Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Relacja Warszawa-Zakopane

Zakopane przyci─ůga┼éo obietnic─ů leczenia gru┼║licy, ale r├│wnie┼╝ wywo┼éywa┼éo choroby ducha i stan tw├│rczego rozgor─ůczkowania. Tatry jako powszechnie uznane dobro narodowe inspirowa┼éy do fantazjowania i snucia utopijnych projekt├│w ich przebudowy.

materiały prasowe

materiały prasowe


Do dnia 6 sierpnia w warszawskiej Kr├│likarni mo┼╝na ogl─ůda─ç wystaw─Ö┬áÔÇ×Relacja Warszawa ÔÇô ZakopaneÔÇŁ, kt├│rej kuratork─ů jest jedna z redaktorek Magazynu Kontakt ÔÇô┬áKatarzyna Kucharska-Hornung. Serdecznie zapraszamy do lektury tekstu kuratorskiego i gor─ůco zach─Öcamy┬ádo odwiedzenia wystawy.
***
Wystawa ÔÇ×Relacja Warszawa ÔÇô ZakopaneÔÇŁ prezentuje siln─ů, kulturotw├│rcz─ů wi─Ö┼║ pomi─Ödzy dwoma stolicami: polityczn─ů i zimow─ů, pocz─ůwszy od dziewi─Ötnastowiecznej fascynacji g├│ralszczyzn─ů u warszawskich pozytywist├│w, takich jak Stanis┼éaw Staszic i Tytus Cha┼éubi┼äski, spotka┼ä ┼Ťrodowisk intelektualnych w latach dwudziestych, a ko┼äcz─ůc na powojennym umasowieniu ruchu turystycznego. Na wystawie pokazujemy obrazy, rysunki, rze┼║by, fotografie, tkaniny, zabawki tw├│rc├│w, kt├│rzy z powodu swojej profesji, pasji lub upodoba┼ä towarzyskich kr─ů┼╝yli mi─Ödzy Warszaw─ů a Zakopanem, jak na przyk┼éad Zofia Stryje┼äska, malarka motyw├│w podhala┼äskich i sta┼éa bywalczyni uzdrowiska pod Giewontem, kt├│rej fresk przedstawiaj─ůcy taniec zb├│jnicki do dzi┼Ť zdobi Dom Wedla ÔÇô jedn─ů z najs┼éynniejszych kamienic w Warszawie.
materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka

materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka


Wystaw─Ö otwieraj─ů dwie panoramy Tatr. Pierwsz─ů wykona┼é w 1804 roku Zygmunt Vogel, nadworny rysownik Stanis┼éawa Augusta, autor wielu widok├│w miast i rezydencji, w tym tak┼╝e Kr├│likarni, obecnej siedziby Muzeum Rze┼║by. Chocia┼╝ jego rysunek ma wi─Öcej wsp├│lnego z krajobrazem wyobra┼╝onym ni┼╝ rzeczywistym pejza┼╝em Tatr, zosta┼é do┼é─ůczony do naukowego traktatu Stanis┼éawa Staszica ÔÇ×O ziemiorodztwie Karpatow i innych gor i rownin PolskiÔÇŁ. Druga panorama to fragment olbrzymiej kompozycji prezentowanej od 1896 roku w specjalnie zbudowanej rotundzie na warszawskich Dynasach. Zgodnie z dziewi─Ötnastowieczn─ů mod─ů na panoramy przed┼éu┼╝eniem obrazu by┼éa iluzjonistyczna scenografia. Aby wybudowa─ç sztuczne g├│ry, do stolicy sprowadzono kolej─ů kilka ton tatrza┼äskiego granitu. ÔÇ×Warszawa robi si─Ö wielkim miastem i d─ů┼╝y do szczyt├│w; tego jej zaprzeczy─ç nie mo┼╝na, skoro posiada u siebie ┬╗Tatry┬źÔÇŁ ÔÇô pisa┼é dziennikarz ÔÇ×Tygodnika IlustrowanegoÔÇŁ, celnie pokazuj─ůc dwie rzeczy: t─Ösknot─Ö warszawiak├│w za Tatrami i modernizacyjny wysi┼éek albo przynajmniej aspiracje, kt├│re, tak┼╝e wobec siebie, przejawia┼éa ├│wczesna Warszawa. Jej mieszka┼äcy je┼║dzili pod Giewont z misj─ů ÔÇ×odkrywaniaÔÇŁ Tatr, badania g├│r i ludowo┼Ťci, ale tak┼╝e unowocze┼Ťniania Zakopanego.
Tatry ÔÇô powszechnie uznane dobro narodowe ÔÇô inspirowa┼éy do fantazjowania i snucia utopijnych projekt├│w ich przebudowy. Warszawski urbanista Oskar Sosnowski, profesor Politechniki Warszawskiej, w jednej ze swoich fantazji architektonicznych wyrysowa┼é na tatrza┼äskiej turni wielk─ů kamienn─ů harf─Ö, kt├│ra mia┼éa pobrzmiewa─ç na wietrze. W 1936 roku, po ┼Ťmierci J├│zefa Pi┼ésudskiego, zrodzi┼é si─Ö pomys┼é, utrwalony w grafice Zygmunta Sowy-Sowi┼äskiego wydanej w Warszawie, aby Giewont uzna─ç za pomnik wodza wystawiony mu przez natur─Ö. Grafika wyra┼║ne pokazuje, ┼╝e gra┼ä najwa┼╝niejszego polskiego szczytu ma profil marsza┼éka. Mi─Ödzywojnie to tak┼╝e okres tworzenia infrastruktury turystycznej Tatr, w├│wczas zbudowano mi─Ödzy innymi kolej linow─ů na Kasprowy Wierch, kt├│rej stacje projektowa┼éo ma┼é┼╝e┼ästwo warszawskich architekt├│w ÔÇô Anna i Aleksander Kodelscy. Willa przypominaj─ůca dolny pawilon tego wyci─ůgu jeszcze w tym samym roku stan─Ö┼éa w Warszawie na ┼╗oliborzu.
materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka

materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka


Zakopane to miasto, kt├│re z inicjatywy warszawskiego lekarza Tytusa Cha┼éubi┼äskiego uzyska┼éo status stacji klimatycznej, czyli uzdrowiska. Przyci─ůga┼éo obietnic─ů leczenia gru┼║licy, ale, jak pisze malarz Rafa┼é Malczewski, wywo┼éywa┼éo ÔÇô tak┼╝e u zdrowych ÔÇô choroby ducha i stan tw├│rczego rozgor─ůczkowania. Na wystawie pokazujemy zdj─Öcia kuracjuszy z polskiej Czarodziejskiej G├│ry, wypoczywaj─ůcych na werandzie, wyburzonego w 2016 roku, pensjonatu ÔÇ×WarszawiankaÔÇŁ. W┼Ťr├│d osobisto┼Ťci, kt├│re przyby┼éy pod Giewont z powod├│w zdrowotnych, a w r├│┼╝ny spos├│b by┼éy zwi─ůzane z Warszaw─ů, do┼Ť─ç wymieni─ç Stanis┼éawa Witkiewicza ÔÇô tw├│rc─Ö stylu zakopia┼äskiego, propagatora form g├│ralskich jako rdzennie narodowych, czy Stefana ┼╗eromskiego ÔÇô pisarza i prezydenta Rzeczypospolitej Zakopia┼äskiej. Ten kr├│tkotrwa┼éy byt polityczny zosta┼é powo┼éany do ┼╝ycia 1 listopada 1918 roku, a m├│g┼é powsta─ç jedynie dzi─Öki ÔÇ×enklawie wolno┼ŤciÔÇŁ, jak─ů na Podtatrzu tworzyli przybysze ze wszystkich zabor├│w.
Symbolem artystycznego fermentu w Zakopanem sta┼é si─Ö Witkacy. Malarz dopisa┼é do listy spo┼╝ywanych psychoaktywnych substancji ÔÇ×zakopianin─ÖÔÇŁ ÔÇô metafor─Ö przedziwnej atmosfery miasta, kt├│ra niejednego przyci─ůgn─Ö┼éa, ale tak┼╝e i pogr─ů┼╝y┼éa. Regulamin s┼éynnej Firmy Portretowej artysty powsta┼é w Warszawie, ale firma realizowa┼éa zam├│wienia pod dwoma adresami: sto┼éecznym i zakopia┼äskim. Spontaniczne skecze odgrywane przez malarza z kompozytorem Romanem Jasi┼äskim na mo┼Ťcie Poniatowskiego zarejestrowa┼é na ta┼Ťmie filmowej zakopia┼äski przyjaciel, rze┼║biarz August Zamoyski. Splecione towarzyskie biografie zakopia┼äskich tw├│rc├│w odzwierciedla ich sztuka. Na wystawie pokazujemy r├│wnoleg┼ée poszukiwania nowego j─Özyka artystycznego, kt├│re u Witkacego zaowocowa┼éy teori─ů Czystej Formy, u Augusta Zamoyskiego ekspresjonistycznymi rze┼║bami, a u jego ┼╝ony Rity Sacchetto, tancerki i choreografki, eksperymentami nad ta┼äcem formistycznym.
Praca ucznia Pa┼ästwowej Szko┼éy Przemys┼éu Drzewnego w Zakopanem: Autor nieznany, Narciarz, 1925ÔÇô1930, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, fot. Bartosz G├│rka

Praca ucznia Pa┼ästwowej Szko┼éy Przemys┼éu Drzewnego w Zakopanem:
Autor nieznany, Narciarz, 1925ÔÇô1930, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, fot. Bartosz G├│rka


Kluczowym miejscem w historii polskiej rze┼║by jest Pa┼ästwowa Szko┼éa Przemys┼éu Drzewnego w Zakopanem, p├│┼║niejsze Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara. Losy tej plac├│wki za spraw─ů dyrektor├│w, nauczycieli, uczni├│w, absolwent├│w i przyjaci├│┼é znowu zbli┼╝aj─ů do siebie oba ÔÇ×sto┼éeczneÔÇŁ miasta. Szko┼éa odnios┼éa sukces na Mi─Ödzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnego Przemys┼éu w Pary┼╝u w 1925 roku, prezentuj─ůc mi─Ödzy innymi uczniowskie rze┼║by ÔÇô ozdobne, nawi─ůzuj─ůce do prymitywizmu sztuki podhala┼äskiej drewniane figurki. Pod koniec lat 20. i w latach 30. dwudziestego┬áwieku ich forma ewoluowa┼éa w stron─Ö kubizuj─ůcych, dynamicznych kompozycji. Z┼éote tabliczki przybite do postument├│w wskazuj─ů na zbiorowego autora, poniewa┼╝ rze┼║by s─ů sygnowane og├│lnie jako ÔÇ×szko┼éa zakopia┼äskaÔÇŁ. W rzeczywisto┼Ťci ich styl powsta┼é gdzie┼Ť na styku koncepcji dyrektora szko┼éy w Zakopanem Karola Stryje┼äskiego i jego kontynuator├│w Wojciecha Brzegi i Romana Olszowskiego, pedagoga warszawskiej Szko┼éy Sztuk Pi─Öknych Wojciecha Jastrz─Öbowskiego i tw├│rcy Warsztat├│w Krakowskich, komisarza pawilonu polskiego w Pary┼╝u ÔÇô Jerzego Warcha┼éowskiego. Na wystawie rze┼║by szko┼éy zakopia┼äskiej zosta┼éy zestawione z pracami student├│w warszawskiej uczelni, aby zobrazowa─ç wsp├│lne poszukiwania syntetycznej bry┼éy, opartej na ludowych, nie jedynie g├│ralskich inspiracjach, kt├│ra mog┼éyby sprosta─ç elegancji modnego w├│wczas art d├ęco.
Karol Stryje┼äski zwi─ůza┼é si─Ö z Zakopanem tak┼╝e jako autor planu zagospodarowania przestrzennego miasta i architekt skoczni narciarskiej. Od 1927 roku pracowa┼é z kolei w katedrze rze┼║by monumentalnej Szko┼éy Sztuk Pi─Öknych w Warszawie. W 1932 roku, na kr├│tko, zosta┼é dyrektorem Instytutu Propagandy Sztuki w Warszawie. Podobnie jak Wojciech Jastrz─Öbowski by┼é nauczycielem Antoniego Kenara, absolwenta zakopia┼äskiej szko┼éy rzemie┼Ťlniczej, kt├│ry po wojnie, w nowych okoliczno┼Ťciach politycznych, stworzy┼é na bazie starej rzemie┼Ťlniczej szko┼éy liceum z programem rze┼║biarskim. Pod okiem Antoniego Kenara tw├│rcz─ů karier─Ö rozpocz─Öli tacy arty┼Ťci, jak W┼éadys┼éaw Hasior, Antoni Rz─ůsa, Henryk Morel i wielu innych, kt├│rych dzie┼éa tworz─ů istotn─ů cz─Ö┼Ť─ç zbior├│w Muzeum Rze┼║by im. Xawerego Dunikowskiego w Kr├│likarni. Dzi─Öki pracy, przyja┼║niom i niestrudzenie wydeptywanym ┼Ťcie┼╝kom szko┼éa utrzymywa┼éa relacje z warszawskimi instytucjami, kt├│re mog┼éy j─ů wspiera─ç: Akademi─ů Sztuk Pi─Öknych w Warszawie, Instytutem Wzornictwa Przemys┼éowego, jak te┼╝ Ministerstwem Kultury i Sztuki.
Absolwenci zakopia┼äskiej szko┼éy, zmieniaj─ůcej swoj─ů nazw─Ö i statut instytucjonalny, zar├│wno przed, jak i po wojnie, zdawali na Akademi─Ö Sztuk Pi─Öknych i tam kszta┼écili si─Ö dalej. W dwudziestoleciu mi─Ödzywojennym ÔÇô w pracowni Tadeusza Breyera, od po┼éowy lat czterdziestych ÔÇô najcz─Ö┼Ťciej u Mariana Wnuka, kt├│ry sam uko┼äczy┼é Pa┼ästwow─ů Szko┼é─Ö Przemys┼éu Drzewnego i przyja┼║ni┼é si─Ö z Antonim Kenarem jeszcze od czas├│w szkolnej ┼éawy. Wielu zakopia┼äczyk├│w osiedli┼éo si─Ö na warszawskiej Saskiej K─Öpie, uczestniczy┼éo w budowie sto┼éecznych pomnik├│w i rze┼║biarskich dekoracji architektonicznych. Zaanga┼╝owanie Liceum Sztuk Plastycznych w odbudow─Ö stolicy symbolicznie upami─Ötnia ┼Ťwiadectwo wp┼éacenia sk┼éadki na podnoszon─ů z gruz├│w Warszaw─Ö, uiszczonej w 1950 roku.
Jan Dziaczkowski, bez tytu┼éu, z cyklu ÔÇ×G├│ry dla WarszawyÔÇŁ, 2009, kola┼╝

Jan Dziaczkowski, bez tytu┼éu, z cyklu ÔÇ×G├│ry dla WarszawyÔÇŁ, 2009, kola┼╝


Jan Dziaczkowski, bez tytu┼éu, z cyklu ÔÇ×G├│ry dla WarszawyÔÇŁ, 2009, kola┼╝

Jan Dziaczkowski, bez tytu┼éu, z cyklu ÔÇ×G├│ry dla WarszawyÔÇŁ, 2009, kola┼╝


W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Zakopane zwraca┼éo masom pracuj─ůcym d┼éug za poprzednie lata elitarnego funkcjonowania. Ko┼éo przedwojennych willi i pensjonat├│w wyrasta┼éy o┼Ťrodki wypoczynkowe. Na wystawie ten wzmo┼╝ony ruch turystyczny dobrze obrazuje kola┼╝ Jana Dziaczkowskiego, kt├│ry w g├│rski pejza┼╝ wklei┼é socrealistyczne osiedla mieszkaniowe Warszawy ÔÇô to lokatorzy z tych budynk├│w wype┼éni─ů Krup├│wki i zalegn─ů na tatrza┼äskich zboczach. Zespo┼éy architektoniczne, do kt├│rych nale┼╝a┼éa m.in. Anna G├│rska, absolwentka Politechniki Warszawskiej, terminuj─ůca u Bohdana Pniewskiego, stawia┼éy nowe schroniska na Ornaku, w Dolinie Chocho┼éowskiej, w Dolinie Pi─Öciu Staw├│w Polskich. Modernizacji uleg┼éy my┼Ťlenie o architekturze w g├│rskim pejza┼╝u i tradycyjne motywy g├│ralskie. ÔÇ×AlibabkiÔÇŁ, ÔÇ×SkaldowieÔÇŁ, ÔÇ×Niebiesko-CzarniÔÇŁ nakr─Öcili swoje teledyski w g├│ralskich chatach i tatrza┼äskich krajobrazach, a pe┼éna wigoru posta─ç g├│rala w ta┼äcu zb├│jnickim reklamowa┼éa Polskie Linie Lotnicze ÔÇ×LotÔÇŁ. Uczniowie Liceum Sztuk Plastycznych pod nadzorem Antoniego Kenara projektowali seri─Ö tkanin w na po┼éy geometryczne, na po┼éy prymitywne motywy. Ich prototypy trafi┼éy do kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie dzi─Öki Wandzie Telakowskiej, dzia┼éaj─ůcej w Biurze Nadzoru Estetyki Produkcji przy Ministerstwie Kultury i Sztuki.
Z up┼éywem czasu sie─ç relacji mi─Ödzy Warszaw─ů i Zakopanem si─Ö zag─Öszcza┼éa. Wsp├│┼écze┼Ťni tury┼Ťci, kt├│rzy t┼éumnie podr├│┼╝uj─ů pod Tatry, wspominaj─ů z sentymentem g├│rskie wyprawy z dzieci┼ästwa, ale te┼╝ z niedowierzeniem patrz─ů na malownicze fotografie Zakopanego z mi─Ödzywojnia, kiedy miasto by┼éo jeszcze kameralnym kurortem. Arty┼Ťci tworz─ů nowe prace obci─ů┼╝eni ponadstuletni─ů histori─ů sztuki zakopia┼äskiej i g├│rskiego malarstwa pejza┼╝owego. Na wystawie pokazujemy dwie realizacje wsp├│┼éczesnych tw├│rc├│w zwi─ůzanych z Warszaw─ů, zainspirowanych wielokrotnymi wyprawami w Tatry. Praca Igora Omuleckiego powsta┼éa z fotografii wykonanych nad Zadnim Stawem w Dolinie Pi─Öciu Staw├│w Polskich. Wed┼éug ustnego przekazu w┼éa┼Ťnie w tym miejscu w latach 30. dwudziestego┬áwieku efemeryczn─ů realizacj─Ö wykona┼é Marian Wnuk. Surowe wysokog├│rskie warunki nie pozwoli┼éy jej przetrwa─ç, nie zachowa┼éa si─Ö te┼╝ ┼╝adna dokumentacja fotograficzna. Brak jakiejkolwiek wiedzy na temat pracy Mariana Wnuka sta┼é si─Ö powodem kolejnej wyprawy. Nad Zadnim Stawem Igor Omulecki zebra┼é materia┼é do z┼éudnych fotomonta┼╝y, kt├│re s─ů wielokrotnym powt├│rzeniem i przetworzeniem widoku zastanego na miejscu. Zbigniew Rogalski stworzy┼é nowy rysunek, w kt├│rym, przy u┼╝yciu minimalnej liczby linii stycznych i ┼éuk├│w, wyrysowa┼é syntetyczn─ů form─Ö tatrza┼äskiego szczytu Mnich (2068 m n.p.m.), przez lata uznawanego za niedost─Öpny. Korzystaj─ůc z j─Özyka geometrii, przenosi┼é odleg┼éo┼Ťci i stosowa┼é proporcje, korzystaj─ůc jedynie z prostych narz─Ödzi rysunkowych. Utrzymywa┼é dyscyplin─Ö ┼Ťrodk├│w artystycznego wyrazu, aby uciec tradycji emotywnych g├│rskich pejza┼╝y, ale tak┼╝e swojemu sposobowi widzenia.
materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka

materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka


 
materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka

materia┼éy prasowe, fot. Bartosz G├│rka


Wystawa powsta┼éa dzi─Öki wsp├│┼épracy muze├│w warszawskiego i zakopia┼äskiego, kt├│rych historie wpisuj─ů si─Ö w dynamik─Ö relacji dw├│ch miast. Muzeum Tatrza┼äskie nosi imi─Ö Tytusa Cha┼éubi┼äskiego ÔÇô ÔÇ×Kr├│la Tatr z Mokotowskiej 8ÔÇŁ ÔÇô kt├│ry podarowa┼é swoj─ů kolekcj─Ö zakopia┼äskiej plac├│wce. Okazy geologiczne oraz mchy, pieczo┼éowicie zbierane przez przyrodnika, zosta┼éy z powrotem przewiezione z Warszawy do Zakopanego. Z kolei w przygotowania do budowy poszerzonych za┼éo┼╝e┼ä i nowej siedziby Muzeum Narodowego w Warszawie anga┼╝owa┼é si─Ö Juliusz Zborowski, wieloletni dyrektor Muzeum Tatrza┼äskiego, kt├│ry zdecydowa┼é si─Ö na s┼éowa szczerej krytyki wobec koncepcji ├│wczesnego dyrektora Bronis┼éawa Gembarzewskiego.
Muzeum Narodowe w Warszawie opiekuje si─Ö obszernym zbiorem dzie┼é o tatrza┼äsko-zakopia┼äskiej tematyce: obraz├│w, rysunk├│w, ekslibris├│w, fotografii, rze┼║b, mebli, projekt├│w tkanin, zabawek. Skala tego zbioru oraz historia pojedynczych obiekt├│w, ch─Ötnie wypo┼╝yczanych na wystawy, a tak┼╝e do dekoracji gmach├│w pa┼ästwowych, potwierdza wysok─ů symboliczn─ů warto┼Ť─ç, jak─ů Warszawiacy przypisuj─ů Tatrom, kulturze g├│ralskiej i historii Zakopanego.
***
Wystawa jest wsp├│┼éorganizowana przez Muzeum Narodowe w Warszawie i Muzeum Tatrza┼äskie im. Dra Tytusa Cha┼éubi┼äskiego w Zakopanem.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś