Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Referendum konstytucyjne 2.0

Prezydent powinien wycofa─ç si─Ö z pomys┼éu przeprowadzenia referendum 10 i 11 listopada 2018 roku. Jego kontynuowanie w dotychczasowej formie grozi spektakularn─ů pora┼╝k─ů frekwencyjn─ů. W konsekwencji za┼Ť ÔÇô zablokowaniem koniecznych zmian konstytucyjnych na wiele lat oraz ostateczn─ů kompromitacj─ů instytucji referendum. Tymczasem potrzebujemy zar├│wno co najmniej korekty ustawy zasadniczej, jak i odwagi przeprowadzenia procesu zmiany konstytucji w spos├│b adekwatny do reali├│w XXI wieku.

KJ_logo_03_Logo podstawowe
Stulecie odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci powinno by─ç momentem, w kt├│rym Andrzej Duda przedstawi nowy, precyzyjny plan prac nad zmian─ů ustawy zasadniczej. Referendum powinno by─ç jedynie zwie┼äczeniem procesu opartego o szereg politycznych innowacji, kt├│re przywr├│c─ů Polakom zaufanie do pa┼ästwa i wsp├│┼éobywateli, wzmocni─ů poczucie politycznej podmiotowo┼Ťci i od┼Ťwie┼╝─ů wiar─Ö w demokracj─Ö.
Wszystko poszło źle
Trudno o lepszy dow├│d niedojrza┼éo┼Ťci zar├│wno polskiej klasy politycznej, jak i szerzej rozumianej opinii publicznej, ni┼╝ powszechne d├ęsint├ęressement wyra┼╝one wobec prezydenckiej inicjatywy debaty konstytucyjnej i referendum konsultacyjnego ws. ewentualnych kierunk├│w zmiany ustawy zasadniczej. Debata konstytucyjna na powa┼╝nie nawet si─Ö nie zacz─Ö┼éa. Dywagacje dotycz─ůce ewentualnych korekt ustrojowych nie przebi┼éy si─Ö nie tylko do szeregowych obywateli, ale nie s─ů obecne dzi┼Ť w agendzie dyskusji publicyst├│w, ┼Ťrodowisk idei, polityk├│w. Organizowane przez Kancelari─Ö Prezydenta wydarzenia maj─ůce przygotowa─ç do referendum rozczarowa┼éy nawet nielicznych entuzjast├│w pomys┼éu. Przedstawione 12 czerwca przez Kancelari─Ö Prezydenta propozycje┬á┬á pyta┼ä powszechnie wzbudzi┼éy krytyk─Ö, a u niekt├│rych komentator├│w wr─Öcz oskar┼╝enia o niezrozumienie materii ustrojowej czy psucie pa┼ästwa przez prezydenta. Z pewno┼Ťci─ů pytania brzmi─ů jak arbitralna i przypadkowa kompilacja, kt├│ra w oczach inicjator├│w referend├│w ma zapewni─ç frekwencj─Ö. Nawet, je┼╝eli pojawia┼éy si─Ö pomys┼éy na pytania ciekawe i potrzebne ÔÇô a tak by┼éo cho─çby z postulatem wprowadzenia do polskiego porz─ůdku prawnego ustaw organicznych ÔÇô to nie wywo┼éywa┼éy one w┼éa┼Ťciwie niczyjego zainteresowania i nie znalaz┼éy si─Ö na ostatecznej li┼Ťcie propozycji.
┼╗adna z partii nie og┼éosi┼éa swoich postulat├│w konstytucyjnych przy takiej okazji ÔÇô cho─ç jak niedawno zauwa┼╝y┼é prof. Antoni Dudek posiadanie w┼éasnego projektu ustawy zasadniczej nawet bez takiej okazji jest swoistym dowodem powagi formacji i ÔÇ×wyznacznikiem my┼Ťlenia jej dzia┼éaczy o pa┼ästwieÔÇŁ. Brak zainteresowania dotyczy r├│wnie┼╝ ÔÇô a mo┼╝e przede wszystkim ÔÇô dzia┼éaczy macierzystej formacji prezydenta.
Ostatni moment, by si─Ö wycofa─ç
Trudno uwierzy─ç, ┼╝e referendum zako┼äczy si─Ö frekwencyjnym sukcesem. Przeciwnicy Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci najpewniej do g┼éosowania nie p├│jd─ů. Partie opozycyjne og┼éosz─ů bojkot, a nast─Öpnie odtr─ůbi─ů sw├│j sukces punktuj─ůc nisk─ů frekwencj─Ö. Trudno powiedzie─ç, jak zachowa si─Ö PiS, ale wiele wskazuje na to, ┼╝e r├│wnie┼╝ zwolennicy partii rz─ůdz─ůcej nie potraktuj─ů g┼éosowania priorytetowo.
Wszyscy mamy w pami─Öci ÔÇ×wyborczeÔÇŁ referendum 2015 roku zainicjowane przez prezydenta Bronis┼éawa Komorowskiego w reakcji na dobry wynik Paw┼éa Kukiza w pierwszej turze wybor├│w prezydenckich. ├ôwczesna g┼éowa pa┼ästwa postanowi┼éa b┼éyskawicznie i w nieprzemy┼Ťlany spos├│b zorganizowa─ç g┼éosowanie, kt├│re sta┼éo si─Ö niechlubnym rekordem polskiej demokracji. Na pocz─ůtku wrze┼Ťnia do urn posz┼éo niespe┼éna 8% uprawnionych do g┼éosowania, co pono─ç jest najni┼╝szym wynikiem w og├│lnokrajowym g┼éosowaniu w powojennej Europie! Nawet je┼Ťli inicjatywa Andrzeja Dudy ma szanse na lepszy wynik, to i tak ka┼╝da frekwencja poni┼╝ej tej z referendum konstytucyjnego w 1997 roku ÔÇô a wi─Öc niespe┼éna 43% ÔÇô postrzegana b─Ödzie jako kl─Öska inicjatywy.
Jakie b─Öd─ů konsekwencje pora┼╝ki? Debata o korekcie konstytucyjnej zostanie zablokowana na wiele lat, a po kolejnej frekwencyjnej pora┼╝ce trudno b─Ödzie przywr├│ci─ç powag─Ö referendum jako mechanizmowi podejmowania najwa┼╝niejszych dla naszej wsp├│lnoty politycznej decyzji.
Konstytucja musi zosta─ç zmieniona
ÔÇ×Duda si─Ö skompromituje, a Polacy wyka┼╝─ů m─ůdro┼Ťci─ůÔÇŁ ÔÇô machnie r─Ök─ů kto┼Ť niech─Ötnie nastawiony do inicjatywy ustrojowej korekty. Rzecz w tym, ┼╝e zabetonowanie dzisiejszej ustawy zasadniczej na kolejne lata nie b─Ödzie s┼éu┼╝y┼éo odbudowie poszanowania dla niej. Paradoksalnie, dzi┼Ť to nie przedstawiciele obozu rz─ůdz─ůcego ÔÇô ci udowodnili, ┼╝e radz─ů sobie w przeprowadzaniu korekt ustrojowych bez zmieniania konstytucji ÔÇô potrzebuj─ů tej zmiany. Powinni jej oczekiwa─ç raczej ci, kt├│rzy chcieliby pe┼énego przestrzegania i ponadplemiennego szacunku do ustawy zasadniczej.
Niestety, przedstawiciele opozycji oraz publicy┼Ťci medi├│w krytycznych wobec PiS zdaj─ů si─Ö nie mie─ç tego ┼Ťwiadomo┼Ťci. Godnym odnotowania wyj─ůtkiem jest red. Ewa Siedlecka, kt├│ra uczciwie przeanalizowa┼éa problem na ┼éamach ÔÇ×PolitykiÔÇŁ. ÔÇ×Mo┼╝e b─Ödzie trzeba zmieni─ç konstytucj─Ö po PiS, ┼╝eby przywr├│ci─ç europejskie standardy i┬árz─ůdy prawa. (ÔÇŽ) Udana pacyfikacja Trybuna┼éu Konstytucyjnego przez PiS prowokuje do dyskusji o┬árezygnacji z┬áistnienia Trybuna┼éu. Inaczej staniemy przed wyborem: stosuj─ůc si─Ö do metod PiS, z┼éama─ç konstytucj─Ö i┬áwyrzuci─ç z┬ániej dubler├│w (np. sejmow─ů uchwa┼é─ů ┬╗uniewa┼╝niaj─ůc─ů┬ź ich wyb├│r), czy wytrzyma─ç do ko┼äca ich domniemanej kadencji, godz─ůc si─Ö, ┼╝e wyroki Trybuna┼éu z┬áich udzia┼éem b─Öd─ů niewa┼╝neÔÇŁ.
Tu dochodzimy do sedna sporu o zmian─Ö konstytucji. Wbrew temu, jak pr├│bowano to w ostatnich latach przedstawia─ç, ustawa zasadnicza nie jest Pismem ┼Üwi─Ötym. Jest aktem prawnym, kt├│ry w polskich warunkach mo┼╝na zmienia─ç za ka┼╝dym razem, gdy spe┼énione zostan─ů proceduralne przes┼éanki do jej nowelizacji. W praktyce za┼Ť: gdy osi─ůgni─Öte zostanie ponadstandardowe porozumienie polityczne. Przyk┼éadowo: w przypadku Trybuna┼éu Konstytucyjnego dosz┼éo do kryzysu tak g┼é─Öbokiego, ┼╝e strony sporu politycznego nie s─ů w stanie porozumie─ç si─Ö co do jego legitymizacji. W tej sytuacji jedynym sensownym wyj┼Ťciem z ustrojowego pata jest zaproponowanie takiej korekty konstytucji, kt├│ra b─Ödzie akceptowalnym dla 2/3 parlamentu kompromisem, najlepiej dodatkowo wspartym zgod─ů obywateli w referendum. Propozycj─ů takiego kompromisowego mechanizmu by┼é zg┼éoszony przez Klub Jagiello┼äski ju┼╝ u pocz─ůtku ÔÇ×kryzysu trybunalskiegoÔÇŁ ÔÇô bo na pocz─ůtku grudnia 2015 roku ÔÇô postulat wybierania s─Ödzi├│w TK wi─Ökszo┼Ťci─ů 2/3 g┼éos├│w. Wpisanie go do ustawy zasadniczej w praktyce oznacza┼éoby ÔÇ×opcj─Ö zerow─ůÔÇŁ w Trybunale i konieczno┼Ť─ç wybrania od pocz─ůtku wszystkich s─Ödzi├│w ju┼╝ now─ů, ponadpartyjn─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů.
Bez tego rodzaju rozwi─ůzania po ewentualnym przej─Öciu w┼éadzy przez opozycj─Ö b─Ödziemy mieli najpewniej do czynienia z kolejnym niekonstytucyjnym ÔÇ×politycznym skokiemÔÇŁ na s─ůd konstytucyjny, kt├│ry nie zostanie zaakceptowany przez przeciwnik├│w politycznych. Chocholi taniec b─Ödzie trwa┼é. Rz─ůd├│w prawa, demokracji konstytucyjnej ani szacunku do wyrok├│w Trybuna┼éu nikt w Polsce nie b─Ödzie ju┼╝ uwa┼╝a┼é za cokolwiek godnego piel─Ögnowania.
Islandzka lekcja
Inicjatywa zmiany konstytucji powinna by─ç szans─ů na odbudow─Ö wsp├│lnoty politycznej Polak├│w, ich zaufania do instytucji pa┼ästwa i okazj─ů do wyj┼Ťcia z kryzysu, w jakim tkwimy.
Podobn─ů genez─Ö mia┼éa najciekawsza pr├│ba zmiany europejskiej konstytucji ostatnich lat, kt├│ra powinna by─ç inspiracj─ů przy formu┼éowaniu ÔÇ×nowej ods┼éonyÔÇŁ debaty konstytucyjnej. Ot├│┼╝ na Islandii w efekcie kryzysu finansowego dosz┼éo do radykalnego za┼éamania si─Ö zaufania obywateli do klasy politycznej. W├│wczas pojawi┼éa si─Ö oddolna inicjatywa zmiany ustawy zasadniczej. Najpierw zorganizowano obywatelskie ÔÇ×Zgromadzenie narodoweÔÇŁ w kt├│rym wzi─Ö┼éo udzia┼é 1200 os├│b (wi─Ökszo┼Ť─ç z nich wybrana losowo). Nast─Öpnie przeprowadzono wybory do dzia┼éaj─ůcej r├│wnolegle do parlamentu pozapartyjnej konstytuanty. Wreszcie, przeprowadzono partycypacyjn─ů i w ogromnym stopniu internetow─ů debat─Ö nad pytaniami referendalnymi. Szczeg├│┼éowo ca┼éy proces na ┼éamach portalu Klubu Jagiello┼äskiego opisa┼é Tadeusz Mroziuk.┬á Z r├│┼╝nych wzgl─Öd├│w inicjatywa nie zako┼äczy┼éa si─Ö sukcesem, ale w efekcie wieloetapowego procesu partycypacyjnego w referendum konstytucyjnym osi─ůgni─Öto frekwencj─Ö, o kt├│rej w Polsce mo┼╝emy tylko pomarzy─ç: do urn posz┼éo 49% uprawnionych. Do dzi┼Ť Islandczycy szczyc─ů si─Ö mianem tych, kt├│rzy jako pierwsi na ┼Ťwiecie pr├│bowali wykorzysta─ç technologiczne szanse XXI wieku i stworzy─ç ustaw─Ö zasadnicz─ů przez ciekawy mix demokracji bezpo┼Ťredniej i crowdsourcingu.
Przed g┼éow─ů pa┼ästwa stoi dzi┼Ť jasna alternatywa: albo zdecyduje si─Ö na odwa┼╝n─ů ucieczk─Ö do przodu na wz├│r islandzki, albo b─Ödzie kontynuowa┼é drog─Ö wyznaczon─ů przez Bronis┼éawa Komorowskiego ku frekwencyjnej klapie g┼éosowania. Andrzej Duda powinien wycofa─ç si─Ö z pomys┼éu przeprowadzenia referendum 10 i 11 listopada 2018 roku. Ze stulecia odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci powinien jednak uczyni─ç moment, w kt├│rym przedstawi nowy, precyzyjny i du┼╝o bardziej przemy┼Ťlany plan prac nad now─ů konstytucj─ů.
Wielka ankieta konstytucyjna
Jak mog┼éoby to wygl─ůda─ç w praktyce? Konieczne jest uczynienie ca┼éego procesu naprawd─Ö partycypacyjnym. Bez w┼é─ůczenia Polak├│w do debaty konstytucyjnej na wczesnym etapie nie uda si─Ö ich p├│┼║niej przekona─ç do udzia┼éu w ostatecznym g┼éosowaniu.
Dlatego pytania w referendum powinni wymy┼Ťli─ç nie anonimowi eksperci w kancelaryjnych kuluarach, ale obywatele. Pierwszym etapem procesu powinna by─ç og├│lnopolska, powszechna ankiet─ů konstytucyjna. Ka┼╝dy powinien mie─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç zg┼éoszenia np. pi─Öciu pyta┼ä lub problem├│w, kt├│re jego zdaniem powinny znale┼║─ç si─Ö w referendum.
Ca┼éy proces powinien by─ç anonimowy i gwarantowa─ç r├│wne prawo ÔÇ×g┼éosuÔÇŁ ka┼╝demu obywatelowi uprawnionemu do g┼éosowania. Udzia┼é w takiej ankiecie jest znakomit─ů okazj─ů, by przetestowa─ç mo┼╝liwo┼Ťci g┼éosowania korespondencyjnego: za po┼Ťrednictwem listu (by nie wy┼é─ůcza─ç wykluczonych cyfrowo) lub (przede wszystkim) g┼éosowania internetowego. W najprostszym modelu ka┼╝dy obywatel m├│g┼éby otrzyma─ç list z wyja┼Ťnieniem zasad g┼éosowania oraz zanonimizowanym, ukrytym kodem (ÔÇ×zdrapkaÔÇŁ z losowym, ale unikalnym ci─ůgiem znak├│w) z wykorzystaniem kt├│rego m├│g┼éby zag┼éosowa─ç przez internet lub listownie. Takie g┼éosowania odbywa┼éy si─Ö bez wi─Ökszych kontrowersji np. w wyborach wewn─Ötrznych w Platformie Obywatelskiej w 2010 i 2013 roku.
Bezpo┼Ťrednie zwr├│cenie si─Ö do obywateli by┼éoby realn─ů szans─ů na ÔÇ×by-passowanieÔÇŁ partii. Innowacyjno┼Ť─ç procedury powinna zagwarantowa─ç zainteresowanie medi├│w. Oczywi┼Ťcie inicjator ca┼éego procesu powinien do┼éo┼╝y─ç wszelkich stara┼ä, by w┼é─ůczy─ç opiniotw├│rcze ┼Ťrodowiska w ca┼éy proces. Przyk┼éadowo zwi─ůzki zawodowe czy to┼╝samo┼Ťciowe media mog┼éyby przygotowa─ç ÔÇ×┼Ťci─ůgawkiÔÇŁ z propozycjami pyta┼ä, na kt├│rych im zale┼╝y i namawia─ç swoich cz┼éonk├│w/czytelnik├│w do zg┼éaszania odpowiednich propozycji. Kampania na tym etapie powinna oczywi┼Ťcie zosta─ç rozpisania co najmniej na kilkana┼Ťcie tygodni.
Obywatelska Komisja Konstytucyjna
Wyzwaniem jest przeanalizowanie ÔÇô za┼é├│┼╝my zachowawczo ÔÇô kilku milion├│w zg┼éoszonych pyta┼ä. Cho─ç proces jest czasoch┼éonny, to nie powinno by─ç trudno┼Ťci─ů zebranie sugestii pyta┼ä i temat├│w w powtarzaj─ůce si─Ö zagadnienia. Celem powinno by─ç pogrupowanie nades┼éanych sugestii np. w ok. 100 najcz─Ö┼Ťciej pojawiaj─ůcych si─Ö w─ůtk├│w, na podstawie kt├│rych opracowane powinny zosta─ç precyzyjne propozycje pyta┼ä.
Kto powinien przeprowadza─ç proces grupowania i formu┼éowania pyta┼ä? By unikn─ů─ç w─ůtpliwo┼Ťci co do bezstronno┼Ťci powsta─ç powinna Obywatelska Komisja Konstytucyjna (OKK),┬á kt├│ra musi mie─ç demokratyczny mandat. Tu zn├│w przydatne okazuje si─Ö do┼Ťwiadczeni Islandii: tam 25 cz┼éonk├│w ÔÇ×Zgromadzenia KonstytucyjnegoÔÇŁ wybrano w wyborach powszechnych spo┼Ťr├│d 522 co do zasady niepartyjnych kandydat├│w. W polskich realiach mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e na 20 cz┼éonk├│w takiego cia┼éa dwunastu zosta┼éoby wy┼éonionych w powszechnym g┼éosowaniu, za┼Ť pozosta┼éych o┼Ťmiu by┼éoby przedstawicielami wszystkich formacji, kt├│re w poprzednich wyborach osi─ůgn─Ö┼éy tzw. pr├│g subwencyjny. Zagwarantowaliby┼Ťmy w ten spos├│b demokratyczn─ů legitymizacj─Ö, szeroki udzia┼é czynnika obywatelskiego oraz reprezentacj─Ö wszystkich licz─ůcych si─Ö si┼é politycznych.
Wyb├│r sk┼éadu OKK powinien r├│wnie┼╝ odby─ç si─Ö drog─ů korespondencyjn─ů, jednocze┼Ťnie ze zg┼éaszaniem pyta┼ä w wy┼╝ej opisanej ankiecie. Proces ÔÇ×podsumowywaniaÔÇŁ ankiety zaj─ů─ç musia┼éby kilka miesi─Öcy. Cz┼éonkowie OKK powinni by─ç wynagradzani przez czas pe┼énienia obowi─ůzk├│w. Wszystkie jej prace musia┼éyby by─ç transmitowane, a mo┼╝e nawet otwarte na udzia┼é publiczno┼Ťci. Dodatkowo wszystkie anonimowe ankiety ÔÇô zar├│wno te on-line, jak i tradycyjne ÔÇô powinny zosta─ç umieszczone w sieci, by mog┼éyby by─ç krytycznie analizowane.
Panel obywatelski wybiera ostateczn─ů list─Ö pyta┼ä
Referendum musi sk┼éada─ç si─Ö z mniejszej liczby pyta┼ä ni┼╝ zaproponowane powy┼╝ej arbitralnie 100 najcz─Ö┼Ťciej pojawiaj─ůcych si─Ö w─ůtk├│w. Wyb├│r ostatecznej listy pyta┼ä tak┼╝e powinien mie─ç charakter obywatelskiej innowacji politycznej. Tu odpowiedzi─ů jest zorganizowanie tzw. panelu obywatelskiego, kt├│rego wykorzystanie w procesie prac nad now─ů konstytucj─ů postulowali ju┼╝ dr Marcin Gerwin i Rafa┼é G├│rski.┬á
Panel obywatelski to metoda stosowana z powodzeniem przy podejmowaniu decyzji, dot─ůd jednak g┼é├│wnie na poziomie samorz─ůd├│w, kilkukrotnie r├│wnie┼╝ w Polsce. Polega na powo┼éaniu reprezentatywnej, losowej grupy obywateli, kt├│rzy w d┼éu┼╝szym (w tym przypadku zapewnie kilkutygodniowym) procesie wys┼éuchaj─ů zr├│┼╝nicowanych stanowisk ekspert├│w, ale ostatecznie we w┼éasnym gronie podejmuj─ů wi─ů┼╝─ůce decyzje dotycz─ůce konkretnego problemu. Cz┼éonkom panelu nale┼╝a┼éoby zagwarantowa─ç stosown─ů do ich wynagrodzenia diet─Ö za czas pe┼énienia obowi─ůzk├│w w panelu.
Zak┼éada si─Ö, ┼╝e panele maj─ů zar├│wno legitymizacj─Ö demokratyczn─ů (reprezentatywna pr├│ba), jak i podejmuj─ů przemy┼Ťlane decyzje (deliberatywny charakter). Zasad─ů jest ustalenie wysokiego, kwalifikowanego progu poparcia dla wi─ů┼╝─ůcych rozstrzygni─Ö─ç, np. 80%. By panel mia┼é szans─Ö wys┼éucha─ç argument├│w z najr├│┼╝niejszych spektr├│w ┼Ťwiatopogl─ůdowych, to do ÔÇ×przekonywania goÔÇŁ uprawnieni powinni by─ç przedstawiciele OKK lub zaproszeni przez jej cz┼éonk├│w eksperci. Oczywi┼Ťcie obrady panelu r├│wnie┼╝ powinny by─ç z definicji transmitowane on-line.
Referendum zwieńczeniem procesu
Podsumujmy: prawo zg┼éaszania pyta┼ä maj─ů wszyscy uprawnieni do g┼éosowania. Grupowanie najcz─Ö┼Ťciej pojawiaj─ůcych si─Ö zagadnie┼ä i formu┼éowanie na ich podstawie pyta┼ä nale┼╝y do obywatelskiej komisji wybranej w powszechnym g┼éosowaniu. Spo┼Ťr├│d pogrupowanych propozycji kilka lub kilkana┼Ťcie najistotniejszych pyta┼ä wybierze losowa, reprezentatywna grupa obywateli w ramach panelu obywatelskiego.
Na samym pocz─ůtku procesu inicjator, czyli prezydent, powinien zagwarantowa─ç, ┼╝e pytania wy┼éonione w ten spos├│b przedstawi Senatowi jako propozycj─Ö pyta┼ä referendalnych. Dopiero taki proces, w kt├│rym na r├│┼╝nych etapach zagwarantowana zostanie obywatelska podmiotowo┼Ť─ç, mia┼éby szans─Ö sprawi─ç, ┼╝e wie┼äcz─ůce proces referendum b─Ödzie prawdziwym ┼Ťwi─Ötem demokracji godnym obchod├│w 100-lecia odzyskania przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci.
Pomijam tu szereg szczeg├│┼éowych rozstrzygni─Ö─ç organizacyjnych. W naturalny spos├│b nasuwa si─Ö jednak pytanie o koszty ca┼éego procesu. Pobie┼╝na kalkulacja wskazuje, ┼╝e b─Ödzie to co najmniej kilkadziesi─ůt milion├│w z┼éotych. Najdro┼╝sze b─Ödzie zorganizowanie ankiety i g┼éosowania korespondencyjnego, ale z pewno┼Ťci─ů mo┼╝e to by─ç ta┼äsze od tradycyjnego g┼éosowania. Niechlubne referendum 2015 roku kosztowa┼éo blisko 72 miliony z┼éotych. Dwudniowe g┼éosowanie planowane na listopad to koszt przesz┼éo 100 milion├│w. Je┼╝eli mamy wyda─ç tak─ů kwot─Ö na spektakularn─ů pora┼╝k─Ö, to warto rozwa┼╝y─ç ÔÇ×zainwestowanieÔÇŁ dodatkowych kilkudziesi─Öciu milion├│w, by przeprowadzi─ç jedn─ů z bardziej innowacyjnych procedur demokratycznych na ┼Ťwiecie. Zw┼éaszcza, ┼╝e z okazji Stulecia i tak ju┼╝ wydajemy miliony ÔÇô cho─çby bud┼╝et czteroletniego programu ÔÇ×Niepodleg┼éaÔÇŁ, z kt├│rego finansowane s─ů rocznicowe inicjatywy, to ok. 200 milion├│w z┼éotych.
***
Political fiction ÔÇô to oczywiste podsumowanie powy┼╝szej koncepcji. Zgoda, trudno wyobrazi─ç sobie w Polsce tak nowatorskie podej┼Ťcie do demokracji. Podobnie jak trudno pewnie by┼éo sobie to wyobrazi─ç dekad─Ö temu na Islandii. Albo sto lat temu, gdy nadawano kobietom prawa wyborcze.
Demokracja jest w kryzysie ÔÇô nie tylko w Polsce, ale w ca┼éym zachodnim ┼Ťwiecie. Konstytucja RP straci┼éa ÔÇô je┼╝eli kiedykolwiek j─ů mia┼éa ÔÇô powszechn─ů legitymizacj─Ö jako nienaruszalny zbi├│r najwy┼╝szych norm polskiego ustroju. Partyjny sp├│r osi─ůgn─ů┼é temperatur─Ö, kt├│ra coraz wi─Öksze rzesze Polak├│w zdaje si─Ö wy┼é─ůcza─ç z zainteresowania sprawami publicznymi. M─ůdro┼Ť─ç g┼éosi, ┼╝e szale┼ästwem jest robi─ç wci─ů┼╝ to samo i oczekiwa─ç innych ni┼╝ dot─ůd rezultat├│w.
Problem├│w polskiej demokracji nie uratuje odsuni─Öcie PiS od w┼éadzy. Zaufania do ustawy zasadniczej nie przywr├│ci usuni─Öcie z Trybuna┼éu Konstytucyjnego s─Ödzi├│w uznawanych przez wielu za ÔÇ×dubler├│wÔÇŁ i wybranie w ich miejsce nominat├│w Grzegorza Schetyny. Podmiotowo┼Ťci Polak├│w nie odbudujemy ka┼╝─ůc im g┼éosowa─ç w referendum, do kt├│rego pytania wymy┼Ťla w─ůskie otoczenie cho─çby powodowanego najszlachetniejszymi motywami prezydenta.
Mo┼╝e wi─Öc warto zaryzykowa─ç?
 
Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ .┬á
Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

Pomys┼é ┼Ťwietny, ale na realizacj─Ö stanowczo za wcze┼Ťnie

Referendum konstytucyjne nie ma sensu

Konstytucyjny patriotyzm lepszy od crowdsourcingu

Jaros┼éaw Kaczy┼äski stworzy┼é uk┼éad. Nowa konstytucja tego nie naprawi

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś