Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Recepta na rz膮dow膮 kontrol臋

Antykoncepcja awaryjna jest dost臋pna niemal w ca艂ej w Europie bez recepty. Wyj膮tek stanowi膮 trzy kraje: Albania, W臋gry i Rosja. Pr贸by ograniczenia dost臋pu do niej tak偶e w Polsce sta艂y si臋 impulsem do ujrzenia szerszego problemu spo艂ecznego, jakim jest restrykcyjny stosunek w艂adzy publicznej do kobiet.

ilustr.: Piotr Depta-Kle艣ta

ilustr.: Piotr Depta-Kle艣ta


Czym spowodowany jest projekt ograniczenia dost臋pno艣ci ellaOne? W swoich uzasadnieniach samo ministerstwo stara si臋 abstrahowa膰 od etycznych rozwa偶a艅 na temat sposobu dzia艂ania leku, momentu pocz膮tku ci膮偶y i ludzkiego 偶ycia, wskazuj膮c raczej na bezpiecze艅stwo zdrowotne za偶ywaj膮cych lek kobiet. Pozostaj膮c na tym gruncie, warto zapyta膰, czy stosowanie ellaOne faktycznie wi膮偶e si臋 z realnym i powa偶nym zagro偶eniem zdrowotnym. Czy wszystkie leki, kt贸re mog膮 powodowa膰 podobne skutki uboczne, dost臋pne s膮 na recept臋, a wi臋c czy wszystkie grupy spo艂eczne s膮 r贸wnie chronione przez dbaj膮c膮 o zdrowie obywateli w艂adz臋. Odpowied藕 na te pytania pozwoli by膰 mo偶e odkry膰 inne ni偶 zdrowie kobiet powody proponowanych zmian i ponownie zastanowi膰 si臋 nad kwesti膮 r贸wno艣ci wobec prawa kobiet i m臋偶czyzn w Polsce. Przyjrzyjmy si臋 ca艂ej sprawie od pocz膮tku.
鈥濸rodukty lecznicze dopuszczone do obrotu, wskazane w Charakterystyce Produktu Leczniczego do stosowania聽w antykoncepcji otrzymuj膮 kategori臋 dost臋pno艣ci, o kt贸rej mowa w ust. 1 pkt 2鈥 (czyli 鈥瀢ydawane z przepisu lekarza鈥 鈥 przyp. aut.). To zdanie b臋d膮ce cz臋艣ci膮 projektu ustawy, kt贸ra dnia 24 lutego 2017 roku zosta艂a skierowana do pierwszego czytania w Sejmie, wywo艂a艂o liczne protesty i g艂osy sprzeciwu. Je艣li zmiany wejd膮 w 偶ycie, oznacza ono bowiem przywr贸cenie recept na tabletk臋 ellaOne.
Przywr贸cenie, poniewa偶 od 2015 roku ellaOne mo偶na kupi膰 bez recepty. Jak do tego dosz艂o? W Decyzji C(2015)51 (final) z dnia 7 stycznia 2015 roku Komisja Europejska zmieni艂a kategori臋 dost臋pno艣ci ellaOne w obrocie z 鈥瀢ydawany na podstawie recepty鈥 na kategori臋 鈥瀢ydawany bez recepty鈥. U podstaw tej Decyzji le偶a艂a opinia Europejskiej Agencji Lek贸w potwierdzaj膮ca, 偶e lek jest bezpieczny, nawet kiedy przyjmuje si臋 go bez wcze艣niejszej konsultacji lekarskiej. Decyzja Komisji Europejskiej C(2015)51 (final) jest co do zasady bezpo艣rednio skuteczna we wszystkich pa艅stwach cz艂onkowskich UE. Oznacza to, 偶e obywatele mog膮 powo艂a膰 si臋 na przepisy tej Decyzji w stosunkach z pa艅stwami i 偶膮da膰 ich stosowania (zapewnienia sprzeda偶y ellaOne bez recepty). Na mocy art. 4 ust. 4 Dyrektywy 2001/83/EWG, kt贸ry pozwala pa艅stwom cz艂onkowskim ustanowi膰 na poziomie ustawy zakaz lub ograniczenie sprzeda偶y lub stosowania 艣rodk贸w antykoncepcyjnych lub poronnych na ich terytorium, mo偶liwe jest wy艂膮czenie skutku Decyzji C(2015)51 (final). Z tego instrumentu postanowi艂a skorzysta膰 Polska przygotowuj膮c zacytowany na pocz膮tku projekt zmiany w ustawie 鈥 Prawo farmaceutyczne. Wok贸艂 tego dzia艂ania nie ustaj膮 jednak spory prawne. W doktrynie wskazuje si臋, 偶e wprowadzenie takiej legislacji musia艂oby zosta膰 uzasadnione聽 kwestiami bezpiecze艅stwa pacjent贸w. Ze wzgl臋du na to, 偶e Europejska Agencja Lek贸w dok艂adnie przebada艂a ellaOne i uzna艂a go za niegro藕ny, znalezienie logicznego uzasadnienia zmian w polskim prawie wydaje si臋 niemo偶liwe.
Za niepowa偶ne traktowanie obywatelek i obywateli nale偶y uzna膰 wskazywanie przez Ministra Zdrowia dzia艂ania poronnego ellaOne. Trudno zrozumie膰 to stwierdzenie w 艣wietle zderzenia sposobu dzia艂ania produktu (op贸藕nianie owulacji i niedopuszczenie do zagnie偶d偶enia zap艂odnionej kom贸rki jajowej) i definicji ci膮偶y sformu艂owanej przez 艢wiatow膮 Organizacj臋 Zdrowia (moment zagnie偶d偶enia zap艂odnionej kom贸rki jajowej). Mo偶na bowiem oczekiwa膰, 偶e w dyskusji 艣wiatopogl膮dowej definicje formu艂owane przez WHO b臋d膮 powa偶nie traktowane przynajmniej przez lekarzy.
Przede wszystkim jednak trudno odnale藕膰 sp贸jno艣膰 mi臋dzy wypowiedzi膮 ministra i tre艣ci膮 samego przepisu wprowadzaj膮cego wym贸g recepty. Jakie dzia艂anie 鈥撀爅e艣li nie antykoncepcyjne 鈥撀爉ia艂oby mie膰 ellaOne, skoro regulowana jest przepisem o antykoncepcji (o skutkach omawianych zmian w prawie w艂a艣nie dla ellaOne mo偶na przeczyta膰 w oficjalnym komunikacie Ministerstwa Zdrowia)? Prawnicy podnosz膮 tak偶e g艂osy, 偶e wprowadzanie restrykcji wobec antykoncepcji ju偶 po wydaniu Decyzji Komisji Europejskiej jest niemo偶liwe, bo sp贸藕nione, lub 偶e konieczno艣ci zdobycia recepty, cho膰 jest to pewne utrudnienie, nie mo偶na traktowa膰 jako mieszcz膮cej si臋 w definicji 鈥瀘graniczenia sprzeda偶y lub stosowania produkt贸w leczniczych鈥. Powy偶sze dywagacje prawne s膮 trudne do rozstrzygni臋cia i nie powinny przys艂ania膰 innych konsekwencji, kt贸re niesie za sob膮 ograniczenie dost臋pu do ellaOne.
鈥濧waryjna鈥 przestaje by膰 awaryjna
G艂贸wnym skutkiem wprowadzenia obowi膮zku uzyskania recepty lekarskiej na ellaOne b臋dzie ryzyko drastycznego spadku poziomu ochrony przed niechcian膮 ci膮偶膮 w indywidualnych, cho膰 nie marginalnych, przypadkach. EllaOne dzia艂a do 120 godzin po niezabezpieczonym stosunku, przy czym wska藕nik skuteczno艣ci jest tym wy偶szy, im szybciej 艣rodek zostanie przyj臋ty. Po wprowadzonych zmianach ellaOne nadal pozostanie 艣rodkiem w pe艂ni legalnym. Wydaje si臋 wi臋c, 偶e w takim przypadku w pa艅stwie gwarantuj膮cym r贸wno艣膰 obywateli to wy艂膮cznie indywidualne przekonania etyczne powinny decydowa膰 o ewentualnym za偶yciu leku. Warto wi臋c zastanowi膰 si臋, czy wszystkie kobiety b臋d膮 mia艂y r贸wne szanse, by uzyska膰 recept臋 i przyj膮膰 艣rodek odpowiednio szybko?
Wyobra藕my sobie, 偶e po wej艣ciu w 偶ycie projektowanych przepis贸w kto艣 znajduje si臋 w potrzebie skorzystania z antykoncepcji awaryjnej. 呕eby wykupi膰 produkt, musi zdoby膰 recept臋. Wizyta u lekarza przyjmuj膮cego w ramach NFZ wi膮偶e si臋 z czekaniem w kolejce, od kilku do kilkunastu dni, cz臋sto d艂u偶ej. Je偶eli kobieta postanowi uda膰 si臋 do lekarza w nocy, pozostaje ostry dy偶ur, gdzie pierwsze艅stwo maj膮 ofiary wypadk贸w, i oczekiwanie w kolejce potrwa co najmniej kilka godzin. Pozostaje zatem wizyta prywatna, ale to z kolei wydatek od stu z艂otych w g贸r臋. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e opisane wy偶ej mo偶liwo艣ci i tak dotycz膮 miast, na obszarach wiejskich zdobycie pigu艂ki 鈥瀌zie艅 po鈥 jest jeszcze trudniejsze 鈥 wi膮偶e si臋 ze specjaln膮 wypraw膮, rzecz jasna nie bezkosztow膮. A w portfelu trzeba mie膰 jeszcze od艂o偶one 90鈥150 z艂otych na sam preparat. Jest zatem oczywiste, 偶e wprowadzenie recept na antykoncepcj臋 awaryjn膮 podkre艣li r贸偶nice ekonomiczne i najbardziej uderzy w osoby najbiedniejsze.
Czyje sumienie nie pozwala?
Czy samo dostanie si臋 do lekarza gwarantuje zdobycie recepty na ellaOne? Odpowied藕 brzmi: nie. Lekarze w Polsce coraz cz臋艣ciej odmawiaj膮 wypisywania recept na 鈥瀦wyk艂膮鈥 antykoncepcj臋 hormonaln膮 (do stosowania regularnie w czasie cyklu), zdarza si臋 tak偶e, 偶e klauzula sumienia s艂u偶y odmowom kierowania na badania prenatalne. Kiedy przed 2015 rokiem obowi膮zywa艂y jeszcze recepty na antykoncepcj臋 awaryjn膮, sprzeciw sumienia cz臋sto sta艂 na przeszkodzie przepisaniu takiego 艣rodka. Taki spos贸b stosowania klauzuli jest zupe艂nie nieuprawniony i sprzeczny z istot膮 prawa do sprzeciwu sumienia jako 艣cis艂ego wyj膮tku od obowi膮zku zapewniania opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz mo偶e powstrzyma膰 si臋 od wykonania 艣wiadcze艅 zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem.
Czym jest 鈥炁泈iadczenie zdrowotne鈥, opr贸cz 鈥瀋zynno艣ci, kt贸r膮 si臋 wykonuje鈥? Tak zwana ustawa zawodowa jako przyk艂ad wymienia badanie stanu zdrowia, leczenie i rehabilitacj臋, udzielanie porad, a tak偶e wydawanie opinii i orzecze艅 lekarskich. W ramach poj臋cia 鈥炁泈iadczenie zdrowotne鈥 nie mie艣ci si臋 zatem wypisanie recepty ani skierowania na badania. To czynno艣膰 techniczna, stanowi膮ca 艣rodek do wykonania kolejnego 艣wiadczenia przez inny podmiot. Rozwa偶ania na temat granic klauzuli sumienia podsumowa艂 Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN, pisz膮c wprost, 偶e lekarz nie ma prawa, powo艂uj膮c si臋 na racje sumienia, odm贸wi膰 wykonania w szczeg贸lno艣ci nast臋puj膮cych czynno艣ci medycznych:聽[鈥聽skierowania pacjenta na dalsze specjalistyczne badania konieczne do ustalenia jego stanu zdrowia, [鈥 wypisania recepty na produkt leczniczy lub wyr贸b medyczny, kt贸rego stosowanie pozostaje wy艂膮cznie w gestii pacjenta鈥 (Stanowisko Komitetu Bioetyki przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk nr 4/2013 z dnia 12 listopada 2013 roku w sprawie tak zwanej klauzuli sumienia). C贸偶 jednak z tej wiedzy, skoro na skorzystanie z przys艂uguj膮cej pacjentom procedury odwo艂awczej nie ma czasu (wszcz臋ta mo偶e trwa膰 nawet trzydzie艣ci dni!).
Kwestie bezpiecze艅stwa
Pojawia si臋 wreszcie kluczowe dla uzasadnienia proponowanych zmian pytanie: po co w og贸le poddawa膰 si臋 kontroli lekarskiej przed kupieniem ellaOne? W debacie medialnej i uzasadnieniach resortu zdrowia przewijaj膮 si臋 argumenty o szczeg贸lnym niebezpiecze艅stwie przyjmowania antykoncepcji awaryjnej bez uprzedniej konsultacji z lekarzem (mimo 偶e zawsze istnieje opiewana w reklamach mo偶liwo艣膰 zasi臋gni臋cia rady u farmaceuty). W ulotce do艂膮czonej do ellaOne jako cz臋ste dzia艂ania niepo偶膮dane wymienione s膮: md艂o艣ci, b贸l brzucha (偶o艂膮dka), bolesne miesi膮czkowanie, wra偶liwo艣膰 piersi, zawroty g艂owy, wahania nastroju, b贸le mi臋艣ni, zm臋czenie. Wskazane objawy nie odbiegaj膮 od tych charakterystycznych dla zespo艂u napi臋cia przedmiesi膮czkowego i s膮 podobne do skutk贸w ubocznych mog膮cych wyst膮pi膰, cho膰 niezbyt cz臋sto, po za偶yciu niekt贸rych 艣rodk贸w przeciwb贸lowych, dost臋pnych bez recepty nawet na stacjach benzynowych. W czasie, kiedy recepty na ellaOne nie by艂y konieczne, nie odnotowano przypadk贸w zatrucia tym preparatem czy jego przedawkowania. Opowie艣ciom o nadu偶ywaniu produktu przez nastolatki przecz膮 badania i rzeczywisto艣膰 ekonomiczna 鈥 ma艂o kt贸r膮 nastolatk臋 sta膰 na wy艂o偶enie oko艂o stu z艂otych kilka razy w miesi膮cu lub cz臋艣ciej. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez Millward Brown osoby w wieku poni偶ej osiemnastu lat stanowi膮 niespe艂na 2 procent kupuj膮cych ellaOne.
Najsilniejszym argumentem przeciwnik贸w nieograniczonego recept膮 dost臋pu do antykoncepcji awaryjnej wydaje si臋 stwierdzenie, 偶e antykoncepcja hormonalna r贸wnie偶 dost臋pna jest wy艂膮cznie na recept臋 i nikt przeciwko temu nie protestuje. Paralela ta jest o tyle nietrafiona, 偶e przyjmowanie pigu艂ek antykoncepcyjnych wymaga dobrania odpowiedniego leku do organizmu konkretnej kobiety i rozpisania, jak w zwi膮zku z jej cyklem przyjmowa膰 produkt, by by艂 skuteczny. Jak wygl膮da艂a wizyta u lekarza w celu wypisania recepty na ellaOne, kiedy jeszcze istnia艂 ten wym贸g? Do艣wiadczenie z okresu sprzed 2015 roku pokazuje, 偶e w przewa偶aj膮cej liczbie przypadk贸w trwa艂a ona oko艂o pi臋ciu minut, a samo wydanie recepty poprzedzone by艂o rozmow膮 na du偶ym poziomie og贸lno艣ci: zero specjalistycznych bada艅, 偶adnego pog艂臋bionego wywiadu.
System przeciwko kobietom
Czy w proponowanych zmianach chodzi zatem wy艂膮cznie o formaln膮 zale偶no艣膰 kobiet od lekarzy? Trudno o inny wniosek. Do uci膮偶liwo艣ci finansowych i administracyjnych nale偶y doda膰 stosunek lekarzy do pacjentek. Kt贸偶 z nas nie s艂ysza艂 opowie艣ci kole偶anek o wizytach ginekologicznych, na kt贸rych padaj膮 pytania o plany na macierzy艅stwo i o to, dlaczego jeszcze nie ma dzieci, czy sugestie, 偶e to 鈥瀗aturalna kobieca powinno艣膰鈥. Podobne historie mo偶na przeczyta膰 na forach internetowych. W przestrzeni gabinetu bardzo ma艂o miejsca pozostawia si臋 decyzji g艂贸wnej zainteresowanej, trudno o partnerskie traktowanie, ufundowane na prze艣wiadczeniu, 偶e ma si臋 do czynienia z osob膮 doros艂膮, odpowiadaj膮c膮 za siebie.
鈥濸acjent ma prawo do鈥︹:聽 艣wiadcze艅 zdrowotnych odpowiadaj膮cych wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, do informacji o swoim stanie zdrowia, do poszanowania intymno艣ci i godno艣ci (ustawa z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta [Dz.U. 2016 poz. 186 ze zm.]) 鈥 gdzie w tym uk艂adzie jest miejsce na narzucanie 艣wiatopogl膮du przez lekarza czy ograniczenie woli pacjentek? Bo w艂a艣nie z nieuprawnionym ograniczaniem konstytucyjnego prawa do decydowania o swoim 偶yciu osobistym (art. 47 Konstytucji RP) mamy do czynienia, gdy utrudnia si臋 lub wr臋cz faktycznie uniemo偶liwia samodzielne podejmowanie decyzji o rodzicielstwie czy 偶yciu seksualnym. W przypadku ellaOne nikt nie potrafi przekonuj膮co wskaza膰 przyczyn takiego ograniczenia (kt贸r膮 mog艂oby by膰 zagro偶enie dla zdrowia lub bezpiecze艅stwa).
Ci膮g艂膮 kontrol臋 i ograniczenia mo偶na czyta膰 jako deklaracj臋 o braku zaufania do kobiet i odmawianiu im autonomii w kwestiach ich seksualno艣ci. Ze wzgl臋d贸w biologicznych w艂adzy 艂atwiej jest systemowo kontrolowa膰 rozrodczo艣膰 kobiet. Ale przecie偶 nie s膮 one jedynymi uczestniczkami gry w prokreacj臋 (lub jej brak). Co z m臋偶czyznami?
Kto zadba o m臋偶czyzn?!
Czy na wizytach u urologa lub androloga wykonanie 偶膮danego przez m臋偶czyzn臋 艣wiadczenia uzale偶nia si臋 od zapewnienia o woli zwi臋kszenia dzietno艣ci? Czy kiedykolwiek 偶ycie seksualne m臋偶czyzny by艂o uzale偶nione wy艂膮cznie od decyzji lekarza, farmaceuty czy ministra ograniczaj膮cej dost臋p do 艣rodka umo偶liwiaj膮cego sprawno艣膰 seksualn膮 lub zabezpieczenie si臋 przed niechcian膮 ci膮偶膮? Jak w ko艅cu w艂adza publiczna dba o bezpiecze艅stwo m臋偶czyzn?
Dost臋pnych na rynku kilkadziesi膮t przeznaczonych dla nich 艣rodk贸w na potencj臋 nie wymaga recepty. Wystarczy wi臋c, 偶e o zasadach przyjmowania tych specyfik贸w dowiedz膮 si臋 z reklamy, ulotki lub od osoby sprzedaj膮cej je w aptece. W艣r贸d cz臋sto mog膮cych wyst膮pi膰 po ich za偶yciu dzia艂a艅 niepo偶膮danych znajduj膮 si臋: b贸l g艂owy, nudno艣ci, niestrawno艣膰, obrz臋k twarzy lub gard艂a, zaka偶enie dr贸g moczowych, biegunka, a wi臋c objawy por贸wnywalne pod k膮tem dolegliwo艣ci do tych towarzysz膮cych za偶yciu ellaOne. Jednak 艣rodki na potencj臋 mog膮 spowodowa膰 nawet zawa艂 serca (chocia偶 ryzyko oceniane jest przez producenta jako niskie), a ich ulotki zawieraj膮 wiele przeciwwskaza艅 zdrowotnych. Producent jednego z nich podaje informacj臋, 偶e 鈥*** jest lekiem, kt贸ry posiada liczne skutki uboczne. Trzeba jednak mie膰 na uwadze fakt, 偶e praktycznie dziewi臋膰dziesi膮t procent z nich wyst臋puje wtedy, gdy nie trzymamy si臋 zalece艅 producenta b膮d藕 lekarza prowadz膮cego鈥.
Tylko 偶e przecie偶 lekarz wcale nie musi dowiedzie膰 si臋 o przyjmowaniu leku przez pacjenta, bo prawo nie nak艂ada wymogu wcze艣niejszej kontroli lekarskiej, podczas kt贸rej 艣rodek m贸g艂by zosta膰 odradzony ze wzgl臋du na wyst臋puj膮ce schorzenia, na przyk艂ad problemy z uk艂adem kr膮偶enia. Co wi臋cej, wyst臋powanie po zastosowaniu leku takich dzia艂a艅 niepo偶膮danych jak na przyk艂ad zawroty g艂owy czy zaburzenia widzenia stwarza niebezpiecze艅stwo zwi膮zane z prowadzeniem pojazd贸w oraz obs艂ug膮 maszyn, a wi臋c ryzyko dla otoczenia. Warto podkre艣li膰, 偶e do tej pory nie by艂o nawet cienia publicznej debaty o potrzebie wprowadzenia recepty na wspomniane 艣rodki dla m臋偶czyzn.
Do艣膰 patriarchatu pa艅stwa
Por贸wnuj膮c mo偶liwe skutki uboczne stosowania ellaOne i 艣rodk贸w wspomagaj膮cych m臋sk膮 potencj臋, trudno przyj膮膰 ministerialn膮 opowie艣膰 o ochronie zdrowia kobiet. Czy偶by Ministerstwo zrzeka艂o si臋 stania na stra偶y bezpiecze艅stwa zdrowotnego m臋skiej cz臋艣ci spo艂ecze艅stwa? Pami臋taj膮c o opinii Europejskiej Agencji Lek贸w, nale偶y raczej uzna膰, 偶e to nie zagro偶enia zdrowotne s膮 przyczyn膮 proponowanych zmian. Jedno wydaje si臋 w tej sprawie pewne: ograniczenie dost臋pu do ellaOne w nieunikniony spos贸b doprowadzi do pog艂臋bienia nier贸wno艣ci, zar贸wno tych wynikaj膮cych z r贸偶nicy p艂ci, jak i tych o pod艂o偶u ekonomicznym. Jest r贸wnie偶 kolejnym krokiem u艂atwiaj膮cym w艂adzy kontrol臋 kobiecej p艂odno艣ci.
Podczas konferencji o prawach kobiet, kt贸ra odby艂a si臋 na pocz膮tku marca w Sejmie, jeden z obecnych na sali ginekolog贸w zwr贸ci艂 si臋 do mnie z apelem: 鈥濩zas sko艅czy膰 z patriarchatem lekarzy鈥. Nie spos贸b nie zgodzi膰 si臋 z tym zawo艂aniem, trzeba je jednak nieco rozszerzy膰: 鈥濩zas sko艅czy膰 z patriarchatem pa艅stwa, do艣膰 systemowej przemocy wobec kobiet鈥. Bo pa艅stwo nie jest ani m臋偶czyzn膮, ani kobiet膮: jest dla wszystkich, bez dyskryminacji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij