Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Ortiz: Prywatny kontrakt, publiczna susza

Pinochet oddzieli艂 ziemi臋 od wody. Mo偶na posiada膰 ziemi臋, kt贸r膮 si臋 uprawia, i nie mie膰 偶adnej gwarancji wody, jak w przypadku drobnych rolnik贸w. Inaczej ni偶 w wi臋kszo艣ci pa艅stw 艣wiata ich potrzeby, podobnie jak potrzeby mieszka艅c贸w, nie s膮 wed艂ug prawa priorytetowe. Wa偶niejsze s膮 kontrakty wielkich przedsi臋biorstw.
Ortiz: Prywatny kontrakt, publiczna susza
ilustr.:Kasia Pusto艂a

KAMIL LIPI艃SKI: Chile jest jednym z najwi臋kszych producent贸w miedzi na 艣wiecie. Ten wielki przemys艂 jednak prawie nic nie daje pa艅stwu 鈥 g贸rnictwo to tylko 2 proc. dochod贸w z podatk贸w. Jak to mo偶liwe?

MARCELA MELLA ORTIZ: Prawie ca艂a produkcja miedzi jest w Chile w r臋kach transnarodowych korporacji, takich jak Antofagasta, co skutkuje tym 艣miesznym wk艂adem podatkowym. Z drugiej strony zyski, kt贸re te firmy czerpi膮 z eksploatacji naszych rejon贸w g贸rskich, s膮 ogromne 鈥 i tu si臋 pojawia charakterystyczna dla Chile rozbie偶no艣膰, wynikaj膮ca z nieformalnych relacji polityk贸w i przedsi臋biorstw. Jedynie niewielka cz臋艣膰 eksploatacji miedzi pozostaje聽w r臋kach pa艅stwowej sp贸艂ki Codelco. To przedsi臋biorstwo jest jednak pod znacz膮cym wp艂ywem wojska i wi臋kszo艣膰 jego dochod贸w przeznaczana jest na potrzeby si艂 zbrojnych. Zatem nawet zyski pozornie pa艅stwowych podmiot贸w nie przek艂adaj膮 si臋 na dobrobyt spo艂ecze艅stwa. Co gorsza, firmy ponadnarodowe korzystaj膮 z u艂atwie艅 podatkowych, kt贸re oczywi艣cie nie przys艂uguj膮 szarym obywatelom prowadz膮cym dzia艂alno艣膰 biznesow膮 na poziomie lokalnym.

Jak do tego dosz艂o? W jaki spos贸b najbardziej dochodowy przemys艂 w Chile trafi艂 w r臋ce mi臋dzynarodowe i wojskowe?

W ostatnich latach dyktatury genera艂a Augusto Pinocheta Chile by艂o zupe艂nie odizolowane, zar贸wno politycznie, jak i gospodarczo. Opracowano wi臋c liczne projekty sprzyjaj膮ce nap艂ywowi inwestycji zagranicznych i w ten spos贸b na scen臋 wkroczy艂y korporacje ponadnarodowe. Chocia偶 po latach sytuacja polityczna i ekonomiczna zmieni艂a si臋, szkodliwe przepisy, kt贸re w贸wczas stworzono, obowi膮zuj膮 nadal. Elementem tego systemu jest specyficzna propaganda rz膮dowa, od lat obiecuj膮ca, 偶e g贸rnictwo zapewni rozw贸j Chile 鈥 to oczywi艣cie k艂amstwo, buduj膮ce pozycj臋 polityczn膮 tego sektora.

Ten stan trwa ju偶 od lat. Jak to si臋 dzieje, 偶e ludzie, kt贸rzy w czasach Pinocheta prywatyzowali g贸rnictwo, jak rodzina Luk拧ici贸w, zachowali swoje wp艂ywy?

Jedyna rzecz, kt贸r膮 korporacje 鈥瀢nosz膮鈥 w 偶ycie polityczne Chile, to dotacje wyborcze. W Chile istniej膮 od lat dwie wielkie koalicje, jedna centroprawicowa, druga centrolewicowa, i obie korzystaj膮 z pieni臋dzy z tych samych 藕r贸de艂. Trudno si臋 dziwi膰, 偶e nie ma 偶adnej wp艂ywowej si艂y politycznej, kt贸ra by艂aby zainteresowana zmian膮 tego ustawodawstwa.

Protestujecie przeciwko budowie elektrowni wodnej Alto Maipo. W jaki spos贸b jest ona powi膮zana z biznesem kopalnianym?

G贸rnictwo wymaga bardzo du偶ych ilo艣ci energii elektrycznej i wody. Ju偶 teraz gospodarstwa domowe i us艂ugi konsumuj膮 tylko 16 procent wytwarzanej energii. Rozw贸j produkcji energii elektrycznej wynika wi臋c z ekspansji sektora wydobywczego. Obecnie dysponujemy zreszt膮 du偶膮 nadwy偶k膮, kt贸r膮 Chile eksportuje do Argentyny. Problem w tym, 偶e energetyka w Chile, podobnie jak woda, transport i koleje, r贸wnie偶 zosta艂a sprywatyzowana przez Pinocheta, wi臋c ten eksport to wewn臋trzna wymiana pomi臋dzy dwiema filiami AES Gener, argenty艅sk膮 i chilijsk膮. G艂贸wnymi w艂a艣cicielami tej korporacji s膮 oczywi艣cie dwa fundusze ameryka艅skie, BlackRock i Vanguard. Woda, 艣rodowisko i energetyka w regionie s膮 zatem pozycjami w ksi臋gach tych firm, kt贸re robi膮 to, co si臋 im w danym momencie op艂aca, nie licz膮c si臋 ze spo艂ecznymi kosztami swoich dzia艂a艅.

Elektrownia wodna mo偶e wydawa膰 si臋 zielonym 藕r贸d艂em energii: nie emituje dwutlenku w臋gla, nie produkuje odpad贸w, nie szkodzi naturze. Dlaczego przeciwko niej protestujecie?

Woda w Chile od dawna nie jest zasobem odnawialnym! W najwa偶niejszej rzece regionu, Maipo, dostarczaj膮cej wod臋 stolicy kraju, Santiago, pochodzi ona z lodowc贸w, a nie z opad贸w. Jeste艣my jednym z kraj贸w najbardziej poszkodowanych przez zmian臋 klimatyczn膮 i od lat nasze zasoby wodne kurcz膮 si臋. AES Gener, wytwarzaj膮c energi臋, b臋dzie korzysta膰 z wody obecnie dostarczanej do Santiago. Budowa zapory zamieni w pustyni臋 ca艂膮 dolin臋 Maipo, zielone p艂uca stolicy, co wp艂ynie na podniesienie si臋 temperatury w mie艣cie, pogorszy jako艣膰 powietrza i dodatkowo zwi臋kszy zu偶ycie wody.

Walczycie z tym projektem od dwunastu聽lat. Wygrywacie w s膮dach, ale budowa trwa.

Udaje nam si臋 uzyska膰 orzeczenia rewiduj膮ce ten czy inny aspekt, ale nie blokuj膮ce projekt. Sprawy nie u艂atwiaj膮 interwencje ambasady Stan贸w Zjednoczonych, kt贸ra mocno lobbuje za budow膮 elektrowni. Projekt Alto Maipo ma jednak pewn膮 ciekaw膮 s艂abo艣膰, kt贸r膮 staramy si臋 wykorzystywa膰, i paradoksalnie jest to strona finansowa.

Trudno w to uwierzy膰, ale na pocz膮tku projekt ten mia艂 kosztowa膰 600 milion贸w dolar贸w, a obecnie to niemal sze艣膰 razy wi臋cej 鈥 3,4 miliarda dolar贸w.

To efekt zaniedbania podstaw. Nie zgromadzono wystarczaj膮cych informacji koniecznych do wyceny koszt贸w, a decyzja o elektrowni by艂a od pocz膮tku polityczno-ekonomiczna, nie techniczna. Firma przez po艣piech zlekcewa偶y艂a badania geologiczne i kiedy zacz臋to budowa膰 tunele, okaza艂o si臋, 偶e ska艂y nie utrzymaj膮 konstrukcji, co w znacz膮cy spos贸b op贸藕ni艂o realizacj臋 projektu. Dlatego pocz膮tkowy wsp贸lnik 鈥 Antofagasta Minerals, kontrolowane przez rodzin臋 Luk拧ici贸w 鈥撀爓ycofa艂 si臋 z tego interesu.

Je偶eli wycofa艂a si臋聽jedna z najbardziej wp艂ywowych rodzin w Chile, to kto finansuje projekt?

Zosta艂y cztery聽prywatne banki chilijskie, dwa聽banki europejskie, Transameryka艅ski Bank Rozwoju, Bank 艢wiatowy i OPIC [ameryka艅ski fundusz specjalizuj膮cy si臋 w inwestowaniu w podmioty prywatne w krajach rozwijaj膮cych si臋 鈥 przyp. K.L.]. Prowadzimy zatem kampani臋 wymierzon膮 w te podmioty, wykorzystuj膮c wewn臋trzne regulacje tych instytucji finansowych, kt贸re pozwalaj膮 lokalnym spo艂eczno艣ciom wyst臋powa膰 z 偶膮daniami. Przynosi to wymierne rezultaty: Bank 艢wiatowy wyszed艂 z projektu. Rozwin臋li艣my szereg akcji przeciwko finansowaniu budowy, niestety jednak bankom zale偶y, by Alto Maipo sp艂aci艂o swoje po偶yczki.

To do艣膰 paradoksalna sytuacja 鈥 w demokratycznym Chile aktywistom 艂atwiej rozmawia膰 z bankami ni偶 z w艂asnymi w艂adzami!

Sprawa Alto Maipo jest ikonicznym przyk艂adem korupcji politycznej w Chile. Technicznie rzecz ujmuj膮c, ten projekt nie powinien by艂 nigdy zosta膰 zaaprobowany. Wykonawca projektu, austriacka firma budowlana Strabag, chce wej艣膰 na rynek w Ameryce 艁aci艅skiej i jest w stanie wiele zainwestowa膰, aby osi膮gn膮膰 swoje cele.

Czy AES Gener podejmuje jakie艣 dzia艂ania, 偶eby rozbi膰 wasz op贸r?

Wszystkie tego typu projekty zaczynaj膮 si臋 w Chile od dzielenia lokalnej spo艂eczno艣ci. Inwestor przeciwstawia kontestatorom osoby, kt贸re zainteresowane s膮 prac膮.聽M贸wi si臋 na przyk艂ad, 偶e jeste艣my przeciwko temu projektowi ze wzgl臋du na nasz膮 rzekomo uprzywilejowan膮 pozycj臋 materialn膮, i zarzuca si臋 nam, 偶e zapominamy o ludziach ubo偶szych, kt贸rym elektrownia ma da膰 zatrudnienie.聽Jest to k艂amstwo, ale w ten spos贸b wprowadza聽si臋 walk臋 klasow膮 w naszej spo艂eczno艣ci. Atakuje si臋 na przyk艂ad ekoturystyk臋, jedno z naszych g艂贸wnych 藕r贸de艂 dochodu 鈥撀燿robniutkie rodzinne firmy, generuj膮ce du偶膮 liczb臋 miejsc pracy 鈥撀爅ako zaj臋cie oderwanych od 偶ycia hipis贸w kt贸rym nie chce si臋 wzi膮膰 do 鈥瀙rawdziwej roboty鈥.

W jaki spos贸b inicjatywa zapocz膮tkowana przez lokalnych mieszka艅c贸w jest w stanie przez tak d艂ugi czas przeciwstawia膰 si臋 takiej wielkiej korporacji?

Bardzo trudno by艂o nam to osi膮gn膮膰. Nie pomaga fakt, 偶e przedstawia si臋 nas w karykaturalny spos贸b, jako wrog贸w rozwoju. Musimy dogadywa膰 si臋 te偶 z naszymi s膮siadami, kt贸rzy pracuj膮 przy tym projekcie. Czasami udaje si臋 odnie艣膰 sukces 鈥 w styczniu pa艅stwowe s艂u偶by ekologiczne nakaza艂y zrewidowanie cz臋艣ci wydanych pozwole艅. Problem polega na tym, 偶e to procesy biurokratyczne, kt贸re d艂ugo trwaj膮, a tymczasem realizacja projektu post臋puje. Utrzymanie wysokiej mobilizacji bywa wtedy sporym wyzwaniem.

Macie silnych wrog贸w. Co z sojusznikami?

Nasza kampania ma du偶e wsparcie w mediach spo艂eczno艣ciowych i poparcie wielu obywateli. Obecnie to najwi臋ksza kampania ekologiczna w Chile. Naszymi sojusznikami s膮 rolnicy, kt贸rym roboty przy Alto Maipo zanieczy艣ci艂y na przyk艂ad wod臋. S膮 to osoby, kt贸re zajmuj膮 si臋 na niewielk膮 skal臋 hodowl膮 byd艂a i boj膮 si臋, 偶e z czasem budowa jeszcze bardziej wp艂ynie na jako艣膰 wody. Warto pami臋ta膰, 偶e 40 procent mieszka艅c贸w mojej okolicy nie ma bie偶膮cej wody pitnej, co oczywi艣cie wynika z rachunku ekonomicznego prywatnego przedsi臋biorstwa Aguas Andinas, kt贸remu nie op艂aca si臋 rozbudowywa膰 infrastruktury w mniej zaludnionych regionach.

Aguas Andinas 鈥 wbrew nazwie ani daj膮ce wod臋 (zaniedbuj膮 infrastruktur臋), ani andyjskie (przez 艂a艅cuszek sp贸艂ek nale偶膮 do francuskiej korporacji Engie). To tak偶e dziedzictwo czas贸w Pinocheta?

Pinochet oddzieli艂 ziemi臋 od wody. Mo偶na posiada膰 ziemi臋, kt贸r膮 si臋 uprawia, i nie mie膰 偶adnej gwarancji wody, jak w przypadku drobnych rolnik贸w. Inaczej ni偶 w聽wi臋kszo艣ci pa艅stw 艣wiata ich potrzeby, podobnie jak potrzeby mieszka艅c贸w, nie s膮 wed艂ug prawa priorytetowe, wa偶niejsze s膮 kontrakty wielkich przedsi臋biorstw. Firmy elektryczne i g贸rnicze maj膮 pierwsze艅stwo w dost臋pie do zasob贸w, dzi臋ki kontraktom z przedsi臋biorstwami wodnymi. Trzeba jednak pami臋ta膰, 偶e procesy zapocz膮tkowane przez Pinocheta uparcie kontynuowa艂y zar贸wno rz膮dy prawicy, jak i lewicy. Obecnie Aguas Andinas dogada艂o si臋 z AES Gener 鈥 w zamian za dwa聽miliony dolar贸w rocznie Aguas Andinas na dwadzie艣cia聽lat przymknie oko na pozbawienie mieszka艅c贸w wody, a elektrownia zachowa dost臋p do 90 procent zasob贸w wodnych rzeki Maipo. W czasach suszy AES Gener odda rolnikom 10 procent z niczego, czyli nic. W ten spos贸b osusz膮 120 tysi臋cy hektar贸w ziem uprawnych produkuj膮cych 偶ywno艣膰 dla Santiago. Korporacje 艂atwo dochodz膮 do porozumienia.

Na pewnym etapie tego projektu Ko艣ci贸艂 katolicki i biskupi byli mediatorami w sporze mieszka艅c贸w z AES Gener. Dlaczego zrezygnowali?

Pocz膮tkowo spotkali艣my si臋 z dobrym przyj臋ciem, a biskupi otrzymywali nasze informacje. Ko艣ci贸艂 podj膮艂 pewne zobowi膮zania, ale nie zosta艂y one w 偶aden spos贸b zrealizowane. Obecnie chilijskim Ko艣cio艂em rz膮dzi 鈥瀙roinwestycyjny鈥 arcybiskup, co bardzo zaw臋偶a przestrze艅 konwersacji. Pomaga nam natomiast biskup Aysen茅, Luis Infanti della Mora, delegowany z Watykanu, kt贸ry nie jest zwi膮zany z chilijsk膮 hierarchi膮 i od lat anga偶uje si臋 w obronie wody w Chile. Spotyka si臋 z przedstawicielami spo艂eczno艣ci maj膮cych problemy z wod膮 i w ramach swojego biskupstwa prowadzi projekt, kt贸rego celem jest wsparcie takich wsp贸lnot w walce o prawo do niej. Niestety jest nieustannie atakowany przez korporacje, rz膮d i innych biskup贸w.

Chcia艂bym zapyta膰 jeszcze o pani聽histori臋. Dlaczego zdecydowa艂a si臋 pani na podj臋cie walki z projektem Alto Maipo?

Dzia艂a艂am przeciwko dyktaturze Pinocheta, b臋d膮c w liceum i na uniwersytecie. Gdy powr贸ci艂a demokracja, prze偶y艂am wielkie rozczarowanie, kiedy zobaczy艂am, co robi膮 przyw贸dcy Socjalistycznej Partii Chile, w kt贸rej dzia艂a艂am. Nie mog艂am znie艣膰 tego,聽jak przystosowywali si臋 do zastanych przestrzeni w艂adzy, w kt贸rych teraz sami si臋 znale藕li. Postanowi艂am wi臋c zrezygnowa膰 z dalszej dzia艂alno艣ci politycznej w partii, ale poniewa偶 zawsze chcia艂am聽by膰 cz臋艣ci膮 jakiego艣 wi臋kszego projektu, wci膮gn臋艂a mnie ekologia. Mieszka艂am w Santiago, jednak gdy zosta艂am matk膮 dw贸ch c贸rek, uzna艂am, 偶e nie chc臋, by wychowywa艂y si臋 w stolicy, i wyprowadzi艂am si臋 na wie艣. Tam pozna艂am ludzi,聽z kt贸rymi rozpocz臋艂am dzia艂alno艣膰. Gdy dowiedzieli艣my si臋 o projekcie Alto Maipo, postanowili艣my zorganizowa膰 protesty.

Nie mia艂a pani problemu, 偶eby organizowa膰 ruch, b臋d膮c osob膮 z Santiago?

Ja i moi znajomi na pocz膮tku kilka razy us艂yszeli艣my, 偶e jeste艣my lud藕mi聽z zewn膮trz. Starali艣my si臋 wtedy pokazywa膰, co wnosimy: spo艂ecznie, ekologicznie i kulturalnie. Z biegiem czasu akceptacja naszej organizacji zacz臋艂a rosn膮膰. Jestem nauczycielk膮 hiszpa艅skiego, wi臋c in偶ynierowie w艂膮czeni w nasz protest uznali, 偶e b臋d臋 dobr膮 kandydatk膮 na rzeczniczk臋 ruchu. Przeszkolili mnie od strony technicznej i tak od dziesi臋ciu lat jestem twarz膮 kampanii No Alto Maipo. Moje c贸rki mia艂y wtedy cztery i pi臋膰 lat; wyros艂y, ogl膮daj膮c matk臋 aktywistk臋.

Czy s膮 jakie艣 fundacje, kt贸re was聽wspieraj膮?

Jeste艣my niezale偶ni od strony finansowej i politycznej. Aby znale藕膰 艣rodki na swoj膮聽dzia艂alno艣膰, przygotowujemy rozmaite projekty, kt贸re proponujemy mi臋dzynarodowym organizacjom pozarz膮dowym. Niedawno na przyk艂ad wygrali艣my projekt z zaanga偶owan膮 w sprawy ekologiczne firm膮 ameryka艅sk膮, kt贸ra produkuje odzie偶 g贸rsk膮. Ale wi臋kszo艣膰 naszych pieni臋dzy uzyskujemy poprzez organizowane聽wydarzenia czy imprezy. Wiele os贸b zwi膮zanych ze sztuk膮 i muzyk膮 w Chile wspiera nas i przekazuje w darowi藕nie swoje utwory, 偶eby艣my mogli je sprzeda膰 i uzyska膰 fundusze. Dysponujemy znikomymi 艣rodkami w por贸wnaniu do AES czy z pa艅stwem, cho膰 odgrywamy rol臋, kt贸r膮 powinny pe艂ni膰 jego instytucje.

Dzia艂alno艣膰 publiczna i spo艂eczna wi膮偶e si臋 z du偶ym ryzykiem. Czy byli艣cie poddawani jakim艣 naciskom, przemocy ze strony w艂adz albo firm realizuj膮cych projekt?

Na og贸艂 si臋 to nie zdarza艂o. Oczywi艣cie mamy problem z rz膮dem, kt贸ry wiele robi, 偶eby nas pozbawi膰 wiarygodno艣ci, nazywa nas ekoterrorystami i oskar偶a o kurczowe trzymanie si臋 swojego stylu 偶ycia. Tak偶e AES prowadzi dzia艂ania n臋kaj膮ce 鈥 oskar偶a nas, dziel膮c wsp贸lnot臋 na pracuj膮cych przy budowie i protestuj膮cych. Jednak najsilniejsza, najtrudniejsza dla mnie presja wywierana jest przez tych, kt贸rzy pracuj膮 przy samym projekcie. Nie mam samochodu, wi臋c kiedy czekam na autobus, cz臋sto jestem obiektem agresji ze strony przeje偶d偶aj膮cych ludzi 鈥 s艂贸w i gest贸w, g艂贸wnie ze strony m艂odych m臋偶czyzn. Rozumiem troch臋 ich obaw臋, 偶e strac膮 prac臋, ale ma to swoj膮 maczystowsk膮 stron臋: te okrzyki, komentarze, 偶ebym posz艂a zaj膮膰 si臋 kuchni膮, 偶ebym posprz膮ta艂a u siebie w domu, zaj臋艂a si臋 m臋偶em, kt贸rego nie mam. Godzi to w moje c贸rki, kt贸re boj膮 si臋, 偶e to wst臋p do dalszej agresji. Niepokoj膮 mnie te偶 troch臋 dzia艂ania instytucji pa艅stwowych, kt贸re zorientowa艂y si臋, 偶e najwi臋ksze rezultaty odnosimy, krytykuj膮c projekt Alto Maipo poza Chile. Dzia艂amy mi臋dzynarodowo, sieciowo i kreatywnie i to budzi niepok贸j rz膮du, kt贸ry chce zachowa膰 swoj膮 pozycj臋 na arenie mi臋dzynarodowej. Mo偶e to wydawa膰 si臋 absurdalne, ale przez opini臋 publiczn膮 pa艅stw zachodnich 艂atwiej jest wp艂yn膮膰 nam na opini臋 naszych w艂adz, nieprzejmuj膮cych si臋 oporem spo艂ecze艅stwa.

***

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij