Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Radzik: Pa┼ästwo nie wszystkich traktuje podmiotowo

W┼Ťr├│d urz─Ödnik├│w bardzo cz─Öste jest niestety prze┼Ťwiadczenie, ┼╝e osoba niepe┼énoletnia nie mo┼╝e wyst─Öpowa─ç sama w ┼╝adnej sprawie. Nie wynika to z litery ani ducha prawa.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


Z Tymonem Radzikiem rozmawia Jan J─Öcz.
JAN J─śCZ: W mediach spo┼éeczno┼Ťciowych przedstawiasz si─Ö jako pasjonat prawa i programowania. Kt├│re z tych zainteresowa┼ä by┼éo wcze┼Ťniejsze?
TYMON RADZIK: Zdecydowanie programowanie ÔÇô ju┼╝ w czwartej klasie szko┼éy podstawowej zaciekawi┼éo mnie, jak dzia┼éaj─ů komputery i jaki ja mog─Ö mie─ç na nie wp┼éyw. Natomiast pasja do prawa przysz┼éa du┼╝o p├│┼║niej i na sw├│j spos├│b wymusi┼éy j─ů okoliczno┼Ťci. Chcia┼éem uzyska─ç pewne informacje genealogiczne, co wymaga┼éo kontaktu z urz─Ödem stanu cywilnego. Cz─Östo odmawiano mi wydawania kserokopii akt├│w stanu cywilnego i jako jedyn─ů przyczyn─Ö przytaczano fakt, ┼╝e jestem osob─ů niepe┼énoletni─ů. Wtedy zacz─ů┼éem si─Ö dokszta┼éca─ç w zakresie prawa i zorientowa┼éem si─Ö, ┼╝e te decyzje nie mia┼éy podstaw prawnych. Nast─Öpnie zauwa┼╝y┼éem, ┼╝e tego typu problemy wyst─Öpuj─ů tak┼╝e w innych dziedzinach prawa, nie tylko w zagadnieniach dotycz─ůcych genealogii. W ten spos├│b zacz─Ö┼éo si─Ö moje nowe zainteresowanie, a z czasem i pasja.
Czy mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e narodzi┼éa si─Ö ona z poczucia niesprawiedliwo┼Ťci?
Z poczucia niesprawiedliwo┼Ťci i prze┼Ťwiadczenia, ┼╝e pewne rzeczy nie dzia┼éaj─ů tak, jak powinny dzia┼éa─ç w pa┼ästwie, kt├│re ma obowi─ůzek traktowa─ç podmiotowo wszystkich. Administracja powinna by─ç otwarta na ludzi, gotowa na pomoc ka┼╝demu. W moim przypadku taka nie by┼éa.
Zacz─ů┼éem dostrzega─ç, ┼╝e problem ma charakter systemowy, a nie jednostkowy: moje do┼Ťwiadczenie nie by┼éo odosobnionym przypadkiem, a raczej stanowi┼éo efekt wadliwego podej┼Ťcia administracji do os├│b niepe┼énoletnich. Oczywi┼Ťcie istniej─ů dobre przyk┼éady tego, jak aparat pa┼ästwowy powinien funkcjonowa─ç w kontaktach z ma┼éoletnimi, jednak w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w praktyka jest problematyczna.
Nie lubi─Ö zostawia─ç rzeczy, kt├│re nie dzia┼éaj─ů, i nie chcia┼éem, aby inni przechodzili przez te same k┼éopoty, przez kt├│re ja musia┼éem przej┼Ť─ç. Dlatego postanowi┼éem zaanga┼╝owa─ç si─Ö w dzia┼éalno┼Ť─ç na rzecz praw os├│b niepe┼énoletnich do czynnej partycypacji publicznej.
Historie twoich spraw pokazuj─ů, jak wiele barier napotka─ç mo┼╝e m┼éoda osoba w kontaktach z pa┼ästwem. Brak szacunku w┼éadzy do ma┼éoletnich przejawia si─Ö zar├│wno w barierach systemowych, jak i j─Özyku dyskursu publicznego. Jaki┼Ť czas temu na Twitterze poprawia┼ée┼Ť Kancelari─Ö Sejmu, kt├│ra we wpisie nieodpowiednio u┼╝y┼éa okre┼Ťlenia ÔÇ×nieletniÔÇŁ. Jakie jeszcze m├│g┼éby┼Ť poda─ç przyk┼éady niew┼éa┼Ťciwego traktowania os├│b niepe┼énoletnich przez aparat pa┼ästwowy?
Zaczn─Ö od s┼éowa ÔÇ×nieletniÔÇŁ, bo to, jakim j─Özykiem budujemy relacje, tak┼╝e relacje urz─Ödowe, jest bardzo istotne. Okre┼Ťlenie ÔÇ×nieletniÔÇŁ nacechowane jest w prawie ewidentnie negatywnie. Zwi─ůzane jest z post─Öpowaniem quasi-karnym, stosuje si─Ö je wobec os├│b, kt├│re dopuszczaj─ů si─Ö┬áczyn├│w karalnych, ewentualnie s─ů zdemoralizowane. Je┼Ťli tak okre┼Ťla si─Ö osob─Ö, kt├│ra przychodzi do urz─Ödu z jak─ů┼Ť spraw─ů, to jest to oczywiste ustawienie jej w gorszej pozycji w relacjach urz─ÖdnikÔÇôobywatel.
W┼Ťr├│d urz─Ödnik├│w bardzo cz─Öste jest niestety prze┼Ťwiadczenie, ┼╝e osoba niepe┼énoletnia nie mo┼╝e wyst─Öpowa─ç sama w ┼╝adnej sprawie. Nie wynika to z litery ani ducha prawa, kt├│re wskazuje wprost, w jakich sprawach osoba niepe┼énoletnia mo┼╝e dzia┼éa─ç samodzielnie. Ich katalog jest zreszt─ů do┼Ť─ç szeroki. Powodem tego prze┼Ťwiadczenia jest raczej brak styczno┼Ťci i obycia ze sprawami, w jakich petentem by┼éby niepe┼énoletni.
Z tego powodu osoba, kt├│ra nie osi─ůgn─Ö┼éa jeszcze prawnie doros┼éo┼Ťci, mo┼╝e spotka─ç si─Ö w urz─Ödzie z licznymi barierami. W moim przypadku problemem by┼éo przede wszystkim automatyczne pozbawianie mnie podmiotowo┼Ťci w post─Öpowaniach i wci─ůganie do nich ÔÇô bez mojej zgody czy nawet wiedzy ÔÇô opiekun├│w prawnych. Inn─ů przeszkod─Ö stanowi┼éo ignorowanie moich dzia┼éa┼ä: nieodpowiadanie na listy, korespondencj─Ö, wnioski, czasem w og├│le niew┼é─ůczanie ich do akt sprawy. Styka┼éem si─Ö te┼╝ z sytuacjami, w kt├│rych urz─Ödnicy chcieli mnie zniech─Öci─ç i tworzyli sztuczne problemy zamiast wybiera─ç najprostsze rozwi─ůzania. ┼╗─ůdano ode mnie na przyk┼éad potwierdzenia to┼╝samo┼Ťci poprzez wys┼éanie odpisu aktu urodzenia, chocia┼╝ urz─Ödy nie s─ů do tego uprawnione i rodzi to koszty po mojej stronie. Bywa, ┼╝e takie sytuacje stanowi─ů efekt b┼é─Öd├│w czy z┼éej woli urz─Ödnik├│w, jednak cz─Östo r├│wnie┼╝ tworzone s─ů w spos├│b systemowy.
Od kogo otrzymywa┼ée┼Ť wsparcie w walce z tymi barierami?
Przede wszystkim od organ├│w kontroli pa┼ästwowej, mi─Ödzy innymi Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka, kt├│rzy wsparli moje post─Öpowania, przyst─Öpuj─ůc do nich i sk┼éadaj─ůc skargi kasacyjne. Pomoc zaoferowa┼éy tak┼╝e inne organizacje zajmuj─ůce si─Ö przejrzysto┼Ťci─ů dzia┼éania organ├│w w┼éadzy, w tym przede wszystkim stowarzyszenie Sie─ç Obywatelska ÔÇô Watchdog Polska, kt├│re przedstawi┼éo obszern─ů argumentacj─Ö z zakresu prawa mi─Ödzynarodowego. My┼Ťl─Ö te┼╝, ┼╝e samo otwarcie tych spraw u┼Ťwiadomi┼éo cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa, cho─çby ┼Ťrodowisku prawniczemu, istnienie problemu. Wiem na przyk┼éad o publikacji naukowej dra hab. Micha┼éa Bernaczyka powsta┼éej na podstawie jednej z moich spraw i dotycz─ůcej demokratycznej partycypacji dziecka wed┼éug klauzuli ÔÇ×rozwoju zdolno┼ŤciÔÇŁ.
Czy ma┼éoletni mog─ů odnale┼║─ç pomoc tak┼╝e w najbli┼╝szym otoczeniu ÔÇô w szkole lub w┼Ťr├│d organizacji zajmuj─ůcych si─Ö dzie─çmi i m┼éodzie┼╝─ů?
Je┼Ťli chodzi o edukacj─Ö w zakresie prawa czy metod partycypacji publicznej, to sama edukacja szkolna nie jest wystarczaj─ůca. Szko┼éa przekazuje jedynie niewielk─ů wiedz─Ö teoretyczn─ů, nie pokazuj─ůc jej zastosowania praktycznego, faktycznych sposob├│w czynnego uczestnictwa w ┼╝yciu publicznym. Za ka┼╝dym wsparciem stoj─ů konkretni ludzie i za ka┼╝dym razem pomoc zale┼╝y od ich osobistego entuzjazmu, ch─Öci, wiedzy, aktywno┼Ťci. Podstaw─ů powinien by─ç odzew na inicjatywy niepe┼énoletnich, wykazywanie zainteresowania tym, co robi─ů. Tymczasem cz─Östo brakuje woli przekazania informacji na temat mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania, woli pokazania, co jest mo┼╝liwe.
Wed┼éug mnie niska aktywno┼Ť─ç os├│b niepe┼énoletnich wynika z przekonania, ┼╝e nie mog─ů one by─ç aktywne publicznie. Jest ono dosy─ç powszechne w spo┼éecze┼ästwie i robi si─Ö zbyt ma┼éo, aby je prze┼éamywa─ç. Brak wiedzy na temat dzia┼éania aparatu pa┼ästwowego i poczucia wsparcia dzia┼éa demotywuj─ůco. Moi r├│wie┼Ťnicy nie anga┼╝uj─ů si─Ö┬áspo┼éecznie, poniewa┼╝ widz─ů, ┼╝e jest to skazane na niepowodzenie lub po prostu zbyt skomplikowane.
D┼éugoterminowym celem musi by─ç zmiana ┼Ťwiadomo┼Ťci spo┼éecznej na tak─ů, kt├│ra nie wyklucza nikogo z mo┼╝liwo┼Ťci czynnego wyra┼╝ania pogl─ůd├│w oraz dzia┼éania, natomiast kr├│tkoterminowo nale┼╝a┼éoby podj─ů─ç odpowiednie kroki prawne. Prawo mo┼╝na zmieni─ç o wiele szybciej ni┼╝ ┼Ťwiadomo┼Ť─ç. Nowe przepisy zagwarantowa┼éyby cho─çby pe┼én─ů realizacj─Ö postanowie┼ä Konwencji o Prawach Dziecka czy Europejskiej Konwencji Praw Cz┼éowieka. Zmiany prawne mog┼éyby umo┼╝liwi─ç na przyk┼éad uznawanie przez pa┼ästwo zrzesze┼ä os├│b niepe┼énoletnich (w tej chwili nie maj─ů one mo┼╝liwo┼Ťci za┼éo┼╝enia cho─çby namiastki stowarzyszenia). Nie jest to postulat, aby tworzy─ç dla niepe┼énoletnich nowe formy os├│b prawnych, jednak jakakolwiek konstrukcja prawnie uznawanego zrzeszenia m┼éodych ludzi umo┼╝liwia┼éaby lepsz─ů i bezpieczniejsz─ů relacj─Ö z pa┼ästwem grupy obywateli maj─ůcych wsp├│lne zainteresowania i wsp├│lny cel.
Innym przyk┼éadem kr├│tkoterminowego dzia┼éania prawnego jest ostatnia nowelizacja┬áKodeksu Post─Öpowania Cywilnego i Prawa o post─Öpowaniu przed s─ůdami administracyjnymi, kt├│ra da┼éa ma┼éoletnim prawo do udzia┼éu w procesach cywilnych i administracyjnych w roli obserwator├│w. By┼ée┼Ť zaanga┼╝owany w jej powstawanie ÔÇô czy m├│g┼éby┼Ť o niej opowiedzie─ç?
Faktycznie jest to jeden ma┼éy, ale wa┼╝ny krok ku temu, aby u┼éatwi─ç niepe┼énoletnim uczestnictwo w ┼╝yciu publicznym. Prawo do obserwacji rozpraw s─ůdowych wi─ů┼╝e si─Ö┬á┼Ťci┼Ťle z prawem do informacji, ono natomiast wp┼éywa na mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania z prawa do wyra┼╝ania w┼éasnej opinii. Trudniej uczestniczy─ç w debacie publicznej, nie maj─ůc pe┼énej wiedzy na temat spraw, o kt├│rych chcieliby┼Ťmy si─Ö┬áwypowiada─ç. Dopuszczenie ma┼éoletnich do obserwacji rozpraw w s─ůdach cywilnych i administracyjnych jest o tyle istotne, ┼╝e pozwala dowiedzie─ç si─Ö, jak dzia┼éa pa┼ästwo w sferze publicznej. Mo┼╝emy zobaczy─ç przew├│d s─ůdowy w rzeczywistych warunkach, nie za┼Ť jedynie przeczyta─ç o nim w podr─Öczniku.
Pozostaj─ůc przy zmienianiu prawa z my┼Ťl─ů o ma┼éoletnich: czy m├│g┼éby┼Ť opowiedzie─ç o twojej wsp├│┼épracy doradczej z Ministerstwem Cyfryzacji, kt├│ra rozpocz─Ö┼éa si─Ö w kwietniu tego roku?
Historia nawi─ůzania tej wsp├│┼épracy to pi─Ökny przyk┼éad tego, ┼╝e istnieje administracja, kt├│ra jest otwarta na innego cz┼éowieka, tak┼╝e niepe┼énoletniego. Jestem wdzi─Öczny pani minister Stre┼╝y┼äskiej za zaproponowanie mi funkcji doradcy-wolontariusza. Dzia┼éalno┼Ť─ç pa┼ästwa w sferze elektronicznej niew─ůtpliwie b─Ödzie mia┼éa coraz wi─Ökszy wp┼éyw na ┼╝ycie codzienne obywateli, na wygod─Ö i szybko┼Ť─ç za┼éatwiania ich spraw. Istotne jest, aby pa┼ästwo, wdra┼╝aj─ůc takie innowacje, nie pomin─Ö┼éo ┼╝adnej grupy spo┼éecznej.
Dla mnie najistotniejsze s─ů osoby, kt├│re nie uko┼äczy┼éy jeszcze osiemnastego roku ┼╝ycia. Wprowadzaj─ůc nowe regulacje, mo┼╝na o nich ┼éatwo zapomnie─ç, a wtedy e-us┼éugi mog┼éyby okaza─ç si─Ö niekorzystne albo niedost─Öpne dla tej niezwykle licznej grupy obywateli, kt├│rzy r├│wnie┼╝ miewaj─ů sprawy urz─Ödowe. Moja rola w Ministerstwie Cyfryzacji polega na tym, aby przy wprowadzaniu nowych rozwi─ůza┼ä zwraca─ç uwag─Ö na osoby niepe┼énoletnie i ocenia─ç, czy proponowane regulacje rzeczywi┼Ťcie b─Öd─ů dla nich korzystne. Opr├│cz tego pomagam rozwi─ůzywa─ç problemy w ju┼╝ istniej─ůcych przepisach, kt├│re utrudniaj─ů lub uniemo┼╝liwiaj─ů partycypacj─Ö publiczn─ů osobom niepe┼énoletnim.
Powi─ůza┼ä mi─Ödzy nowymi technologiami a aktywno┼Ťci─ů obywatelsk─ů dotyczy┼é konkurs Google Code-in, kt├│rego zosta┼ée┼Ť niedawno laureatem. Na czym dok┼éadnie polega┼é?
Google Code-in to konkurs organizowany przez firm─Ö Google dla os├│b w wieku 13ÔÇô17 lat, pochodz─ůcych z ca┼éego ┼Ťwiata. Przez siedem tygodni m┼éodzi ludzie rozwi─ůzuj─ů zadania od r├│┼╝nych organizacji open source (tworz─ůcych oprogramowanie z otwartym dost─Öpem do kodu ┼║r├│d┼éowego). Z jednej strony jest to wsparcie dla organizacji, z drugiej ÔÇô okazja dla uczestnik├│w do zmierzenia si─Ö z rzeczywistymi problemami programistycznymi, zdobycia do┼Ťwiadczenia w pracy programisty, a cz─Östo tak┼╝e nawi─ůzania d┼éugoterminowej wsp├│┼épracy.
Dw├│ch zwyci─Özc├│w zostaje zaproszonych na pi─Öciodniowy wyjazd do Stan├│w Zjednoczonych do siedziby Google w Mountain View oraz do San Francisco. To pozwala nie tylko wzbogaci─ç wiedz─Ö na temat aktualnych trend├│w w ┼Ťwiecie IT czy projekt├│w Google, ale te┼╝ uczy otwarto┼Ťci na inne kultury. Spotkanie si─Ö na ┼╝ywo z osobami, z kt├│rymi pracowa┼éo si─Ö przez te siedem tygodni, porozmawianie, nawi─ůzanie nowych znajomo┼Ťci czy po prostu ┼╝ycie w tak pi─Öknym mie┼Ťcie jak San Francisco to ┼Ťwietne do┼Ťwiadczenie.
Powr├│─çmy na koniec do zagadnienia, od kt├│rego zacz─Öli┼Ťmy rozmow─Ö, a wi─Öc zwi─ůzk├│w prawa z informatyk─ů i nowymi technologiami. Czy powszechny dost─Öp do nich, jaki maj─ů w Polsce m┼éodzi ludzie, jest szans─ů na rozw├│j spo┼éecze┼ästwa obywatelskiego, czy te┼╝ mo┼╝e stanowi─ç zagro┼╝enie dla solidarno┼Ťci, zniech─Öca─ç do anga┼╝owania si─Ö w dzia┼éania na rzecz innych?
Nowoczesne technologie to dla mnie przede wszystkim szybko┼Ť─ç komunikacji. Mo┼╝liwo┼Ť─ç sta┼éego kontaktu z osobami, kt├│re znajduj─ů si─Ö nawet na odleg┼éym zak─ůtku globu, stwarza mo┼╝liwo┼Ťci do dzia┼éania obywatelskiego, do w┼é─ůczania si─Ö w r├│┼╝nego rodzaju akcje, jakich nie by┼éo nigdy wcze┼Ťniej.
Internet to te┼╝ spos├│b na docieranie do wielu ludzi z informacjami o jakim┼Ť konkretnym, istotnym wydarzeniu czy akcji. Mog─Ö tu poda─ç sw├│j przyk┼éad: wiadomo┼Ť─ç o tym, ┼╝e NASK odm├│wi┼é mi udost─Öpnienia informacji publicznej, og┼éosi┼éem na pocz─ůtku na prywatnym profilu na Facebooku, dla w─ůskiego grona znajomych, jednak p├│┼║niej zosta┼éa ona podchwycona, rozpowszechniona, a┼╝ trafi┼éa w ci─ůgu nast─Öpnych dni na ok┼éadk─Ö ÔÇ×Gazety PrawnejÔÇŁ. ┼üatwo┼Ť─ç komunikacji i szybko┼Ť─ç przekazywania informacji to wielka szansa i mo┼╝liwo┼Ť─ç rozwoju aktywno┼Ťci obywatelskiej na poziomie, jaki jeszcze nigdy wcze┼Ťniej nie by┼é osi─ůgalny. Internet ┼é─ůczy osoby, kt├│re nie znaj─ů si─Ö osobi┼Ťcie, jednak maj─ů wsp├│lny cel, idea┼éy i ch─Ö─ç do dzia┼éania.
I oby┼Ťmy z tych mo┼╝liwo┼Ťci wszyscy korzystali jak najcz─Ö┼Ťciej.
***
Tymon Radzik (ur. 2001) ÔÇô ucze┼ä, dzia┼éacz spo┼éeczny, aktywista w zakresie praw dziecka (w szczeg├│lno┼Ťci praw politycznych), r├│wnego dost─Öpu do administracji publicznej oraz transparentno┼Ťci dzia┼éania w┼éadzy. Doradca-wolontariusz Minister Cyfryzacji Anny Stre┼╝y┼äskiej z dziedziny e-us┼éug pa┼ästwa dla os├│b niepe┼énoletnich. W 2017 roku nominowany przez Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka do Mi─Ödzynarodowej Dzieci─Öcej Nagrody Pokojowej.
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś