Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Remiks w s艂u偶bie ludzko艣ci

Banksy

W dyskusji wok贸艂 ACTA lini臋 podzia艂u postawiono jasno: tw贸rcy kontra odbiorcy. Mo偶na d艂ugo przytacza膰 argumenty (i epitety), kt贸re pad艂y z obydwu stron, broni膮cych swoich praw do uczestnictwa w kulturze. Szkopu艂 w tym, 偶e ten podzia艂 nie oddaje do ko艅ca z艂o偶ono艣ci sytuacji. Wszystko dzi臋ki kulturze remiksu 鈥 zjawisku, kt贸re pozwala wierzy膰, 偶e dzieckiem wolno艣ci panuj膮cej dzi艣 w internecie jest kto艣 zupe艂nie inny, ni偶 pokolenie wiecznie niezaspokojonych, biernych widz贸w nie szanuj膮cych tw贸rczo艣ci i w艂asno艣ci.

Poj臋cie 鈥瀔ultura remiksu鈥 zosta艂o ju偶 w pewnym sensie zaw艂aszczone: taki tytu艂 nosi film dokumentalny s艂awi膮cy wolno艣膰 w internetowym dost臋pie do kultury, czy te偶, jak chc膮 niekt贸rzy, po prostu broni膮cy piractwa. Film mo偶na zreszt膮 obejrze膰 w ca艂o艣ci za darmo, np. w serwisie iplex.pl.聽 Cho膰 pos艂uguje si臋 on specyficznymi przyk艂adami, pokazuje jedn膮 bardzo wa偶n膮 rzecz, kt贸r膮 dostrzeg艂 zapewne niejeden u偶ytkownik internetu, a kt贸ra by艂a zbyt s艂abo obecna w tocz膮cej si臋 w Polsce debacie o ACTA. Dzi臋ki wolnemu obiegowi kultury odbiorcy coraz cz臋艣ciej wychodz膮 ze swoich r贸l i staj膮 si臋 tw贸rcami 鈥 przetwarzaj膮c fragmenty r贸偶nych 鈥瀌zie艂鈥. Utwory muzyczne, zdj臋cia, fragmenty film贸w fabularnych, urywki z telewizji, obrazy: wszystko to coraz cz臋艣ciej poddawane jest r贸偶nym przer贸bkom przez (najcz臋艣ciej anonimowych) internaut贸w i udost臋pniane w sieci. Remiksy ciesz膮 si臋 ogromn膮 popularno艣ci膮 i cz臋sto staj膮 si臋 tzw. memami 鈥 s膮 masowo rozsy艂ane przez internaut贸w, co czasem prowadzi do ciekawego paradoksu, w kt贸rym przer贸bka jest bardziej popularna ni偶 orygina艂.
 
Obro艅cy prawa w艂asno艣ci powiedz膮 pewnie, 偶e wi臋kszo艣膰 z tych 鈥瀙rzer贸bek鈥 nie dorasta do pi臋t orygina艂om, a ju偶 sama idea, by pozwoli膰 na takie swobodne 鈥瀙rzerabianie鈥, k艂贸ci si臋 nie tylko z tradycyjnie rozumianym prawem autorskim, ale stawia na g艂owie poj臋cie tw贸rczo艣ci. Bo przecie偶 jest pewien 鈥瀘rygina艂鈥 dzie艂a, kt贸ry jest niepowtarzalny, a jest taki dlatego, 偶e jego autor stworzy艂 go w艂a艣nie w ten, a nie inny spos贸b. Osobom takim nale偶a艂oby pewnie przypomnie膰, 偶e dyskusja o tym, czym jest 鈥瀘rygina艂鈥 dzie艂a, toczy si臋 w kulturze zachodniej co najmniej od ko艅ca XIX wieku. A jeden z najwa偶niejszych g艂os贸w w tej sprawie powsta艂 nie tylko przed wynalezieniem internetu, ale nawet przed wybuchem II wojny 艣wiatowej. W eseju Dzie艂o sztuki w dobie reprodukcji technicznej Waltera Benjamina z 1938 roku, wp艂ywowy niemiecki filozof niepokoi艂 si臋, 偶e oto na oczach 艣wiata zanika niepowtarzalna wi臋藕 mi臋dzy dzie艂em a czasem i miejscem jego istnienia. Kr贸tko m贸wi膮c, mo偶liwo艣膰 stworzenia reprodukcji, dajmy na to, Damy z 艁asiczk膮, czy nawet sfotografowania obrazu i wydrukowania zdj臋cia w gazecie, odbiera sens wycieczce do Muzeum Ksi膮偶膮t Czartoryskich w Krakowie, a wi臋c po cz臋艣ci 鈥 odbiera warto艣膰 samemu dzie艂u. W najczarniejszych wizjach ani Benjaminowi, ani nikomu z jego epoki nie przysz艂oby pewnie do g艂owy, 偶e w niedalekiej przysz艂o艣ci mo偶e istnie膰 艣wiat, w kt贸rym ka偶dy mo偶e sobie urz膮dzi膰 w艂asne muzeum, w kt贸rym powiesi pi臋膰 Dam z 艁asiczk膮. Z tym, 偶e na jednej dama b臋dzie mia艂a dorysowane w膮sy, na drugiej twarz Krzysztofa Krawczyka, a dalej b臋dzie ju偶 tylko gorzej.
Tak jak w antropologii debata o tym, co tak naprawd臋 znaczy by膰 鈥瀉utorem dzie艂a鈥 nie rozpocz臋艂a si臋 dzisiaj, tak zmiany w prawie wp艂ywaj膮ce na ca艂okszta艂t naszej kultury to r贸wnie偶 偶adna nowo艣膰. Przypomina o tym ameryka艅ski prawnik Larry Lessig w ksi膮偶ce Wolna Kultura (niecierpliwi mog膮 obejrze膰 jego wyk艂ad w cyklu TED talks, zamieszczony pod tym tekstem). ACTA to w艂a艣ciwie nie tyle zmiana w kulturze, ile raczej odwr贸cenie zmian, kt贸re ju偶 si臋 dokonuj膮, a obserwowanie ich dostarcza sporej frajdy. Internet jest dzi艣 偶ywio艂em pe艂nym r贸偶nych domoros艂ych tw贸rc贸w i przetw贸rc贸w, kt贸rych pomys艂owo艣膰 i poczucie humoru robi wi臋ksze wra偶enie, ni偶 sztuka i kultura przez du偶e 鈥濻鈥 i 鈥濳鈥. Gdy ogl膮dam kolejne przer贸bki fragmentu filmu 鈥濽padek鈥, w kt贸rym Hitler dowiaduje si臋 o czekaj膮cej go kl臋sce, nie mog臋 uwierzy膰, 偶e kto艣 po艣wi臋ci艂 tyle czasu na wymy艣lenie i napisanie tych dialog贸w, zada艂 sobie ca艂y ten trud tylko po to, by inni mogli zupe艂nie za darmo porz膮dnie si臋 u艣mia膰. Albo taki, na przyk艂ad, niewinny film聽鈥tupu tup po 艣niegu鈥, w kt贸rym urywki z obl臋偶enia Stalingradu zosta艂y zmiksowane z weso艂膮 piosenk膮 dla dzieci o zimie. Przecie偶 gdyby zrobi艂 to jaki艣 szanowany artysta z nurtu video-art, ot, cho膰by Miros艂aw Ba艂ka, to dzie艂o kr膮偶y艂oby pewnie po najlepszych galeriach 艣wiata, a krytycy sztuki pisaliby o tym, jak bardzo jest 鈥瀞ubwersywne鈥 i jaki 艂adunek g艂臋bokiej krytyki wsp贸艂czesnego 艣wiata jest w nim zawarty. A na muzealnej karteczce obok dzie艂a kuratorzy napisaliby na przyk艂ad, 偶e praca pokazuje, jak dzi艣 wizerunek Hitlera czy obrazy wojny sta艂y si臋 jednym z wielu element贸w otaczaj膮cego nas pola wizualnego, kt贸re swobodnie si臋 przenikaj膮, zacieraj膮c swoje prawdziwe znaczenie. Brzmi w porz膮dku, prawda?
 
W 艣wiecie, kt贸ry proponuj膮 nam or臋downicy rozwi膮za艅 takich jak ACTA, wszystko pozostanie raczej 聽na swoim miejscu 鈥 tw贸rca b臋dzie dalej tw贸rc膮, odbiorca odbiorc膮, a MrMalixPL nie b臋dzie Miros艂awem Ba艂k膮 Youtube鈥檃, tylko zwyk艂ym przest臋pc膮, kt贸ry bezprawnie wykorzysta艂 piosenk臋 i fragmenty archiwalnych nagra艅. I nigdy nie dowiemy si臋, czy 艣wiat m贸g艂by sta膰 si臋 dzi臋ki nim lepszy, bo, jak przekonuje Larry Lessig, ludzko艣膰 od lat w obronie interes贸w konkretnych grup sama zabija w sobie kreatywno艣膰 i blokuje drog臋 do zmieniania 艣wiata na lepsze. Dlatego gdy politycy rozmawiaj膮 o rozwi膮zaniach dotycz膮cych sposobu, w jaki ludzie funkcjonuj膮 w internecie, trzeba im przypomina膰, 偶e zabieraj膮 si臋 za regulowanie zjawiska, kt贸re jest naprawd臋 znacznie bardziej skomplikowane, ni偶 to si臋 wydaje z poziomu ministerialnych gabinet贸w. I 偶eby dobrze je zrozumie膰 potrzeba znacznie wi臋cej czasu ni偶 kilkana艣cie nawet godzin debaty w Kancelarii Premiera. W ko艅cu Walter Benjamin sw贸j prze艂omowy esej napisa艂 kilkadziesi膮t lat po tym, jak rewolucja, o kt贸rej pisa艂, w艂a艣ciwie si臋 dokona艂a, a to, co mia艂 do powiedzenia, dobrze rozumiemy dopiero z dzisiejszej perspektywy. Dlatego lepiej i bezpieczniej b臋dzie, je艣li dzi艣, zamiast lekcewa偶y膰 zachodz膮ce w kulturze przemiany, poddamy je naprawd臋 powa偶nej dyskusji. Taka dyskusja mo偶e zaistnie膰, je艣li faktycznie, na co si臋 na szcz臋艣cie zanosi, widmo ACTA nad nami nie zawi艣nie. Niech wi臋c politycy zaoszcz臋dzone na 艣ciganiu domoros艂ych artyst贸w pieni膮dze przeznacz膮 na animowanie tej debaty 鈥 ot, cho膰by na wydawanie ciekawych ksi膮偶ek i na badania nad kultur膮 w internecie.
 
Poni偶ej subiektywny przegl膮d kultury remiksu:聽
1. Przer贸bka fragmentu filmu 鈥濽padek鈥 鈥 Donald Tusk dowiaduje si臋 o protestach przeciwko ACTA:

2. Znowu Hitler, ale tym razem w nieco innej roli鈥

3. Ostateczny spoczynek francy, czyli po艂膮czenie Forfitera ze Schwarzeneggerem:

4. Prawdziwi Voodoo People, czyli mash卢-up piosenki Prodigy i klipu鈥u艅skiego piosenkarza z lat 70:

5. Film dokumentalny 鈥淜ultura Remiksu鈥:
Kultura Remixu
6. Jak prawo zabija kreatywno艣膰? Wyk艂ad TED Larry鈥檈go Lessiga, autora ksi膮偶ki Wolna Kultura:

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij