Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Rewolucj臋 w Santiago zacz臋艂y kobiety

W plebiscycie dotycz膮cym konstytucji Chile zdecydowanie wybra艂o zmian臋. W dodatku nowa ustawa zasadnicza b臋dzie pierwsz膮 na 艣wiecie opracowan膮 w po艂owie przez kobiety.
Rewolucj臋 w Santiago zacz臋艂y kobiety
Protest feministyczny na Dzie艅 Kobiet w Chile, 2020 rok (zdj臋cie: Carlos Teixidor Cadenas, CC BY-SA 4.0)

Jest ciep艂y pa藕dziernikowy wiecz贸r w Santiago de Chile. W sercu miasta, na Plaza Italia, przemianowanej rok temu przez manifestant贸w na plac Godno艣ci (Plaza de la Dignidad), zbieraj膮 si臋 t艂umy. Panuje nastr贸j fiesty: jest muzyka, transparenty, pe艂no kolorowych flag. Nie brakuje sprzedawc贸w piwa, stoisk z gad偶etami oraz budek z jedzeniem, na kt贸rych kr贸luj膮 empanady, kanapki, hot-dogi i sma偶one placki, sopaipillas. Pierwszy raz od dawna nie wida膰 policyjnych woz贸w, kt贸re od roku by艂y tu wszechobecne: pilnowa艂y porz膮dku, cz臋sto pacyfikuj膮c protestuj膮cych. Plac szybko wype艂nia si臋 lud藕mi, g艂贸wnie m艂odymi, skanduj膮cymi 偶wawo has艂a: 鈥濩hile despert贸!鈥 (鈥濩hile si臋 przebudzi艂o!鈥), 鈥濫l que no salta es paco!鈥 (鈥濳to nie skacze, ten z policji!鈥), 鈥濫l pueblo unido jam谩s ser谩 vencido!鈥 (鈥濴ud zjednoczony nigdy nie b臋dzie zwyci臋偶ony!鈥). Kto艣 intonuje antyfaszystowsk膮 pie艣艅 鈥濨ella Ciao鈥, dobrze w tym kraju znan膮 za spraw膮 popularnej interpretacji chilijskiego zespo艂u Quilapay煤n. Ta ostatnia powsta艂a jeszcze na pocz膮tku lat 70. XX w., w okresie rz膮d贸w Salvadora Allende, a wkr贸tce po zamachu stanu z 1973 roku sta艂a si臋 jednym z hymn贸w oporu wobec dyktatury.

Najwi臋kszy wybuch euforii nast臋puje oko艂o godziny 21:00, gdy podawane s膮 pierwsze wyniki, potwierdzone oficjalnie na chwil臋 przed p贸艂noc膮. W plebiscycie dotycz膮cym nowej konstytucji Chile zdecydowanie wybra艂o zmian臋: 78,24 proc. spo艂ecze艅stwa opowiedzia艂o si臋 za now膮 ustaw膮 zasadnicz膮, a zaledwie 21,76 proc. za dotychczasow膮. Statystyki wygl膮daj膮 podobnie, je艣li chodzi o wyb贸r os贸b, kt贸re nad now膮 konstytucj膮 maj膮 pracowa膰: 79,04 proc. g艂osuj膮cych wybra艂o system konstytuanty, specjalnego zgromadzenia wybranego przez nar贸d, za艣 tylko 20,96 proc. wola艂o, aby dokument opracowywali obecni parlamentarzy艣ci.

Gdy zapada zmierzch, a widoczne na horyzoncie Andy znikaj膮 stopniowo w ciemno艣ciach, nad centrum stolicy rozb艂yskuj膮 sztuczne ognie, kt贸re nie zgasn膮 przez ca艂膮 noc. Najrado艣niejsz膮 od dawna 鈥 przynajmniej dla tej cz臋艣ci spo艂ecze艅stwa, kt贸ra wybra艂a tego dnia nowe.

Rewolucja jest kobiet膮

Obserwuj膮c roze艣miane twarze 艣piewaj膮cych i ta艅cz膮cych ludzi z placu Godno艣ci, trudno nie mie膰 wra偶enia, 偶e to w艂a艣nie do nich nale偶y polityczne zwyci臋stwo. To triumf tych, kt贸rzy rok temu rozpocz臋li tutaj pot臋偶n膮 spo艂eczn膮 rewolt臋. A 艣ci艣lej m贸wi膮c: rozpocz臋艂y j膮 chilijskie dziewczyny. Licealistki i studentki, przeskakuj膮ce przez bramki w metrze, wykrzykuj膮ce feministyczne has艂a i buntuj膮ce si臋 przeciw panuj膮cemu porz膮dkowi. Po kilku dniach poci膮gn臋艂y za sob膮 t艂umy 鈥 najpierw tysi膮ce, a potem miliony demonstruj膮cych. Jedna z najwi臋kszych manifestacji mia艂a miejsce dok艂adnie rok przed plebiscytem, 25 pa藕dziernika 2019. Ulicami Santiago przesz艂y w贸wczas prawie dwa miliony os贸b.

Wielu Chilijczyk贸w i wiele Chilijek powtarza, 偶e demonstracje stanowi艂y protest 鈥瀋ontra todo鈥 鈥 przeciwko wszystkiemu. Cho膰 gniew ludzi skupi艂 si臋 g艂贸wnie na rz膮dzie, to jego adresatem by艂a tak naprawd臋 ca艂a klasa polityczna i ekonomiczne elity. Protest dotyczy艂 korupcji, wysokich koszt贸w edukacji, sprywatyzowanego systemu emerytalnego. By艂 przeciw skrajnie neoliberalnemu modelowi gospodarki, pog艂臋biaj膮cemu nier贸wno艣ci widoczne w Chile na ka偶dym kroku. Zapowiadana podwy偶ka cen bilet贸w na metro by艂a wi臋c tylko kropl膮, kt贸ra przela艂a czar臋 goryczy. G艂臋bszym powodem zrywu by艂o nie trzydzie艣ci pesos, lecz trzydzie艣ci lat od czasu powrotu demokracji, przez kt贸re zdaniem wielu nie zmieni艂o si臋 nic. A z pewno艣ci膮: nie tyle, ile powinno by艂o si臋 zmieni膰.

Rewolta mia艂a tym samym nie tylko antykapitalistyczny, ale te偶 antypatriarchalny charakter. Znaczna cz臋艣膰 Chilijek od lat ma poczucie 偶ycia w kraju rz膮dzonym niezmiennie przez te same elity: konserwatywne i z艂o偶one z bia艂ych, zamo偶nych m臋偶czyzn. Nie czuj膮 si臋 chronione przez rz膮d i nie maj膮 wra偶enia, aby wystarczaj膮co dbano o ich prawa. Powraca to mi臋dzy innymi podczas masowych protest贸w na rzecz liberalizacji prawa antyaborcyjnego, kt贸re obecnie dopuszcza zabieg w trzech przypadkach (pocz臋cia w wyniku gwa艂tu, zagro偶enia 偶ycia kobiety i nieodwracalnych wad lub uszkodze艅 p艂odu), ale jeszcze do wrze艣nia 2017 roku nale偶a艂o do najbardziej restrykcyjnych na 艣wiecie 鈥 usuni臋cie ci膮偶y by艂o zakazane bez wzgl臋du na okoliczno艣ci.

Demonstracje organizowane od pa藕dziernika 2019 roku cz臋sto dotyczy艂y te偶 systemowej przemocy wobec kobiet, a jednym z hymn贸w rewolty sta艂 si臋 feministyczny manifest formacji Las Tesis, 鈥濾iolador en tu camino鈥 (鈥濭wa艂ciciel na twojej drodze鈥). Mocny protest song szybko podbi艂 kraj i sta艂 si臋 popularny na ca艂ym 艣wiecie: przez kilka miesi臋cy od艣piewano go w ponad sze艣膰dziesi臋ciu pa艅stwach, nie wykluczaj膮c Polski, gdzie sta艂 si臋 znany pod tytu艂em 鈥濵ojej siostry b臋d臋 broni膰鈥. W samym Chile wykonywany by艂 podczas protest贸w, na przyk艂ad w czasie pot臋偶nej manifestacji, jak膮 zorganizowano 8 marca, w Dniu Kobiet. Ulicami Santiago, Valpara铆so, Puerto Montt i innych miast przemaszerowa艂y tego dnia niemal trzy miliony Chilijek. By艂 to najwi臋kszy feministyczny protest w historii kraju i zarazem najwi臋ksza manifestacja zorganizowana dot膮d w tym roku, bo oko艂o tygodnia p贸藕niej wprowadzono pierwsze restrykcje zwi膮zane z pojawieniem si臋 koronawirusa.

鈥濲este艣my historyczne, nie histeryczne!鈥 鈥 brzmia艂o jedno z hase艂 wykrzykiwanych tego dnia przez g臋ste t艂umy kobiet. Na tyle wpisa艂o si臋 w charakter demonstracji, 偶e zosta艂o uwiecznione na placu Godno艣ci w postaci graffiti. Na murach budynk贸w w centrum Santiago pozosta艂y od tego czasu te偶 inne popularne sentencje: 鈥濩ontra violencia machista鈥 (鈥濸rzeciwko maczystowskiej przemocy鈥) czy 鈥濺evoluci贸n ser谩 feminista o no ser谩鈥 (鈥濺ewolucja b臋dzie feministyczna albo nie b臋dzie jej wcale鈥). Szczeg贸lnie to drugie has艂o 艣wietnie oddaje istot臋 chilijskiej rewolucji i przypomina, 偶e antypatriarchalnego buntu nie da si臋 od niej oddzieli膰.

Tym bardziej cieszy wiadomo艣膰, kt贸ra pojawi艂a si臋 w chilijskich mediach wkr贸tce po przeprowadzonym plebiscycie. Potwierdzi艂o si臋, 偶e nowa konstytucja b臋dzie pierwsz膮 na 艣wiecie opracowan膮 w po艂owie przez kobiety, przy zachowaniu pe艂nego parytetu p艂ci. Du偶a jej cz臋艣膰 ma by膰 te偶 po艣wi臋cona stricte prawom kobiet 鈥 pod uwag臋 brane s膮 mi臋dzy innymi reformy poprawiaj膮ce sytuacji Chilijek nale偶膮cych do rdzennej ludno艣ci, zaostrzenie prawa dotycz膮cego przemocy domowej oraz dalsza liberalizacja prawa antyaborcyjnego.

Spu艣cizna Pinocheta

Czemu wi臋kszo艣ci spo艂ecze艅stwa a偶 tak bardzo zale偶a艂o na odrzuceniu dotychczasowej konstytucji, a przeg艂osowanie jej zmiany jest traktowane jako prze艂om? Ma to zwi膮zek z jej genez膮. Chilijska ustawa zasadnicza pochodzi z 1980 roku, a wi臋c jeszcze z czas贸w dyktatury 鈥 jest wi臋c jedn膮 z najbardziej namacalnych pozosta艂o艣ci po dawnym, znienawidzonym przez wielu systemie. Przygotowa艂o j膮 grono wybrane przez Pinocheta, w kt贸rym nie znalaz艂 si臋 偶aden przedstawiciel opozycji, a jednym z czo艂owych autor贸w i redaktor贸w tekstu by艂 Jaime Guzm谩n 鈥 ideolog re偶imu, guru chilijskich konserwatyst贸w i za艂o偶yciel skrajnie prawicowej partii, Niezale偶nej Unii Demokratycznej (UDI), pr臋偶nie dzia艂aj膮cej do dzi艣.

Sam膮 konstytucj臋 wprowadzono w 偶ycie na podstawie sfa艂szowanego przez w艂adze plebiscytu i cho膰 od tego czasu wielokrotnie j膮 modyfikowano, to tylko raz (przy okazji organizacji pierwszych demokratycznych wybor贸w w 1989 roku) jedn膮 ze zmian wdro偶ono na podstawie zwo艂anego g艂osowania. Niedawne referendum sta艂o si臋 wi臋c okazj膮 do zerwania z dziedzictwem re偶imowej przesz艂o艣ci i doko艅czenia procesu transformacji, kt贸r膮 sami Chilijczycy nazywali dot膮d 鈥瀗ieby艂膮鈥. Ale te偶 momentem, w kt贸rym wreszcie, po raz pierwszy w historii kraju, to w艂a艣nie zwykli obywatele i obywatelki zyskali prawo do bezpo艣redniego kszta艂towania ustawy zasadniczej.

Ju偶 teraz wida膰 jednak, 偶e wydarzenie, kt贸re okre艣lono triumfem demokracji i 艣wietnie odrobion膮 lekcj膮 z obywatelskich obowi膮zk贸w, jest dopiero pocz膮tkiem 偶mudnego, d艂ugiego procesu przemian. Od kilku tygodni toczy si臋 gor膮ca debata na temat tego, jacy kandydaci mog膮 stara膰 si臋 o wyb贸r do zgromadzenia 155 os贸b pracuj膮cych nad nowym dokumentem. Wybory do konstytuanty s膮 zapowiadane dopiero na po艂ow臋 2022 roku, co wed艂ug licznych przeciwnik贸w zmian doprowadzi do pog艂臋bienia polityczno-spo艂ecznego chaosu, kt贸ry przez ostatnie miesi膮ce pandemii mocno si臋 nasili艂. Zdaniem krytyk贸w zapowiadanego prze艂omu Chile jest teraz pa艅stwem zbyt mocno rozchwianym przez zamieszki, protesty i koronawirusa, aby mog艂o by膰 gotowe do radykalnych reform, a gospodarczy kryzys, kt贸ry wisi na horyzoncie, z pewno艣ci膮 im nie sprzyja.

Nie brakuje te偶 sceptycznych g艂os贸w wskazuj膮cych, 偶e spo艂eczny sukces mog膮 chcie膰 wykorzysta膰 polityczne elity 鈥 ju偶 teraz zg艂aszaj膮ce swoje propozycje co do tre艣ci dokumentu. A pomys艂贸w na now膮 konstytucj臋 jest bardzo wiele, z niemal ka偶dej mo偶liwej strony ideologicznej barykady. Niemal na pewno znacznie rozbudowana zostanie cz臋艣膰 po艣wi臋cona polityce spo艂ecznej 鈥 w tym wspomnianym prawom kobiet oraz zagadnieniom emerytur i edukacji, kt贸re od lat stanowi膮 najbardziej newralgiczn膮 i budz膮c膮 najwi臋ksz膮 frustracj臋 cz臋艣膰 chilijskiej rzeczywisto艣ci.

Kraj niew膮tpliwie czeka wi臋c teraz trudna i wyboista droga do zmian, ale jedno jest pewne: ju偶 teraz dzie艅 plebiscytu zaliczany jest do najwa偶niejszych moment贸w w najnowszej historii tego kraju. 鈥濩hile cambi贸鈥, 鈥濩hile si臋 zmieni艂o鈥 鈥 powiedzia艂 mi pewnym, radosnym g艂osem Rodrigo, jeden z kilkunastu tysi臋cy ludzi, kt贸rzy 25 pa藕dziernika 艣wi臋towali na placu Godno艣ci wyniki g艂osowania. A ja wiem, 偶e nie chodzi mu tylko o ten wynik i o t臋 jedn膮 pa藕dziernikow膮 noc. Za spraw膮 referendum, do kt贸rego najpewniej nigdy by nie dosz艂o, gdyby nie determinacja protestuj膮cych, Chilijki i Chilijczycy odzyskali wreszcie poczucie sprawczo艣ci. Pierwszy raz od dawna poczuli, 偶e maj膮 na co艣 w swoim kraju wp艂yw. Cokolwiek si臋 teraz stanie, trudno b臋dzie im to odebra膰.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij