Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Pustostany ÔÇô martwe punkty w tkance miasta

Opuszczone od lat budynki trwale wpisa┼éy si─Ö w krajobraz polskich miast. Wiele pustostan├│w to rudery odstraszaj─ůce nieproszonych go┼Ťci tabliczkami z napisem ÔÇ×Niebezpiecze┼ästwo, grozi zawaleniemÔÇŁ. Dziesi─ůtki innych sprawiaj─ů wra┼╝enie zapomnianych przez w┼éa┼Ťcicieli i administracj─Ö.
Pustostany ÔÇô martwe punkty w tkance miasta
ilustr.: Anna Imianowska

Jak podaje raport HRE Think Tank, w Polsce brakuje nawet 2,1 mln mieszka┼ä. W ka┼╝dym wi─Ökszym mie┼Ťcie na przydzia┼é lokalu socjalnego lub komunalnego czekaj─ů tysi─ůce os├│b. Jednocze┼Ťnie od 2003 do 2016 roku liczba niezagospodarowanych mieszka┼ä w ca┼éym kraju wzros┼éa ponad dwukrotnie. W roku 2016 by┼éo ich ┼é─ůcznie 46 tysi─Öcy, z czego 37 tysi─Öcy w najwi─Ökszych miastach (w tym niemal 9 tysi─Öcy w Warszawie i blisko 7 tysi─Öcy w ┼üodzi).

Na tle ca┼éego kraju wojew├│dztwo pomorskie wyr├│┼╝nia si─Ö pozytywnie. Mimo to w jego stolicy niemal tysi─ůc lokali to ruiny, cz─Östo z powybijanymi szybami lub ziej─ůcymi pustk─ů otworami okiennymi. W Gda┼äsku systemowe marnotrawstwo dotyczy g┼é├│wnie nieruchomo┼Ťci nale┼╝─ůcych do w┼éadz miasta. Stopniowo niszczej─ůce budynki kontrastuj─ů z otoczeniem, b┼éyskawicznie przekszta┼écanym przez nowe prywatne inwestycje. Podczas gdy aktywi┼Ťci z Tr├│jmiasta zwracaj─ů uwag─Ö na niegospodarno┼Ť─ç w┼éadz aglomeracji, przedstawiciele samorz─ůd├│w wskazuj─ů na trudno┼Ťci prawne i konieczno┼Ť─ç funkcjonowania w┼éadz miejskich w nowej rzeczywisto┼Ťci. Problem nie dotyczy jedynie Gda┼äska ÔÇô podobne procesy zachodz─ů na r├│┼╝n─ů skal─Ö we wszystkich wi─Ökszych polskich miastach.

Pa┼ästwo w pa┼ästwie

Mieszka┼äcy dzielnicy Wrzeszcz Dolny od dawna informowali przedstawicieli miasta o opuszczonych lokalach mieszkalnych. Za po┼Ťrednictwem radnej dzielnicowej Aleksandry Kulmy postanowili sprawdzi─ç, czy w┼éadze Gda┼äska podejmuj─ů dzia┼éania na rzecz zagospodarowania pustostan├│w.

ÔÇô Chcieli┼Ťmy dowiedzie─ç si─Ö, czy w najbli┼╝szym czasie nieu┼╝ytkowane lokale b─Öd─ů mog┼éy zosta─ç zasiedlone przez rodziny, kt├│re czekaj─ů na przydzia┼é lokalu socjalnego czy komunalnego. Kolejka liczy obecnie trzy tysi─ůce os├│b, podczas gdy tylko we Wrzeszczu dziesi─ůtki niewykorzystanych mieszka┼ä staj─ů si─Ö zagrzybionymi ruderami ÔÇô oznajmia radna.

Aleksandra Kulma wystosowa┼éa urz─Ödowe pismo z pro┼Ťb─ů o udzielenie informacji publicznej dotycz─ůcej remont├│w mieszka┼ä oraz wykazu lokali niezasiedlonych. Z dokumentacji sporz─ůdzonej przez wydzia┼é mieszkaniowy Urz─Ödu Miejskiego w Gda┼äsku wynika, ┼╝e we Wrzeszczu, pe┼éni─ůcym funkcj─Ö dzielnicy mieszkaniowo-us┼éugowej, zdarzaj─ů si─Ö lokale nieu┼╝ywane od lat. Na stosunkowo ma┼éym obszarze zlokalizowano 33 opuszczone, ale nadaj─ůce si─Ö do ponownego zasiedlenia mieszkania. Dodatkowo przedstawiciele miasta zastanawiaj─ů si─Ö, co zrobi─ç z 23 innymi pustostanami. Zaledwie w 7 przypadkach wrzeszcza┼äskie pustostany nie nadaj─ů si─Ö do zasiedlenia.

Prawn─ů odpowiedzialno┼Ť─ç Gda┼äskiego Zarz─ůdu Nieruchomo┼Ťci za stan budynk├│w nale┼╝─ůcych do miasta (czyli zdrowie i ┼╝ycie mieszka┼äc├│w kamienic) rozmywa outsourcing najwa┼╝niejszych zada┼ä administracyjnych na indywidualnych zarz─ůdc├│w posesji. Gdy struktura w┼éasno┼Ťci nieruchomo┼Ťci w ramach wsp├│lnoty mieszkaniowej jest zr├│┼╝nicowana, wiele mieszka┼ä komunalnych ulega szybkiej dewastacji. Wyznaczeni zarz─ůdcy nie maj─ů obowi─ůzku rozpatrywania spraw mieszka┼äc├│w takich lokali, a urz─Ödnicy miejscy unikaj─ů interwencji, w z┼éo┼╝onej sytuacji dopatruj─ůc si─Ö konfliktu interes├│w.

Radna uwa┼╝a, ┼╝e popadaniu wielu miejskich nieruchomo┼Ťci w ruin─Ö ÔÇô a w konsekwencji tworzeniu si─Ö pustostan├│w ÔÇô sprzyja z┼ée zarz─ůdzanie. W opinii spo┼éeczniczki czynnik administracyjny jest tu nawet wa┼╝niejszy od braku funduszy.

ÔÇô Wiele lat temu w┼éadze miasta utrzymywa┼éy jeszcze sta┼éy kontakt z mieszka┼äcami. Mogli┼Ťmy z┼éo┼╝y─ç skarg─Ö na zarz─ůdc─Ö czy przedstawia─ç swoje oczekiwania. Dzi┼Ť prywatne firmy zarz─ůdzaj─ůce wsp├│lnotami mieszkaniowymi s─ů pa┼ästwem w pa┼ästwie ÔÇô ocenia Aleksandra Kulma.

ÔÇô Administracja jest nies┼éychanie rozbudowana, ale od dziesi─Öciu lat nie widzia┼éam miejskich urz─Ödnik├│w w terenie. Dzi┼Ť urz─Ödnicy Biur Obs┼éugi Mieszka┼äc├│w okre┼Ťlaj─ů mieszka┼äc├│w Dolnego Wrzeszcza mianem patologii, co ma usprawiedliwia─ç bezczynno┼Ť─ç. Wi─Ökszo┼Ť─ç rozsypuj─ůcych si─Ö kamienic zamieszkuj─ů ludzie starsi i ubodzy. To nie oni s─ů patologi─ů, tylko pa┼ästwo, kt├│re doprowadza do rozk┼éadu miejskiej oraz spo┼éecznej tkanki ÔÇô m├│wi radna Dolnego Wrzeszcza.

ÔÇ×Bezludne wyspyÔÇŁ

Mieszkanie obok pustostan├│w dodatkowo obci─ů┼╝a skromne bud┼╝ety domowe lokator├│w wiekowych kamienic czynszowych. Od dawna nieogrzewane lokale pogarszaj─ů og├│lny stan techniczny budynk├│w. W regularnie n─Ökanym powodziami Wrzeszczu problemem jest wilgo─ç. Pozbawione odpowiedniego zabezpieczenia kamienice z pocz─ůtku XX wieku s─ů zagrzybione od parteru a┼╝ po dachy. Przejmuj─ůcy zapach st─Öchlizny pojawia si─Ö nawet w zadbanych mieszkaniach.

ÔÇô Zesz┼éej zimy wystarczy┼éy lekkie przymrozki, by woda doprowadzana rurami do mieszkania mojej znajomej zamarz┼éa. ┼Ücian na wp├│┼é opuszczonej kamienicy w dzielnicy Gda┼äsk Anio┼éki nie spos├│b by┼éo ogrza─ç. Bilansem kilku mro┼║nych dni by┼éa konieczno┼Ť─ç wymiany rur w ca┼éym pionie ÔÇô podsumowuje Beata Mokosz, mieszkanka Anio┼ék├│w.

W tej i innych starszych dzielnicach miasta nierzadko zdarza si─Ö tak, ┼╝e w budynku licz─ůcym sze┼Ť─ç lokali przebywaj─ů tylko dwie, trzy rodziny. Lokatorzy mieszka┼ä s─ůsiaduj─ůcych wy┼é─ůcznie z pustostanami czuj─ů si─Ö jak mieszka┼äcy bezludnych wysp. Norm─ů staj─ů si─Ö przypadki, w kt├│rych opuszczone mieszkania czekaj─ů na zagospodarowanie jeszcze pi─Ö─ç lat po pogrzebie lokator├│w. ┼Ümier─ç b─ůd┼║ wyprowadzka bardzo cz─Östo zmienia lokal mieszkalny w pustostan.

Martwe punkty

Mieszka┼äc├│w lokali komunalnych najbardziej denerwuje to, ┼╝e w┼éadze miasta marnotrawi─ů zasoby finansowe i mieszkaniowe.

ÔÇô Tylko w mojej najbli┼╝szej okolicy naliczy┼éam dziesi─Ö─ç pustostan├│w. Dochodzi do sytuacji, gdy miejscy w┼éodarze stwierdzaj─ů, ┼╝e bardziej op┼éaca si─Ö utrzymywa─ç system alarmowy broni─ůcy dost─Öpu do pustostan├│w i anga┼╝owa─ç agencj─Ö ochroniarsk─ů zdoln─ů do interwencji w ci─ůgu kilku minut ni┼╝ zasiedla─ç pustostany i czerpa─ç zyski ÔÇô wylicza Beata Mokosz.

R├│wnocze┼Ťnie lokatorzy mieszkaj─ůcy w s─ůsiedztwie popularnych dzielnic turystycznych obawiaj─ů si─Ö, ┼╝e fatalny stan kamienic z licznymi pustostanami mo┼╝e pos┼éu┼╝y─ç za pretekst do wyburze┼ä budynk├│w i sprzedawania grunt├│w firmom deweloperskim. To poskutkuje budow─ů apartamentowc├│w i kurczeniem si─Ö puli ta┼äszych lokali. Warto za┼Ť pami─Öta─ç, ┼╝e gdy czynsz w lokalach komunalnych wynosi 7 z┼éotych za metr kwadratowy, to na rynku komercyjnym stawki cz─Östo przekraczaj─ů 65 z┼éotych za metr.

ÔÇô Doprowadzone do ruiny domy, z kt├│rych wysiedlono ludzi, czekaj─ů na wyburzenie. Wkr├│tce ich miejsce zajm─ů budynki z mieszkaniami przeznaczonymi pod najem kr├│tkoterminowy. Nasza dzielnica b─Ödzie wymiera─ç ÔÇô obawia si─Ö mieszkanka Anio┼ék├│w.

Z kolei Wrzeszcz jest dzielnic─ů handlowo-us┼éugow─ů, kt├│ra od kilku lat przejmuje wszystkie klasyczne funkcje ┼Ür├│dmie┼Ťcia. Podupadaj─ůce lokale i pustostany zajmuj─ů teren b─Öd─ůcy coraz cenniejszym towarem. W┼éadzom samorz─ůdowym nie op┼éaca si─Ö finansowa─ç renowacji dom├│w stoj─ůcych na gruntach, kt├│re w ka┼╝dej chwili mog─ů zmieni─ç w┼éa┼Ťciciela. Zamiast tego dokonuj─ů nowych inwestycji, kt├│re pozostawi─ů korzystne wra┼╝enie medialne, ukrywaj─ůc fakt, ┼╝e w┼éadze nie umia┼éy wywi─ůza─ç si─Ö z obowi─ůzk├│w okre┼Ťlonych w ustawie o samorz─ůdzie gminnym.

Dla prywatnych w┼éa┼Ťcicieli doprowadzenie powa┼╝nie uszkodzonego budynku do stanu u┼╝ywalno┼Ťci jest gr─ů niewart─ů ┼Ťwieczki. Bardziej op┼éaca si─Ö im wyburzy─ç kamienic─Ö i postawi─ç apartamentowiec. A je┼╝eli przeszkadzaj─ů w tym lokatorzy, mo┼╝na podwy┼╝szy─ç im czynsze i zmusi─ç do przeprowadzki, albo te┼╝ w inny spos├│b wywiera─ç na nich presj─Ö ÔÇô tak jak mia┼éo to miejsce w budynku na ulicy Grunwaldzkiej 597.

Miasto t┼éumaczy, ┼╝e przed wprowadzeniem lokator├│w do pustostan├│w trzeba by┼éoby je gruntownie wyremontowa─ç, na co brakuje pieni─Ödzy. Mieszka┼äcy lokali komunalnych ripostuj─ů, ┼╝e bez d─ů┼╝enia do ci─ůg┼éo┼Ťci zasiedlenia nie uda si─Ö utrzyma─ç budynk├│w w dobrym stanie technicznym. Nie brakuje te┼╝ lokator├│w gotowych remontowa─ç niszczej─ůce od paru lat pustostany na w┼éasny koszt.

Artur S┼éomczewski, dzia┼éacz anarchistyczny ze squatu Rozbrat, podkre┼Ťla, ┼╝e w samym Gda┼äsku znajduje si─Ö oko┼éo 980 pustostan├│w mieszkaniowych. Zagospodarowanie nawet cz─Ö┼Ťci z nich skr├│ci┼éoby czas oczekiwania na przydzia┼é lokalu socjalnego b─ůd┼║ komunalnego. Obecnie okres ten mo┼╝e trwa─ç nawet dziesi─Ö─ç lat. Dlatego niekt├│re puste mieszkania zajmowane s─ů nieformalnie przez osoby szukaj─ůce dachu nad g┼éow─ů.

ÔÇô Funkcjonuj─ů tu proste mechanizmy rynkowe, a zaniedbania s─ů celowe. Pustostan wraz z gruntem staje si─Ö zamro┼╝onym kapita┼éem. Dla nas przejmowanie i o┼╝ywianie takich martwych punkt├│w jest dzia┼éaniem obna┼╝aj─ůcym absurdy kapitalizmu, protestem przeciw bezdomno┼Ťci i systemowemu marnotrawstwu. Na ulicach miast ka┼╝dego dnia wegetuj─ů bezdomni. Miliony ludzi ledwo daj─ů sobie rad─Ö z ┼╝yciem z dnia na dzie┼ä. W 2018 roku GUS oraz Instytut Pracy i Spraw Socjalnych przedstawi┼éy dane niepozostawiaj─ůce z┼éudze┼ä. W skrajnym ub├│stwie ┼╝yje co 15 obywatel naszego kraju, a w sferze niedostatku 43 procent. Jednocze┼Ťnie ro┼Ťnie liczba porzucanych dom├│w. Pr├│by korzystania z zasobu, kt├│ry i tak niszczeje, nie przynosz─ůc nikomu dochod├│w, s─ů traktowane jak przest─Öpstwo, ┼Ťcigane z ca┼é─ů bezwzgl─Ödno┼Ťci─ů przez policj─Ö i prywatne firmy ochroniarskie ÔÇô zaznacza Artur S┼éomczewski.

Mieszkanie prawem, nie towarem

Streetworkerzy z Kamilia┼äskiej Misji Pomocy Spo┼éecznej w Warszawie dementuj─ů mit bezdomno┼Ťci z wyboru, podkre┼Ťlaj─ůc rol─Ö prawa do bezpiecznego i niedrogiego mieszkania jako podstawowego warunku rozwi─ůzywania spo┼éecznego problemu bezdomno┼Ťci. Ta ostatnia jest ko┼äcowym etapem procesu utraty stabilno┼Ťci ┼╝yciowej. Miejsce do mieszkania obok jedzenia i snu nale┼╝y do podstawowych potrzeb cz┼éowieka. Bez dachu nad g┼éow─ů nie mo┼╝e by─ç mowy o r├│wnowadze psychicznej i poczuciu bezpiecze┼ästwa w ┼╝yciu.

W chwili, gdy tracimy t─Ö stabilno┼Ť─ç, dzia┼éania bezdomnego koncentruj─ů si─Ö wok├│┼é znalezienia namiastki domu. Funkcj─Ö schronienia zaczyna pe┼éni─ç klatka schodowa, noclegownie i schroniska, altanki na ogr├│dkach dzia┼ékowych czy mieszkania znajomych ÔÇô wszystko, byle na moment zyska─ç poczucie bezpiecze┼ästwa.

Streetworkerzy podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e potrzeba posiadania w┼éasnych czterech k─ůt├│w jest tak silna, i┼╝ bezdomnych zajmuj─ůcych pustostany trudno przekona─ç, by porzucili tymczasowe schronienie i skorzystali z noclegowni.

ÔÇô Ludzie uk┼éadaj─ůcy sobie ┼╝ycie w pustostanach cz─Östo dbaj─ů o te miejsca jak o w┼éasny dom. Staraj─ů si─Ö dba─ç o czysto┼Ť─ç, sami organizuj─ů opa┼é lub ogrzewanie. Dla wielu pustostan nie jest tylko chwilowym schronieniem przed zimnem. Niekiedy na pod┼éodze le┼╝─ů dywany, a na zdobycznych meblach u┼éo┼╝one s─ů ksi─ů┼╝ki i fotografie cz┼éonk├│w rodzin, z kt├│rymi bezdomni nie utrzymuj─ů ju┼╝ kontaktu. Pustostan wygl─ůda jak oaza bezpiecze┼ästwa, jest namiastk─ů normalnego ┼╝ycia ÔÇô wyja┼Ťnia Katarzyna Toeplitz, psycholo┼╝ka pracuj─ůca w Kamilia┼äskiej Misji Pomocy Spo┼éecznej.

W Finlandii uznano, ┼╝e osoba wychodz─ůca z bezdomno┼Ťci musi odzyska─ç poczucie stabilno┼Ťci i celu. Walk─Ö z bezdomno┼Ťci─ů rozpoczyna si─Ö wi─Öc od natychmiastowego zapewnienia mieszka┼ä wszystkim potrzebuj─ůcym. W Polsce ta droga wiedzie przez noclegownie, schroniska, mieszkania treningowe i dopiero pod koniec ÔÇô mo┼╝liwo┼Ť─ç sta┼éego pobytu we w┼éasnym b─ůd┼║ wynaj─Ötym lokalu.

Wsp├│lnie dzia┼éaj─ůce w┼éadze samorz─ůdowe i rady dzielnicowe, dysponuj─ůce kompletn─ů list─ů miejskich pustostan├│w mieszkaniowych, by┼éyby w stanie oszacowa─ç potrzeby os├│b, kt├│re wychodz─ů z bezdomno┼Ťci.

ÔÇô Problemem jest stan techniczny wi─Ökszo┼Ťci pustostan├│w. Polityka mieszkaniowa nie uwzgl─Ödnia ludzkich potrzeb. Nie brakuje os├│b, kt├│re od bezdomno┼Ťci dzieli rata niesp┼éaconego kredytu czy jedna niewyp┼éacona pensja. Setki ludzi czekaj─ů na wykonanie wyroku eksmisyjnego. Nikt nie uwzgl─Ödnia tych os├│b w ┼╝adnych statystykach dotycz─ůcych bezdomno┼Ťci, chocia┼╝ ju┼╝ nied┼éugo zajm─ů miejsce w przytu┼ékach. Wielu ludzi trafiaj─ůcych do naszego schroniska funkcjonuje w systemowej dziurze. Nie ma ┼╝adnych form pomocy dla os├│b zagro┼╝onych eksmisj─ů. By zacz─ů─ç dzia┼éa─ç, musimy czeka─ç, a┼╝ ludzie trafi─ů do noclegowni dla bezdomnych ÔÇô ocenia Katarzyna Toeplitz.

Wi─Ökszo┼Ť─ç bezdomnych korzystaj─ůcych z pomocy schroniska prowadzonego przez Kamilia┼äsk─ů Misj─Ö Pomocy Spo┼éecznej ma oko┼éo 55ÔÇô60 lat. Wielu z nich otrzymuje przydzia┼é na mieszkanie komunalne dopiero w wieku emerytalnym. Rozpatrywanie wniosk├│w mo┼╝e trwa─ç nawet kilka lat, poniewa┼╝ urz─Ödnicy chc─ů bardzo d┼éugo monitorowa─ç sytuacj─Ö os├│b bezdomnych, zanim zaufaj─ů im na tyle, by przydzieli─ç lokal. Przez ten czas musz─ů one spe┼énia─ç ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlone kryteria dochodowe. Podopieczni zakwaterowani w mieszkaniach treningowych pracuj─ů i uiszczaj─ů czynsz, stopniowo wracaj─ůc do normalnego trybu ┼╝ycia w oczekiwaniu na przydzia┼é miejskiego lokalu.

ÔÇô Naszym zdaniem przydzielanie potrzebuj─ůcym mieszka┼ä to najprostszy system walki z bezdomno┼Ťci─ů i towarzysz─ůcym jej wykluczeniem. Coraz wi─Öcej organizacji i instytucji spo┼éecznych, wsp├│┼épracuj─ůc z w┼éadzami samorz─ůdowymi, powinno zmierza─ç w stron─Ö taniego wynajmu. Schronisko jest rozwi─ůzaniem tymczasowym. Osoby bezdomne powinny sp─Ödza─ç tam jak najmniej czasu. Wielu bezdomnych wstydzi si─Ö mieszkania w schronisku i robi─ů wszystko, by nikt nie skojarzy┼é ich miejsca zamieszkania z jego adresem ÔÇô m├│wi psycholo┼╝ka.

Mieszkania treningowe w blokach mieszkalnych czy lokale przydzielane w ramach mi─Ödzynarodowego programu Housing First nie stygmatyzuj─ů lokator├│w. W takich warunkach osoba wychodz─ůca z bezdomno┼Ťci ma szans─Ö poczu─ç si─Ö jak pe┼énoprawny cz┼éonek spo┼éecze┼ästwa.

Spo┼éecznie czy wolnorynkowo?

Okresowe opuszczenie nieruchomo┼Ťci jest zjawiskiem wpisanym w miejski rytm. Jednak przed┼éu┼╝aj─ůcy si─Ö czas oczekiwania na wynajem, zw┼éaszcza w przypadku dzielnic dawniej t─Ötni─ůcych ┼╝yciem, zawsze stanowi pow├│d do zaniepokojenia. Symptomy problemu najszybciej docieraj─ů do organizacji pozarz─ůdowych, regularnie monitoruj─ůcych przestrze┼ä miejsk─ů.

ÔÇô Pierwszym krokiem jest oczywi┼Ťcie nag┼éa┼Ťnianie problemu. Przyk┼éadowo, w tym celu nasi przyjaciele z Budapesztu zawi─ůzali wsp├│┼éprac─Ö z prywatnymi w┼éa┼Ťcicielami opuszczonych lokali. Celem by┼éa organizacja miejskiego festiwalu pustostan├│w ÔÇô informuje Bogna ┼Üwi─ůtkowska z Fundacji Nowej Kultury B─Öc Zmiana.

W Budapeszcie dawni w┼éa┼Ťciciele porzucili wiele mieszka┼ä z powodu ich rynkowej nieatrakcyjno┼Ťci. Jednak lokale niebudz─ůce zainteresowania przedsi─Öbiorc├│w mog┼éy odpowiada─ç potrzebom organizacji po┼╝ytku publicznego. Te otrzyma┼éy szans─Ö, by zagospodarowa─ç mieszkania w spos├│b odpowiadaj─ůcy potrzebom lokalnych spo┼éeczno┼Ťci. Z biegiem czasu jednorazowe inicjatywy ust─ůpi┼éy miejsca d┼éugoterminowemu najmowi lub d┼éu┼╝szemu u┼╝ytkowaniu przestrzeni.

Ale strategie organizacji pozarz─ůdowych rozwi─ůzuj─ů problem jedynie punktowo. Ze wzgl─Ödu na jego skal─Ö i z┼éo┼╝ono┼Ť─ç konieczne s─ů procedury regulowane przez w┼éadze samorz─ůdowe. Dla przyk┼éadu ÔÇô pustostany w wielu wypadkach charakteryzuj─ů si─Ö olbrzymim metra┼╝em i dlatego nie da si─Ö ich zagospodarowa─ç oddolnie. Po┼Ťrednim rozwi─ůzaniem jest stosowany w niekt├│rych miastach kr├│tkotrwa┼éy najem za symboliczn─ů op┼éat─ů z my┼Ťl─ů o NGO i przedsi─Öbiorstwach.

ÔÇô Eksperyment w Budapeszcie by┼é obiecuj─ůcy, jednak czynsz nie pokrywa wszystkich koszt├│w niezb─Ödnych, by lokal m├│g┼é by─ç prawid┼éowo u┼╝ytkowany. Niestety nasze obserwacje udowodni┼éy, ┼╝e skromne bud┼╝ety inicjatyw obywatelskich nie s─ů w stanie sprosta─ç temu zadaniu ÔÇô ocenia Bogna ┼Üwi─ůtkowska.

Obecne w┼éadze Barcelony rozwi─ůzuj─ů problem zasiedlenia tysi─Öcy pustostan├│w przy pomocy radykalnych posuni─Ö─ç, zmierzaj─ůcych w kierunku opodatkowania prywatnych pustostan├│w i przekszta┼écenia nieu┼╝ywanej przestrzeni w tanie mieszkania. W 2008 roku tak zwany hiszpa┼äski cud gospodarczy, oparty na tanich kredytach, zmieni┼é si─Ö w koszmar. Po spektakularnym krachu 22 proc. wszystkich eksmisji w Hiszpanii przypada┼éo na obszar Katalonii. W ca┼éym kraju ju┼╝ w 2013 roku w┼éa┼Ťciciele porzucili 3,5 miliona nieruchomo┼Ťci, co stanowi┼éo 14 proc. wszystkich wybudowanych dom├│w i mieszka┼ä. Cen─Ö niezamieszkanych nieruchomo┼Ťci szacowano na p├│┼é biliona euro, czyli 45 proc. PKB kraju.

W 2015 roku katalo┼äski parlament przeg┼éosowa┼é ustaw─Ö, kt├│ra opodatkowuje nieruchomo┼Ťci opuszczone od przynajmniej dw├│ch lat. Dodatkowe op┼éaty nie uderzaj─ů w osoby prywatne, tylko banki i agencje nieruchomo┼Ťci. W┼éa┼Ťciciel mo┼╝e te┼╝ liczy─ç na obni┼╝k─Ö podatku, je┼Ťli przeznaczy nieruchomo┼Ť─ç na mieszkalnictwo spo┼éeczne. Narz─Ödziem w┼éadz miejskich s─ů tak┼╝e kary nak┼éadane na banki, kt├│re po przej─Öciu mieszka┼ä za d┼éugi utrzymuj─ů je jako pustostany. W 2016 roku rada miejska Barcelony na┼éo┼╝y┼éa na trzy hiszpa┼äskie banki (mi─Ödzy innymi Santander) kary o ┼é─ůcznej wysoko┼Ťci ponad miliona euro za trzymanie czterech pustych mieszka┼ä przez ponad dwa lata.

W Polsce dyskusj─Ö o zagospodarowaniu pustostan├│w ko┼äczy kwestia w┼éasno┼Ťci nieruchomo┼Ťci. W┼éadze miast preferuj─ů wykorzystanie lokali i przestrzeni miejskiej w spos├│b, kt├│ry pozwala zarabia─ç pieni─ůdze na wykonywanie zada┼ä stoj─ůcych przed samorz─ůdami. W wielu miastach budynki popadaj─ů w ruin─Ö z powodu przed┼éu┼╝aj─ůcego si─Ö sporu mi─Ödzy wieloma formalnymi w┼éa┼Ťcicielami.

Jednak wed┼éug Joanny Erbel, sto┼éecznej dzia┼éaczki miejskiej i socjolo┼╝ki, problem w┼éasno┼Ťci b─Ödzie w coraz mniejszym stopniu polaryzowa┼é debat─Ö publiczn─ů. M┼éodych pracuj─ůcych, kt├│rzy osi─ůgaj─ů niskie b─ůd┼║ ┼Ťrednie dochody, nie sta─ç na mieszkania ani na zaci─ůgni─Öcie kredytu. M┼éodzi ludzie na og├│┼é nie uto┼╝samiaj─ů si─Ö ju┼╝ z w┼éa┼Ťcicielami nieruchomo┼Ťci.

Polityka mieszkaniowa musi by─ç odpowiedzi─ů na potrzeby og├│┼éu obywateli, nie tylko najbogatszych czy najbiedniejszych. W tej chwili 40 proc. os├│b w Polsce wpada w tak zwan─ů luk─Ö czynszow─ů: s─ů zbyt zamo┼╝ni na przydzia┼é lokalu komunalnego i zbyt biedni na kredyt. Brak oferty dla tak du┼╝ej grupy rodzi niech─Ö─ç wobec lokator├│w mieszka┼ä socjalnych i komunalnych oraz agresj─Ö wzgl─Ödem os├│b, kt├│re zajmuj─ů mieszkaniowe pustostany. Ludzie bezskutecznie aspiruj─ůcy do posiadania lokalu b─Öd─ů czuli niech─Ö─ç wobec tych, kt├│rzy ÔÇô z ich perspektywy ÔÇô otrzymali mieszkania za darmo lub po zani┼╝onych kosztach.

ÔÇô Musimy podchodzi─ç do tej kwestii tak, jak podchodzimy do spraw transfer├│w i us┼éug publicznych. Budownictwo mieszkaniowe tak jak transport publiczny musi by─ç dziedzin─ů gospodarki kszta┼étowan─ů i finansowan─ů z puli wsp├│lnych ┼Ťrodk├│w, pochodz─ůcych z podatk├│w ÔÇô postuluje Joanna Erbel.

Czy partycypacja obywatelska ma sens?

Zdaniem organizacji po┼╝ytku publicznego nale┼╝a┼éoby wymy┼Ťli─ç zupe┼énie nowy system wspierania inicjatyw spo┼éecznych. K┼éopot w tym, ┼╝e samorz─ůdy w ca┼éym kraju zmagaj─ů si─Ö z niedopinaj─ůcymi si─Ö bud┼╝etami. Zarazem rynek sam w sobie nie jest w stanie rozwi─ůza─ç problemu zagospodarowania setek pustostan├│w.

Wydawa┼éoby si─Ö, ┼╝e w polskich realiach prawno-spo┼éecznych zapowied┼║ masowej wyprzeda┼╝y grunt├│w i nieruchomo┼Ťci przez w┼éadze gminy zamyka stronie spo┼éecznej wi─Ökszo┼Ť─ç dr├│g rozwi─ůzania problemu. Jednak prawo jest bardzo plastyczne i ruchy miejskie mog─ů d─ů┼╝y─ç do modyfikacji ┼║le funkcjonuj─ůcych przepis├│w oraz nak┼éania─ç do nowej interpretacji rozwi─ůza┼ä prawnych.

Joanna Erbel wskazuje na rozwi─ůzania wypracowane przez regiony Europy, kt├│re zmagaj─ů si─Ö z konieczno┼Ťci─ů zagospodarowania pustostan├│w pozosta┼éych po ba┼äce spekulacyjnej z 2009 roku. Nie tylko w Katalonii, lecz i we Francji na pustostany prywatne nak┼éada si─Ö specjalne podatki. W kwestii remontu zasobu mieszkaniowego Joanna Erbel stawia na partnerstwo publiczno-prywatne. Cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼ä mog┼éyby remontowa─ç miejskie sp├│┼éki, a odnowione lokale mo┼╝na nast─Öpnie wynaj─ů─ç, zach─Öcaj─ůc najemc├│w stawkami czynszu ni┼╝szymi od komercyjnych.

ÔÇô Miasto mo┼╝e wchodzi─ç we wsp├│┼éprac─Ö z jednostkami prywatnymi podejmuj─ůcymi si─Ö remontu ca┼éej kamienicy w zamian za prawo do nadbudowy. Tym samym w miejsce rudery, kt├│ra niszczeje i czeka na wyburzenie, powstawa┼éaby przestrze┼ä mieszkalna z regulowanym czynszem. Cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼ä by┼éaby sprzedawana po cenach rynkowych. Po┼╝─ůdany dla mieszka┼äc├│w efekt mo┼╝na zatem osi─ůgn─ů─ç bez anga┼╝owania ┼Ťrodk├│w bud┼╝etowych, kt├│re mog┼éyby by─ç zarezerwowane jedynie na wypadek konieczno┼Ťci renowacji pojedynczych mieszka┼ä ÔÇô proponuje dzia┼éaczka.

Socjolo┼╝ka akcentuje te┼╝ prawo cz┼éowieka do mieszkania za rozs─ůdn─ů cen─Ö. UN-Habitat za dost─Öpne finansowo uznaje mieszkanie, kt├│rego koszt poch┼éania nie wi─Öcej ni┼╝ 30 proc. dochodu gospodarstwa domowego. Tymczasem w ┼Ťwietle analiz serwisu Morizon.pl ┼Ťredni koszt wynajmu kawalerki w Gda┼äsku wyni├│s┼é ostatnio 1600 z┼éotych. Z kolei wed┼éug oblicze┼ä LionÔÇÖs Bank w 2015 roku na wynajem mieszkania trzeba by┼éo przeznaczy─ç oko┼éo 40 procent ┼Ťredniej pensji, a w stolicy nawet 47 procent.

Z kolei dla Aleksandry Kulmy ┼Ťwiat┼éem w tunelu by┼éaby gruntowna reforma systemu administrowania miejskimi nieruchomo┼Ťciami, zmierzaj─ůca w stron─Ö utworzenia wydzia┼é├│w biur obs┼éugi mieszka┼äc├│w w ka┼╝dej dzielnicy, wprowadzenia transparentnych zasad przydzielania i odsprzeda┼╝y lokali miejskich oraz zobowi─ůzania urz─Ödnik├│w do regularnych przegl─ůd├│w maj─ůtku miejskiego. Zdaniem radnej potrzebny jest r├│wnie┼╝ stanowczy nadz├│r nad zarz─ůdami wsp├│lnot mieszkaniowych. Partycypacja spo┼éeczna w rozwi─ůzywaniu problem├│w z zarz─ůdzaniem przestrzeni─ů miejsk─ů mo┼╝e by─ç dopiero nast─Öpnym krokiem.

ÔÇô W Polsce mieszka┼äcy miast nie widz─ů ju┼╝ sensu wywierania nacisku. Wiele b┼é─Öd├│w pope┼énia si─Ö z rozmys┼éem przez lata, powielaj─ůc schematy szkodliwych dzia┼éa┼ä. Przekazywanie czy┼Ťcicielom kamienic zamieszka┼éych dom├│w, kt├│re nast─Öpnie szybko zmienia┼éy si─Ö w opuszczone ruiny, to w oczach wielu gda┼äszczan dzia┼éania podwa┼╝aj─ůce wiar─Ö w sens kierowania si─Ö dobrem wsp├│lnym. Przywr├│─çmy im t─Ö wiar─Ö ÔÇô apeluje Aleksandra Kulma.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś