Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Proste sposoby na UTRAT臉 UWAGI

Algorytmy Cambridge Analytica, grafiki w mediach spo艂eczno艣ciowych partii Razem oraz niniejszy lead. Tym, co je 艂膮czy, jest wsp贸lny cel: zdobycie uwagi. To ona jest dzi艣 w internecie najwi臋ksz膮 warto艣ci膮, cenniejsz膮 nawet ni偶 dane osobowe.

ilustr.: Andrzej D臋bowski

ilustr.: Andrzej D臋bowski



Zwr贸ci膰 uwag臋 ekonomii

鈥濿 艣wiecie bogatym w informacje dobrobyt informacji oznacza brak czego艣 innego: tego, co informacja poch艂ania. A co poch艂ania? To raczej oczywiste: uwag臋 odbiorc贸w. Dlatego te偶 bogactwo informacji tworzy ub贸stwo uwagi i rodzi potrzeb臋 jej wydajnego rozmieszczenia po艣r贸d nadmiaru 藕r贸de艂 informacji, kt贸re mog膮 uwag臋 poch艂on膮膰鈥.
Powy偶szy cytat pochodzi z wyk艂adu wyg艂oszonego w 1971 roku przez Herberta A. Simona, p贸藕niejszego noblist臋 w dziedzinie nauk ekonomicznych. Trwaj膮ca w贸wczas wojna mi臋dzy Stanami a Rosj膮, cho膰 zimna, rozpali艂a nie tylko p艂omie艅 rywalizacji technologicznej, lecz tak偶e wyobra藕ni臋 naukowc贸w badaj膮cych technik臋 i jej spo艂eczny wp艂yw. Jednym z problem贸w z nim zwi膮zanych by艂o zjawisko opisane przez Simona: masowy nap艂yw informacji oraz niedob贸r uwagi, jak膮 mo偶na na nie spo偶ytkowa膰. Odpowied藕 na te wyzwania stanowi膰 mia艂 dalszy rozw贸j techniki, tym razem wyspecjalizowanej w porz膮dkowaniu i przetwarzaniu informacji. Komputery mia艂y na r贸偶ne sposoby wyr臋cza膰 ludzi w radzeniu sobie z przeci膮偶eniem danymi: poprzez filtrowanie, buforowanie, magazynowanie czy szybkie przetwarzanie tre艣ci na 艂atwiejsz膮 w odbiorze form臋.
Przysz艂o艣膰 jednak zweryfikowa艂a te wizje. Boom technologiczny przyni贸s艂 co prawda wiele przydatnych narz臋dzi do radzenia sobie z informacyjnym chaosem, r贸wnocze艣nie jednak radykalnie go powi臋kszy艂. Winnego nie trzeba d艂ugo szuka膰 鈥 to ta sama technologia, kt贸ra umo偶liwia lektur臋 niniejszego tekstu. Popularyzacja internetu, upowszechnienie dost臋pu i obni偶enie barier wej艣cia do sieci spowodowa艂y drastyczny wzrost liczby nadawc贸w informacji. Media masowe straci艂y monopol na wprowadzanie tre艣ci w szeroki obieg, gdy偶 same masy, zredukowane przez dekady do roli odbiorc贸w, zyska艂y mo偶liwo艣膰 w艂膮czenia si臋 w procesy tworzenia (dodatkowo wzmocnion膮 przez media spo艂eczno艣ciowe). Ow膮 rewolucj臋, zachwianie hierarchicznego porz膮dku, a tak偶e kierunek, w jakim rozwin膮艂 si臋 internet 鈥 zgodnie z paradygmatem Web 2.0, bazuj膮cym na zaanga偶owaniu internaut贸w 鈥 ocenia膰 mo偶na r贸偶nie. Ale jedno nie ulega w膮tpliwo艣ci, zar贸wno dla sieciowych sceptyk贸w, jak i entuzjast贸w: internet przepe艂niony jest informacjami.
Przekonuj膮co unaocznia to projekt Internet Live Stats. Statystyki prezentowane na jego stronie w聽zak艂adce 1 second s膮 imponuj膮ce. W sieci w ci膮gu jednej sekundy wysy艂anych jest oko艂o 8 tysi臋cy tweet贸w, ponad 800 zdj臋膰 wrzucanych jest na Instagrama, a na Tumblrze pojawia si臋 niemal 1,5 tysi膮ca post贸w. Przez media w ostatnich tygodniach cz臋sto przewija si臋 poj臋cie big data, oznaczaj膮ce ogromne pakiety danych, do kt贸rych analizy wymagane s膮 specjalistyczne narz臋dzia i niezwykle wydajny sprz臋t. Pakiety te, cho膰 ogromne, s膮 jednak tylko kropl膮 w morzu bajt贸w przep艂ywaj膮cych mi臋dzy serwerami. Morzu, do kt贸rego 鈥 pozostaj膮c w akwatycznej metaforyce 鈥 serfuj膮cy po powierzchni lub nurkuj膮cy w g艂臋binach deep webu internauci dolewaj膮 nieustannie wod臋. Internet cierpi na niedobory kultury osobistej, bezpiecze艅stwa czy antymonopolowych regulacji rz膮dowych, ale na pewno nie informacji. Udost臋pniane dane, tworzone tre艣ci, pozostawiane 艣lady, cho膰 istotne dla os贸b, kt贸rych bezpo艣rednio dotycz膮, obiektywnie stanowi膮 jedynie nic nieznacz膮cy zbi贸r bajt贸w. Przynajmniej do momentu, w kt贸rym kto艣 nie zwr贸ci na nie uwagi.
Cz艂owiek postuje, Facebook zasi臋g nosi
W 1997 roku podczas organizowanej na Harvardzie konferencji zatytu艂owanej 鈥濫conomics of Digital Information鈥 Michael H. Goldhaber od艣wie偶y艂 tezy Simona. Argumentowa艂, 偶e nie mo偶na oprze膰 wirtualnej gospodarki na tworzeniu tre艣ci, poniewa偶 gospodarka opiera膰 si臋 musi na dobru b臋d膮cym w niedoborze 鈥 takim jak uwaga.
鈥濱nformacje nie mog艂yby by膰 podstaw膮 dla gospodarki z jednego prostego powodu: gospodark膮 kieruj膮 dobra, kt贸rych brakuje, a informacje, zw艂aszcza w Sieci, wyst臋puj膮 nie tylko w obfito艣ci, ale wr臋cz w nadmiarze. [鈥 Jak膮 motywacj臋 mieliby艣my do organizowania naszego 偶ycia wok贸艂 wyrzucania z siebie coraz wi臋kszej ilo艣ci informacji, skoro i tak jest ich za du偶o? [鈥 Jest [jednak] co艣 innego, co porusza si臋 po sieci, p艂yn膮c w聽przeciwnym kierunku do informacji 鈥 uwaga. Dlatego zdobywanie uwagi mo偶e by膰 w艂a艣nie t膮 motywacj膮, kt贸rej szukamy鈥.
Koncepcja ta znana jest pod nazw膮 ekonomii uwagi (ang. attention economy). Nast臋pne dwie dekady rozwoju sieci zdaj膮 si臋 potwierdza膰 prawdziwo艣膰 jej za艂o偶e艅. Blogerzy, youtuberzy, u偶ytkownicy portali spo艂eczno艣ciowych, lecz tak偶e dziennikarze cyfryzowanych medi贸w tradycyjnych czy przedsi臋biorcy, kt贸rzy zak艂adaj膮 strony firmowe, stawiani s膮 nieustannie przed wyborem: postara膰 si臋 zdoby膰 nasz膮 uwag臋 albo zaakceptowa膰 ewentualno艣膰, 偶e udost臋pnionymi tre艣ciami nikt nigdy si臋 nie zainteresuje. Informacje same w sobie 鈥 tworzone tre艣ci, oferowane us艂ugi, udost臋pniane komunikaty 鈥 w艂a艣ciwie nie maj膮 warto艣ci. Notka na blogu, o kt贸rego istnieniu nikt nie wie, mo偶e zawiera膰 niezwykle ciekawe informacje, ale c贸偶 z tego? 鈥濩ontent鈥, przez dekady tytu艂owany krlem, zosta艂聽zdetronizowany, a jego miejsce zaj膮艂 algorytm.
Algorytmy w艂adzy
Zmiany na tronie trzy lata temu na 艂amach brytyjskiego 鈥Guardianaobwie艣ci艂 Steve Hatch, dyrektor Facebooka na Irlandi臋 i Wielk膮 Brytani臋. W jego argumentacji, kt贸ra ma nas przekona膰 do zaufania nowemu w艂adcy 鈥 algorytmowi 鈥 艂atwo odnale藕膰 echa wywod贸w Herberta Simona. Pr臋dko艣膰 wytwarzania tre艣ci, pisze Hatch, nieustannie ro艣nie, a ludzka umiej臋tno艣膰 ich przetwarzania nie wytrzyma艂aby tego tempa. Dlatego algorytmy musz膮 pom贸c u偶ytkownikom medi贸w spo艂eczno艣ciowych w maksymalnie efektywnym wykorzystaniu czasu, kt贸ry po艣wi臋caj膮 oni u偶ywanym platformom. Oznacza to danie im dost臋pu nie do wszystkich tre艣ci, lecz do tych, kt贸re b臋d膮 dla u偶ytkownik贸w istotne, na kt贸rych im zale偶y. Algorytmy maj膮 wi臋c spe艂nia膰 zadania, jakie w swojej wizji przysz艂o艣ci Herbert Simon nada艂 komputerom: maj膮 pom贸c w efektywnym rozdzielaniu uwagi w sytuacji przeci膮偶enia informacjami.
By艂by to mo偶e i optymistyczny obraz, gdyby nie jeden powa偶ny problem. Algorytmy to nie idealne, boskie istoty 鈥 s臋dziowie sprawiedliwi, kt贸rzy dobre tre艣ci nagradzaj膮, a z艂e karz膮. Przyznana im w艂adza decydowania o tym, co jest warto艣ciowe, a co trzeba ukry膰 przed ludzkim wzrokiem, nie pochodzi Dei Gratia, nie jest te偶 efektem umowy spo艂ecznej czy demokratycznych wybor贸w. Algorytm to kr贸l marionetkowy. Za jego 鈥瀌ecyzjami鈥 stoi sztab informatyk贸w zatrudnionych w korporacji, kt贸rej celem jest ekonomiczny zysk. Na tym przyk艂adzie dobrze pokaza膰 mo偶na warto艣膰 uwagi jako dobra pozostaj膮cego w ci膮g艂ym niedoborze, o kt贸rym pisa艂 Michael Goldhaber.
Facebook poprzez algorytmy kontroluje to, kt贸re tre艣ci docieraj膮 do u偶ytkownik贸w serwisu. De facto kontroluje wi臋c ich uwag臋. Dost臋p do jej zasob贸w mo偶na zdoby膰, kupuj膮c na Facebooku reklamy b膮d藕 op艂acaj膮c wzrost zasi臋g贸w dla tworzonych tre艣ci. To, czym one b臋d膮, ma drugorz臋dne znaczenie. O ile w spos贸b organiczny wysokie zasi臋gi zdobywaj膮 zwykle tre艣ci w jaki艣 spos贸b si臋 wyr贸偶niaj膮ce (niekoniecznie pozytywnie), o tyle p艂atne zasi臋gi zapewni膰 mo偶na niemal wszystkiemu. Zasada 鈥瀔lient nasz pan鈥, cho膰 nieco ograniczona technicznymi wymaganiami wobec reklam, dobrze charakteryzuje model biznesowy Facebooka. Kolejne niczym niewyr贸偶niaj膮ce si臋 zdj臋cie jedzenia? A mo偶e reklama napoju gazowanego z wt贸rnym do b贸lu sloganem reklamowym? Za odpowiedni膮 kwot臋 mo偶na sprawi膰, 偶e mimo przeci臋tno艣ci zwr贸c膮 one cho膰 na moment uwag臋 tysi臋cy internaut贸w.
Kupowanie uwagi dla nudnych tre艣ci to jednak nic w por贸wnaniu z innymi zastosowaniami 鈥瀌ealer贸w uwagi鈥, jakimi s膮 dzi艣 portale spo艂eczno艣ciowe. Oszu艣ci wykorzystuj膮 je na przyk艂ad do reklamowania produkt贸w takich jak 鈥瀖膮dre pigu艂ki鈥 Elona Muska. Podczas wybor贸w prezydenckich w USA rosyjska 鈥瀌ezinformatsiya鈥 kolportowa艂a poprzez Facebooka zaproszenia do do艂膮czenia do Armii Jezusa i pog艂臋bia艂a mi臋dzypartyjny konflikt. Podobne zjawiska odnale藕膰 mo偶na te偶 oczywi艣cie poza Facebookiem. W zdobywaniu uwagi internaut贸w z pomoc膮 prymitywnych, inwazyjnych metod specjalizuje si臋 na przyk艂ad firma Roberta Gryna, najm艂odszego polskiego milionera. Jego sposobem na zdobycie fortuny by艂y mi臋dzy innymi reklamy鈥 鈥瀙rostych trikw na zdobycie fortuny鈥, reklamy cudownych diet czy te偶 loterie 鈥瀢ygraj darmowego iPhone鈥檃鈥. Chronienie uwagi przed jej wy艂udzeniem, wykorzystaniem czy wyzyskiem jest dzi艣 niezwykle trudne 鈥 by膰 mo偶e wr臋cz trudniejsze ni偶 ochrona danych osobowych. Te ostatnie, ze wzgl臋du na ich cyfrow膮 posta膰, mo偶na przynajmniej w teorii zabezpieczy膰, pos艂uguj膮c si臋 szyfrowaniem czy te偶 przestrzegaj膮c regulacji dotycz膮cych ich bezpiecznego przechowywania, analizowania i przekazywania. Pilnowanie uwagi i skupienia jest natomiast trudniejsze nawet od niemy艣lenia o r贸偶owych s艂oniach.
Uwaga na dane
Mechanizmy zdobywania uwagi s膮 z kwesti膮 danych osobowych blisko zwi膮zane. Komisja Europejska, powo艂uj膮c si臋 na szacunki eksperckie, prognozuje, 偶e w roku 2020 warto艣膰 prywatnych informacji Europejczyk贸w wyniesie miliard Euro. Dok艂adne obliczenia s膮 jednak trudne do wykonania, o czym niedawno przekona艂a si臋 Angela Merkel przy okazji prac nad projektem opodatkowania korporacji czerpi膮cych z danych profity. Cena prywatnych informacji warunkowana jest przynajmniej kilkoma czynnikami, kt贸rych wyliczenie znale藕膰 mo偶na w publikacji KE ze stycznia 2017 roku. Analiza ta pokazuje, 偶e dane maj膮 najwi臋ksz膮 warto艣膰 dla klient贸w ko艅cowych 鈥 przedsi臋biorstw wykorzystuj膮cych wnioski z analizy do lepszego sporz膮dzania ofert, dok艂adniejszego okre艣lania grup docelowych, wprowadzania na rynek d贸br, na kt贸re jest popyt. Czynno艣ci te s艂u偶膮 wej艣ciu w obszar uwagi konsumenta. To, czy stanie si臋 tak po wykorzystaniu wi臋kszej, czy mniejszej ilo艣ci informacji, ma drugorz臋dne znaczenie. Istotne jest, aby zdoby膰 uwag臋.
Uchwycenie tej logiki istotne jest dla wszystkich 鈥 przedsi臋biorc贸w i konsument贸w, polityczek i wyborczy艅, rz膮d贸w i obywatelek. Wy偶szo艣膰 uwagi nad czyst膮 informacj膮 zaobserwowa膰 mo偶na by艂o niedawno przy okazji implementacji unijnego Rozporz膮dzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO). Nowe prawo przyznaje Europejczykom szereg uprawnie艅 dotycz膮cych kontroli dost臋pu do prywatnych informacji. Wiele podmiot贸w, przed kt贸rymi stan臋艂o ryzyko utraty drogocennych danych, robi艂o wszystko, aby odwr贸ci膰 uwag臋 internaut贸w od ich uprawnie艅, jednocze艣nie spe艂niaj膮c na艂o偶ony na nie obowi膮zek informacyjny. Regulaminy i polityki prywatno艣ci, celowo przedstawiane w jak najbardziej nudny spos贸b, zniech臋ci膰 mia艂y odbiorc贸w do po艣wi臋cenia im uwagi, a przez to zapoznania si臋聽ze swoimi prawami.
Istniej膮 te偶 jednak o wiele bardziej wyrafinowane sposoby rozpraszania internaut贸w. 鈥濪ark patterns鈥 to og贸lna nazwa dla r贸偶nego rodzaju nieczystych trik贸w stosowanych na stronach internetowych i w aplikacjach. Maj膮 one na celu manipulowanie u偶ytkownikami, tak aby wykonali czynno艣膰, kt贸rej nie planowali. Przyk艂ady takich nieuczciwych zagra艅 to cho膰by automatyczne zaznaczanie zgody na subskrypcj臋 tre艣ci reklamowych przy rejestracji w serwisie internetowym czy te偶 p贸藕niejsze utrudnianie rezygnacji z otrzymywania mailingu.
O internecie m贸wi si臋 czasem, 偶e jest wsp贸艂czesn膮 wersj膮 Dzikiego Zachodu. Id膮c tym tropem, przyzna膰 nale偶a艂oby, 偶e obecnie znajduje si臋 w fazie 鈥瀏or膮czki uwagi鈥. Poszukuj膮 jej niemal wszyscy, od autor贸w zabawnych post贸w na Facebooku po medialne koncerny. Wy艣cig po uwag臋, podobnie jak niegdy艣 walka o z艂oto, pe艂en jest jednak nieczystych sztuczek. Tak d艂ugo, jak nie ma sposobu na kontrol臋 i uczciwe s臋dziowanie tych zmaga艅, internautom pozostaje jedynie mie膰 si臋 na baczno艣ci 鈥 i nie sprzedawa膰 uwagi byle komu.
***
Pozosta艂e teksty z bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰 tutaj.
***
Polecamy tak偶e:

Zygmuntowski: Odzyskajmy w艂adz臋 nad Internetem!

Mem nasz powszedni

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij