Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Przy stole z Kr贸lem Fake-News贸w

W ciep艂y lipcowy wiecz贸r redaktorzy Kontaktu postanowili p贸j艣膰 na wagary od protest贸w w sprawie S膮du Najwy偶szego.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


H.F.: Godzina 19:50. Po dwukrotnym bezowocnym okr膮偶eniu Placu Zbawiciela decydujemy si臋 zaj膮膰 dogodn膮 pozycj臋 obserwacyjn膮 pod bankiem, na rogu Marsza艂kowskiej. Po chwili orientujemy si臋, 偶e kilka metr贸w dalej, ty艂em do nas stoi postawny m臋偶czyzna i r贸wnie偶 bacznie obserwuje plac. Ubrany w jeansy i b艂臋kitn膮 koszul臋, pewny siebie stoi w 鈥瀉meryka艅skiej鈥 pozycji, z szeroko rozstawionymi nogami i lew膮 r臋k膮 wspart膮 na biodrze. Twarz przykrywaj膮 mu eleganckie okulary marki Ray-Ban. 鈥濼o on!鈥.
Godzina 19:55. Ju偶 drugi raz mija nas m艂ody, nieco rozkojarzony ch艂opak w okularach o grubych szk艂ach. 鈥濸ewnie te偶 go szuka鈥︹.
Godzina 20:01. Podchodzimy do m臋偶czyzny o teksa艅skim stylu bycia: 鈥濫xcuse me, are you Jack?鈥. 鈥濶ie. Ale te偶 na niego czekam鈥 鈥 odpowiada lakonicznie, po czym oddala si臋 Mokotowsk膮. Dziwne. 鈥濵o偶e to ca艂e spotkanie, to jednak fake news…?鈥.
Godzina 20:05. Po raz trzeci mija nas m艂ody ch艂opak, zaczepiamy go i pytamy, czy te偶 szuka Jacka. Strza艂 w dziesi膮tk臋. Kacper przyjecha艂 z Krakowa specjalnie na to spotkanie. Jest na pierwszym roku informatyki, o wizycie Jacka dowiedzia艂 si臋 z Twittera. 鈥濶iez艂y dob贸r miejsca! Szkoda, 偶e nie ma t臋czy, haha!鈥.
Godzina 20:07 Do艂膮cza do nas Stra偶nik Teksasu, przedstawia si臋. Z rozmowy da si臋 wywnioskowa膰, 偶e jest odnosz膮cym sukcesy biznesmenem. G艂osowa艂 na Ruch Narodowy, bardzo szanuje Kukiza. Rozmawiamy o protestach w obronie s膮d贸w. Nie padaj膮 偶adne mocne stwierdzenia, jednak czuj臋 si臋 nieswojo. Ca艂y czas patrz臋 na Kub臋, kt贸ry sprowadza rozmow臋 na bezpieczniejsze tory, zostawiam mu ci臋偶ar rozmowy, w razie bezpo艣redniego pytania lub szczeg贸lnie ra偶膮cego stwierdzenia gotowa jasno zaznaczy膰 moj膮 opini臋. Na szcz臋艣cie okazuje si臋, 偶e temat nieszcz臋snej opozycji Platforma鈥揚iS jest nie tylko nie艣miertelny, ale r贸wnie偶 uniwersalny i 艂膮cz膮cy. Rado艣nie sobie przytakujemy i chichoczemy, wspominaj膮c wpadki polityk贸w obydwu partii.
Godzina 20:20 Kuba pisze do Jacka na Twitterze. Jack obiecuje, 偶e b臋dzie za 20 minut. 鈥濸oczekamy w Cafe Karma鈥. Niestety biznesmen nie ma tyle czasu, wi臋c opuszcza nas, 偶ycz膮c mi艂ego wieczoru.
Godzina 20:50 Po ponad dwudziestu minutach czekania w ogr贸dku Karmy, s艂yszymy radosny gwar. Pr臋偶nym krokiem podchodzi do nas weso艂y m臋偶czyzna w czerwonym polo. U艣miecha si臋 ciep艂o, przedstawia i entuzjastycznie dzi臋kuje nam za przybycie. Towarzyszy mu drobna blondynka o u艣miechu Julii Roberts, ubrana w b艂臋kitn膮 surfersk膮 sukienk臋 i japonki, jakby w艂a艣nie wraca艂a z Miami Beach. To Tanya, 偶ona Jacka. Ogromnie si臋 cieszy, 偶e tu jest, nie mo偶e si臋 doczeka膰, a偶 nas lepiej pozna! Jej energia jest zara藕liwa, czuj臋, 偶e na moich ustach r贸wnie偶 zago艣ci艂 radosny u艣miech. Za Tany膮 i Jackiem czeka jeszcze kilka os贸b, r贸wnie偶 si臋 przedstawiaj膮. Wszyscy maj膮 na g艂owach bia艂e lub czerwone czapeczki z daszkiem ozdobione napisem 鈥濵ake America Great Again鈥. Okazuje si臋, 偶e spotykamy si臋 pod Charlotte, tam czeka reszta go艣ci. Dopijamy piwa i ruszamy.
Jack Posobiec jest ameryka艅skim alt-rightowym aktywist膮 polskiego pochodzenia. Zas艂yn膮艂 z kontrowersyjnych wpis贸w na Twitterze, teorii spiskowych i dzia艂alno艣ci w organizacji Citizens for Trump. Razem z rodzin膮 przyjecha艂 do Polski na pocz膮tku lipca (w tym samym momencie, co Donald Trump). W mediach spo艂eczno艣ciowych kilka tygodni temu pojawi艂o si臋 enigmatyczne og艂oszenie o spotkaniu: 鈥濵AGA meet-up Warsaw鈥. 21 lipca, godzina 20, Plac Zbawiciela. I tyle. S膮dz膮c po zainteresowaniu na Facebooku, MAGA [Make America Great Again] nie ma za wiele wsp贸lnego z MEGA 鈥 12 os贸b by艂o 鈥瀦ainteresowanych鈥, 5 鈥瀢e藕mie udzia艂鈥.
Pod Charlotte czeka艂o na nas jedena艣cie os贸b: siedem z nich przysz艂o specjalnie na spotkanie (dwoje przyjecha艂o z 艁odzi, dwoje z Poznania), w tym dzia艂acz Ruchu Narodowego i rodzina Jacka: rodzice, 偶ona i szwagierka. Najpierw przywita艂a nas mama. Mia艂a d艂ugie rozpuszczone w艂osy, ubrana by艂a w si臋gaj膮ca ziemi hippisowsk膮 sukienk臋 w etniczne wzory. Wszystkich nas wy艣ciska艂a i klasycznie po ameryka艅sku wyrazi艂a ogromn膮 rado艣膰, 偶e si臋 spotykamy. Kiedy rozmawiali艣my ze szwagierk膮 Jacka 鈥 Bia艂orusink膮, kt贸ra, jak si臋 okaza艂o, sp臋dziwszy kilka lat temu miesi膮c w Polsce, m贸wi po polsku znakomicie, przedstawiciel RN zaordynowa艂 wymarsz do wybranej przez siebie restauracji. Okaza艂o si臋, 偶e idziemy do Ch艂opskiego Jad艂a.
Czeka艂y na nas zarezerwowane dwa sto艂y. Jack, jego mama, Tanya z siostr膮 i cz臋艣膰 polskiej ekipy usiedli przy pierwszym z nich. My razem z reszt膮 go艣ci poszli艣my do drugiego sto艂u, zam贸wili艣my po piwie, a nasz przewodnik poprosi艂 o zestaw 鈥瀟raditional polish food鈥 na ka偶dy st贸艂. Usiad艂 z nami ojciec Jacka 鈥 Papa Jack. Rozmow臋 rozpocz膮艂 jeden z Polak贸w, wyra偶aj膮c si臋 z podziwem o asortymencie sieci贸wki Walmart, kt贸ra jest najwi臋kszym w Stanach dystrybutorem broni. Wszyscy przytakn臋li mu skwapliwie z 偶alem, 偶e Polsce jeszcze daleko do takich rozwi膮za艅. Nast臋pnie rozmowa zesz艂a na to, gdzie najlepiej trzyma膰 pistolet, jak si臋 zachowa膰 przy kontroli policji (鈥瀝臋ce na kierownic臋, od razu m贸wisz, gdzie masz bro艅鈥) i gdzie kto uczy艂 si臋 strzela膰. W roli eksperta wyst臋powa艂 rzecz jasna Papa Jack. Przez moment mia艂am poczucie absurdu ca艂ej rozmowy (Dlaczego to okropne pozwolenie na bro艅 traktuj膮 jako rzecz oczywist膮? Czemu nie ma na ten temat 偶adnej dyskusji? Sk膮d wiedz膮, 偶e si臋 ze sob膮 zgadzaj膮?), po chwili zda艂am sobie jednak spraw臋, 偶e sama robi臋 dok艂adnie to samo. Na 鈥瀗aszych鈥 spotkaniach te偶 nikt nie spyta, czy Marsz 11 Listopada jest dobr膮 inicjatyw膮 (bo wiadomo, 偶e nie jest), czy nale偶y przyjmowa膰 uchod藕c贸w (oczywi艣cie nale偶y) ani czy szalej膮cy kapitalizm jest pozytywnym zjawiskiem (rzecz jasna nie jest). Mo偶e to zreszt膮 i dobrze, 偶e o tym nie dyskutujemy.
Reszt臋 wieczoru sp臋dzi艂am, rozmawiaj膮c z Pap膮 Jackiem. Na pocz膮tku spyta艂, czy jako kobieta czuj臋 si臋 w Polsce bezpiecznie. Zaskoczy艂 mnie tym pytaniem, kt贸rego 藕r贸d艂em okaza艂 si臋 fakt, 偶e Papa widzia艂 na murach wiele graffiti, kt贸re wed艂ug niego wskazuj膮 na wzmo偶on膮 aktywno艣膰 gang贸w ulicznych w Warszawie. Zdementowa艂am te plotki, zastrzegaj膮c, 偶e faktycznie nocne autobusy nie s膮 najprzyjemniejszym miejscem, po czym Papa przekaza艂 podstawowe triki samoobrony (kciuki w oczy, kopniak w krocze). By膰 mo偶e wyczuwaj膮c moj膮 rezerw臋 wobec broni, wyt艂umaczy艂 mi, jak by j膮 wykorzysta艂, gdyby zobaczy艂, 偶e kto艣 mi robi krzywd臋. Nie wyczu艂am w tej deklaracji maczystowskiej rycersko艣ci, a po prostu przyk艂ad, maj膮cy mi unaoczni膰, 偶e bro艅 mo偶e skutecznie chroni膰 s艂abszych przed silniejszymi. Zeszli艣my na polityk臋. Dlaczego Trump? Czy jego posuni臋cia wobec imigrant贸w nie wydaj膮 ci si臋 brutalne? Papa Jack wyja艣ni艂 mi swoj膮 filozofi臋. 鈥濶iekt贸rzy my艣l膮, 偶e szukamy wrog贸w, 偶e potrzebujemy kogo艣 do nienawidzenia. To nieprawda. Ja szukam przyjaci贸艂. Mam przyjaci贸艂 Czarnych, 呕yd贸w, chrze艣cijan. Ale jak kto艣 nie chce by膰 moim przyjacielem, jest wobec mnie wrogi w moim w艂asnym domu, to co mam zrobi膰?鈥. Papa Jack i jego znajomi wielokrotnie spotykali si臋 z aktami agresji z powodu koszulek i czapek, kt贸re nosz膮 (鈥濩itizens for Trump鈥, 鈥濵ake America Great Again鈥): 鈥濪on鈥檛 hate me for the shirt I wear! Dlaczego mnie nienawidz膮?鈥 鈥 spyta艂 retorycznie. 鈥濼rump jako pierwszy odwa偶y艂 si臋 powiedzie膰 na g艂os to, czego przez lata nie wolno by艂o m贸wi膰. Powiedzia艂, 偶e Amerykanie powinni by膰 w Ameryce najwa偶niejsi, 偶e nale偶y ograniczy膰 wydatki na imigrant贸w, 偶e poprawno艣膰 polityczna ogranicza domaganie si臋 przynale偶nych nam praw鈥. Papa Jack m贸wi艂 j臋zykiem wykluczenia i pomini臋cia, j臋zykiem uciskanej mniejszo艣ci. Nie przekona艂 mnie, ale uwierzy艂am mu. Jak to mo偶liwe, 偶e zdrowy, dobrze sytuowany bia艂y m臋偶czyzna czuje si臋 w Stanach Zjednoczonych wykluczony?
Spyta艂am mojego rozm贸wc臋, co by zrobi艂, gdyby do jego drzwi zapuka艂a uciekaj膮ca przed wojnami narkotykowymi w Juarez Meksykanka z dzieckiem. Odpowiedzia艂, 偶e nakarmi艂by j膮, ale nie da艂by pieni臋dzy. Pokaza艂by, gdzie jest najbli偶szy ko艣ci贸艂 lub o艣rodek pomocy spo艂ecznej.
Gdy si臋 偶egnali艣my, Papa Jack zapewni艂: 鈥濲e艣li kiedykolwiek b臋dziecie w Pensylwanii, my home is your home! Nakarmi臋 was, oprowadz臋, poka偶臋 okolic臋!鈥. A ja pomy艣la艂am sobie, 偶e w艂a艣ciwie dlaczego nie?
***
J.S.: O ubieg艂orocznej ameryka艅skiej kampanii wyborczej zosta艂o napisane ju偶 wszystko. Najciekawszym kontekstem powracaj膮cym przy wykorzystaniu nowoczesnych narz臋dzi i sensacjach pokroju dzia艂ania firm typu聽Cambridge Analitica聽jest wzmagane przez technologie zaw臋偶anie jednolitej sfery dost臋pnej dla opinii publicznej i prywatyzowanie komunikat贸w kierowanych do odbiorc贸w. Ci sami kandydaci m贸wi膮 zupe艂nie co innego do introwertycznych nastolatk贸w z bogatych dom贸w i ekstrawertycznych matek z tr贸jk膮 dzieci. Budowanie wi臋zi mi臋dzy politykami a obywatelami przez ekrany komputer贸w utrudnia obywatelsk膮 kontrol臋 nad prawdziwo艣ci膮 informacji, dotrzymywaniem obietnic, jednolito艣ci膮 program贸w. Tym wi臋ksz膮 niewiadom膮 by艂o spotkanie twarz膮 w twarz z lud藕mi stoj膮cymi za ruchem Citizens for America, skupiaj膮cym jak w soczewce zaburzone granice mi臋dzy prawd膮 a nieprawd膮 w komunikacji politycznej drugiej dekady XXI wieku.
Jack Posobiec tego samego wieczora, w kt贸rym zorganizowa艂 spotkanie, goni z kom贸rk膮 dw贸ch nastoletnich ch艂opak贸w ulic膮 Nowowiejsk膮 w Warszawie. Krzyczy 鈥濷ni zostali przys艂ani przez Sorosa, aby zniszczy膰 moje spotkanie z lud藕mi popieraj膮cymi Trumpa. Brat tego ch艂opaka pracuje dla Unii Europejskiej. He just confirmed: his brother is an EU journalist and he was sent here to ruin our thing鈥. Nie wiemy, w jaki spos贸b ch艂opcy zostali wmiksowani w t臋 sytuacj臋 鈥 jak wynika z ich w膮t艂ych t艂umacze艅, widz膮c rozkrzyczanego ameryka艅skiego youtubera, pokazali do kamery znak VapeNation znany ze skeczy przygotowywanych przez Ethana Kleina. Film o tytule 鈥EU Goons Crash MAGA Meetup WarsawJack podaje na Twitterze do 180 tysi臋cy os贸b 艣ledz膮cych jego profil. Zbiera ponad 30 tysi臋cy wy艣wietle艅, 767 polubie艅 i 674 poda艅 dalej.
Jack Posobiec w pokr臋tnym echu komentarzy o zwo偶eniu autobusami widowni na wizyt臋 Donalda Trumpa w Warszawie pisze, 偶e na jego #MAGA Meet-Up przyjdzie tyle os贸b, 偶e media b臋d膮 pisa艂y, jakoby zostali przetransportowani z ca艂ej Polski. Przed wej艣ciem live na Periscope i wrzuceniem zdj臋cia ze swoimi fanami specjalnie zawraca pod Plan B, 偶eby zdj臋cie tuzina uczestnik贸w spotkania umie艣ci膰 na tle kilkukrotnie wi臋kszego grona sta艂ych bywalc贸w Placu Zbawiciela 鈥 w domy艣le uczestnik贸w jego spotkania. Gaw臋dzi z gronem poplecznik贸w o tym, jak to SJWs [social justice warriors] postawili dla hecy t臋cz臋 naprzeciw ko艣cio艂a po to, 偶eby samemu j膮 spali膰 i kaza膰 p艂aci膰 podatnikom za jej odrestaurowanie. 1980 polubie艅, 647 poda艅 dalej.
Jack Posobiec niezbyt kreatywnie zap臋tla narracj臋 鈥 tym razem twierdzi, 偶e uczestnicy protest贸w w sprawie S膮du Najwy偶szego s膮 rozwo偶eni autobusami po ca艂ej Polsce. Bardziej trze藕wi obserwuj膮cy zauwa偶aj膮, 偶e pieni膮dze Sorosa mimo przypisywanych im szerokich zas艂ug nie przyczyni艂y si臋 jeszcze do wynalezienia multilokacji. 1484 polubienia, 1009 poda艅 dalej.
Do Posobca na ulicy podbiega mieszkaj膮cy w Polsce cz艂owiek z brytyjskim akcentem doskonale zorientowany w polskiej polityce. Dramatycznym g艂osem donosi: 鈥濷n ju偶 tu dzia艂a鈥. Oczywi艣cie ma na my艣li Sorosa i po pro艣bie o wy艂膮czenie kamery podkre艣la, 偶e Gazeta Wyborcza i KOD s膮 kukie艂kami w r臋kach wp艂ywowego bankiera. Posobiec nie wy艂膮cza kamery i kontynuuje rozmow臋 przez kilkana艣cie minut. Wideo dost臋pne jest na nieoficjalnym kanale Jacka na YouTube i w tym miejscu obejrza艂o je dotychczas jedynie oko艂o tysi膮ca os贸b. Ani na oficjalny, ani na nieoficjalny kana艂 nie za艂apa艂a si臋 rozmowa z prof. Rzepli艅skim, kt贸ry spotkany przez nasz膮 paczk臋 na ulicy zosta艂 szybko przedstawiony ameryka艅skiemu blogerowi, a ten, napr臋dce wtajemniczony w temat, pr贸bowa艂 maglowa膰 by艂ego prezesa TK przez blisko dziesi臋膰 minut.
Jack Posobiec to 艣rednia p艂otka w 艣wiecie ameryka艅skiego prawicowego Twittera pod k膮tem liczby u偶ytkownik贸w 鈥 w艣r贸d u偶ytkownik贸w nap臋dzaj膮cych alt-rightowy noise machine znajduj膮 si臋 i tacy, kt贸rzy maj膮 dwa razy tylu 艣ledz膮cych profil. Wymieniaj膮 si臋 informacjami, umawiaj膮 hashtagi, projektuj膮 memy na prywatnych kana艂ach i w wiadomo艣ciach, p贸艂publicznej sferze, kt贸ra przy艂o偶y艂a r臋k臋 do zwyci臋stwa Donalda Trumpa w zesz艂orocznych wyborach prezydenckich. Mamy tendencj臋 do ignorowania tych profili 鈥 sami zainteresowani przyznaj膮, 偶e nieustannie nazywani s膮 鈥瀝osyjskimi botami鈥. Za anonimowymi kontami stoj膮 te偶 prawdziwi ludzie 鈥 na przyk艂ad tacy, kt贸rzy zjawili si臋 na p贸藕nolipcowym spotkaniu na Placu Zbawiciela.
Jednocze艣nie warto艣膰 Posobca w chmarze twitterowych trolli bierze si臋 z bycia twarz膮, ko艂em nap臋dowym, liderem kampanii Citizens for Trump wykreowanej przez legend臋 republika艅skiej propagandy politycznej Rogera Stone鈥檃 (o kt贸rym polecam obejrze膰 doskona艂y dokument produkcji Netflixa). Kampanii wzorcowej w markowaniu swojego istnienia, a dzi臋ki temu o niebagatelnym wp艂ywie na rzeczywisto艣膰 鈥 rzekomy ruch obywatelski s艂u偶膮cy za biuro prasowe komunikat贸w, kt贸rych Bia艂y Dom Trumpa nie mo偶e powiedzie膰 oficjalnie, wi臋c przekazuje je za pomoc膮 swojej mediowej 艣wity (znamy ten mechanizm doskonale z lektury tygodnika Sieci Prawdy w Polsce) jako pretekst do generowania setek komentarzy bez trzymanki, zupe艂nie ju偶 oderwanych od wydarzenia, kt贸re mia艂o miejsce w rzeczywisto艣ci. Te kwestie nie pozostaj膮 jedynie w twitterowej ba艅ce 鈥 interpretacje Posobca s膮 cytowane jako fakty przez nowomediowe portale i tradycyjne media (w Polsce r贸wnie偶 鈥 nad Wis艂膮 Jack jest znany g艂贸wnie jako rozm贸wca rozentuzjazmowanego Micha艂a Rachonia w TVP Info).
Jack rzadko reprodukuje, raczej nap臋dza nowe zjawiska. To on by艂 jednym z pierwszych, kt贸rzy donie艣li o tym, 偶e Hillary Clinton jest cz艂onkini膮 gangu handluj膮cego lud藕mi w piwnicy pizzerii w trakcie zesz艂orocznej kampanii wyborczej. Totalna bzdura? Doprowadzi艂a do oddanych strza艂贸w na miejscu i 46 procet wyborc贸w Trumpa wierz膮cych w te informacje. Jak podaje Digital Forensic Research Lab, Jack Posobiec jako pierwszy u偶y艂 hashatgu #MacronLeaks w odniesieniu do cyberataku na sztab aktualnego prezydenta Francji. Ta sama organizacja w trakcie pobytu Posobca w Polsce ujawni艂a raport pokazuj膮cy legendarne ju偶 astroturfowanie hashtagu #astroturfing ze znacznym udzia艂em wypoczywaj膮cego w Polsce ameryka艅skiego propagandzisty.
Urocza kolacja przy golonce, w kt贸rej poprzeczka poziomu niepoprawno艣ci politycznej jest zawieszona ni偶ej ni偶 na przeci臋tnej rodzinnej imprezie, nie przystaje do zmian, jakie nios膮 w globalnej polityce takie postaci jak polsko-ameryka艅ski zaklinacz bot贸w. 艁atwo zapomnie膰, 偶e to zmartwieni stanem otaczaj膮cego ich 艣wiata, wykluczeni, zdezorietowani wsp贸艂czesno艣ci膮 wyborcy mieleni s膮 przez machin臋 Posobca w spos贸b, dzi臋ki kt贸remu ko艅cz膮 ze zbiorowo przyprawionymi g臋bami radykalnych szowinist贸w, rasist贸w, homofob贸w. Podobni jemu przedstawiaj膮 ich jako si艂臋 popieraj膮c膮 bezpardonowe atakowanie struktur Unii Europejskiej, spo艂ecze艅stwa obywatelskiego, progresywnych warto艣ci. Po kolacji przy Wary艅skiego mam w膮tpliwo艣膰, czy faktycznie tak jest. Nie mam za to w膮tpliwo艣ci, 偶e 偶adne wydarzenie na drodze Jacka Posobca nie przeszkodzi mu w prezentowaniu 艣wiatu jego wystudiowanej i starannie planowanej narracji o dumie z bycia S艂owianinem, zgnili藕nie Zachodu, pieni膮dzach Sorosa i UE.
***
Podzi臋kowania za pomoc w pracy nad tekstem dla Macieja Babkina.
***
O ruchu alt-right w tek艣cie聽鈥濼rolle zza oceanu i nacjonalistyczna rewolucja z piwnicy鈥 pisa艂a tak偶e Maria Ro艣ciszewska.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij