo Izrael i USA prowadzi┼éy kampani─Ö na rzecz g┼éosowania przeciw, kt├│rej to ulegli Czesi, Niemcy, Litwa czy Szwedzi, ale Polska od g┼éosu si─Ö wstrzymywa┼éa. Takim dzia┼éaniem dali┼Ťmy sygna┼é, ┼╝e Polska stara si─Ö utrzyma─ç jednomy┼Ťlno┼Ť─ç w Unii Europejskiej i to wbrew presji ka┼╝dej ze stron.
 
A w takim razie jak ÔÇô je┼Ťli w og├│le ÔÇô postrzegana jest Polska przez Palesty┼äczyk├│w?
Polacy s─ů na pewno jedn─ů z najliczniejszych grup narodowych, kt├│re je┼╝d┼╝─ů do miejsc ┼Ťwi─Ötych, przez co maj─ů bezpo┼Ťredni kontakt z Palesty┼äczykami: Betlejem le┼╝y przecie┼╝ na Zachodnim Brzegu. Ale si┼é─ů rzeczy stosunki z silnym pa┼ästwem takim, jakim jest Izrael, musz─ů by─ç znacznie lepsze i g┼é─Öbsze, ni┼╝ stosunki z narodem, kt├│ry o status formalnego pa┼ästwa dopiero si─Ö stara.
Niemniej jednak w stosunkach polsko-palesty┼äskich trwa kilka bardzo pozytywnych proces├│w. Cho─çby narada ambasador├│w palesty┼äskich w Warszawie w 2012 roku – to by┼é wyra┼║ny sygna┼é wyr├│┼╝nienia Polski w Unii Europejskiej – i powo┼éanie polsko-palesty┼äskiego komitetu ministerialnego w 2013 r. Wydaje si─Ö wi─Öc, ┼╝e udaje nam si─Ö utrzymywa─ç dobre stosunki i z jedn─ů i z drug─ů stron─ů.
Patrycja Sasnal – doktor nauk politycznych, stypendystka Fulbrighta w Paul H. Nitze School of Advanced International Studies (SAIS) na Johns Hopkins University w Waszyngtonie (USA), badacz stowarzyszony na Ameryka┼äskim Uniwersytecie w Bejrucie (Liban). Publikowa┼éa na temat polityki USA i Unii Europejskiej na Bliskim Wschodzie, wyzwaniach transformacji pa┼ästw arabskich, konflikcie arabsko-izraelskim, m.in. w ÔÇ×Al-Ahram”, ÔÇ×LeMonde.fr”, ÔÇ×EUobserver”, ÔÇ×Polityce” i ÔÇ×Gazecie Wyborczej”.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś