Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Sachs: Przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç spo┼éeczna jest naszym obowi─ůzkiem

Dla pa┼ästw takich jak Portugalia poza przedsi─Öbiorczo┼Ťci─ů spo┼éeczn─ů nie widz─Ö innego ratunku. Ilo┼Ť─ç zaburze┼ä psychicznych, rozwod├│w i innych nieszcz─Ö┼Ť─ç, kt├│re wynikn─Ö┼éy z kryzysu gospodarczego jest ogromna.

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz

Umiarkowana wi─Ökszo┼Ť─ç albo si─Ö pozbiera i zacznie my┼Ťle─ç pragmatycznie, zostawiaj─ůc skompromitowane ideologie w k─ůcie, albo si─Ö to wszystko bardzo ┼║le sko┼äczy.
Z Karolem Sachsem rozmawiaj─ů Konstancja ┼Üwi─Öcicka i Cyryl Skibi┼äski.
 
Jako przedstawiciel bankowo┼Ťci etycznej zajmuje si─Ö pan problemem finansowania trzeciego sektora oraz ekonomii spo┼éecznej. W Unii Europejskiej ten temat by┼é swego czasu popularny ÔÇô czy fragment tortu przypisany w nowym bud┼╝ecie ekonomii spo┼éecznej zn├│w b─Ödzie spory?
Zacznijmy od wa┼╝nego rozr├│┼╝nienia poj─Ö─ç, kt├│re by┼éo przedmiotem wielu spor├│w w Europie ÔÇô ekonomia spo┼éeczna a przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç spo┼éeczna. W wielu krajach ekonomia spo┼éeczna jest niemal to┼╝sama z dzia┼éalno┼Ťci─ů sp├│┼édzielcz─ů. Ma ona d┼éugie tradycje, ale pod wieloma wzgl─Ödami si─Ö skompromitowa┼éa.
 
Teoretycznie sektor ekonomii spo┼éecznej sta┼é si─Ö gigantycznym przedsi─Öwzi─Öciem ÔÇô we Francji cztery banki sp├│┼édzielcze maj─ů 60% bankowego rynku detalicznego. W praktyce ma┼éo ma to wsp├│lnego z prawdziwie spo┼éecznym czy etycznym spojrzeniem na biznes. Dlatego Komisja Europejska od czasu niezwykle oddanego sprawie komisarza ds. rynku wewn─Ötrznego Michela Barniera stara si─Ö dowarto┼Ťciowa─ç szerzej rozumian─ů przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Nie ma znaczenia, jaki jest status prawny przedsi─Öwzi─Öcia ÔÇô liczy si─Ö faktycznie podejmowana dzia┼éalno┼Ť─ç i social impact (ang. wp┼éyw spo┼éeczny).
 
Social Impact Accelerator to nazwa nowego europejskiego funduszu, kt├│rego uruchomienie wspieracie jako Credit Coop├ęratif. Nazwa funduszu od razu kojarzy si─Ö z czym┼Ť eksperymentalnym i innowacyjnym, ale brzmi te┼╝ cokolwiek enigmatycznieÔÇŽ
Uruchomiony rok temu SIA to cz─Ö┼Ť─ç wi─Ökszego systemu europejskich funduszy nastawionych na inwestowanie w przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Wci─ů┼╝ jeste┼Ťmy na etapie wypracowywania zasad, ostateczny kszta┼ét rozwi─ůza┼ä nie jest do ko┼äca znany. Ca┼éo┼Ť─ç opiera─ç si─Ö b─Ödzie o partnerstwo publiczno-prywatne: cz─Ö┼Ť─ç pieni─Ödzy wyk┼éada Komisja Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny, a reszta ┼Ťrodk├│w pochodzi ze ┼║r├│de┼é prywatnych, w tym z mojego banku ÔÇô Credit Coop├ęratif. Na ni┼╝szym szczeblu operatorami pieni─Ödzy b─Öd─ů fundusze regionalne EuSEF (Eurpean Social Enterpreneurship Funds), obejmuj─ůce po kilka pa┼ästw cz┼éonkowskich. Planowane jest stworzenie odr─Öbnego funduszu tak┼╝e dla kraj├│w Europy ┼Ürodkowej. To one b─Öd─Ö przekazywa─ç pieni─ůdze konkretnym beneficjentom ÔÇô przedsi─Öbiorstwom chc─ůcym przyczyni─ç si─Ö do ograniczenia problem├│w spo┼éecznych. Otwiera to zupe┼énie now─ů perspektyw─Ö dla sektora ÔÇô zwi─Ökszenie dost─Öpu do kapita┼éu, kt├│ry by┼é dla takich zaanga┼╝owanych spo┼éecznie rynkowych przedsi─Öwzi─Ö─ç mocno ograniczony i stanowi┼é istotn─ů barier─Ö rozwoju. Zarazem, co warto podkre┼Ťli─ç, nie chodzi tu o dotacje ÔÇô przedsi─Öbiorstwo b─Ödzie musia┼éo wynagradza─ç w┼éo┼╝ony przez fundusz kapita┼é. B─Ödzie to si─Ö jednak odbywa─ç na preferencyjnych warunkach.
 
Niedawno robili┼Ťmy wywiad z Mariuszem Andrukiewiczem ÔÇô ambitnym przedsi─Öbiorc─ů spo┼éecznym z Cieszyna. Cho─ç za┼éo┼╝one przez niego firmy istniej─ů ju┼╝ par─Ö lat i cz─Östo pokazuje si─Ö je jako dow├│d na to, ┼╝e mo┼╝na odnie┼Ť─ç sukces tak┼╝e w tym sektorze, to ca┼éy czas dzia┼éaj─ů na granicy op┼éacalno┼Ťci. Pojawia si─Ö pytanie, czy w Polsce i krajach naszego regionu uda si─Ö znale┼║─ç ch─Ötnych na takie finansowanie?
Nie b─Ödzie z tym k┼éopotu ani u nas, ani gdzie indziej. Im g┼é─Öbszy jest kryzys, tym wi─Öksza potrzeba ┼Ťrodk├│w. Wszyscy w Europie maj─ů problem z zatrudnianiem absolwent├│w. M┼éodzi ludzie zamiast czeka─ç na pomoc spo┼éeczn─ů, mogliby zorganizowa─ç w┼éasne przedsi─Öwzi─Öcie i dosta─ç na starcie finansowy wk┼éad z funduszu. A nie ma bardziej ekscytuj─ůcego projektu, ni┼╝ stworzy─ç swoje w┼éasne przedsi─Öbiorstwo. Przyk┼éadem mo┼╝e by─ç sp├│┼édzielnia socjalna PANATO z Wroc┼éawia. Za┼éo┼╝yli j─ů m┼éodzi absolwenci ASP ÔÇô zajmuj─ů si─Ö designem, produkuj─ů r├│┼╝ne gad┼╝ety, niedawno otworzyli kawiarni─Ö. Jest w tym troch─Ö hipsterstwa i ch─Öci bycia poza mainstreamem, ale sami zapewnili sobie miejsca pracy i staraj─ů si─Ö pozytywnie oddzia┼éywa─ç na otoczenie. Po roku czy dw├│ch funkcjonowania wida─ç, ┼╝e nie┼║le sobie daj─ů rad─Ö. Zdecydowali si─Ö co prawda wystartowa─ç bez ┼╝adnego publicznego wsparcia, ale z dodatkowymi funduszami by┼éoby im tylko ┼éatwiej.
 
W tym przyk┼éadzie nietypowa jest grupa inicjator├│w, ale formu┼éa sp├│┼édzielni socjalnej to ju┼╝ mainstream przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej. Zdaje si─Ö, ┼╝e w Pana g┼éowie rysuje si─Ö jeszcze szersze spektrum mo┼╝liwo┼Ťci wykorzystania przysz┼éego funduszu?
M├│j spos├│b my┼Ťlenia to impact financing. Na czym to polega? Wyobra┼║my sobie, ┼╝e na wybrze┼╝u niemal wszyscy panowie s─ů zatrudnieni, bo p┼éywaj─ů na statkach, albo wykonuj─ů ci─Ö┼╝k─ů fizyczn─ů robot─Ö w porcie, ale panie siedz─ů w domu i nie maj─ů sta┼éych dochod├│w, z czego mog─ů wynikn─ů─ç r├│┼╝ne nieszcz─Ö┼Ťcia. Dla dobra spo┼éeczno┼Ťci na wybrze┼╝u powinienem wi─Öc zainwestowa─ç w co┼Ť, co przyniesie mi zysk, ale zatrudnienie da g┼é├│wnie kobietom. Ale impact mo┼╝e by─ç zupe┼énie inny. Gdzie indziej, na przyk┼éad w ┼üodzi mamy problem z mieszkaniami w starych kamienicach. To cz─Östo slumsy, niebezpieczne dla ludzi i szkodliwe dla ┼Ťrodowiska. Dobrym pomys┼éem by┼éoby wi─Öc zainwestowanie w ich remont, zatrudniaj─ůc przy tym ÔÇô przynajmniej do cz─Ö┼Ťci rob├│t ÔÇô ludzi trwale bezrobotnych, czy bezdomnych tak, jak zrobi┼é to Andrukiewicz w Cieszynie. Fundamentem impact financing jest wi─Öc wyj┼Ťcie od jasno zdefiniowanych potrzeb spo┼éecznych.
 
Dotychczas rozmawiali┼Ťmy o planach dostarczenia przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej kapita┼éu, kt├│ry b─Ödzie wynagradzany na quasi-rynkowych zasadach. R├│wnolegle z tym nowym kierunkiem my┼Ťlenia funkcjonuj─ů jednak mechanizmy wspierania oparte o publiczne dotacje albo preferencyjne traktowanie. Mam tu na my┼Ťli na przyk┼éad klauzule spo┼éeczne w zam├│wieniach publicznych. Przeciwnicy takich rozwi─ůza┼ä argumentuj─ů, ┼╝e jest to psucie rynku.
Wr─Öcz przeciwnie. Na poziomie europejskim spiera┼é si─Ö o to Barnier, g┼é├│wnie z Anglikami. Przekona┼é unijnych polityk├│w, ┼╝e to nie jest psucie, tylko poprawienie rynku. Bo rynek europejski, kt├│ry jest przecie┼╝ rynkiem kraj├│w rozwini─Ötych, wymaga sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej. Chodzi o to, ┼╝eby po przyj┼Ťciu tutaj nie musia┼éa si─Ö pani d┼éugo zastanawia─ç, jak wyj┼Ť─ç z budynku ÔÇô nawi─ůzuj─Ö tu do sytuacji w Brazylii 20 lat temu ÔÇô jak wydosta─ç si─Ö z budynku, ┼╝eby nie da─ç si─Ö obrabowa─ç na najbli┼╝szym roguÔÇŽ Sytuacja rozwarstwienia, wbrew temu, co mo┼╝e my┼Ťl─ů libera┼éowie, nie sprzyja nikomu, r├│wnie┼╝ biznesowi.
 
W og├│lno┼Ťci ÔÇô zgoda. Wyobra┼║my sobie jednak, ┼╝e gmina w jakiej┼Ť ma┼éej miejscowo┼Ťci konsekwentnie promuje w przetargach przedsi─Öbiorstwo spo┼éeczne ÔÇô stolarni─Ö. Druga stolarnia, w pe┼éni komercyjna, zosta┼éaby odci─Öta od pieni─Ödzy samorz─ůdu, kt├│ry cz─Östo jest bardzo wa┼╝nym zleceniodawc─ů na lokalnych rynkach. Realnie grozi┼éoby, ┼╝e spo┼éecznicy wytn─ů t─Ö konkurencj─Ö, a bezrobocie wzro┼Ťnie.
W ca┼éej Europie obowi─ůzuj─ů g├│rne limity pieni─Ödzy publicznych, kt├│re mog─ů by─ç przeznaczone dla danego przedsi─Öbiorstwa. Nawiasem m├│wi─ůc, nowa ustawa o zam├│wieniach publicznych wesz┼éa w Polsce stosunkowo niedawno, podczas gdy w ustawodawstwie unijnym funkcjonuje od 2004 albo 2005 roku. Sektorowi w kraju przesz┼éo osiem lat zaj─Ö┼éo dostrze┼╝enie jej potencja┼éu. Zgodnie z t─ů ustaw─ů, w ka┼╝dym przetargu publicznym okre┼Ťla si─Ö kryteria, do kt├│rych przypisane s─ů odpowiednie wagi. Stolarnie, ┼╝eby trzyma─ç si─Ö przyk┼éadu, mog─ů przyst─ůpi─ç do przetargu, w kt├│rym zosta┼éo opisane, ┼╝e cena liczy si─Ö w 40%, s┼éowno┼Ť─ç wykonania w 20% i impact spo┼éeczny w 30%. Nie jest to wi─Öc zero-jedynkowe promowanie kogokolwiek.
 
Je┼Ťli do klauzul dochodzi te┼╝ wsparcie w innej formie ÔÇô na przyk┼éad przekazanie przedsi─Öbiorstwu przez gmin─Ö budynk├│w za darmo ÔÇô sprawa si─Ö komplikuje. Oczywi┼Ťcie zatrudnia w niej pracownik├│w upo┼Ťledzonych spo┼éecznie, ale mo┼╝na zrozumie─ç ┼╝al konkurent├│w.
Trzeba si─Ö zastanowi─ç, gdzie tak naprawd─Ö jest interes miasta i podatnika? Daj─ůc dotacj─Ö takiemu przedsi─Öbiorstwu, zmniejszam w przysz┼éo┼Ťci m├│j podatek, bo jest mniej pijanych, bezrobotnych, zwi─Öksza si─Ö bezpiecze┼ästwo, a w zwi─ůzku z tym mo┼╝na ograniczy─ç wydatki na policj─Ö itd. To jest bardzo wymierne. Mo┼╝e zabrzmi to przewrotnie, ale co stoi na przeszkodzie, ┼╝eby ten drugi przedsi─Öbiorca, zamiast narzeka─ç na nieuczciw─ů konkurencj─Ö, zrobi┼é to samo ÔÇô zatrudni┼é kogo┼Ť z fizycznym lub psychicznym deficytem? By┼éoby to z po┼╝ytkiem i dla niego, i dla spo┼éeczno┼Ťci.
 
W tym, co Pan proponuje, wida─ç wizj─Ö upowszechnienia si─Ö idei przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej. Czy rzeczywi┼Ťcie jest szansa, ┼╝eby tego typu dzia┼éalno┼Ť─ç wysz┼éa kiedy┼Ť z niszy? Gdzie le┼╝─ů granice jej rozwoju?
To trudne pytanie, bo kraje europejskie mocno r├│┼╝ni─ů si─Ö pod wzgl─Ödem poziomu rozwoju tego sektora. Jestem jednak przekonany, ┼╝e niekt├│re pa┼ästwa s─ů w takiej sytuacji, ┼╝e poza przedsi─Öbiorczo┼Ťci─ů spo┼éeczn─ů nie ma dla nich ratunku. Mo┼╝na tu wskaza─ç Portugali─Ö, gdzie na 10 milion├│w mieszka┼äc├│w przypadaj─ů dwa miliony bankrut├│w indywidualnych. Portugalczycy wzi─Öli po┼╝yczki, kt├│rych banki udzieli┼éy na skandalicznych zasadach. Musi powsta─ç ustawa, kt├│ra pomo┼╝e za┼éatwi─ç problem zad┼éu┼╝enia, a potem trzeba b─Ödzie ludzi reaktywizowa─ç, chocia┼╝by poprzez jak─ů┼Ť form─Ö przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej. Przecie┼╝ ilo┼Ť─ç zaburze┼ä psychicznych, rozwod├│w i innych nieszcz─Ö┼Ť─ç, kt├│re wynikn─Ö┼éy z kryzysu gospodarczego, jest ogromna. Nasuwa si─Ö tu analogia do kryzysu z lat 30., bo je┼Ťli nie uda nam si─Ö opanowa─ç sytuacji, to ludzie o podobnych pogl─ůdach, jakie prezentowa┼é pan z ma┼éym w─ůsikiem, zn├│w b─Öd─ů biega─ç po ca┼éej Europie.
 
Wr├│─çmy do problemu marnej skali przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej w Polsce. W konstytucji napisali┼Ťmy, ┼╝e zorganizujemy spo┼éeczn─ů gospodark─Ö rynkow─ů. Mam poczucie, ┼╝e to wszystko zosta┼éo na papierze.
Spo┼éeczna gospodarka rynkowa to termin szerszy, zapo┼╝yczony z powojennych Niemiec, kt├│re u┼╝y┼éy go do opisu swojego modelu rozwoju po do┼Ťwiadczeniach faszyzmu. M├│wi─ůc skr├│towo, pod tym poj─Öciem kryje si─Ö przekonanie, ┼╝e rynek nie jest jedynym decydentem, bo trzeba w niego wmontowa─ç kryteria spo┼éeczne. ┼╗e trzeba ludziom zapewni─ç emerytur─Ö, dost─Öp do s┼éu┼╝by zdrowia i publicznej edukacji. W zwi─ůzku z tym jest obowi─ůzkiem pa┼ästwa pobra─ç podatki i zorganizowa─ç finansowanie tych cel├│w. Wiara w s┼éuszno┼Ť─ç takiego sposobu my┼Ťlenia zachwia┼éa si─Ö w Europie w latach 90. Wcze┼Ťniej spoiwem tego systemu by┼é strach przed ÔÇ×czerwonymi zza muruÔÇŁ. No ale mur run─ů┼é.
 
Rozs─ůdek wraca do Europy dzi─Öki rewolucjom arabskim. Unia Europejska zrozumia┼éa, ┼╝e jak si─Ö nic nie zrobi, to zagro┼╝enie samo do nas przyjdzie. Rewolucje arabskie zacz─Öli absolwenci, kt├│rzy nie mogli znale┼║─ç pracy. Go┼Ť─ç handluj─ůcy pietruszk─ů i cebul─ů, kt├│ry podpali┼é si─Ö po tym, gdy policjant po raz czwarty tego roku przyszed┼é do niego po ┼éap├│wk─Ö, by┼é magistrem filozofii. Widz─ůc co si─Ö sta┼éo, ca┼éa Tunezja wpad┼éa w furi─Ö. Tunezyjczycy wpadli w furi─Ö, a p├│┼║niej ich s─ůsiedzi, bo wszyscy mieli ten sam problem. Na Europ─Ö podzia┼éa┼éo to zbawiennie ÔÇô przestraszyli┼Ťmy si─Ö, ┼╝e to przyjdzie te┼╝ do nasÔÇŽ Tak wi─Öc jestem bardzo du┼╝ym optymist─ů.
 
Im gorzej, tym lepiej?
To nie tak. Uwa┼╝am, ┼╝e stawk─ů jest przetrwanie Unii. Je┼Ťli nic si─Ö nie zmieni, to wkr├│tce rozwi─ůzania przyj─Öte w Budapeszcie b─Öd─ů obowi─ůzuj─ůcym modelem unijnym. We Francji, gdzie mieszkam, poparcie dla Frontu Narodowego wynios┼éo w ostatnich wyborach do PE 25%. Ale jak na ironi─Ö, to rz─ůdy lewicowe ze wzgl─Öd├│w bud┼╝etowych zmniejszy┼éy we Francji wydatki na sektor przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej! Teraz si─Ö zastanawiaj─ů, jak to odkr─Öci─ç, ale system ┼éatwo zburzy─ç, a trudno odbudowa─ç. We Francji mamy bezrobocie w┼Ťr├│d m┼éodzie┼╝y rz─Ödu 25% i jest to ┼Ťrednia europejska. Pora┼╝aj─ůce statystyki mo┼╝na zreszt─ů mno┼╝y─ç: absolwent studi├│w wy┼╝szych czeka na znalezienie pracy ┼Ťrednio 19 miesi─Öcy. Arabowie mieli ┼Ťredni─ů 28 miesi─Öcy ÔÇô dzielnie kroczymy, aby ich dogoni─ç.
 
Marcin Kr├│l te┼╝ straszy, ┼╝e w Europie zaraz zacznie si─Ö rewolucja.
Nie chodzi o rewolucj─Ö, ale o wybuch. Zapalnikiem mo┼╝e okaza─ç si─Ö skrajna prawica. Tylko skrajna prawica, bo wszyscy inni w Europie s─ů skompromitowani rz─ůdzeniem, wszyscy ju┼╝ wykazali swoj─ů niemoc. Wniosek jest taki, ┼╝e albo si─Ö umiarkowana wi─Ökszo┼Ť─ç pozbiera i zacznie my┼Ťle─ç pragmatycznie, zostawiaj─ůc skompromitowane ideologie w k─ůcie, albo si─Ö to wszystko bardzo ┼║le sko┼äczy. W tym ┼Ťwietle rozwijanie przedsi─Öbiorczo┼Ťci spo┼éecznej jest naszym obowi─ůzkiem.
 
 
Karol Sachs – wsp├│┼étw├│rca i wieloletni wiceprezes rady Banku Inicjatyw Spo┼éeczno-Ekonomicznych (BISE), prezes honorowy Europejskiej Federacji Bank├│w Etycznych i Alternatywnych (FEBEA), wiceprezes Rady Nazdorczej TISE, od 1982 zwi─ůzany z bankiem Cr├ędit Coop├ęratif, na sta┼ée mieszka we Francji.
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś