fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Sachs: Przedsi臋biorczo艣膰 spo艂eczna jest naszym obowi膮zkiem

Dla pa艅stw takich jak Portugalia poza przedsi臋biorczo艣ci膮 spo艂eczn膮 nie widz臋 innego ratunku. Ilo艣膰 zaburze艅 psychicznych, rozwod贸w i innych nieszcz臋艣膰, kt贸re wynikn臋艂y z kryzysu gospodarczego jest ogromna.

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz

Umiarkowana wi臋kszo艣膰 albo si臋 pozbiera i zacznie my艣le膰 pragmatycznie, zostawiaj膮c skompromitowane ideologie w k膮cie, albo si臋 to wszystko bardzo 藕le sko艅czy.
Z Karolem Sachsem rozmawiaj膮 Konstancja 艢wi臋cicka i Cyryl Skibi艅ski.
 
Jako przedstawiciel bankowo艣ci etycznej zajmuje si臋 pan problemem finansowania trzeciego sektora oraz ekonomii spo艂ecznej. W Unii Europejskiej ten temat by艂 swego czasu popularny 鈥 czy fragment tortu przypisany w nowym bud偶ecie ekonomii spo艂ecznej zn贸w b臋dzie spory?
Zacznijmy od wa偶nego rozr贸偶nienia poj臋膰, kt贸re by艂o przedmiotem wielu spor贸w w Europie 鈥 ekonomia spo艂eczna a przedsi臋biorczo艣膰 spo艂eczna. W wielu krajach ekonomia spo艂eczna jest niemal to偶sama z dzia艂alno艣ci膮 sp贸艂dzielcz膮. Ma ona d艂ugie tradycje, ale pod wieloma wzgl臋dami si臋 skompromitowa艂a.
 
Teoretycznie sektor ekonomii spo艂ecznej sta艂 si臋 gigantycznym przedsi臋wzi臋ciem 鈥 we Francji cztery banki sp贸艂dzielcze maj膮 60% bankowego rynku detalicznego. W praktyce ma艂o ma to wsp贸lnego z prawdziwie spo艂ecznym czy etycznym spojrzeniem na biznes. Dlatego Komisja Europejska od czasu niezwykle oddanego sprawie komisarza ds. rynku wewn臋trznego Michela Barniera stara si臋 dowarto艣ciowa膰 szerzej rozumian膮 przedsi臋biorczo艣膰 spo艂eczn膮. Nie ma znaczenia, jaki jest status prawny przedsi臋wzi臋cia 鈥 liczy si臋 faktycznie podejmowana dzia艂alno艣膰 i social impact (ang. wp艂yw spo艂eczny).
 
Social Impact Accelerator to nazwa nowego europejskiego funduszu, kt贸rego uruchomienie wspieracie jako Credit Coop茅ratif. Nazwa funduszu od razu kojarzy si臋 z czym艣 eksperymentalnym i innowacyjnym, ale brzmi te偶 cokolwiek enigmatycznie鈥
Uruchomiony rok temu SIA to cz臋艣膰 wi臋kszego systemu europejskich funduszy nastawionych na inwestowanie w przedsi臋biorczo艣膰 spo艂eczn膮. Wci膮偶 jeste艣my na etapie wypracowywania zasad, ostateczny kszta艂t rozwi膮za艅 nie jest do ko艅ca znany. Ca艂o艣膰 opiera膰 si臋 b臋dzie o partnerstwo publiczno-prywatne: cz臋艣膰 pieni臋dzy wyk艂ada Komisja Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny, a reszta 艣rodk贸w pochodzi ze 藕r贸de艂 prywatnych, w tym z mojego banku 鈥 Credit Coop茅ratif. Na ni偶szym szczeblu operatorami pieni臋dzy b臋d膮 fundusze regionalne EuSEF (Eurpean Social Enterpreneurship Funds), obejmuj膮ce po kilka pa艅stw cz艂onkowskich. Planowane jest stworzenie odr臋bnego funduszu tak偶e dla kraj贸w Europy 艢rodkowej. To one b臋d臋 przekazywa膰 pieni膮dze konkretnym beneficjentom 鈥 przedsi臋biorstwom chc膮cym przyczyni膰 si臋 do ograniczenia problem贸w spo艂ecznych. Otwiera to zupe艂nie now膮 perspektyw臋 dla sektora 鈥 zwi臋kszenie dost臋pu do kapita艂u, kt贸ry by艂 dla takich zaanga偶owanych spo艂ecznie rynkowych przedsi臋wzi臋膰 mocno ograniczony i stanowi艂 istotn膮 barier臋 rozwoju. Zarazem, co warto podkre艣li膰, nie chodzi tu o dotacje 鈥 przedsi臋biorstwo b臋dzie musia艂o wynagradza膰 w艂o偶ony przez fundusz kapita艂. B臋dzie to si臋 jednak odbywa膰 na preferencyjnych warunkach.
 
Niedawno robili艣my wywiad z Mariuszem Andrukiewiczem 鈥 ambitnym przedsi臋biorc膮 spo艂ecznym z Cieszyna. Cho膰 za艂o偶one przez niego firmy istniej膮 ju偶 par臋 lat i cz臋sto pokazuje si臋 je jako dow贸d na to, 偶e mo偶na odnie艣膰 sukces tak偶e w tym sektorze, to ca艂y czas dzia艂aj膮 na granicy op艂acalno艣ci. Pojawia si臋 pytanie, czy w Polsce i krajach naszego regionu uda si臋 znale藕膰 ch臋tnych na takie finansowanie?
Nie b臋dzie z tym k艂opotu ani u nas, ani gdzie indziej. Im g艂臋bszy jest kryzys, tym wi臋ksza potrzeba 艣rodk贸w. Wszyscy w Europie maj膮 problem z zatrudnianiem absolwent贸w. M艂odzi ludzie zamiast czeka膰 na pomoc spo艂eczn膮, mogliby zorganizowa膰 w艂asne przedsi臋wzi臋cie i dosta膰 na starcie finansowy wk艂ad z funduszu. A nie ma bardziej ekscytuj膮cego projektu, ni偶 stworzy膰 swoje w艂asne przedsi臋biorstwo. Przyk艂adem mo偶e by膰 sp贸艂dzielnia socjalna PANATO z Wroc艂awia. Za艂o偶yli j膮 m艂odzi absolwenci ASP 鈥 zajmuj膮 si臋 designem, produkuj膮 r贸偶ne gad偶ety, niedawno otworzyli kawiarni臋. Jest w tym troch臋 hipsterstwa i ch臋ci bycia poza mainstreamem, ale sami zapewnili sobie miejsca pracy i staraj膮 si臋 pozytywnie oddzia艂ywa膰 na otoczenie. Po roku czy dw贸ch funkcjonowania wida膰, 偶e nie藕le sobie daj膮 rad臋. Zdecydowali si臋 co prawda wystartowa膰 bez 偶adnego publicznego wsparcia, ale z dodatkowymi funduszami by艂oby im tylko 艂atwiej.
 
W tym przyk艂adzie nietypowa jest grupa inicjator贸w, ale formu艂a sp贸艂dzielni socjalnej to ju偶 mainstream przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej. Zdaje si臋, 偶e w Pana g艂owie rysuje si臋 jeszcze szersze spektrum mo偶liwo艣ci wykorzystania przysz艂ego funduszu?
M贸j spos贸b my艣lenia to impact financing. Na czym to polega? Wyobra藕my sobie, 偶e na wybrze偶u niemal wszyscy panowie s膮 zatrudnieni, bo p艂ywaj膮 na statkach, albo wykonuj膮 ci臋偶k膮 fizyczn膮 robot臋 w porcie, ale panie siedz膮 w domu i nie maj膮 sta艂ych dochod贸w, z czego mog膮 wynikn膮膰 r贸偶ne nieszcz臋艣cia. Dla dobra spo艂eczno艣ci na wybrze偶u powinienem wi臋c zainwestowa膰 w co艣, co przyniesie mi zysk, ale zatrudnienie da g艂贸wnie kobietom. Ale impact mo偶e by膰 zupe艂nie inny. Gdzie indziej, na przyk艂ad w 艁odzi mamy problem z mieszkaniami w starych kamienicach. To cz臋sto slumsy, niebezpieczne dla ludzi i szkodliwe dla 艣rodowiska. Dobrym pomys艂em by艂oby wi臋c zainwestowanie w ich remont, zatrudniaj膮c przy tym 鈥 przynajmniej do cz臋艣ci rob贸t 鈥 ludzi trwale bezrobotnych, czy bezdomnych tak, jak zrobi艂 to Andrukiewicz w Cieszynie. Fundamentem impact financing jest wi臋c wyj艣cie od jasno zdefiniowanych potrzeb spo艂ecznych.
 
Dotychczas rozmawiali艣my o planach dostarczenia przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej kapita艂u, kt贸ry b臋dzie wynagradzany na quasi-rynkowych zasadach. R贸wnolegle z tym nowym kierunkiem my艣lenia funkcjonuj膮 jednak mechanizmy wspierania oparte o publiczne dotacje albo preferencyjne traktowanie. Mam tu na my艣li na przyk艂ad klauzule spo艂eczne w zam贸wieniach publicznych. Przeciwnicy takich rozwi膮za艅 argumentuj膮, 偶e jest to psucie rynku.
Wr臋cz przeciwnie. Na poziomie europejskim spiera艂 si臋 o to Barnier, g艂贸wnie z Anglikami. Przekona艂 unijnych polityk贸w, 偶e to nie jest psucie, tylko poprawienie rynku. Bo rynek europejski, kt贸ry jest przecie偶 rynkiem kraj贸w rozwini臋tych, wymaga sp贸jno艣ci spo艂ecznej. Chodzi o to, 偶eby po przyj艣ciu tutaj nie musia艂a si臋 pani d艂ugo zastanawia膰, jak wyj艣膰 z budynku 鈥 nawi膮zuj臋 tu do sytuacji w Brazylii 20 lat temu 鈥 jak wydosta膰 si臋 z budynku, 偶eby nie da膰 si臋 obrabowa膰 na najbli偶szym rogu鈥 Sytuacja rozwarstwienia, wbrew temu, co mo偶e my艣l膮 libera艂owie, nie sprzyja nikomu, r贸wnie偶 biznesowi.
 
W og贸lno艣ci 鈥 zgoda. Wyobra藕my sobie jednak, 偶e gmina w jakiej艣 ma艂ej miejscowo艣ci konsekwentnie promuje w przetargach przedsi臋biorstwo spo艂eczne 鈥 stolarni臋. Druga stolarnia, w pe艂ni komercyjna, zosta艂aby odci臋ta od pieni臋dzy samorz膮du, kt贸ry cz臋sto jest bardzo wa偶nym zleceniodawc膮 na lokalnych rynkach. Realnie grozi艂oby, 偶e spo艂ecznicy wytn膮 t臋 konkurencj臋, a bezrobocie wzro艣nie.
W ca艂ej Europie obowi膮zuj膮 g贸rne limity pieni臋dzy publicznych, kt贸re mog膮 by膰 przeznaczone dla danego przedsi臋biorstwa. Nawiasem m贸wi膮c, nowa ustawa o zam贸wieniach publicznych wesz艂a w Polsce stosunkowo niedawno, podczas gdy w ustawodawstwie unijnym funkcjonuje od 2004 albo 2005 roku. Sektorowi w kraju przesz艂o osiem lat zaj臋艂o dostrze偶enie jej potencja艂u. Zgodnie z t膮 ustaw膮, w ka偶dym przetargu publicznym okre艣la si臋 kryteria, do kt贸rych przypisane s膮 odpowiednie wagi. Stolarnie, 偶eby trzyma膰 si臋 przyk艂adu, mog膮 przyst膮pi膰 do przetargu, w kt贸rym zosta艂o opisane, 偶e cena liczy si臋 w 40%, s艂owno艣膰 wykonania w 20% i impact spo艂eczny w 30%. Nie jest to wi臋c zero-jedynkowe promowanie kogokolwiek.
 
Je艣li do klauzul dochodzi te偶 wsparcie w innej formie 鈥 na przyk艂ad przekazanie przedsi臋biorstwu przez gmin臋 budynk贸w za darmo 鈥 sprawa si臋 komplikuje. Oczywi艣cie zatrudnia w niej pracownik贸w upo艣ledzonych spo艂ecznie, ale mo偶na zrozumie膰 偶al konkurent贸w.
Trzeba si臋 zastanowi膰, gdzie tak naprawd臋 jest interes miasta i podatnika? Daj膮c dotacj臋 takiemu przedsi臋biorstwu, zmniejszam w przysz艂o艣ci m贸j podatek, bo jest mniej pijanych, bezrobotnych, zwi臋ksza si臋 bezpiecze艅stwo, a w zwi膮zku z tym mo偶na ograniczy膰 wydatki na policj臋 itd. To jest bardzo wymierne. Mo偶e zabrzmi to przewrotnie, ale co stoi na przeszkodzie, 偶eby ten drugi przedsi臋biorca, zamiast narzeka膰 na nieuczciw膮 konkurencj臋, zrobi艂 to samo 鈥 zatrudni艂 kogo艣 z fizycznym lub psychicznym deficytem? By艂oby to z po偶ytkiem i dla niego, i dla spo艂eczno艣ci.
 
W tym, co Pan proponuje, wida膰 wizj臋 upowszechnienia si臋 idei przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej. Czy rzeczywi艣cie jest szansa, 偶eby tego typu dzia艂alno艣膰 wysz艂a kiedy艣 z niszy? Gdzie le偶膮 granice jej rozwoju?
To trudne pytanie, bo kraje europejskie mocno r贸偶ni膮 si臋 pod wzgl臋dem poziomu rozwoju tego sektora. Jestem jednak przekonany, 偶e niekt贸re pa艅stwa s膮 w takiej sytuacji, 偶e poza przedsi臋biorczo艣ci膮 spo艂eczn膮 nie ma dla nich ratunku. Mo偶na tu wskaza膰 Portugali臋, gdzie na 10 milion贸w mieszka艅c贸w przypadaj膮 dwa miliony bankrut贸w indywidualnych. Portugalczycy wzi臋li po偶yczki, kt贸rych banki udzieli艂y na skandalicznych zasadach. Musi powsta膰 ustawa, kt贸ra pomo偶e za艂atwi膰 problem zad艂u偶enia, a potem trzeba b臋dzie ludzi reaktywizowa膰, chocia偶by poprzez jak膮艣 form臋 przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej. Przecie偶 ilo艣膰 zaburze艅 psychicznych, rozwod贸w i innych nieszcz臋艣膰, kt贸re wynikn臋艂y z kryzysu gospodarczego, jest ogromna. Nasuwa si臋 tu analogia do kryzysu z lat 30., bo je艣li nie uda nam si臋 opanowa膰 sytuacji, to ludzie o podobnych pogl膮dach, jakie prezentowa艂 pan z ma艂ym w膮sikiem, zn贸w b臋d膮 biega膰 po ca艂ej Europie.
 
Wr贸膰my do problemu marnej skali przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej w Polsce. W konstytucji napisali艣my, 偶e zorganizujemy spo艂eczn膮 gospodark臋 rynkow膮. Mam poczucie, 偶e to wszystko zosta艂o na papierze.
Spo艂eczna gospodarka rynkowa to termin szerszy, zapo偶yczony z powojennych Niemiec, kt贸re u偶y艂y go do opisu swojego modelu rozwoju po do艣wiadczeniach faszyzmu. M贸wi膮c skr贸towo, pod tym poj臋ciem kryje si臋 przekonanie, 偶e rynek nie jest jedynym decydentem, bo trzeba w niego wmontowa膰 kryteria spo艂eczne. 呕e trzeba ludziom zapewni膰 emerytur臋, dost臋p do s艂u偶by zdrowia i publicznej edukacji. W zwi膮zku z tym jest obowi膮zkiem pa艅stwa pobra膰 podatki i zorganizowa膰 finansowanie tych cel贸w. Wiara w s艂uszno艣膰 takiego sposobu my艣lenia zachwia艂a si臋 w Europie w latach 90. Wcze艣niej spoiwem tego systemu by艂 strach przed 鈥瀋zerwonymi zza muru鈥. No ale mur run膮艂.
 
Rozs膮dek wraca do Europy dzi臋ki rewolucjom arabskim. Unia Europejska zrozumia艂a, 偶e jak si臋 nic nie zrobi, to zagro偶enie samo do nas przyjdzie. Rewolucje arabskie zacz臋li absolwenci, kt贸rzy nie mogli znale藕膰 pracy. Go艣膰 handluj膮cy pietruszk膮 i cebul膮, kt贸ry podpali艂 si臋 po tym, gdy policjant po raz czwarty tego roku przyszed艂 do niego po 艂ap贸wk臋, by艂 magistrem filozofii. Widz膮c co si臋 sta艂o, ca艂a Tunezja wpad艂a w furi臋. Tunezyjczycy wpadli w furi臋, a p贸藕niej ich s膮siedzi, bo wszyscy mieli ten sam problem. Na Europ臋 podzia艂a艂o to zbawiennie 鈥 przestraszyli艣my si臋, 偶e to przyjdzie te偶 do nas鈥 Tak wi臋c jestem bardzo du偶ym optymist膮.
 
Im gorzej, tym lepiej?
To nie tak. Uwa偶am, 偶e stawk膮 jest przetrwanie Unii. Je艣li nic si臋 nie zmieni, to wkr贸tce rozwi膮zania przyj臋te w Budapeszcie b臋d膮 obowi膮zuj膮cym modelem unijnym. We Francji, gdzie mieszkam, poparcie dla Frontu Narodowego wynios艂o w ostatnich wyborach do PE 25%. Ale jak na ironi臋, to rz膮dy lewicowe ze wzgl臋d贸w bud偶etowych zmniejszy艂y we Francji wydatki na sektor przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej! Teraz si臋 zastanawiaj膮, jak to odkr臋ci膰, ale system 艂atwo zburzy膰, a trudno odbudowa膰. We Francji mamy bezrobocie w艣r贸d m艂odzie偶y rz臋du 25% i jest to 艣rednia europejska. Pora偶aj膮ce statystyki mo偶na zreszt膮 mno偶y膰: absolwent studi贸w wy偶szych czeka na znalezienie pracy 艣rednio 19 miesi臋cy. Arabowie mieli 艣redni膮 28 miesi臋cy 鈥 dzielnie kroczymy, aby ich dogoni膰.
 
Marcin Kr贸l te偶 straszy, 偶e w Europie zaraz zacznie si臋 rewolucja.
Nie chodzi o rewolucj臋, ale o wybuch. Zapalnikiem mo偶e okaza膰 si臋 skrajna prawica. Tylko skrajna prawica, bo wszyscy inni w Europie s膮 skompromitowani rz膮dzeniem, wszyscy ju偶 wykazali swoj膮 niemoc. Wniosek jest taki, 偶e albo si臋 umiarkowana wi臋kszo艣膰 pozbiera i zacznie my艣le膰 pragmatycznie, zostawiaj膮c skompromitowane ideologie w k膮cie, albo si臋 to wszystko bardzo 藕le sko艅czy. W tym 艣wietle rozwijanie przedsi臋biorczo艣ci spo艂ecznej jest naszym obowi膮zkiem.
 
 
Karol Sachs – wsp贸艂tw贸rca i wieloletni wiceprezes rady Banku Inicjatyw Spo艂eczno-Ekonomicznych (BISE), prezes honorowy Europejskiej Federacji Bank贸w Etycznych i Alternatywnych (FEBEA), wiceprezes Rady Nazdorczej TISE, od 1982 zwi膮zany z bankiem Cr茅dit Coop茅ratif, na sta艂e mieszka we Francji.
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij