magazyn lewicy katolickiej

Rok po Strajku. Lekcje nieodrobione

Strajk Kobiet by┼é wierzcho┼ékiem g├│ry lodowej, uj┼Ťciem wielow─ůtkowego spo┼éecznego ÔÇô kobiecego ÔÇô gniewu. Ko┼Ťci├│┼é, pozostaj─ůc g┼éuchym na s┼éuszne kwestie podnoszone przez dzisiejszy ┼Ťwiat, piel─Ögnuje niesprawiedliwo┼Ť─ç i ÔÇ×struktury grzechuÔÇŁ.
Rok po Strajku. Lekcje nieodrobione
ilustr.: Piotr Depta-Kle┼Ťta

┼╗yjemy w Polsce Anno Domini 2021. W Polsce ca┼éy czas kulturowo dog┼é─Öbnie katolickiej ÔÇô i w spo┼éecze┼ästwie coraz szybciej si─Ö sekularyzuj─ůcym. Wydarzeniem, kt├│re wyra┼║nie rozpali┼éo u┼Ťpione, cho─ç post─Öpuj─ůce, procesy liberalizacji ┼Ťwiatopogl─ůdowej, by┼é w pa┼║dzierniku 2020 roku Strajk Kobiet. Trwaj─ůce kilka miesi─Öcy protesty przeciwko zmianie prawa aborcyjnego sta┼éy si─Ö dla rzesz polskiej m┼éodzie┼╝y ÔÇô szczeg├│lnie dziewczyn ÔÇô do┼Ťwiadczeniem pokoleniowym.

Z og├│lnym liberalizowaniem si─Ö spo┼éecze┼ästwa ÔÇô najszybciej przebiegaj─ůcym w┼Ťr├│d m┼éodych kobiet ÔÇô pokrywa si─Ö proces odchodzenia z Ko┼Ťcio┼éa. O ile wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b zrywaj─ůcych z religi─ů robi to ÔÇ×po cichuÔÇŁ, to w┼éa┼Ťnie ÔÇ×publiczne odej┼ŤciaÔÇŁ (kt├│re nie musz─ů oznacza─ç formalnej apostazji) maj─ů najwi─Ökszy odd┼║wi─Ök spo┼éeczny. I ta kwestia wyr├│┼╝nia si─Ö swoistym kobiecym rysem. W ostatnich latach od uczestniczenia ÔÇô w r├│┼╝nym stopniu ÔÇô w ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa odwr├│ci┼éy si─Ö Magdalena Smoczy┼äska (n├ęe Turowicz), Natalia de Barbaro, Anna Dziewit-Meller, Gabriela Lisowska (znana z bloga ÔÇ×Pary┼╝ewoÔÇŁ), Natalia Bia┼éobrzeska (od fanpageÔÇÖa ÔÇ×Dru┼╝yna BÔÇŁ), Jola Szyma┼äska (ÔÇ×Hipster KatoliczkaÔÇŁ)ÔÇŽ Przypadek ostatniej z nich jest tu szczeg├│lnie istotny, nie tylko ze wzgl─Ödu na jej transformacj─Ö od kato-celebrytki do eks-katolickiej influencerki. To w┼éa┼Ťnie Szyma┼äska wraz z Natali─ů Bia┼éobrzesk─ů stworzy┼éy hasztag #te┼╝odchodz─Ö, kt├│ry ostatniej zimy podni├│s┼é bezprecedensow─ů fal─Ö ÔÇścoming-out├│wÔÇÖ os├│b ┼╝egnaj─ůcych si─Ö z Ko┼Ťcio┼éem.

Nie jest filozofi─ů stwierdzi─ç, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é ma problem z kobietami. Nie umie sobie poradzi─ç z kwesti─ů, kt├│ra jest kluczowa dla naszej wsp├│┼éczesnej kultury, a wi─Öc r├│wno┼Ťci─ů ÔÇô i ca┼é─ů powi─ůzan─ů z ni─ů sieci─ů znacze┼ä. To napi─Öcie mi─Ödzy przekazem katolickim a feministycznym jak w soczewce skupia reporta┼╝ Joli Szyma┼äskiej ÔÇ×OdczarowanieÔÇŁ z 2019 roku. Reporta┼╝ o szkodliwych tre┼Ťciach, kt├│re przewijaj─ů si─Ö przez ko┼Ťcielny dyskurs o czysto┼Ťci i seksualno┼Ťci; w─ůtki, kt├│re porusza, w r├│┼╝nych kombinacjach pojawiaj─ů si─Ö te┼╝ u innych kobiet odchodz─ůcych z Ko┼Ťcio┼éa i s─ů charakterystyczne dla wsp├│┼éczesnej feministycznej czy lewicowo-liberalnej narracji. Troch─Ö sugeruje, ┼╝e og├│lnie podej┼Ťcie czy wr─Öcz nauczanie Ko┼Ťcio┼éa o czysto┼Ťci i seksualno┼Ťci jest toksyczne. Troch─Ö pr├│buje pokaza─ç, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é na tej toksyczno┼Ťci opiera rz─ůd dusz, zindoktrynowanie przez poczucie winy. No i kluczowe ÔÇô ┼╝e ofiarami tego toksycznego podej┼Ťcia s─ů kobiety, dziewczyny. Wreszcie, reporta┼╝ na┼Ťwietla autentyczny problem z realnymi ofiarami.

Tego si─Ö z┼éapmy. W skr├│cie, jest co┼Ť na rzeczy. Czy da si─Ö co┼Ť z tym zrobi─ç? ┼╗eby w oczach rzesz m┼éodych os├│b katolicyzm nie r├│wna┼é si─Ö z definicji opresji wobec kobiet? Moim zdaniem mo┼╝na, a przynajmniej nale┼╝y spr├│bowa─ç. Mo┼╝na powa┼╝nie skonfrontowa─ç si─Ö z ÔÇ×r├│wno┼ŤciowymiÔÇŁ tezami wysuwanymi przez wsp├│┼éczesne spo┼éecze┼ästwo i krytycznie przyjrze─ç si─Ö postawie Ko┼Ťcio┼éa. Ws┼éucha─ç si─Ö w to, czego mo┼╝emy si─Ö od dzisiejszej ┼Ťwieckiej kultury nauczy─ç, jakie lekcje mamy do odrobienia.

Granica nauczania

Taka ch─Ö─ç wyci─ůgni─Öcia lekcji z tez i krytyki stawianych przez wsp├│┼éczesny ┼Ťwiat nie jest niczym nowym. Jest to poniek─ůd konstytutywne podej┼Ťcie dla ┼Ťrodowisk tak zwanego ÔÇ×Ko┼Ťcio┼éa otwartegoÔÇŁ. Czai si─Ö jednak w nim pu┼éapka: mo┼╝e ono prowadzi─ç do przeoczenia albo i przekroczenia ram stawianych przez doktryn─Ö katolick─ů. Wyp┼éywaj─ůca z chrze┼Ťcija┼ästwa wizja cz┼éowieka ÔÇô jego wolno┼Ťci i godno┼Ťci, powinno┼Ťci i relacji ÔÇô w wielu miejscach k┼é├│ci si─Ö z t─ů dominuj─ůc─ů we wsp├│┼éczesnej kulturze zachodniej. Szczeg├│lnie dotyczy to kwestii powi─ůzanych z p┼éciowo┼Ťci─ů, o kt├│rych mo┼╝na chyba powiedzie─ç, ┼╝e w dzisiejszym ┼Ťwiecie zajmuj─ů miejsce uprzywilejowane.

Nauczanie Ko┼Ťcio┼éa ÔÇô w tym tak┼╝e kwestie metafizyki p┼éci, etyki seksualnej czy spo┼éecznej wyj─ůtkowo┼Ťci ma┼é┼╝e┼ästwa ÔÇô jednak katolik├│w i katoliczki zobowi─ůzuje. Cho─ç nie jest tak, ┼╝e wierno┼Ť─ç Magisterium wyklucza mo┼╝liwo┼Ť─ç dyskusji, to funkcjonuje ona na innych zasadach ni┼╝ w pluralistycznym spo┼éecze┼ästwie: drog─ů pog┼é─Öbiania i ci─ůg┼éo┼Ťci, nie podwa┼╝ania czy uznawania za przedawnione. Jest to granica, kt├│rej przekracza─ç po prostu nie wolno.

Postawienie takiej ÔÇ×grubej kreskiÔÇŁ pozwala na uczciwe okre┼Ťlenie w┼éasnej pozycji, co jest podstaw─ů jakiegokolwiek dialogu. Wi─Öcej, je┼Ťli rzeczywi┼Ťcie mamy do czynienia z przejawami niesprawiedliwo┼Ťci zakorzenionymi w katolickiej narracji, to oczyszczenie si─Ö z nich za pomoc─ů konfrontacji z laick─ů kultur─ů jest w istocie zabieganiem o wierno┼Ť─ç w┼éasnej to┼╝samo┼Ťci. Pilnowanie ram ortodoksji nie tylko si─Ö zatem z nim nie k┼é├│ci, ale jest jego niezb─Ödnym warunkiem.

Lekcja I. Duszpasterstwo z w─ůsami

Zacznijmy od kwestii b─Öd─ůcej niejako ÔÇ×na wierzchuÔÇŁ i ma┼éo kontrowersyjnej, a jednak niezauwa┼╝anej.

W nast─Öpstwie og┼éoszenia przez Trybuna┼é Konstytucyjny wyroku w sprawie aborcji na ┼éamach Teologii Politycznej ukaza┼é si─Ö cykl tekst├│w, w kt├│rym eksperci z r├│┼╝nych dziedzin komentowali rzeczone rozstrzygni─Öcie i jego nast─Öpstwa. Jednym z nich by┼é ojciec Jacek Salij OP, nestor polskiej teologii, z kt├│rym zosta┼é przeprowadzony wywiad. Niestety, w wywiadzie tym ojciec Salij pokazuje, ┼╝e nie do ko┼äca wie, o co toczy si─Ö ca┼éy sp├│r. Daje te┼╝ wyraz niezrozumieniu samej prawnej przes┼éanki embriopatologicznej, mieszaj─ůc j─ů z przes┼éank─ů zagro┼╝enia ┼╝ycia lub zdrowia matki.

Powy┼╝sza sytuacja nie jest wyj─ůtkiem. Sam by┼éem ┼Ťwiadkiem podobnej na zorganizowanym przez jedno duszpasterstwo akademickie spotkaniu z innym wielce zas┼éu┼╝onym duchownym, obecnie ju┼╝ ┼Ťwi─Ötej pami─Öci. Na nim r├│wnie┼╝ ├│w ksi─ůdz z pozycji autorytetu do┼Ť─ç swobodnie wykazywa┼é si─Ö nieznajomo┼Ťci─ů reali├│w aborcji w Polsce (bezpo┼Ťredniego kontekstu spotkania), mi─Ödzy innymi powtarzaj─ůc mit, ┼╝e 75 procent przerwanych ci─ů┼╝ dotyczy dzieci z zespo┼éem Downa. Niestety, wszyscy si─Ö chyba z podobnymi ÔÇ×kwiatkamiÔÇŁ kiedy┼Ť zetkn─Öli┼Ťmy. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e obaj duchowni s─ů ekspertami od innych dziedzin, ┼╝aden z nich nie by┼é przecie┼╝ lekarzem ani prawnikiem. Jednak jestem przekonany, ┼╝e wzgl─Ödy duszpasterskie ÔÇô wypowiadanie si─Ö w roli nauczyciela moralno┼Ťci w kwestii tak szczeg├│lnej, jak trudne ci─ů┼╝e ÔÇô wymagaj─ů odrobienia pracy domowej.

Kontynuuj─ůc rozwa┼╝anie przyk┼éadu aborcji, twierdz─Ö, ┼╝e takiego ÔÇ×duszpasterstwa z w─ůsamiÔÇŁ by┼éo wi─Öcej. Na przyk┼éad has┼éo o ┼Ťwi─Öto┼Ťci ┼╝ycia by┼éo i jest odmieniane przez wszystkie przypadki, nieraz w spos├│b wielce uczony. A ile by┼éo odniesienia si─Ö, takiego dog┼é─Öbnego, do kwestii ÔÇ×zmuszania kobiet do heroizmuÔÇŁ, ÔÇ×dziewi─Öciu miesi─Öcy psychicznej torturyÔÇŁ i innych zarzut├│w oddaj─ůcych najg┼é─Öbsze l─Öki tej wy┼é─ůcznie kobiecej rzeczywisto┼Ťci? Zarzut├│w, kt├│re wyprowadzi┼éy rzesze na ulice?

Powy┼╝sze przyk┼éady pokazuj─ů moim zdaniem nie do┼Ť─ç powa┼╝ne traktowanie rzeczywisto┼Ťci, kt├│ra dla duchownych m─Ö┼╝czyzn jest abstrakcj─ů, a dla wiernych kobiet spraw─ů do b├│lu konkretn─ů i intymn─ů.

Lekcja II. Mi─Ödzy konsentem a kultur─ů gwa┼étu

Wiosn─ů tego roku szeroki odzew ┬áw┼Ťr├│d opinii publicznej i komentator├│w ┼╝ycia politycznego wywo┼éa┼é z┼éo┼╝ony przez Lewic─Ö projekt zmiany artyku┼éu 197 Kodeksu karnego. Proponowa┼é on zast─ůpienie dotychczasowego rozumienia gwa┼étu jako doprowadzenia do obcowania p┼éciowego ÔÇ×przemoc─ů, gro┼║b─ů bezprawn─ů lub podst─ÖpemÔÇŁ przez brak ÔÇ×wyra┼║nej i ┼Ťwiadomej zgody na kontakt seksualnyÔÇŁ. Postulowane prawnokarne ustandardyzowanie kryterium affirmative consent (kt├│re, jak ka┼╝de prawne rozwi─ůzanie, mo┼╝e budzi─ç zastrze┼╝enia) jest jednym z wielu zastosowa┼ä tego coraz powszechniej funkcjonuj─ůcego w debacie publicznej konceptu.

Wypracowane przez laick─ů my┼Ťl feministyczn─ů poj─Öcie konsentu ÔÇô pe┼énej i ┼Ťwiadomej zgody jako najbardziej podstawowego warunku moralno┼Ťci ka┼╝dego stosunku seksualnego ÔÇô w niczym nie k┼é├│ci si─Ö z nauczaniem katolickim. W istocie, mo┼╝na powiedzie─ç, jest wybitnie personalistyczne. Wsp├│┼égra bowiem z oboma wymiarami chrze┼Ťcija┼äskiego uj─Öcia osoby ludzkiej: ÔÇ×jaÔÇŁ obdarzonym wolno┼Ťci─ů i rozumem, zdolnym do w pe┼éni autonomicznego ofiarowania siebie ÔÇô oraz jego ukierunkowaniem na ÔÇ×tyÔÇŁ, mo┼╝liwo┼Ťci─ů pe┼énej realizacji tylko w relacji z inn─ů osob─ů, w przyj─Öciu jej w ca┼éej jej integralno┼Ťci.

A jednak kwestia konsentu ÔÇô zrozumienia jego znaczenia i dostrze┼╝enia zniuansowania problematyki przemocy w relacjach seksualnych ÔÇô pozostaje nieodrobion─ů lekcj─ů. Wida─ç to dobrze na przyk┼éadzie sytuacji z prze┼éomu listopada i grudnia ubieg┼éego roku, kiedy to katolicki m├│wca i doradca ma┼é┼╝e┼äski Jacek Pulikowski zosta┼é oskar┼╝ony przez dziennikarki DeonuWi─Özi o podtrzymywanie swoimi wypowiedziami ÔÇ×kultury gwa┼étuÔÇŁ.

Wypowiedzi, od kt├│rych krytyki na Instagramowym profilu ÔÇ×Dru┼╝yna_BÔÇŁ zacz─Ö┼éa si─Ö ca┼éa afera, pochodz─ů z konferencji wyg┼éoszonej przez Pulikowskiego na rekolekcjach Ruchu Czystych Serc. Prelegentowi w kontrowersyjnym fragmencie chodzi┼éo zasadniczo o to, ┼╝e r├│wnie┼╝ dla m─Ö┼╝czyzny seksualno┼Ť─ç jest sfer─ů arcywra┼╝liw─ů ÔÇô kiedy m─ů┼╝ pr├│buje nam├│wi─ç ┼╝on─Ö na seks, dzieli si─Ö z ni─ů swoimi intymnymi potrzebami, a wi─Öc kompletnie ods┼éania i wystawia na zranienie; st─ůd potrzeba delikatno┼Ťci r├│wnie┼╝ ze strony ┼╝ony. Natomiast w cokolwiek nieporadnych pr├│bach sformu┼éowania tej (wcale nie obskuranckiej) tezy pad┼éo r├│wnie┼╝, ┼╝e m─Ö┼╝a nale┼╝y o zrezygnowanie ze stosunku ÔÇ×uprosi─çÔÇŁ, jak i dalece niewystarczaj─ůce: ÔÇ×zmuszanie do czegokolwiek jest sprzeczne z mi┼éo┼Ťci─ůÔÇŁ i ÔÇ×niechybnie zaowocuje niech─Öci─ů ┼╝ony do wsp├│┼é┼╝yciaÔÇŁ. Te ostatnie s┼éowa, cho─ç pochodz─ůce z dawnej ksi─ů┼╝ki Pulikowskiego, zosta┼éy zacytowane w pisemnym o┼Ťwiadczeniu opublikowanym ju┼╝ w nast─Öpstwie(!) internetowej burzy.

Bardziej od s┼é├│w samego m├│wcy ÔÇô kt├│ry jednak reprezentuje pewne pokolenie i perspektywa ÔÇ×konsentowaÔÇŁ wydaje si─Ö by─ç mu zwyczajnie obca ÔÇô problematyczna jest ┬ájego obrona, kt├│rej podj─ů┼é si─Ö popularny katolicki vloger, Tomasz Samo┼éyk. Zarzuci┼é on dziennikarkom brak pr├│by ca┼éo┼Ťciowego zrozumienia wyst─ůpienia Pulikowskiego. Nie zauwa┼╝y┼é jednak przy tym jednej, kluczowej rzeczy: ┼╝e bez wzgl─Ödu na jakikolwiek szerszy kontekst takie s┼éowa s─ů niedopuszczalne.

Nie mo┼╝na ich zby─ç jako ÔÇ×niefortunnychÔÇŁ czy nieznacz─ůcych w ┼Ťwietle padaj─ůcych gdzie indziej zda┼ä pot─Öpiaj─ůcych przemoc. Cho─ç istotnie, rzecz─ů w┼éa┼Ťciw─ů jest wra┼╝liwo┼Ť─ç na potrzeby intymne wsp├│┼éma┼é┼╝onka, u┼╝yta retoryka degraduje stosunek p┼éciowy ze wzajemnego daru, kt├│rego fundamentalnym warunkiem jest pe┼éna obop├│lna zgoda, do czego┼Ť z natury przys┼éuguj─ůcego ÔÇ×drugiej stronieÔÇŁ (oczywi┼Ťcie domy┼Ťlnie m─Ö┼╝czy┼║nie). Przerzuca te┼╝ odpowiedzialno┼Ť─ç na stron─Ö ÔÇ×odmawiaj─ůc─ůÔÇŁ, kobiet─Ö. Niezatrzymanie si─Ö nad tym ÔÇô tylko odpowiadanie ÔÇ×ale przecie┼╝ÔÇŽÔÇŁ ÔÇô jest symptomatyczne.

Pierwszy film Samo┼éyka ma ponad dziewi─Ö─çdziesi─ůt tysi─Öcy wy┼Ťwietle┼ä (potem by┼é jeszcze jeden i facebookowe o┼Ťwiadczenie), a dyskusja odbi┼éa si─Ö szerokim echem w ÔÇ×katolickim internecieÔÇŁ. Gwoli ┼Ťcis┼éo┼Ťci, nie wszystkie przeplataj─ůce si─Ö w niej kwestie nale┼╝y uzna─ç za problematyczne, a wiele jest zupe┼énie trafnych. Jednak przyk┼éad ten dobitnie ┼Ťwiadczy o k┼éopotach w przyswojeniu personalistyczno-partnerskiej perspektywy na seksualno┼Ť─ç, do kt├│rej poj─Öcie konsentu jest kluczem. ┼Ümia┼éo mo┼╝na stwierdzi─ç, ┼╝e w kr─Ögach ko┼Ťcielnych brakuje wyczulenia na rzecz tak wydawa┼éoby si─Ö prost─ů, jak konieczno┼Ť─ç pe┼énej obop├│lnej zgody dla etyczno┼Ťci aktu seksualnego.

Lekcja III. Edukacja ÔÇô seksualizacja

W polskim dyskursie politycznym edukacja seksualna od lat jest jednym ze sztandarowych postulat├│w lewicy ┼Ťwiatopogl─ůdowej. Jest te┼╝ jedn─ů z ÔÇ×tradycyjnychÔÇŁ ko┼Ťci niezgody mi─Ödzy ┼Ťrodowiskami lewicowo-liberalnymi a bardziej konserwatywn─ů cz─Ö┼Ťci─ů polskiego spo┼éecze┼ästwa. Jednak dopiero w 2019 roku, za spraw─ů warszawskiej Deklaracji LGBT+, sp├│r ten wybuch┼é z ca┼é─ů moc─ů. Trzy komunikaty Episkopatu ÔÇô z marca, sierpniapa┼║dziernika ÔÇô przeciw ÔÇ×deprawowaniu dzieciÔÇŁ (dla por├│wnania, samej tematyce LGBT+ po┼Ťwi─Öcony zosta┼é jeden po ponad roku), dobrze obrazuj─ů nastawienie du┼╝ej cz─Ö┼Ťci ┼Ťrodowisk katolickich. Mo┼╝na je stre┼Ťci─ç jako zaszufladkowanie niejako ÔÇ×z definicjiÔÇŁ wszystkich projekt├│w jakkolwiek wykraczaj─ůcych poza obecne ramy ÔÇ×wychowania do ┼╝ycia w rodzinieÔÇŁ jako demoralizuj─ůcych, de facto demonizuj─ůc sam─ů ide─Ö edukacji seksualnej.

Tymczasem w dzisiejszym ┼Ťwiecie dzieci i m┼éodzie┼╝ s─ů od ma┼éego za pan brat z internetem (o wiele bardziej ni┼╝ starsze pokolenia), a wi─Öc maj─ů wirtualnie nieograniczony dost─Öp do tre┼Ťci erotycznych. Zapewnienie im w pe┼énym znaczeniu wychowania dotycz─ůcego ludzkiej p┼éciowo┼Ťci ÔÇô zaczynaj─ůcego si─Ö w przestrzeni domowej, rodzinnej, ale otwartego zar├│wno na przestrze┼ä r├│wie┼Ťnicz─ů, jak i na oddanie g┼éosu osobom znaj─ůcym si─Ö na biologii, psychologii i tym podobnym ÔÇô jest wobec tego konieczno┼Ťci─ů, wyrazem troski i odpowiedzialno┼Ťci.

A ju┼╝ bardziej ÔÇ×doros┼éeÔÇŁ tematy? Antykoncepcja, planowanie ci─ů┼╝y, wspominana powy┼╝ej zgodaÔÇŽ? Tu jest pies pogrzebany, najwi─Ökszy z ca┼éej psiej rodziny. Z jednej strony zahacza to o delikatny teren katolickiej etyki seksualnej. Z drugiej: um├│wmy si─Ö, waga tych spraw jest o wiele wi─Öksza dla dziewcz─ůt ni┼╝ ch┼éopak├│w. Gdy ch┼éopak i dziewczyna b─Öd─ů uprawia─ç seks, to jej b─Ödzie dotyczy┼éo ewentualne wyzwanie noszenia ci─ů┼╝y. Ofiarami przemocy seksualnej te┼╝ s─ů w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci kobiety. Nie dziwi wi─Öc, ┼╝e ┼Ťrodowiska feministyczne traktuj─ů temat jako kluczowy. Ani to, ┼╝e alergiczna wr─Öcz reakcja cz─Ö┼Ťci ┼Ťrodowisk katolicko-konserwatywnych na s┼éowo ÔÇ×seksualnaÔÇŁ jest odbierana, m├│wi─ůc s┼éowami Anny Dziewit-Meller, jako ch─Ö─ç ÔÇ×kontroli nad ludzk─ů seksualno┼Ťci─ů, nad zdrowiem reprodukcyjnym kobietÔÇŁ.

Nale┼╝y dyskutowa─ç na temat kszta┼étu edukacji seksualnej, wcale nie musi ona wygl─ůda─ç jak na przyk┼éad #sexedpl Anji Rubik. Nie musi te┼╝ opiera─ç si─Ö na promowaniu ÔÇ×bezpiecznego seksuÔÇŁ kosztem jego wymiaru relacyjnego i rodzinnego. W┼éa┼Ťciwie poprowadzona mo┼╝e by─ç wr─Öcz narz─Ödziem do obrony przed seksualizacj─ů, przed kt├│r─ů ostrzega ko┼Ťcielna prawica. Prawdziwemu stosunkowi daleko od tego, co jest przedstawiane na filmach erotycznych. Kobiety ÔÇô jak i m─Ö┼╝czy┼║ni ÔÇô w przewa┼╝aj─ůcej cz─Ö┼Ťci wygl─ůdaj─ů oraz sprawuj─ů si─Ö zupe┼énie inaczej ni┼╝ gwiazdy porno. Je┼Ťli uwa┼╝amy, ┼╝e wsp├│┼éczesna kultura jest przesycona seksem, i to w spos├│b uprzedmiatawiaj─ůcy raczej ni┼╝ dowarto┼Ťciowuj─ůcy, to pruderyjno┼Ť─ç i zacietrzewienie jest na to najgorsz─ů mo┼╝liw─ů odpowiedzi─ů.

Niedostrze┼╝enie wagi sprawy, dotykaj─ůcej w szczeg├│lny spos├│b (cho─ç nie wy┼é─ůcznie) m┼éode dziewczyny, jest szkodliwe i kontrproduktywne. Ale opr├│cz tego, to tylko woda na m┼éyn narracji o ÔÇ×seksualnych fantazjach prawicyÔÇŁ i d─ů┼╝eniu do uciemi─Ö┼╝enia kobiet ÔÇô jak r├│wnie┼╝ oddanie ca┼ékowitego monopolu na edukacj─Ö seksualn─ů innym ┼Ťrodowiskom.

Lekcja IV. Wszystkie demony czysto┼Ťci

Feministyczne autorki du┼╝o uwagi po┼Ťwi─Öcaj─ů szkodliwej roli, jak─ů wobec kobiet odgrywa katolicka etyka seksualna czy katolickie wychowanie w tym zakresie. To skupienie na seksualno┼Ťci w du┼╝ej mierze bierze si─Ö ze szczeg├│lnego miejsca, jakie zajmuje ona we wsp├│┼éczesnej kulturze i powi─ůzanej z nim awersji do konceptu wstrzemi─Ö┼║liwo┼Ťci seksualnej. Tym samym du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç krytyki feministycznej skoncentrowana jest nie tyle na postrzeganym z┼éym wp┼éywie narracji ko┼Ťcielnej na kobiety, ale na szkodliwo┼Ťci katolickiego podej┼Ťcia w og├│le.

W istocie, tak jak nauczanie katolickie o seksualno┼Ťci (w swojej obiektywnej trudno┼Ťci) skierowane jest do wszystkich, tak samo spaczenia przekazu tego┼╝ nauczania s─ů dla wszystkich krzywdz─ůce. Obejmuje to zar├│wno niem├│wienie ÔÇ×o tymÔÇŁ, rodzinn─ů tabuizacj─Ö potrzeb i zdrowia seksualnego, jak i z┼ée m├│wienie, na przyk┼éad sprowadzanie seksu do sfery wy┼é─ůcznie brudnej i grzesznej czy wyst─Öpowanie przez osoby duchowne bez profesjonalnego wykszta┼écenia w roli autorytet├│w ÔÇ×od wszystkiegoÔÇŁ, w tym spraw bardzo intymnych. Z tym, ┼╝e ÔÇô jak pokazali┼Ťmy to wcze┼Ťniej ÔÇô to pierwsze ma wi─Öksz─ů wag─Ö w przypadku dziewczyn. Na zjawisko przemocy seksualnej, kt├│re przecie┼╝ niekoniecznie wi─ů┼╝e si─Ö z brutalnym atakiem w ciemnej alejce, nara┼╝one s─ů w przewa┼╝aj─ůcym stopniu kobiety. Na nich te┼╝ w naturalny spos├│b spoczywa─ç b─Ödzie odpowiedzialno┼Ť─ç zwi─ůzana z ci─ů┼╝─ů.

Jest natomiast te┼╝ inna kwestia, formu┼éowana mniej lub bardziej wprost. Chodzi o podw├│jne standardy.

W narracji katolickiej mamy bowiem do czynienia ze swoistym ÔÇ×rozumieniemÔÇŁ kobiety przez pryzmat jej seksualno┼Ťci. W bardzo dyskretny spos├│b objawia si─Ö ono na katolickich portalach dla kobiet typu Urzekaj─ůca.pl czy Pure Fashion, gdzie ÔÇ×kobieca godno┼Ť─çÔÇŁ i ÔÇ×szanowanie si─ÖÔÇŁ odmieniane s─ů przez wszystkie przypadki. Administratorka Urzekaj─ůcej okrasza to cz─Östo cytatami z kardyna┼éa Wyszy┼äskiego ÔÇô ÔÇ×tylko od ciebie zale┼╝y, czy kto┼Ť przed tob─ů ukl─Öknie, czy ci─Ö sponiewieraÔÇŁ, ÔÇ×stw├│rzcie nowy styl pe┼éen godno┼Ťci i skromno┼ŤciÔÇŁ, ÔÇ×jeste┼Ťcie trudne, a nie ┼éatwe, do zdobycia; ce┼äcie si─Ö!ÔÇŁ. Obraz, kt├│ry si─Ö z tego wy┼éania, jest dyskretny acz jednoznaczny: to czysto┼Ť─ç (skromno┼Ť─ç, prowadzenie si─Ö) stanowi swoisty wyznacznik godno┼Ťci kobiety. Tego typu podej┼Ťcie ÔÇô cho─ç, nale┼╝y to powiedzie─ç wprost, nie reprezentuje ca┼éo┼Ťci katolickiego przekazu ÔÇô jest przyjmowane do┼Ť─ç szeroko i przynosi owoce. ┬áPusta i obmacana szklanka, ┬áu┼╝ywana szczoteczka do z─Öb├│w czy obt┼éuczone jab┼éko (ÔÇ×dziewczyny, przecie┼╝ takiego nikt nie b─Ödzie chcia┼é wybra─çÔÇŁ) to tylko kilka przyk┼éad├│w u┼╝ywanych do zobrazowania, jak wa┼╝ne jest zachowywanie czysto┼Ťci przedma┼é┼╝e┼äskiej. Przyk┼éad├│w r├│wnie skandalicznych co kuriozalnych, bo w imi─Ö troski o kobiec─ů godno┼Ť─ç wprost uprzedmiotawiaj─ůcych.

Wreszcie, wystarczy przeczyta─ç kilka tak zwanych ┼Ťwiadectw z jezuickiego portalu Deon, ┼╝eby dostrzec przewijaj─ůcy si─Ö (mi─Ödzy nierzadko buduj─ůcymi w─ůtkami) motyw cielesno┼Ťci jako swoistej furtki dla szatana. ÔÇ×Popad┼éam w nieczysto┼Ť─ç, czu┼éam si─Ö jak w sid┼éach diab┼éa, mia┼éam nocne n─Ökania i koszmary, poczucie, ┼╝e jestem brudna, ┼╝e ju┼╝ nigdy nie b─Öd─Ö czystaÔÇŁ ÔÇô pisze autorka ┼Ťwiadectwa ÔÇ×Zaczekajcie na siebie do ┼ŤlubuÔÇŁ. ÔÇ×Ale teraz po tych kilku miesi─ůcach zwi─ůzku patrz─Ö w lustro i nie poznaj─Ö sama siebie. By┼éam taka niewinna i czysta, a teraz?ÔÇŁ ÔÇô mo┼╝emy wyczyta─ç gdzie indziej. ÔÇ×Zacz─Ö┼éam przez niego popada─ç w coraz wi─Ökszy grzech, czu┼éam si─Ö brudnaÔÇŁ ÔÇô to tytu┼é jeszcze innego tekstu. Nie jest przypadkiem, ┼╝e za ka┼╝dym razem pojawia si─Ö rodzaj ┼╝e┼äski. Cho─ç tekst├│w o seksualno┼Ťci adresowanych do ch┼éopak├│w wcale nie jest wiele mniej, to nie spos├│b doszuka─ç si─Ö w┼Ťr├│d nich narracji ÔÇ×straci┼éem czysto┼Ť─ç, jestem brudnyÔÇŁ.

Dlaczego tak jest? U┼╝ywaj─ůc kalki z angielskiego, mo┼╝emy powiedzie─ç, ┼╝e mamy do czynienia ze s┼éoniem w salonie. Jest nim koncept dziewictwa. Rozpakowanie ca┼éego baga┼╝u religijno-spo┼éeczno-kulturowego zwi─ůzanego z tym poj─Öciem zaj─Ö┼éoby co najmniej ca┼éy artyku┼é, wi─Öc ograniczmy si─Ö do podstawowych stwierdze┼ä. To nie jest tak, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é nie wyr├│┼╝nia kobiecego dziewictwa, rozumianego jako troska o cnot─Ö czysto┼Ťci w oczekiwaniu na mo┼╝liwo┼Ť─ç ÔÇ×z┼éo┼╝enia pe┼énego daru z siebieÔÇŁ ÔÇô r├│┼╝nego od tego sk┼éadanego przez m─Ö┼╝czyzn─Ö ÔÇô w sakramencie ma┼é┼╝e┼ästwa. Ale trzeba te┼╝ jasno stwierdzi─ç: ÔÇ×oddawanie dziewictwaÔÇŁ, postrzeganie kobiecej cielesno┼Ťci jako swoistego towaru, kt├│ry m─Ö┼╝czyzna mo┼╝e otrzyma─ç nienaruszony lub zbrukany ÔÇô to wszystko jest wypaczeniem tego teologicznego konceptu, naros┼éym przez stulecia funkcjonowania patriarchalnej kultury.

Jedna z bohaterek za┼é─ůczonego wy┼╝ej reporta┼╝u Joanny Pasterczyk o rzeszowskim liceum ss. Prezentek stwierdza, ┼╝e ÔÇ×to na dziewczynie spoczywa odpowiedzialno┼Ť─ç za wstrzemi─Ö┼║liwo┼Ť─ç seksualn─ů przed ┼ŤlubemÔÇŁ. Oczywi┼Ťcie, nie jest prawd─ů, ┼╝e katolickie wezwanie do czysto┼Ťci kierowane jest tylko do kobiet, lub ┼╝e m─Ö┼╝czy┼║ni maj─ů swoisty immunitet, je┼Ťli chodzi o VI przykazanie. Jednak nie da si─Ö ukry─ç pewnego krzywdz─ůcego zaburzenia proporcji.

Lekcja V. Ty masz ten idealny stan, ja mam ten idealny plan

Jednak naprawd─Ö ciekawie robi si─Ö w kr─Ögach mniej explicite katolickich, na prawicy bardziej ┼Ťwieckiej. We┼║my ÔÇ×s┼éynnyÔÇŁ twitterowy ┬áwpis Rafa┼éa Ziemkiewicza: ÔÇ×kto nigdy nie wykorzysta┼é nietrze┼║wej, niech pierwszy rzuci kamie┼äÔÇŁ. Fakt, ┼╝e s┼éowa te tak naturalnie pad┼éy z ust jednego z czo┼éowych prawicowych komentator├│w, a nast─Öpnie znalaz┼éy odd┼║wi─Ök w ┼Ťrodowisku, podtrzymanie jako ÔÇ×wyraz zdroworozs─ůdkowego konserwatyzmuÔÇŁ, ┼Ťwiadcz─ů, ┼╝e mamy tu do czynienia nie z wyj─ůtkiem, a swoistym papierkiem lakmusowym.

Papierkiem lakmusowym czego? Prawicowego trendu, kt├│ry najlepiej nazwa─ç ÔÇ×maczyzmemÔÇŁ: cytuj─ůc Dorot─Ö Mas┼éowsk─ů, ÔÇ×go┼║dziki i rajstopy na Dzie┼ä Kobiet, a na ┼Ťcianie kalendarz z go┼é─ů bab─ů myj─ůc─ů samoch├│dÔÇŁ. ÔÇ×MaczystowskieÔÇŁ wypowiedzi prawicowych publicyst├│w czy polityk├│w (Ziemkiewicz, Wildstein, Kukiz, Korwin-MikkeÔÇŽ) znajduj─ů poklask jako ÔÇ×┬źzdroworozs─ůdkowa kawa na ┼éaw─Ö┬╗, ┬źwreszcie kto┼Ť powiedzia┼é, jak jest┬╗ÔÇŁ (zn├│w za Mas┼éowsk─ů).

Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na powiedzie─ç: wolno┼Ť─ç Tomku w swoim domku, nie ka┼╝dy przecie┼╝ musi mie─ç problem z tekstem do ÔÇ×My S┼éowianieÔÇŁ czy roznegli┼╝owanymi hostessami na eventach motoryzacyjnych. Trzeba jednak postawi─ç spraw─Ö jasno. Wszyscy lubimy ogl─ůda─ç Bonda, ale w zakresie relacji postawa reprezentowana przez agenta 007 jest zaprzeczeniem chrze┼Ťcija┼äskiego wzorca m─Ösko┼Ťci i moralno┼Ťci. Za┼Ť wypowied┼║ Ziemkiewicza nacechowana jest niesamowicie konsumpcyjnym podej┼Ťciem do seksualno┼Ťci, dok┼éadnie takim, jakie strona katolicka zwyk┼éa wytyka─ç ┼Ťwiatopogl─ůdowej lewicy.

(Nie)s┼éawna wypowied┼║ Rafa┼éa Ziemkiewicza przywodzi na my┼Ťl mroczniejszy fenomen ÔÇô molestowanie. W istocie, prawicowe podej┼Ťcie do tej kwestii idzie niejako w ┼Ťlad za wy┼╝ej wymienionym tropem ÔÇ×maczyzmuÔÇŁ. Rzucaj─ůc okiem na wspomniane ÔÇ×potweetoweÔÇŁ o┼Ťwiadczenie Ziemkiewicza, komentarz Piotra Skwieci┼äskiego do akcji #MeToo czy opini─Ö ┼üukasza Warzechy o projekcie zmiany prawnej definicji gwa┼étu ÔÇô oddalonych mi─Ödzy sob─ů o kilka lat ÔÇô ┼éatwo mo┼╝na dostrzec przewijaj─ůcy si─Ö motyw wojny kulturowej, kt├│ry jednak niejako przes┼éania prawdziwy ci─Ö┼╝ar dotykanej materii. Kwestie nadu┼╝y─ç, pojedynczych i strukturalnych, schodz─ů na dalszy plan, gdy┼╝ kluczowa jest ÔÇô rzekoma lub prawdziwa ÔÇô ideologiczna ofensywa lewicy i feministek.

Tymczasem bagatelizowanie wykorzystywania ÔÇô czy zwyk┼éego seksizmu ÔÇô jest w rzeczywisto┼Ťci drug─ů stron─ů medalu przedmiotowo-maczystowskiego podej┼Ťcia do seksualno┼Ťci. Obie s─ů gruntownie przeciwne personalistycznej koncepcji relacji, g┼éoszonej przez chrze┼Ťcija┼ästwo. A jednak, pomimo fundamentalnej r├│┼╝nicy dziel─ůcej katolicyzm od takiego ÔÇ×┼Ťwieckiego konserwatyzmuÔÇŁ, wiara we wsp├│lny front wojny kulturowej jest na dobre zakorzeniona i podzielana w du┼╝ej cz─Ö┼Ťci strony ko┼Ťcielnej. Punktuj─ůc kultur─Ö post─Öpowo-liberaln─ů w obszarach relacji i seksualno┼Ťci, a nie odcinaj─ůc si─Ö od prawicowego maczyzmu, Ko┼Ťci├│┼é pozostaje ┼Ťlepy na jedno oko.

Wnioski

┼╗yjemy w Polsce Anno Domini 2021. Wszyscy jeste┼Ťmy kulturowymi katolikami, wi─Ökszo┼Ť─ç z nas ochrzczonymi. I wi─Ökszo┼Ť─ç z nas przynajmniej w jakim┼Ť zakresie nie akceptuje doktryny Ko┼Ťcio┼éa. O┼Ťci─ů w gardle w oczywisty spos├│b jest motor nap─Ödowy szeroko rozumianej wsp├│┼éczesnej kultury zachodniej: emancypacja, tolerancja, seksualno┼Ť─ç. A jednak wi─Ökszo┼Ť─ç ta w ko┼Ťcio┼éach si─Ö (bardziej lub mniej regularnie) pojawia, i zazwyczaj nie jest to zupe┼énie pusta fasada: pomimo nieraz bycia z nim ÔÇ×na bakierÔÇŁ, Ko┼Ťci├│┼é pozostaje dla niej wa┼╝nym punktem odniesienia. Dlatego odej┼Ťcia z Ko┼Ťcio┼éa, odcinanie si─Ö ode┼ä emocjonalnie i warto┼Ťciowo, powinno reszt─Ö wsp├│lnoty bole─ç i dawa─ç do my┼Ťlenia.

Ostatni rok, rozpocz─Öty wieloma miesi─ůcami Strajku Kobiet, by┼é pod tym wzgl─Ödem prze┼éomowy. I tak jak sam Strajk by┼é pewnym wierzcho┼ékiem g├│ry lodowej, uj┼Ťciem wielow─ůtkowego spo┼éecznego ÔÇô kobiecego ÔÇô gniewu, tak w wielu obszarach problemy s─ů ca┼éy czas niezaadresowane. Ko┼Ťci├│┼é, pozostaj─ůc g┼éuchym na s┼éuszne kwestie podnoszone przez dzisiejszy ┼Ťwiat, piel─Ögnuje niesprawiedliwo┼Ť─ç, ÔÇ×struktury grzechuÔÇŁ. Jak mie─ç w takiej sytuacji pretensje do tych os├│b, kt├│re oddaliwszy si─Ö z r├│┼╝nych powod├│w od Ko┼Ťcio┼éa, widz─ů w ÔÇ×Opowie┼Ťci podr─ÖcznejÔÇŁ mo┼╝e i zhiperbolizowan─ů, ale logiczn─ů kontynuacj─Ö obecnych trend├│w?

To lekcja, kt├│r─ů musi sobie przyswoi─ç ca┼éy Ko┼Ťci├│┼é, nie tylko ÔÇ×otwartyÔÇŁ. Gniew i odej┼Ťcia, ca┼éy ÔÇ×problem z kobietamiÔÇŁ nie wzi─Ö┼éy si─Ö z niczego. Najwy┼╝szy czas wyci─ůgn─ů─ç z tego wnioski. Nie poprzez rozmywanie doktryny czy dystansowanie si─Ö od nauczania ÔÇô ale poprzez uwa┼╝ne s┼éuchanie, czy aby czego┼Ť nie przeoczyli┼Ťmy. Czy gdzie┼Ť ta ÔÇ×druga stronaÔÇŁ nie ma racji. Czy czego┼Ť nie mo┼╝emy si─Ö od niej nauczy─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś