Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Przestrze┼ä, kt├│ra dzieli

Polska szko┼éa mog┼éaby by─ç ÔÇ×przestrzeni─ů ┼é─ůcz─ůc─ůÔÇŁ nie tylko jako ten czy inny budynek, lecz tak┼╝e jako ca┼éy system edukacji.

kontakt
Je┼Ťli mam nadziej─Ö na zmian─Ö spo┼éeczn─ů, kt├│ra doprowadzi┼éaby do stworzenia bardziej┬á inkluzywnego spo┼éecze┼ästwa, to pok┼éadam j─ů w dw├│ch instytucjach. Pierwsz─ů z nich jest Ko┼Ťci├│┼é, o kt├│rego niewykorzystanym potencjale wi─Öziotw├│rczym pisali┼Ťmy nieraz na ┼éamach ÔÇ×Magazynu KontaktÔÇŁ. Drug─ů tak─ů instytucj─ů jest szko┼éa. Zar├│wno polski Ko┼Ťci├│┼é, jak i polska szko┼éa mog┼éyby by─ç ÔÇ×przestrzeniami ┼é─ůcz─ůcymiÔÇŁ, o kt├│rych w swojej adhortacji wspomina papie┼╝ Franciszek. Niestety, dzisiaj ┼╝adne z nich tak─ů przestrzeni─ů nie jest.
***
Szko┼éa mog┼éaby by─ç ÔÇ×przestrzeni─ů ┼é─ůcz─ůc─ůÔÇŁ w znaczeniu ca┼ékiem dos┼éownym, to znaczy jako przestrze┼ä fizyczna, kt├│ra sprzyja┼éaby budowaniu opartych na wzajemnym uznaniu relacji mi─Ödzy jej pracownikami, uczniami oraz ich rodzicami, a by─ç mo┼╝e tak┼╝e cz┼éonkami lokalnych spo┼éeczno┼Ťci. Ten w─ůtek jest zasadniczo nieobecny w artykule napisanym przez Ann─Ö Cieplak i Przemys┼éawa Sadur─Ö. W ko┼äcu program szko┼éy to nie tylko program nauczania (o kt├│rym zaraz), lecz tak┼╝e program wychowawczy, a program wychowawczy to nie tylko program jawny (o kt├│rym zaraz), lecz tak┼╝e program ukryty. Ukryty nie tyle nawet przed uczniami i uczennicami, ile przed samymi pracownikami i pracowniczkami szko┼éy, kt├│ra ÔÇô na przyk┼éad poprzez to, jak kszta┼étuj─ů si─Ö w niej relacje w┼éadzy (dyrektor ÔÇô nauczyciel, nauczyciel ÔÇô ucze┼ä, dyrektor/nauczyciel ÔÇô pracownik administracyjny), lub poprzez to, jak zorganizowana jest jej przestrze┼ä (sala lekcyjna, pok├│j nauczycielski, korytarz) ÔÇô wychowuje m┼éodych ludzi w spos├│b bardzo skuteczny, cho─ç niekoniecznie zamierzony. Trudno, ┼╝eby panoptyczna przestrze┼ä tradycyjnej szko┼éy by┼éa ÔÇ×przestrzeni─ů ┼é─ůcz─ůc─ůÔÇŁ, skoro wprowadza ona wszystkich aktor├│w sytuacji edukacyjnej w zhierarchizowane i antagonistyczne relacje.
Inna sprawa, ┼╝e jawny program wychowawczy szko┼éy pomy┼Ťlany jest zazwyczaj w taki spos├│b, ┼╝eby wspiera─ç proces reprodukowania wiedzy, kt├│ry Cieplak i Sadura trafnie identyfikuj─ů jako wcielenie ÔÇ×bankowej koncepcji edukacjiÔÇŁ. W praktyce oznacza to, ┼╝e program wychowawczy s┼éu┼╝y przede wszystkim do tego, ┼╝eby u┼éatwi─ç realizacj─Ö programu nauczania. W┼éa┼Ťnie dlatego szko┼éa premiuje uczni├│w pos┼éusznych, kt├│rych stosunkowo ┼éatwo daje si─Ö motywowa─ç zewn─Ötrznie ÔÇô na przyk┼éad za pomoc─ů tak zwanej ÔÇ×oceny zachowaniaÔÇŁ. Jej wychowawcza warto┼Ť─ç, podobnie zreszt─ů jak warto┼Ť─ç ca┼éego ÔÇ×bod┼║cuj─ůcegoÔÇŁ systemu kar i nagr├│d, kt├│rego ocena zachowania jest cz─Ö┼Ťci─ů, wydaje mi si─Ö czym┼Ť bardzo w─ůtpliwym. Jeden tylko przyk┼éad. Traktowanie pracy na rzecz spo┼éeczno┼Ťci jako kary za pope┼énione przewinienie lub jako warunku otrzymania dodatkowych punkt├│w w procesie rekrutacji prowadzi ostatecznie do utwierdzenia uczni├│w i uczennic w przekonaniu, ┼╝e ÔÇ×nie ma nic za darmoÔÇŁ.
Wspomniany przez autor├│w Krytyki Politycznej pedagog (i teolog!) Paulo Freire przeciwstawia┼é ÔÇ×bankowej koncepcji edukacjiÔÇŁ edukacj─Ö opart─ů na stawianiu problem├│w, kt├│ra ÔÇô jak si─Ö wydaje ÔÇô by┼éa projektem znacznie bardziej rewolucyjnym ni┼╝ postulowana przez Cieplak i Sadur─Ö szko┼éa b─Öd─ůca ÔÇ×laboratorium pozwalaj─ůcym pozna─ç ┼Ťwiat metod─ů eksperymentuÔÇŁ. Popieram jednak bez zastrze┼╝e┼ä ten mniej radykalny projekt, zwracaj─ůc uwag─Ö na inny jeszcze mankament tradycyjnej dydaktyki. Poszczeg├│lne programy nauczania stanowi─ů w niej odr─Öbne ca┼éo┼Ťci, kt├│re s─ů ze sob─ů skoordynowane w bardzo ograniczonym stopniu. Poszczeg├│lne tematy bywaj─ů omawiane z r├│┼╝nych perspektyw nawet na kilku r├│┼╝nych przedmiotach, ale dzieje si─Ö to w innym czasie i niezale┼╝nie od wiedzy uzyskanej w ramach innych kurs├│w. W efekcie uczniowie nie nabywaj─ů umiej─Ötno┼Ťci syntetyzowania wiedzy ani holistycznego rozumienia proces├│w przyrodniczych czy zjawisk kultury. Je┼Ťli wi─Öc rzeczywi┼Ťcie ÔÇ×chcemy szko┼éy ┼╝ycia, a nie prze┼╝yciaÔÇŁ, to powinni┼Ťmy wzi─ů─ç na celownik sztucznie pofragmentowane i s┼éabo zsynchronizowane ze sob─ů programy nauczania.
***
Polska szko┼éa mog┼éaby by─ç ÔÇ×przestrzeni─ů ┼é─ůcz─ůc─ůÔÇŁ nie tylko jako ten czy inny budynek, lecz tak┼╝e jako ca┼éy system edukacji. Tymczasem z roku na rok przestaje by─ç ona miejscem, w kt├│rym mog─ů si─Ö spotka─ç dzieci pochodz─ůce z rodzin o r├│┼╝nym kapitale ekonomicznym (ÔÇ×bogactwoÔÇŁ), spo┼éecznym (ÔÇ×presti┼╝ÔÇŁ) i kulturowym (ÔÇ×wykszta┼écenieÔÇŁ). M├│g┼ébym powt├│rzy─ç za Ann─ů Cieplak i Przemys┼éawem Sadur─ů, ┼╝e ÔÇ×pa┼ästwo powinno zapobiega─ç segregacji szkolnejÔÇŁ, poniewa┼╝ utrzymanie sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej le┼╝y po prostu w jego interesie. Zalecane przez autor├│w Krytyki Politycznej podnoszenie jako┼Ťci edukacji publicznej z my┼Ťl─ů o aspiracjach klasy ┼Ťredniej jest jednym z narz─Ödzi, po kt├│re niew─ůtpliwie warto si─Öga─ç.
Innym takim narz─Ödziem mog┼éoby by─ç stopniowe odwr├│cenie procesu urynkowienia edukacji, kt├│ry pos┼éuguje si─Ö mechanizmami konkurencji, selekcji i segregacji w celu w┼éasnego samopodtrzymania. Pozycjonowanie uczni├│w i szk├│┼é na podstawie wynik├│w osi─ůganych w zestandaryzowanych testach prowadzi do sytuacji, w kt├│rej ÔÇ×dobrzyÔÇŁ uczniowie aplikuj─ů do ÔÇ×dobrychÔÇŁ szk├│┼é, te za┼Ť w efekcie nie musz─ů koncentrowa─ç si─Ö na zwi─Ökszaniu warto┼Ťci dodanej swojej pracy. Osi─ůgni─Öcie dobrego wyniku na wej┼Ťciu jest dla nich gwarancj─ů osi─ůgni─Öcia dobrego wyniku na wyj┼Ťciu. W ten spos├│b ko┼éo si─Ö zamyka. Osobi┼Ťcie oczekiwa┼ébym jednak od systemu edukacji, ┼╝e b─Ödzie otwiera┼é przed uczniami i uczennicami realn─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç awansu, a nie tylko s┼éu┼╝y┼é reprodukowaniu ich statusu. Rejonizacja, o kt├│rej pisz─ů Cieplak i Sadura, jest rozwi─ůzaniem sensownym, lecz cokolwiek sp├│┼║nionym, poniewa┼╝ od kilkunastu lat post─Öpuje proces rozwarstwienia przestrzeni polskich miast.
Innym aspektem tego samego zjawiska jest niekontrolowany rozrost rynku korepetycji, za pomoc─ů kt├│rych rodzice staraj─ů si─Ö zapewni─ç swoim dzieciom uprzywilejowany start w edukacyjnym wy┼Ťcigu. W efekcie prywatni korepetytorzy zaczynaj─ů wyr─Öcza─ç publiczn─ů szko┼é─Ö w pe┼énieniu jej obowi─ůzk├│w kszta┼éceniowych, co dotyczy oczywi┼Ťcie tylko tych dzieci, kt├│rych rodzice dysponuj─ů ┼Ťrodkami pozwalaj─ůcymi na pokrycie koszt├│w uczestniczenia w takim ÔÇ×alternatywnym systemie edukacjiÔÇŁ. Je┼Ťli nie wynosisz wiedzy i kompetencji z domu (kapita┼é kulturowy) i je┼Ťli nie sta─ç si─Ö na kupienie ich na rynku (kapita┼é ekonomiczny), twoje szanse w konkurencji z bardziej doinwestowanymi r├│wie┼Ťnikami malej─ů. Pa┼ästwo powinno zapobiega─ç takim tendencjom, bior─ůc pod uwag─Ö na przyk┼éad zobowi─ůzanie szk├│┼é do udzielania uczniom bezp┼éatnych korepetycji lub cz─Ö┼Ťciowe uregulowanie rynku korepetycji p┼éatnych.
Niekt├│rzy, jak na przyk┼éad Adam Leszczy┼äski w artykule opublikowanym kilka lat temu na ┼éamach ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, postuluj─ů wr─Öcz likwidacj─Ö szk├│┼é spo┼éecznych, kt├│re w ci─ůgu ostatnich kilkunastu lat sta┼éy si─Ö furtkami pozwalaj─ůcymi zamo┼╝niejszej klasie ┼Ťredniej na ÔÇ×omijanieÔÇŁ publicznego systemu edukacji. ÔÇ×Je┼╝eli klasa ┼Ťrednia ucieka z publicznych szk├│┼é, to zostaj─ů w nich ubodzy i staj─ů si─Ö one us┼éug─ů dla ubogich. A ┼Ťwiadczenia dla ubogich zawsze by┼éy ubogie i n─ÖdzneÔÇŁ ÔÇô dopowiada Przemys┼éaw Sadura w wywiadzie udzielonym kilka dni temu portalowi Gazeta.pl. O ile zgadzam si─Ö z Leszczy┼äskim co do diagnozy, o tyle mam du┼╝e w─ůtpliwo┼Ťci co do proponowanej przez niego recepty. Zamiast zamyka─ç szko┼éy spo┼éeczne, nale┼╝a┼éoby raczej przypomnie─ç sobie o za┼éo┼╝eniach, kt├│re towarzyszy┼éy ich otwieraniu w latach 90. Szko┼éy spo┼éeczne, kt├│re dzisiaj robi─ů mniej wi─Öcej to samo co ÔÇ×dobreÔÇŁ szko┼éy pa┼ästwowe ÔÇô tyle ┼╝e w innej atmosferze i za spore pieni─ůdze ÔÇô pierwotnie mia┼éy by─ç miejscami przeprowadzania eksperyment├│w edukacyjnych. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e by┼é to uczciwy uk┼éad. Taka szko┼éa otrzymywa┼éaby subwencj─Ö o┼Ťwiatow─ů, ale w zamian zobowi─ůzywa┼éaby si─Ö do testowania nowych rozwi─ůza┼ä na potrzeby ca┼éego systemu edukacji. Przy okazji doprowadzi┼éoby to do jej ÔÇ×przewietrzeniaÔÇŁ, bo przedstawiciele zamo┼╝nej klasy ┼Ťredniej dwa razy by si─Ö zastanowili, zanim pos┼éaliby swoje dzieci do takiej eksperymentalnej plac├│wki.
 
Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ . Projekt finansowany jest przez Fundusz Obywatelski.
spiecie_v1a

fundusz

Po co robimy ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ?

Chcemy szko┼éy ┼╝ycia, a nie prze┼╝ycia

Polska szkoła, czyli pokraczna wspólnota

Szko┼éa poza kadencyjno┼Ťci─ů, nauczyciele z podmiotowo┼Ťci─ů

Nauczycielu, zejd┼║ z podestu

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś