Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Przeno┼Ťny, domowy wehiku┼é czasu. ÔÇ×Duchologia polskaÔÇŁ Olgi Drendy

Nie ma w ksi─ů┼╝ce wiele o zmianach systemowych, aferach politycznych czy nawet wielkich premierach filmowych. Zamiast tego mo┼╝na za to prze┼Ťledzi─ç zwyci─Östwo adidas├│w nad zwyk┼éymi trampkami, dowiedzie─ç si─Ö z pstrokatej ok┼éadki o skandalu zwi─ůzanym z wyznaniami Anastazji P. lub zapozna─ç si─Ö z repertuarem kaset video dost─Öpnym w osiedlowych wypo┼╝yczalniach, gdy punkty te ┼Ťwi─Öci┼éy sw├│j triumf.

duchologia
Nie b─Ödzie niczym odkrywczym ÔÇô ale z racji wczasowej pory roku na pewno aktualnym! ÔÇô stwierdzenie, ┼╝e odbi├│r lektury przewodnika turystycznego b─Ödzie si─Ö r├│┼╝ni┼é w zale┼╝no┼Ťci od tego, czy by┼éo si─Ö w opisywanych miejscach, czy nie. I cho─ç ÔÇ×Duchologia polskaÔÇŁ Olgi Drendy pozornie nie ma wiele wsp├│lnego z przewodnikami, z racji swojej tematyki w zale┼╝no┼Ťci od czytelnika mo┼╝e zupe┼énie zmieni─ç sw├│j charakter ÔÇô od bycia leksykonem przedmiot├│w i zjawisk zapomnianych (lub wypartych) po stanowienie zapisu historycznego. Prze┼éom lat 80. i 90. i to, co wtedy si─Ö dzia┼éo, czyli w┼éa┼Ťnie tytu┼éowa Duchologia, to epoka specyficzna r├│wnie┼╝ z tego, czytelniczego punktu widzenia. Dla jedynych stanowi ┼╝ywe wspomnienie, inni mog─ů jedynie zaufa─ç tym pierwszym ÔÇô tak jak bezkrytycznie ufamy National Geographic, gdy czytamy opisy ÔÇ×dziewiczej d┼╝ungliÔÇŁ, w kt├│rej nigdy nie byli┼Ťmy.
Obraz okresu polskiej transformacji uchwycony przez Drend─Ö ma zreszt─ů wiele wsp├│lnego z pospolitym wyobra┼╝eniem na temat krajobrazu d┼╝ungli. Cechami, jakie si─Ö z niego wy┼éaniaj─ů, s─ů g┼é├│wnie chaos, prowizoryczno┼Ť─ç, wolno┼Ť─ç rozumiana jako przeciwie┼ästwo tego, co uznajemy za cywilizowane i unormowane, i oczywi┼Ťcie ciut egzotyki.
polska fantastyka
Z perspektywy dzisiejszego ukochania do prostoty, minimalizmu, t─Ösknego spogl─ůdania na wzorce modernistyczne i funkcjonalistyczne, najlepszym okre┼Ťleniem dla estetyki ok┼éadek p┼éyt, ksi─ů┼╝ek, gazet czy szyld├│w z epoki duchologicznej jest w┼éa┼Ťnie ÔÇ×egzotycznaÔÇŁ. Nie jest wi─Öc trudno da─ç si─Ö porwa─ç do tego dziwnego ┼Ťwiata ezoterycznych magazyn├│w, ko┼Ťlawych szyld├│w, fotografii o dziwnie ┼╝├│┼étym odcieniu. Drenda gromadzi te przedmioty z cierpliwo┼Ťci─ů i zaanga┼╝owaniem wytrawnego kolekcjonera, ale ÔÇô┬ájak sama zaznacza w wywiadach ÔÇô┬áchce unikn─ů─ç nostalgii, a tak┼╝e ironii. I faktycznie, w ÔÇ×Duchologii polskiejÔÇŁ raczej przygl─ůda si─Ö im tylko, nie staraj─ůc si─Ö ich warto┼Ťciowa─ç ani nie wyprowadza─ç z obserwowanych zjawisk ┼╝adnych daleko id─ůcych wniosk├│w.
on szokuje
ÔÇ×DuchologiaÔÇŁ nie jest wi─Öc ÔÇô ale te┼╝ nie ma do tego ┼╝adnych ambicji ÔÇô krytyczn─ů analiz─ů polskiej transformacji, ani nawet interpretacj─ů kulturowego imaginarium lat 90., jakiej podejmuj─ů si─Ö coraz cz─Ö┼Ťciej historycy i teoretycy kultury. Reporta┼╝, bo do niego ksi─ů┼╝ce Drendy pewnie najbli┼╝ej, dzia┼éa jak przeno┼Ťny, domowy wehiku┼é czasu (kt├│ry notabene a┼╝ dziwne, ┼╝e nie pojawi┼é si─Ö w┼Ťr├│d produkt├│w o w┼éa┼Ťciwo┼Ťciach paranormalnych, popularnych w erze duchologicznej, a opisywanych przez autork─Ö). Pozwala znale┼║─ç si─Ö na moment w ┼Ťwiecie dzieci┼ästwa polskich trzydziestolatk├│w. Tak┼╝e dlatego w ÔÇ×DuchologiiÔÇŁ pr├│┼╝no szuka─ç wzmianek o faktach ma┼éo interesuj─ůcych z perspektywy dziecka. Nie ma w niej wiele o zmianach systemowych, aferach politycznych czy nawet wielkich premierach filmowych. Zamiast tego mo┼╝na za to prze┼Ťledzi─ç zwyci─Östwo adidas├│w nad zwyk┼éymi trampkami, dowiedzie─ç si─Ö z pstrokatej ok┼éadki o skandalu zwi─ůzanym z wyznaniami Anastazji P. lub zapozna─ç si─Ö z repertuarem kaset video dost─Öpnym w osiedlowych wypo┼╝yczalniach, gdy punkty te ┼Ťwi─Öci┼éy sw├│j triumf.
ta┼äcz─ůcy ziemniak
Opr├│cz tej poka┼║nej kolekcji artefakt├│w na ÔÇ×Duchologi─ÖÔÇŁ sk┼éadaj─ů si─Ö te┼╝ fragmenty rozm├│w przeprowadzonych przez autork─Ö. I znowu, nie z czo┼éowymi artystami ko┼äc├│wki XX wieku, ale z za┼éo┼╝ycielami pierwszych wytw├│rni kaset czy domoros┼éymi grafikami projektuj─ůcymi ok┼éadki do ksi─ů┼╝ek science-fiction.
Do tendencji tej ┼Ťwietnie pasuje wypowied┼║ Janusza Wilka-Bia┼éo┼╝eja, t┼éumacz─ůca popularno┼Ť─ç parapsychologii w tamtym okresie:┬áÔÇ×Lepsza zabawa w czarn─ů magie ni┼╝ politykowanie ÔÇô jak brak szklanek, to niech ludzie maj─ů te lataj─ůce talerzeÔÇŁ.
r─Öka
ÔÇ×DuchologiaÔÇŁ to te┼╝ bogactwo ilustracji, bez kt├│rych opisywane zjawiska popkulturowe i estetyczne prze┼éomu lat 80.┬ái 90.┬áby┼éby by─ç mo┼╝e jeszcze bardziej widmowe. Nie chodzi jednak o tworzenie legend czy nawet o narzucanie wspomnianego ju┼╝ nostalgicznego p┼éaszczyka. To, co fascynuj─ůce w ÔÇ×DuchologiiÔÇŁ, zosta┼éo jedynie zaobserwowane, przypomniane, wyci─ůgni─Öte ze strychu lub antykwariatu i na nowo pokazane. A ┼╝e epoka duchologiczna nurkuje coraz g┼é─Öbiej w tumanach fal przesz┼éo┼Ťci (niczym z ok┼éadek ksi─ů┼╝ek wydawnictwa Iskry!), staje si─Ö nowym poci─ůgaj─ůcym obszarem bada┼ä i wycieczek. Tak, ┼╝e m├│wi─ůc o retro czy estetyce vintage nie jeste┼Ťmy ju┼╝ pewni, czy chodzi nadal o lata 20., 60. czy mo┼╝e ju┼╝ o 90.
***
Olga Drenda ÔÇ×Duchologia polska. Rzeczy i ludzie w latach transformacjiÔÇŁ, Wydawnictwo Karakter, Krak├│w 2016.
Ilustracje pochodz─ů z ksi─ů┼╝ki i ze strony ÔÇ×DuchologiaÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś