Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Rokicka: Widmo komunizmu nie odlecia┼éo w sin─ů dal

S─ů miejsca w Azji Po┼éudniowo-wschodniej gdzie komuni┼Ťci nadal sprawuj─ů rz─ůdy, gdzie wybiera si─Ö ich w spos├│b demokratyczny, gdzie stanowi─ů istotny element politycznego krajobrazu. Jednak┼╝e czy komunista w Indiach oznacza to samo co komunista w Europie Wschodniej? - rozmowa z Weronik─ů Rokick─ů.

Ilustr.: Ewa Smyk

Wywiad pochodzi z numer ÔÇ×Kaganiec o┼ŤwiatyÔÇŁ (ÔÇ×KontaktÔÇŁ 20/2012)

 

S─ů miejsca w Azji Po┼éudniowo-wschodniej gdzie komuni┼Ťci nadal sprawuj─ů rz─ůdy, gdzie wybiera si─Ö ich w spos├│b demokratyczny, gdzie stanowi─ů istotny element politycznego krajobrazu. Jednak┼╝e czy komunista w Indiach oznacza to samo co komunista w Europie Wschodniej?

Z Weronik─ů Rokick─ů rozmawia Pawe┼é Cywi┼äski

 

Zesz┼éoroczne wybory w Bengalu Zachodnim przegra┼é najd┼éu┼╝ej utrzymuj─ůcy si─Ö na ┼Ťwiecie, demokratycznie wybrany rz─ůd komunistyczny. Czy mimo odej┼Ťcia marksist├│w od w┼éadzy, widmo komunizmu nadal kr─ů┼╝y nad Indiami?

Faktem jest, ┼╝e marksi┼Ťci stanowi─ů obecnie mniejszo┼Ť─ç parlamentarn─ů w Bengalu Zachodnim i Kerali. Faktem jest r├│wnie┼╝, ┼╝e ostatnim indyjskim stanem, w kt├│rym utrzymali si─Ö u w┼éadzy, jest wysuni─Öta na daleki wsch├│d, male┼äka Tripura. Jednak dop├│ki marksi┼Ťci zasiadaj─ů w lokalnych parlamentach, a dzia┼éaj─ůcy w podziemiu, stosuj─ůcy terrorystyczne metody maoi┼Ťci g┼éosz─ů swoje rewolucyjne odezwy, widmo komunizmu b─Ödzie zatacza─ç w Indiach szerokie kr─Ögi. Wielu Indus├│w, w tym Bengalczyk├│w, nadal entuzjastycznie wierzy w ideologi─Ö spod znaku sierpa i m┼éota. I to jest ten rodzaj wiary w komunizm, kt├│ry mo┼╝na by por├│wna─ç z wiar─ů religijn─ů.

 

Religijn─ů?

W Europie traktujemy polityk─Ö niezwykle utylitarnie, w Indiach polityka stanowi ca┼ée ┼╝ycie. Natomiast komunizm jest ideologi─ů polityczn─ů wymagaj─ůc─ů po┼Ťwi─Öcenia, wiary i nadziei. On kszta┼étuje ca┼éy ┼Ťwiatopogl─ůd, niczym religia, doskonale wpisuj─ůc si─Ö w indyjski spos├│b traktowania polityki. Pewnie te┼╝ st─ůd wynika ta niezwyk┼éa sk┼éonno┼Ť─ç Bengalczyk├│w do przyjmowania komunistycznych hase┼é.

 

Trudno przecie┼╝ wierzy─ç w co┼Ť, co w tylu miejscach na ┼Ťwiecie si─Ö nie sprawdzi┼éo.Przecie┼╝ historiaÔÇŽ

Nie ma historii. Komunizm, w kt├│ry oni wierz─ů, jest pozbawiony perspektywy historycznej. Oni wybrali z tej ideologii pewne my┼Ťli, kt├│re im si─Ö podobaj─ů i kt├│re wyznaj─ů. Rozpatrywanie tych idei w kategoriach systemu sprawdzonego przez czas zupe┼énie ich nie interesuje.

 

A jak reaguj─ů, gdy przywo┼éuje im si─Ö tragiczne eksperymenty Kim Ir Sena czy Pol Pota?

Z Indusami jest troch─Ö tak jak z Amerykanami. Dop├│ki we w┼éasnym kraju nie prze┼╝yj─ů wojny, ludob├│jstwa, czy systemu totalitarnego, miewaj─ů k┼éopoty ze zrozumieniem tych zjawisk. Patrz─ů na ┼Ťwiat z nieco innej perspektywy.

 

Powiedzia┼éa┼Ť, ┼╝e z filozofii marksistowskiej wybrali oni pewne idee, kt├│re im si─Ö podobaj─ů. Jakie to s─ů idee?

Mimo ┼╝e ÔÇ×Kapita┼éÔÇŁ Karola Marksa mo┼╝na w Kalkucie kupi─ç wsz─Ödzie, to komunizm w Azji Po┼éudniowej ma niewiele wsp├│lnego z pierwotn─ů ideologi─ů komunistyczn─ů. Sierp i m┼éot symbolizuje mglist─ů ide─Ö sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, r├│wnego podzia┼éu d├│br oraz akceptacji pluralizmu w ┼╝yciu publicznym. Indyjscy komuni┼Ťci, obok postulatu r├│wno┼Ťci ekonomicznej, k┼éad─ů akcent na tolerancj─Ö i r├│wne prawa dla r├│┼╝nych religii, p┼éci, grup etnicznych czy j─Özykowych.

 

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e w Europie, szczeg├│lnie za┼Ť w Europie Wschodniej, okre┼Ťlenie takich postulat├│w mianem ÔÇ×komunizmuÔÇŁ, mo┼╝e wydawa─ç si─Ö pewnym nadu┼╝yciem. Rozumiem, ┼╝e Marks nie bra┼é pod uwag─Ö Indii jako miejsca rewolucji, ale czy to oznacza, ┼╝e walk─Ö klas zast─Öpuje tam walka kast?

Ca┼éy czas operujesz europejsk─ů terminologi─ů. Indyjski komunizm w wydaniu marksistowskim jest komunizmem z troch─Ö bardziej ludzk─ů twarz─ů. To jest powr├│t do podstawowego za┼éo┼╝enia, ┼╝e chodzi o to, ┼╝eby ludziom by┼éo dobrze i ┼╝eby by┼éa sprawiedliwo┼Ť─ç. Mam wra┼╝enie, ┼╝e komunista w tamtym regionie oznacza ni mniej, ni wi─Öcej, tylko buntownika, czyli kogo┼Ť, komu to, co jest teraz, zdecydowanie si─Ö nie podoba.

 

Przeciwko czemu si─Ö on buntuje?

Przeciwko temu, jak wygl─ůdaj─ů Indie 65 lat po odzyskaniu niepodleg┼éo┼Ťci. Komuni┼Ťci cz─Östo u┼╝ywaj─ů poj─Öcia: ÔÇ×faszyzm indyjskiÔÇŁ. Kryje si─Ö pod nim promowana przez w┼éadze w Delhi unifikacja kulturowa poj─Öcia ÔÇ×indyjskiÔÇŁ. Zgodnie z ni─ů Indus, czyli obywatel Indii, jest zarazem hindusem, czyli wyznawc─ů religii hinduistycznej, i wywodzi si─Ö od legendarnych Ari├│w sprzed tysi─Öcy lat. Do ÔÇ×prawdziwychÔÇŁ Indus├│w nie zaliczaj─ů si─Ö wi─Öc grupy autochtoniczne, takie jak na przyk┼éad trzymilionowe plemi─Ö Santal├│w. To sprawia, ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç w Indiach jest szalenie wykluczaj─ůca. Je┼╝eli ┼║le si─Ö urodzi┼ée┼Ť, nie pasujesz do wy┼╝ej opisanego idea┼éu, twoje ┼╝ycie jest ci─Ö┼╝kie i pe┼éne upokorze┼ä. Oto jest w┼éa┼Ťnie g┼é├│wne pole komunistycznej walki.

 

Czy uda┼éo im si─Ö co┼Ť w tej materii zdzia┼éa─ç?

Cz─Ö┼Ť─ç os├│b mo┼╝e si─Ö zdziwi─ç, ale marksistom w Bengalu Zachodnim uda┼éo si─Ö sporo.

Najwa┼╝niejszym osi─ůgni─Öciem komunist├│w by┼éo przeprowadzanie bardzo radykalnej reformy rolnej, w my┼Ťl kt├│rej ka┼╝dy rolnik otrzyma┼é w┼éasn─ů ziemi─Ö. Niewiele, bo tylko oko┼éo hektar na rodzin─Ö. Ale dla bengalskich rolnik├│w by┼éo to niezwykle wa┼╝nym i symbolicznym wydarzeniem ÔÇô po raz pierwszy w historii ka┼╝dy z nich posiada┼é w┼éasn─ů ziemi─Ö. Tak naprawd─Ö to dopiero wtedy sko┼äczy┼éy si─Ö czasy kolonialne, . Za to ca┼ée masy biednych Bengalczyk├│w kochaj─ů komunist├│w do dzisiaj.

 

Za co jeszcze ich tak kochaj─ů?

Komuni┼Ťci jako pierwsi w Indiach wprowadzili bezp┼éatn─ů edukacj─Ö na poziomie podstawowym. Przyznali specjalne prawa mniejszo┼Ťci muzu┼éma┼äskiej, aby mia┼éa szanse dor├│wna─ç na wielu p┼éaszczyznach spo┼éeczno┼Ťci hinduskiej, przez kt├│r─ů latami by┼éa dyskryminowana. Dokonali reformy samorz─ůdowej, dzi─Öki kt├│rej wzros┼éo znaczenie w┼éadzy na szczeblu lokalnym. Sprawi┼éo to, ┼╝e wsp├│lnoty wiejskie mog─ů same decydowa─ç o wielu kwestiach, kt├│re bezpo┼Ťrednio ich dotycz─ů. Wcze┼Ťniej wszystko by┼éo narzucane z g├│ry.

 

Tyle lat u w┼éadzy musia┼éo z Komunistycznej Partii Indii stworzy─ç sprawn─ů korporacj─Ö?

Niew─ůtpliwie, ta partia by┼éa i nadal jest wielk─ů machin─ů, posiadaj─ůc─ů w┼éasne media, wydawnictwa, wykszta┼écone kadry i wp┼éywy na wszystkich mo┼╝liwych stanowiskach, kt├│re mog┼éy zosta─ç obsadzone z klucza politycznego.

 

Bardzo si─Ö pomyl─Ö, je┼╝eli nazw─Ö to nepotyzmem?

W indyjskiej kulturze politycznej otrzymanie stanowiska dzi─Öki konotacjom nie jest niczym szokuj─ůcym. Nikt si─Ö partii nie wstydzi, wszyscy g┼éo┼Ťno m├│wi─ů o swoich pogl─ůdach. I tak jak w Polsce bycie aktywnym cz┼éonkiem partii mo┼╝e wyklucza─ç jednoczesn─ů prac─Ö na pewnych stanowiskach, tak w Indiach ┼é─ůczenie funkcji politycznych i s┼éu┼╝by cywilnej jest czym┼Ť zupe┼énie oczywistym. W pewnym momencie cz┼éonk├│w partii marksistowskiej liczono w milionach. Zapisywali si─Ö prawie wszyscy. By┼éa to partia masowa, widoczna wsz─Ödzie, zajmuj─ůca przestrze┼ä publiczn─ů, wp┼éywaj─ůca na kszta┼ét debat. A przy tym demokratycznie wybierana w wyborach powszechnych.

 

***

Do tej pory rozmawiali┼Ťmy o komunistach w wydaniu marksistowskim, by─ç mo┼╝e mogliby┼Ťmy ich nawet nazwa─ç socjaldemokratami. Ale w Indiach s─ů jeszcze komuni┼Ťci w wydaniu maoistowskim. Tak zwani naksalici. Jak by┼Ť w prosty spos├│b powiedzia┼éa czym si─Ö r├│┼╝ni─ů marksi┼Ťci od maoist├│w?

Marksi┼Ťci s─ů komunistami w wersji demokratyczno-parlamentarnej. Maoi┼Ťci s─ů rewolucjonistami komunistycznymi, pozostaj─ůcymi poza prawem. Jedni i drudzy zwalczaj─ů si─Ö nawzajem.

 

Czym r├│┼╝ni─ů si─Ö pod wzgl─Ödem wyznawanych przez siebie ideologii?

R├│┼╝nice mi─Ödzy jednymi a drugimi sprowadzaj─ů si─Ö do sposobu osi─ůgni─Öcia spo┼éecze┼ästwa komunistycznego. Marksi┼Ťci wierz─ů, ┼╝e przed nami jest d┼éugi i powolny proces. I dopiero po przej┼Ťciu wszystkich etap├│w opisanych przez Marksa, z prawdziwym kapitalizmem na ko┼äcu, nadejdzie czas na prawdziw─ů rewolucj─Ö. M├│wimy o perspektywie stuletniej. Maoi┼Ťci uwa┼╝aj─ů natomiast, ┼╝e czas rewolucji ju┼╝ nadszed┼é.

 

Ju┼╝, to znaczy od kiedy trwa maoistyczna rewolucja w Indiach?

W 1967 roku od┼é─ůczyli si─Ö oni od komunist├│w g┼é├│wnego nurtu, by rozpocz─ů─ç rewolucj─Ö z karabinem w r─Öku.

 

Jak radzili sobie z faktem, ┼╝e Indie nie posiadaj─ů jeszcze gospodarki kapitalistycznej, na gruncie kt├│rej dopiero doj┼Ť─ç ma do zrywu mas przeciwko uciskowi?

Zastosowali ciekawe rozwi─ůzanie semantyczne. Zacz─Öli okre┼Ťla─ç Indie mianem kraju na wp├│┼é feudalnego. Oznacza┼éo to, ┼╝e nie nasta┼é jeszcze pe┼ény kapitalizm, ale ju┼╝ zacz─Öto wychodzi─ç z feudalizmu. To wed┼éug nich wystarczy┼éo, by og┼éosi─ç nadej┼Ťcie dnia wybuchu rewolucji.

 

Co to w og├│le jest rewolucja zbrojna? Rewolucja z karabinem w r─Öku brzmi jak rze┼║ÔÇŽ

Bo to rzeczywi┼Ťcie oznacza┼éo najgorsze. Rewolucja z 1967 roku zacz─Ö┼éa si─Ö w ma┼éej wiosce Naksalbari. St─ůd te┼╝ ludzie, kt├│rzy rozpocz─Öli t─Ö rewolucj─Ö, zostali nazwani naksalitami.

G┼é├│wnym rewolucyjnym postulatem naksalit├│w by┼éa anihilacja wrog├│w ludu, czyli ca┼ékowite ich wyniszczenie. Naksalici wierzyli, ┼╝e t─Ödy prowadzi droga rewolucji. I nie chodzi┼éo tylko o to, ┼╝e je┼╝eli wyniszczy si─Ö ca┼é─ů klas─Ö uciskaj─ůcych, to rz─ůdzi─ç b─Öd─ů ci, kt├│rzy zostan─ů. Chodzi┼éo r├│wnie┼╝ o ┼Ťwiadomo┼Ť─ç klasow─ů, kt├│ra mia┼éa budzi─ç si─Ö w prostym cz┼éowieku w momencie zabicia wroga. Odwr├│cono w ten spos├│b marksistowsk─ů my┼Ťl, ┼╝e najpierw potrzebna jest ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, a dopiero potem dokonuje si─Ö rewolucja. Naksalici wierzyli w rewolucj─Ö tu i teraz.

 

Jakie były jej efekty?

Maoistom uda┼éo si─Ö zmobilizowa─ç kilka wiosek. Ich mieszka┼äcy rzeczywi┼Ťcie zabijali w┼éa┼Ťcicieli ziemskich, urz─Ödnik├│w, policjant├│w, nauczycieli. Symbolicznie przejmowali w┼éadz─Ö, tworzyli komitety i s─ůdy ludowe. Wszystko odbywa┼éo si─Ö tak jak w czerwonych podr─Öcznikach. Typowa rewolucja w stylu chi┼äskim.

Poniewa┼╝ w latach pierwszego zrywu maoistycznego zdarzy┼éo si─Ö kilka udanych przypadk├│w, to maoi┼Ťci uwierzyli, ┼╝e obrana przez nich droga ma sens. ┼╗e Indie s─ů ju┼╝ gotowe. ┼╗e z bengalskiego przyk┼éadu mo┼╝na korzysta─ç w innych cz─Ö┼Ťciach kraju.

 

I rewolucyjne zrywy zacz─Ö┼éy si─Ö rozprzestrzenia─ç w ca┼éych Indiach?

Na og├│lnoindyjskie zawo┼éanie do rewolucji odpowiedzia┼éo sporo r├│┼╝nych aktywist├│w i dzia┼éaczy komunistycznych niezwi─ůzanych wcze┼Ťniej z frakcj─ů maoistowsk─ů. W efekcie w r├│┼╝nych regionach Indii zacz─Ö┼éy wybucha─ç lokalne bunty. Masy uciskane zacz─Ö┼éy przejmowa─ç w┼éadz─Ö na swoim terenie. Wi─ůza┼éo si─Ö to z bardzo symbolicznymi dla tych rolnik├│w wydarzeniami, jak napad na spichlerz, niewychodzenie na pola w┼éa┼Ťcicieli ziemskich podczas ┼╝niw czy zbieranie ry┼╝u wy┼é─ůcznie dla siebie. To by┼éy bardzo wymowne spo┼éecznie znaki. Ludzie pokazywali, ┼╝e ziemia, na kt├│rej harowali przez ca┼ée pokolenia, mimo ┼╝e formalnie jeszcze do nich nie nale┼╝y, moralnie jest ju┼╝ ich. Traktowali to jako symbol triumfu sprawiedliwo┼Ťci.

 

I tak to trwa prawie od p├│┼é wieku?

Tylko forma nieco si─Ö zmieni┼éa. Po upadku powstania na pocz─ůtku lat siedemdziesi─ůtych naksalici uznali, ┼╝e trzeba zmieni─ç taktyk─Ö, ┼╝e pora zej┼Ť─ç do podziemia i zamiast otwartej walki rozpocz─ů─ç wojn─Ö partyzanck─ů. Oczywi┼Ťcie, wr├│g ludu si─Ö nie zmieni┼é, zmieni┼éa si─Ö wy┼é─ůcznie metoda. Od tamtej pory wie┼Ť indyjska sta┼éa si─Ö polem nieustannej bitwy.

 

Partyzantka w XXI wieku.

Brzmi to do┼Ť─ç nieprawdopodobnie. Ale w Indiach nadal istniej─ů wioski ca┼ékowicie odci─Öte infrastrukturalnie od ┼Ťwiata, niczym w europejskim ┼Ťredniowieczu. Je┼╝eli maoi┼Ťci przejm─ů w nich w┼éadz─Ö, to mija sporo czasu, zanim w┼éadza pa┼ästwowa orientuje si─Ö, ┼╝e oni ju┼╝ tam s─ů. Wed┼éug niekt├│rych szacunk├│w maoi┼Ťci zajmuj─ů obecnie nawet jedn─ů trzeci─ů terytorium Indii.

 

Kto ich finansuje?

W czasach, w kt├│rych komunistom zabrak┼éo starych patron├│w ÔÇô gdy ZSRR nie istnieje, Chiny nie s─ů ju┼╝ komunistyczne, a Kuba dogorywa ÔÇô nikt tak naprawd─Ö nie wie, sk─ůd naksalici bior─ů pieni─ůdze na bro┼ä, wikt i opierunek. Najprostsza odpowied┼║ jest taka, ┼╝e bro┼ä zdobywaj─ů podczas napad├│w na posterunki policji, a jedzenie w ramach pobieranych ÔÇ×podatk├│wÔÇŁ.

Ciekaw─ů tez─Ö postawi┼é pi─Ö─ç lat temu Sudeep Chakravarti w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Red Sun: Travels In Naxalite CountryÔÇŁ. Na podstawie anonimowych wywiad├│w przeprowadzonych z wieloma wysoko postawionymi politykami, intelektualistami i lud┼║mi kultury, doszed┼é on do wniosku, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç z nich przyzna┼éa si─Ö do popierania idei, o kt├│re walcz─ů maoi┼Ťci. Zarazem bali si─Ö oni jednak otwarcie poprze─ç kogo┼Ť, kto stosuje tak bardzo brutalne metody walki. Jako ┼╝e Indie s─ů krajem ogromnej niesprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, byli oni w stanie przymkn─ů─ç na te metody oko.

 

Cel u┼Ťwi─Öca ┼Ťrodki?

W Indiach cz─Östo si─Ö m├│wi, ┼╝e ruch maoistyczny, przy ogromnej liczbie spowodowanych przez siebie ofiar, pe┼éni bardzo wa┼╝n─ů funkcj─Ö spo┼éeczn─ů. To ruch, kt├│ry niewa┼╝ne dlaczego m├│wi ÔÇ×takÔÇŁ, wa┼╝ne dlaczego m├│wi ÔÇ×nieÔÇŁ. To ruch czystego protestu. Dla niekt├│rych jest on oczywi┼Ťcie polityczna gra, ale dla wielu jest to ostatni krzyk rozpaczy. W Indiach naprawd─Ö wielu ludzi nie ma nic do stracenia. Brutalne metody sprawiaj─ů, ┼╝e ich g┼éos jest s┼éyszalny.

 

***

Dlaczego akurat w Bengalu Zachodnim komunizm trafi┼é na podatny grunt?

Z pytaniem o to, jak dopasowa─ç komunizm do indyjskiej rzeczywisto┼Ťci, intelektuali┼Ťci w Kalkucie borykaj─ů si─Ö od samego pocz─ůtku. Musimy jednak pami─Öta─ç, ┼╝e Bengal Zachodni, jak na indyjskie standardy, jest regionem niezwykle nowoczesnym. Tam w┼éa┼Ťnie rozpocz─Ö┼éa si─Ö brytyjska kolonizacja Indii, tam nast─Öpowa┼éy liberalne zmiany spo┼éeczne, nap┼éywa┼éy ┼Ťwie┼╝e idee, tam wreszcie otworzono elitom mo┼╝liwo┼Ť─ç kszta┼écenia si─Ö na w europejskim systemie nauczania. Tam r├│wnie┼╝ najszybciej zmienia┼éa si─Ö gospodarka, kt├│ra pod koniec XIX wieku zacz─Ö┼éa w niekt├│rych sektorach nabiera─ç charakteru wczesnego kapitalizmu. Co niemniej wa┼╝ne, wraz z modelem gospodarczym, Brytyjczycy przynie┼Ťli do Bengalu Zachodniego my┼Ťlenie kapitalistyczne. Dzi─Öki temu w XX wieku w przypadku wielkich miast mo┼╝na ju┼╝ by┼éo zacz─ů─ç m├│wi─ç o klasach, a nie tylko kastach.

 

W jaki spos├│b komuni┼Ťci szerzyli swoje idee?

Bengalskie spo┼éecze┼ästwo lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych przypomina┼éo przedrewolucyjn─ů Rosj─Ö. Na obraz ten sk┼éada┼éa si─Ö wykszta┼écona na mod┼é─Ö zachodni─ů elita, a klas─Ö ┼Ťredni─ů w stylu europejskim zast─Öpowa┼éo co┼Ť na kszta┼ét zwesternizowanej inteligencji. Opr├│cz tego by┼éa wci─ů┼╝ s┼éaba klasa robotnicza i szerokie masy mieszkaj─ůce na wsi. St─ůd te┼╝ indyjskie ruchy komunistyczne z ko┼äca lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych mo┼╝na por├│wna─ç do rosyjskiego ruchu narodnickiego z drugiej po┼éowy dziewi─Ötnastego wieku. Ruch ten tworzyli m┼éodzi studenci, kt├│rzy jechali na prowincj─Ö, by szerzy─ç idee komunistyczne oraz nawo┼éywa─ç robotnik├│w do przebudzenia, buntu i rewolucji.

 

Sk─ůd wywodzili si─Ö ci studenci? Kim zatem s─ů dzisiejsze komunistyczne elity?

Od samego pocz─ůtku ruchu komunistycznymi liderami spo┼éecznymi byli przewa┼╝nie wysokokastowi hindusi. Tu zreszt─ů pojawia si─Ö pytanie, na ile cz┼éowiek jest w stanie wczu─ç si─Ö w sytuacj─Ö innego cz┼éowieka, czyli tego biednego rolnika czy wykluczonego ze wzgl─Ödu na pochodzenie etniczne albo religijne s─ůsiada. A na ile nie jest.

 

Hindusi na czele ideologii walcz─ůcej z opium dla ludu? Co z czerwonym ateizmem?

W Indiach trudno jest wyt┼éumaczy─ç, co to jest ateizm. Hindusi maj─ů problemy z przyj─Öciem do wiadomo┼Ťci, ┼╝e w og├│le mo┼╝na w nic nie wierzy─ç. W oficjalnych formularzach, na przyk┼éad podczas wynajmu mieszkania, zawsze trzeba wpisa─ç wyznawan─ů religi─Ö. Gdyby kto┼Ť chcia┼é wpisa─ç ÔÇ×brak religiiÔÇŁ, to nie zosta┼éby zrozumiany. Nie mo┼╝na nie mie─ç religii. To abstrakcyjne poj─Öcie.

 

Jak to zatem mo┼╝liwe, ┼╝e wysokokastowi hindusi promowali ateistyczne idee komunistyczne w┼Ťr├│d spo┼éecze┼ästw tradycyjnie religijnych?

Nie promowali. Komunizm w Indiach jest komunizmem k┼éad─ůcym nacisk na r├│wno┼Ť─ç religii, a nie na ich brak. Zapewne mo┼╝e to dziwi─ç kogo┼Ť, kto ma szersz─ů wiedz─Ö na temat komunizmu, i zna jego za┼éo┼╝enia doktrynalne. Ale praktyka jest, jaka jest.

Ilustr.: Ewa Smyk

***

Komuni┼Ťci w Bengalu Zachodnim zostali demokratycznie odsuni─Öci od w┼éadzyÔÇŽ

Rok temu.

 

Co się stało?

Dotkn─ů┼é ich syndrom podobny do tego, kt├│ry zmi├│t┼é komunist├│w chi┼äskich. Przestali pasowa─ç do swoich czas├│w. W latach dziewi─Ö─çdziesi─ůtych Indie wesz┼éy na ┼Ťcie┼╝k─Ö gospodarki rynkowej i nagle komuni┼Ťci musieli zacz─ů─ç dzia┼éa─ç w innym systemie. A nie tak ┼éatwo jest by─ç komunist─ů wolnorynkowym.

 

Jak komuni┼Ťci w Indiach zareagowali na transformacj─Ö ekonomiczn─ů swojego kraju?

Bardzo d┼éugo wzbraniali si─Ö przed tym, co sta┼éo si─Ö w Chinach, widz─ůc, ┼╝e komuni┼Ťci chi┼äscy przestali by─ç komunistami. Im d┼éu┼╝ej jednak trwali przy swojej wizji sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, tym bardziej wydawa┼éa si─Ö ona nierealna. G┼éosili co┼Ť oderwanego od rzeczywisto┼Ťci.

W ko┼äcu, siedem lat temu, w kr─Ögach marksistowskich zacz─Öto lansowa─ç nowy program. Jak w latach osiemdziesi─ůtych i dziewi─Ö─çdziesi─ůtych zacz─Öto realizowa─ç reform─Ö roln─ů zmierzaj─ůc─ů do tego, by ka┼╝dy posiada┼é sw├│j kawa┼éek ziemi, tak teraz mia┼éa nasta─ç dekada industrializacji. Co z pozoru dobrze pasowa┼éo do ideologii komunistycznej ÔÇô bo je┼Ťli uda si─Ö industrializacja, to powstanie r├│wnie┼╝ i klasa robotnicza. Czyli od┼╝ywa klasyczna marksistowska ┼Ťcie┼╝ka rozwoju. A wraz z ni─ů powraca perspektywa rewolucji.

 

Jak Bengalczycy przyj─Öli ide─Ö industrializacji?

Ludzie zupe┼énie nie zrozumieli tej zmiany, a w dodatku byli na ni─ů kompletnie nieprzygotowani. W ko┼äcu przez ostatnie trzydzie┼Ťci lat przedstawiano im zupe┼énie odmienne perspektywy.

W dodatku nagle okaza┼éo si─Ö, ┼╝e aby wprowadzi─ç szybk─ů industrializacj─Ö, trzeba dysponowa─ç du┼╝─ů ilo┼Ťci─ů ziemi pod fabryki i centrami logistycznymi, jak r├│wnie┼╝ rozwija─ç infrastruktur─Ö drogow─ů. Z dnia na dzie┼ä rolnikom, kt├│rzy niespe┼éna trzydzie┼Ťci lat wcze┼Ťniej uzyskali wolno┼Ť─ç pod postaci─ů ziemi, zacz─Öto t─Ö ziemi─Ö odbiera─ç. Podpieraj─ůc si─Ö w dodatku prawodawstwem z czas├│w kolonialnych.

 

Ludno┼Ť─ç zacz─Ö┼éa si─Ö buntowa─ç?

Oczywi┼Ťcie. Mimo ┼╝e ca┼éa partyjna propaganda by┼éa nastawiona na industrializacj─Ö i przekwalifikowanie rolnik├│w w robotnik├│w. Mimo obietnic nowych miejsc pracy, godnej p┼éacy, program├│w szkoleniowych. Mimo zapewnie┼ä, ┼╝e wraz z rozwojem przemys┼éu nast─ůpi rozw├│j infrastruktury drogowej, komunikacyjnej i technologicznej. By┼éam akurat w Indiach, gdy rozpocz─Ö┼éy si─Ö przeciwko tej zmianie protesty.

 

Jak one wygl─ůda┼éy?

Fatalnie. Niezale┼╝nie od niezrozumia┼éych dla ludzi zmian, wcielanie programu industrializacji w ┼╝ycie by┼éo przeprowadzane w spos├│b niezwykle brutalny. Na przyk┼éad w dw├│ch wioskach po┼éo┼╝onych oko┼éo czterdzie┼Ťci kilometr├│w od Kalkuty postanowiono zabra─ç rolnikom ziemi─Ö pod budow─Ö fabryki potentata indyjskiego, marki TATA. To tam mia┼éy powstawa─ç s┼éynne samochody nano. Wybuch┼é gwa┼étowny bunt. W pewnym momencie, w grudniu 2006 roku, zapad┼éa decyzja w┼éadz o u┼╝yciu w jednej z tych wiosek ostrej amunicji.

 

By┼éy ofiary ┼Ťmiertelne?

Były.

 

Jaka była reakcja zwykłych ludzi, wyborców komunistycznych?

To by┼é prze┼éomowy moment.. Nast─Öpnego dnia, gdy wie┼Ť─ç roznios┼éa si─Ö ju┼╝ po ca┼éym regionie, a w gazetach mo┼╝na by┼éo obejrze─ç przera┼╝aj─ůce zdj─Öcia, posz┼éam na zaj─Öcia z literatury. Moja wyk┼éadowczyni, kobieta, kt├│ra nie by┼éa specjalnie zaanga┼╝owana politycznie, opowiadaj─ůc nam o tym, rozp┼éaka┼éa si─Ö.

Dzie┼ä, w kt├│rym pad┼éy strza┼éy, sta┼é si─Ö symbolicznym ko┼äcem indyjskiego komunizmu. Wszyscy tak si─Ö wtedy czuli. Co┼Ť w ludziach p─Ök┼éo. Wiara w parti─Ö zosta┼éa zachwiana. Marksi┼Ťci ju┼╝ nie byli w stanie odzyska─ç tego, na co pracowali przez trzydzie┼Ťci lat. Po pi─Öciu latach stracili w┼éadz─Ö.

 

W ten spos├│b pad┼é jeden z ostatnich czerwonych bastion├│w na ┼Ťwiecie. Jak ci si─Ö wydaje, jaka przysz┼éo┼Ť─ç czeka indyjskich komunist├│w?

W maju 2011 roku odbywa┼éy si─Ö jednocze┼Ťnie wybory w Kerali i Bengalu. Marksi┼Ťci rz─ůdzili w obydwu tych stanach i w obydwu przegrali. Opozycja pokona┼éa ich pust─ů retoryk─ů powstrzymania industrializacji. Tyle tylko, ┼╝e industrializacja jest procesem, kt├│rego nie da si─Ö zatrzyma─ç. Bengal Zachodni i Kerala s─ů cz─Ö┼Ťci─ů Indii, nie s─ů wyspami, nie mog─ů zosta─ç kolejn─ů Kub─ů. Z kolei ca┼éa cz─Ö┼Ť─ç programu komunist├│w dotycz─ůca walki o r├│wno┼Ť─ç r├│┼╝nych grup spo┼éecznych nie straci┼éa na aktualno┼Ťci wraz ze zmianami ekonomicznymi. Dlatego mam wra┼╝enie, ┼╝e mo┼╝e doj┼Ť─ç do powrotu rz─ůd├│w marksistowskich w Bengalu czy Kerali. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e ludzie zat─Öskni─ů jeszcze za sierpem i m┼éotem, za pi─Ökn─ů wizj─ů sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej. Bo nadzieja umiera ostatnia. Widmo komunizmu nie odlecia┼éo jeszcze w sin─ů dal.

Wywiad zosta┼é przeprowadzony w lipcu 2012 r.

 

Weronika Rokicka (1984) jest absolwentk─ů indologii i nauk politycznych na Uniwersytecie Warszawskim, obecnie doktorantk─ů na Wydziale Orientalistycznym UW. W ramach stypendi├│w naukowych dwa lata sp─Ödzi┼éa w Azji Po┼éudniowej, w tym rok w Kalkucie. Zna biegle j─Özyk bengalski.

 
Przeczytaj inne rozmowy „Kontaktu”.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś