magazyn lewicy katolickiej

Przestrze艅, kt贸ra dzieli

Polska szko艂a mog艂aby by膰 鈥瀙rzestrzeni膮 艂膮cz膮c膮鈥 nie tylko jako ten czy inny budynek, lecz tak偶e jako ca艂y system edukacji.

kontakt
Je艣li mam nadziej臋 na zmian臋 spo艂eczn膮, kt贸ra doprowadzi艂aby do stworzenia bardziej聽 inkluzywnego spo艂ecze艅stwa, to pok艂adam j膮 w dw贸ch instytucjach. Pierwsz膮 z nich jest Ko艣ci贸艂, o kt贸rego niewykorzystanym potencjale wi臋ziotw贸rczym pisali艣my nieraz na 艂amach 鈥濵agazynu Kontakt鈥. Drug膮 tak膮 instytucj膮 jest szko艂a. Zar贸wno polski Ko艣ci贸艂, jak i polska szko艂a mog艂yby by膰 鈥瀙rzestrzeniami 艂膮cz膮cymi鈥, o kt贸rych w swojej adhortacji wspomina papie偶 Franciszek. Niestety, dzisiaj 偶adne z nich tak膮 przestrzeni膮 nie jest.
***
Szko艂a mog艂aby by膰 鈥瀙rzestrzeni膮 艂膮cz膮c膮鈥 w znaczeniu ca艂kiem dos艂ownym, to znaczy jako przestrze艅 fizyczna, kt贸ra sprzyja艂aby budowaniu opartych na wzajemnym uznaniu relacji mi臋dzy jej pracownikami, uczniami oraz ich rodzicami, a by膰 mo偶e tak偶e cz艂onkami lokalnych spo艂eczno艣ci. Ten w膮tek jest zasadniczo nieobecny w artykule napisanym przez Ann臋 Cieplak i Przemys艂awa Sadur臋. W ko艅cu program szko艂y to nie tylko program nauczania (o kt贸rym zaraz), lecz tak偶e program wychowawczy, a program wychowawczy to nie tylko program jawny (o kt贸rym zaraz), lecz tak偶e program ukryty. Ukryty nie tyle nawet przed uczniami i uczennicami, ile przed samymi pracownikami i pracowniczkami szko艂y, kt贸ra 鈥 na przyk艂ad poprzez to, jak kszta艂tuj膮 si臋 w niej relacje w艂adzy (dyrektor 鈥 nauczyciel, nauczyciel 鈥 ucze艅, dyrektor/nauczyciel 鈥 pracownik administracyjny), lub poprzez to, jak zorganizowana jest jej przestrze艅 (sala lekcyjna, pok贸j nauczycielski, korytarz) 鈥 wychowuje m艂odych ludzi w spos贸b bardzo skuteczny, cho膰 niekoniecznie zamierzony. Trudno, 偶eby panoptyczna przestrze艅 tradycyjnej szko艂y by艂a 鈥瀙rzestrzeni膮 艂膮cz膮c膮鈥, skoro wprowadza ona wszystkich aktor贸w sytuacji edukacyjnej w zhierarchizowane i antagonistyczne relacje.
Inna sprawa, 偶e jawny program wychowawczy szko艂y pomy艣lany jest zazwyczaj w taki spos贸b, 偶eby wspiera膰 proces reprodukowania wiedzy, kt贸ry Cieplak i Sadura trafnie identyfikuj膮 jako wcielenie 鈥瀊ankowej koncepcji edukacji鈥. W praktyce oznacza to, 偶e program wychowawczy s艂u偶y przede wszystkim do tego, 偶eby u艂atwi膰 realizacj臋 programu nauczania. W艂a艣nie dlatego szko艂a premiuje uczni贸w pos艂usznych, kt贸rych stosunkowo 艂atwo daje si臋 motywowa膰 zewn臋trznie 鈥 na przyk艂ad za pomoc膮 tak zwanej 鈥瀘ceny zachowania鈥. Jej wychowawcza warto艣膰, podobnie zreszt膮 jak warto艣膰 ca艂ego 鈥瀊od藕cuj膮cego鈥 systemu kar i nagr贸d, kt贸rego ocena zachowania jest cz臋艣ci膮, wydaje mi si臋 czym艣 bardzo w膮tpliwym. Jeden tylko przyk艂ad. Traktowanie pracy na rzecz spo艂eczno艣ci jako kary za pope艂nione przewinienie lub jako warunku otrzymania dodatkowych punkt贸w w procesie rekrutacji prowadzi ostatecznie do utwierdzenia uczni贸w i uczennic w przekonaniu, 偶e 鈥瀗ie ma nic za darmo鈥.
Wspomniany przez autor贸w Krytyki Politycznej pedagog (i teolog!) Paulo Freire przeciwstawia艂 鈥瀊ankowej koncepcji edukacji鈥 edukacj臋 opart膮 na stawianiu problem贸w, kt贸ra 鈥 jak si臋 wydaje 鈥 by艂a projektem znacznie bardziej rewolucyjnym ni偶 postulowana przez Cieplak i Sadur臋 szko艂a b臋d膮ca 鈥瀕aboratorium pozwalaj膮cym pozna膰 艣wiat metod膮 eksperymentu鈥. Popieram jednak bez zastrze偶e艅 ten mniej radykalny projekt, zwracaj膮c uwag臋 na inny jeszcze mankament tradycyjnej dydaktyki. Poszczeg贸lne programy nauczania stanowi膮 w niej odr臋bne ca艂o艣ci, kt贸re s膮 ze sob膮 skoordynowane w bardzo ograniczonym stopniu. Poszczeg贸lne tematy bywaj膮 omawiane z r贸偶nych perspektyw nawet na kilku r贸偶nych przedmiotach, ale dzieje si臋 to w innym czasie i niezale偶nie od wiedzy uzyskanej w ramach innych kurs贸w. W efekcie uczniowie nie nabywaj膮 umiej臋tno艣ci syntetyzowania wiedzy ani holistycznego rozumienia proces贸w przyrodniczych czy zjawisk kultury. Je艣li wi臋c rzeczywi艣cie 鈥瀋hcemy szko艂y 偶ycia, a nie prze偶ycia鈥, to powinni艣my wzi膮膰 na celownik sztucznie pofragmentowane i s艂abo zsynchronizowane ze sob膮 programy nauczania.
***
Polska szko艂a mog艂aby by膰 鈥瀙rzestrzeni膮 艂膮cz膮c膮鈥 nie tylko jako ten czy inny budynek, lecz tak偶e jako ca艂y system edukacji. Tymczasem z roku na rok przestaje by膰 ona miejscem, w kt贸rym mog膮 si臋 spotka膰 dzieci pochodz膮ce z rodzin o r贸偶nym kapitale ekonomicznym (鈥瀊ogactwo鈥), spo艂ecznym (鈥瀙resti偶鈥) i kulturowym (鈥瀢ykszta艂cenie鈥). M贸g艂bym powt贸rzy膰 za Ann膮 Cieplak i Przemys艂awem Sadur膮, 偶e 鈥瀙a艅stwo powinno zapobiega膰 segregacji szkolnej鈥, poniewa偶 utrzymanie sp贸jno艣ci spo艂ecznej le偶y po prostu w jego interesie. Zalecane przez autor贸w Krytyki Politycznej podnoszenie jako艣ci edukacji publicznej z my艣l膮 o aspiracjach klasy 艣redniej jest jednym z narz臋dzi, po kt贸re niew膮tpliwie warto si臋ga膰.
Innym takim narz臋dziem mog艂oby by膰 stopniowe odwr贸cenie procesu urynkowienia edukacji, kt贸ry pos艂uguje si臋 mechanizmami konkurencji, selekcji i segregacji w celu w艂asnego samopodtrzymania. Pozycjonowanie uczni贸w i szk贸艂 na podstawie wynik贸w osi膮ganych w zestandaryzowanych testach prowadzi do sytuacji, w kt贸rej 鈥瀌obrzy鈥 uczniowie aplikuj膮 do 鈥瀌obrych鈥 szk贸艂, te za艣 w efekcie nie musz膮 koncentrowa膰 si臋 na zwi臋kszaniu warto艣ci dodanej swojej pracy. Osi膮gni臋cie dobrego wyniku na wej艣ciu jest dla nich gwarancj膮 osi膮gni臋cia dobrego wyniku na wyj艣ciu. W ten spos贸b ko艂o si臋 zamyka. Osobi艣cie oczekiwa艂bym jednak od systemu edukacji, 偶e b臋dzie otwiera艂 przed uczniami i uczennicami realn膮 mo偶liwo艣膰 awansu, a nie tylko s艂u偶y艂 reprodukowaniu ich statusu. Rejonizacja, o kt贸rej pisz膮 Cieplak i Sadura, jest rozwi膮zaniem sensownym, lecz cokolwiek sp贸藕nionym, poniewa偶 od kilkunastu lat post臋puje proces rozwarstwienia przestrzeni polskich miast.
Innym aspektem tego samego zjawiska jest niekontrolowany rozrost rynku korepetycji, za pomoc膮 kt贸rych rodzice staraj膮 si臋 zapewni膰 swoim dzieciom uprzywilejowany start w edukacyjnym wy艣cigu. W efekcie prywatni korepetytorzy zaczynaj膮 wyr臋cza膰 publiczn膮 szko艂臋 w pe艂nieniu jej obowi膮zk贸w kszta艂ceniowych, co dotyczy oczywi艣cie tylko tych dzieci, kt贸rych rodzice dysponuj膮 艣rodkami pozwalaj膮cymi na pokrycie koszt贸w uczestniczenia w takim 鈥瀉lternatywnym systemie edukacji鈥. Je艣li nie wynosisz wiedzy i kompetencji z domu (kapita艂 kulturowy) i je艣li nie sta膰 si臋 na kupienie ich na rynku (kapita艂 ekonomiczny), twoje szanse w konkurencji z bardziej doinwestowanymi r贸wie艣nikami malej膮. Pa艅stwo powinno zapobiega膰 takim tendencjom, bior膮c pod uwag臋 na przyk艂ad zobowi膮zanie szk贸艂 do udzielania uczniom bezp艂atnych korepetycji lub cz臋艣ciowe uregulowanie rynku korepetycji p艂atnych.
Niekt贸rzy, jak na przyk艂ad Adam Leszczy艅ski w artykule opublikowanym kilka lat temu na 艂amach 鈥濭azety Wyborczej鈥, postuluj膮 wr臋cz likwidacj臋 szk贸艂 spo艂ecznych, kt贸re w ci膮gu ostatnich kilkunastu lat sta艂y si臋 furtkami pozwalaj膮cymi zamo偶niejszej klasie 艣redniej na 鈥瀘mijanie鈥 publicznego systemu edukacji. 鈥濲e偶eli klasa 艣rednia ucieka z publicznych szk贸艂, to zostaj膮 w nich ubodzy i staj膮 si臋 one us艂ug膮 dla ubogich. A 艣wiadczenia dla ubogich zawsze by艂y ubogie i n臋dzne鈥 鈥 dopowiada Przemys艂aw Sadura w wywiadzie udzielonym kilka dni temu portalowi Gazeta.pl. O ile zgadzam si臋 z Leszczy艅skim co do diagnozy, o tyle mam du偶e w膮tpliwo艣ci co do proponowanej przez niego recepty. Zamiast zamyka膰 szko艂y spo艂eczne, nale偶a艂oby raczej przypomnie膰 sobie o za艂o偶eniach, kt贸re towarzyszy艂y ich otwieraniu w latach 90. Szko艂y spo艂eczne, kt贸re dzisiaj robi膮 mniej wi臋cej to samo co 鈥瀌obre鈥 szko艂y pa艅stwowe 鈥 tyle 偶e w innej atmosferze i za spore pieni膮dze 鈥 pierwotnie mia艂y by膰 miejscami przeprowadzania eksperyment贸w edukacyjnych. Wydaje mi si臋, 偶e by艂 to uczciwy uk艂ad. Taka szko艂a otrzymywa艂aby subwencj臋 o艣wiatow膮, ale w zamian zobowi膮zywa艂aby si臋 do testowania nowych rozwi膮za艅 na potrzeby ca艂ego systemu edukacji. Przy okazji doprowadzi艂oby to do jej 鈥瀙rzewietrzenia鈥, bo przedstawiciele zamo偶nej klasy 艣redniej dwa razy by si臋 zastanowili, zanim pos艂aliby swoje dzieci do takiej eksperymentalnej plac贸wki.
 
Artyku艂 powsta艂 w聽ramach projektu聽鈥濻pi臋cie鈥 . Projekt finansowany jest przez Fundusz Obywatelski.
spiecie_v1a

fundusz

Po co robimy 鈥濻pi臋cie鈥?

Chcemy szko艂y 偶ycia, a nie prze偶ycia

Polska szko艂a, czyli pokraczna wsp贸lnota

Szko艂a poza kadencyjno艣ci膮, nauczyciele z podmiotowo艣ci膮

Nauczycielu, zejd藕 z podestu

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij