fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Proces Dwustronny

Integracja to poj─Öcie, kt├│re trudno uchwyci─ç. Odbywa si─Ö ona na wielu obszarach ÔÇô edukacji, kultury, pracy czy przeciwdzia┼éania przemocy i dyskryminacji. Rozmawia─ç o niej jest tym trudniej, ┼╝e widzimy g┼é├│wnie sytuacje, w kt├│rych si─Ö nie uda┼éa.
Proces Dwustronny
ilustr.: Joanna B─Öbenek

Maks, m├│j brat, ma osiem lat i chodzi do drugiej klasy podstaw├│wki. Jednym z jego pierwszych koleg├│w w szkole by┼é Amir, kt├│ry przyjecha┼é do Polski z W┼éoch. A przynajmniej tak przedstawia to Maks, chocia┼╝ z geografi─ů jeszcze u niego r├│┼╝nie. Doskonale za to rozumie rzeczy, kt├│re nam, doros┼éym, cz─Östo sprawiaj─ů wiele trudu.

ÔÇô Nie musimy ba─ç si─Ö kogo┼Ť, kto jest z innego kraju. Przecie┼╝ ka┼╝dy jest inny, wygl─ůda inaczej, ma inny kolor sk├│ry. Tak nas stworzy┼é Pan B├│g ÔÇô powiedzia┼é mi, gdy zaczyna┼éam prac─Ö nad tym tekstem. Poprosi┼éam go wtedy, ┼╝eby pom├│g┼é mi wyja┼Ťni─ç czytelnikom, jak powinna wygl─ůda─ç integracja migrant├│w (u┼╝y┼éam innych s┼é├│w, ale dobrze wiedzia┼é, o co mi chodzi).

Podobnie zdawa┼éy si─Ö my┼Ťle─ç kilkulatki z Ukrainy, z kt├│rymi rozmawia┼éam, badaj─ůc sytuacj─Ö ukrai┼äskich uchod┼║c├│w w Polsce na pocz─ůtku 2023 roku. Cz─Ö┼Ť─ç z nich rozmawia┼éa ze mn─ů po polsku ÔÇô i nie rozumieli mojego zdziwienia, ┼╝e tak szybko nauczyli si─Ö nowego j─Özyka.┬áOkaza┼éo si─Ö, ┼╝e nic tak nie integruje jak plac zabaw.

Z dzieci─Öcej perspektywy tworzenie r├│┼╝norodnego spo┼éecze┼ästwa wydaje si─Ö bardzo proste. Dlaczego wi─Öc doros┼éym sprawia tyle trudno┼Ťci?

Podw├│jne standardy

Pami─Ötam, jak kilka dni po rozpocz─Öciu rosyjskiej agresji na Ukrain─Ö pojecha┼éam do Przemy┼Ťla, by relacjonowa─ç ewakuacj─Ö uchod┼║c├│w i uchod┼║czy┼ä. W┼Ťr├│d przewa┼╝aj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci kobiet i dzieci z ukrai┼äskim paszportem, pojawi┼éy si─Ö te┼╝ m┼éode osoby z Indii, Maroka, Nigerii czy RPA. Byli to w du┼╝ej mierze studenci i studentki ÔÇô uczelnie w Ukrainie by┼éy dla nich jedn─ů z ta┼äszych opcji studi├│w w Europie.

Polacy, kt├│rzy t┼éumnie przyjechali do Przemy┼Ťla zaoferowa─ç pomoc uchod┼║com, cz─Östo zdawali si─Ö mie─ç bardzo jasny obraz ÔÇ×idealnego uchod┼║cyÔÇŁ, a w zasadzie uchod┼║czyni. Niekt├│rzy, oferuj─ůc nocleg w swoim domu, stali z kartonem, na kt├│rym widnia┼éo zdanie: ÔÇ×Przyjm─Ö matk─Ö z dzieckiemÔÇŁ.

Jednego wieczoru kibice lokalnych klub├│w sportowych skrzykn─Öli si─Ö, by broni─ç miasta przed tymi, kt├│rzy nie byli uchod┼║cami, jakich oczekiwano. Sama by┼éam ┼Ťwiadkiem wyzwisk rzucanych w stron─Ö czarnej kobiety, rozmawia┼éam te┼╝ z pracownikami indyjskiej organizacji humanitarnej, kt├│rzy zostali przez kibic├│w zaatakowani. Panowa┼éa atmosfera strachu.

W internecie szybko pojawi┼éy si─Ö kolejne doniesienia o ciemnosk├│rych m─Ö┼╝czyznach, kt├│rzy mieli atakowa─ç i okrada─ç miejscowych. Plotki rozesz┼éy si─Ö b┼éyskawicznie, chocia┼╝ nikt, z kim rozmawia┼éam, nie do┼Ťwiadczy┼é przemocy ze strony uchod┼║c├│w. Mimo to nieufno┼Ť─ç narasta┼éa. ÔÇ×Co to za studenci, kt├│rzy nie m├│wi─ů biegle po rosyjsku ani ukrai┼äsku?ÔÇŁ ÔÇô┬ás┼éysza┼éam.

Policja potwierdzi┼éa, ┼╝e dosz┼éo do jednego incydentu ÔÇô ataku cudzoziemca na w┼éa┼Ťciciela sklepu ABC w Medyce (przy granicy z Ukrain─ů). Atakuj─ůcy us┼éysza┼é zarzut usi┼éowania rozboju. Doda┼éa, ┼╝e ┼╝adnych innych akt├│w przemocy ze strony uchod┼║c├│w nie odnotowano. Jednocze┼Ťnie zatrzymano cztery osoby, kt├│re napad┼éy na trzech cudzoziemc├│w ÔÇô dw├│ch m─Ö┼╝czyzn i kobiet─Ö. 1 marca funkcjonariusze wylegitymowali ┼é─ůcznie 163 osoby, nast─Öpnego dnia ÔÇô 134.

W ci─ůgu 24 godzin nieukrai┼äscy uchod┼║cy wyparowali. Cz─Ö┼Ťci─ů z nich zaopiekowa┼éy si─Ö rodzime ambasady i wr├│ci┼éa do swoich kraj├│w. Niekt├│rzy zostali przewiezieni do innych wojew├│dztw w Polsce. Pojawia┼éy si─Ö relacje zdezorientowanych ludzi, kt├│rzy skar┼╝yli si─Ö, ┼╝e nikt nie t┼éumaczy┼é im, dok─ůd s─ů zabierani ani dlaczego. By─ç mo┼╝e by┼éo to zwyk┼ée nieporozumienie, a by─ç mo┼╝e w ten spos├│b jak najszybciej starano si─Ö roz┼éadowa─ç napi─Öcia w mie┼Ťcie.

Strach przed ÔÇ×obcymi kulturowoÔÇŁ zosta┼é spot─Ögowany przez kryzys humanitarny na granicy polsko-bia┼éoruskiej i nagonk─Ö rz─ůdu oraz prawicowych medi├│w, kt├│ra trwa┼éa wtedy w najlepsze.

W┼éa┼Ťcicielka pensjonatu pod Przemy┼Ťlem, u kt├│rej w tamtym czasie si─Ö zatrzyma┼éam, opowiada┼éa mi, jak ba┼éa si─Ö przyj─ů─ç do siebie maroka┼äskich student├│w z Charkowa. Nasz─ů rozmow─Ö opisa┼éam w OKO.press: ÔÇ×Przyszli opatuleni w koce, no a cz┼éowiek si─Ö boi, bo si─Ö w mediach os┼éucha┼é, ┼╝e niebezpieczni. Ale pomy┼Ťla┼éam, ┼╝e jak wszystkim pomagam, to im te┼╝ pomog─Ö. Byli tak zm─Öczeni, ┼╝e spali ca┼é─ů dob─Ö, nie chcieli nic do jedzenia. A jak ju┼╝ odespali, to wyszli u┼Ťmiechni─Öci, wypachnieni. I si─Ö okaza┼éo, ┼╝e to mili i sympatyczni ludzieÔÇŁ.

J─Özyk otwiera drzwi

Od tamtych wydarze┼ä min─Ö┼éy prawie dwa lata. W Polsce mieszka oko┼éo miliona uchod┼║c├│w i uchod┼║czy┼ä z Ukrainy. Jednocze┼Ťnie sytuacja na granicy polsko-bia┼éoruskiej nie uleg┼éa poprawie ÔÇô stra┼╝ graniczna nadal wywozi do Bia┼éorusi ludzi, g┼é├│wnie z Bliskiego Wschodu i Afryki Subsaharyjskiej, kt├│rzy chc─ů ubiega─ç si─Ö w Polsce o ochron─Ö.

Rz─ůdz─ůcy do niedawna politycy Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci zrobili wiele, by przekona─ç opini─Ö publiczn─ů, ┼╝e fantastycznie poradzili┼Ťmy sobie z przyj─Öciem Ukrai┼äc├│w. Jednocze┼Ťnie zapewniali, ┼╝e obywatele Syrii, Iraku czy Erytrei s─ů dla naszego spo┼éecze┼ästwa zagro┼╝eniem.

Abstrahuj─ůc od politycznych cel├│w takiej retoryki, pytanie brzmi ÔÇô czy rzeczywi┼Ťcie integracja os├│b z pa┼ästw pozaeuropejskich jest trudniejsza ni┼╝ tych z kraju s─ůsiedniego? Je┼Ťli tak, to co jest najwi─Ökszym wyzwaniem ÔÇô religia, normy spo┼éeczne? I czy takie uog├│lnienia s─ů w og├│le uzasadnione?

Zapyta┼éam o te kwestie Olg─Ö Khabibulin─Ö, doktorantk─Ö i laureatk─Ö programu stypendi├│w miasta sto┼éecznego Warszawy badaj─ůc─ů imigracj─Ö z Gruzji w Polsce i migrantk─Ö z Bia┼éorusi.

T┼éumaczy, ┼╝e aby zrozumie─ç, z czym mierz─ů si─Ö imigranci i spo┼éecze┼ästwo przyjmuj─ůce, nale┼╝y przyjrze─ç si─Ö praktykom kulturowym, czyli w zasadzie wszystkiemu, co nas otacza ÔÇô od kuchni, przez zarz─ůdzanie czasem, po sposoby komunikacji.

ÔÇô Im dalej le┼╝─ů od siebie kraje spo┼éecze┼ästwa przyjmuj─ůcego i wysy┼éaj─ůcego, tym wi─Öcej wyzwa┼ä we wzajemnym rozumieniu si─Ö, a najwi─Ökszym z nich jest j─Özyk ÔÇô m├│wi Olga.

Dlatego emigracja bardzo cz─Östo odbywa si─Ö do kraj├│w s─ůsiednich, kt├│re wydaj─ů si─Ö znane i podobne. Przyk┼éad├│w nie trzeba szuka─ç daleko ÔÇô Bia┼éorusini prze┼Ťladowani przez re┼╝im ┼üukaszenki decydowali si─Ö najcz─Ö┼Ťciej na wyjazd do Gruzji (dawniej wchodz─ůcej w sk┼éad ZSRR, gdzie mo┼╝na komunikowa─ç si─Ö w j─Özyku rosyjskim) albo do Polski.

ÔÇô Dla nas opanowanie j─Özyka polskiego nie jest a┼╝ tak du┼╝ym wyzwaniem, podobnie jak dla Ukrai┼äc├│w, a j─Özyk otwiera wiele drzwi w nowym kraju ÔÇô ci─ůgnie dalej Olga. Jest to wi─Öc pierwszy krok do dalszej integracji ÔÇô w szkole, na rynku pracy, z lokaln─ů spo┼éeczno┼Ťci─ů.

Na barier─Ö j─Özykow─ů jako jedn─ů z g┼é├│wnych trudno┼Ťci w Polsce wskazuje 23-letni Azhari Faizi, uchod┼║ca z Afganistanu. Kilka miesi─Öcy po przej─Öciu w┼éadzy przez talib├│w przylecia┼é do Polski. Razem z siostr─ů trafi┼é do o┼Ťrodka dla cudzoziemc├│w w D─Öbaku, pod Warszaw─ů.
ÔÇô Nikt nie m├│wi┼é tam po angielsku, to by┼éo bardzo ci─Ö┼╝kie ÔÇô wspomina i dodaje: ÔÇô Gdyby polski rz─ůd zorganizowa┼é w┼éa┼Ťciwe kursy j─Özykowe dla cudzoziemc├│w, by┼éoby nam wszystkim znacznie ┼éatwiej.

Dzi┼Ť Azhari ucz─Öszcza na kursy j─Özyka polskiego prowadzone przez organizacje pozarz─ůdowe. R├│wnie┼╝ dzi─Öki NGO-som i aktywistom znalaz┼é pierwsz─ů prac─Ö ÔÇô jest barist─ů w BAZA by Inclusive.Buzz, warszawskiej kawiarni tworzonej przez i dla os├│b z do┼Ťwiadczeniem migracji. R├│┼╝nice kulturowe nie sprawiaj─ů mu trudno┼Ťci w codziennym ┼╝yciu, podobnie jak jego afga┼äskim s─ůsiadom, kt├│rzy mieszkaj─ů w Polsce od dziesi─Öciu lat i z powodzeniem prowadz─ů sklep spo┼╝ywczy ┼╗abka.

Kuchnia jak laboratorium

Azhari jest jednym z bohater├│w trwaj─ůcej w┼éa┼Ťnie kampanii ÔÇ×BezgranicznieÔÇŁ, organizowanej przez Fundacj─Ö Kuchnia Konfliktu i inicjatyw─Ö Podr├│┼╝nych Ugo┼Ťci─ç. Opr├│cz niego w kampanii wyst─Öpuj─ů r├│wnie┼╝ inni uchod┼║cy i uchod┼║czynie mieszkaj─ůcy w Polsce ÔÇô Nilofar, dziennikarka, przedsi─Öbiorczyni, afga┼äska dzia┼éaczka na rzecz praw kobiet; Sitora z Tad┼╝ykistanu, dziennikarka i tw├│rczyni podcastu ÔÇ×Nowy Tryb ┼╗yciaÔÇŁ; Manzi z Rwandy, instruktor ta┼äca. A tak┼╝e Ira z Ukrainy, Elsi z Czeczenii, Manuel z Wenezueli, Amsal z Afganistanu i Ajra z Bia┼éorusi.

ÔÇô Zale┼╝a┼éo nam, by ta kampania nie tylko przedstawia┼éa osoby uchod┼║cze, ale by┼éa przez nie wsp├│┼étworzona na ka┼╝dym etapie ÔÇô t┼éumaczy Jarmi┼éa Rybicka, jedna z organizatorek kampanii i wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielka Kuchni Konfliktu. ÔÇô Pod t─ů nazw─ů jeszcze dwa lata temu kry┼éa si─Ö nie tylko fundacja, ale te┼╝ bistro w sercu Warszawy.

Dzi┼Ť lokal zarz─ůdzany jest przez uchod┼║czynie i od nazwy ich inicjatywy Kuchnia Konfliktu sta┼éa si─Ö Kuchni─ů Kobiety W─Ödrowne. To dope┼énienie projektu fundacji ÔÇô oddanie podmiotowo┼Ťci i sprawczo┼Ťci osobom z do┼Ťwiadczeniem migracji.

Kampanie fundraisingowe na rzecz pomocy uchod┼║com, przekonuje Jarmi┼éa, zazwyczaj przedstawiaj─ů je jako osoby bezradne, uzale┼╝nione od pomocy humanitarnej. St┼éoczone na ┼éodziach, w kolejce po zup─Ö, w kocach NRC ÔÇô tak cz─Östo o nich my┼Ťlimy.

ÔÇô Nasz projekt mia┼é na celu odczarowanie tego obrazu, pokazanie, ┼╝e osoby uchod┼║cze maj─ů r├│┼╝ne historie, zainteresowania, zawody i wielki potencja┼é, kt├│ry wnosz─ů do naszej spo┼éeczno┼Ťci.

Tak jak w Kuchni Konfliktu, gdzie pracowali ludzie z r├│┼╝nych stron ┼Ťwiata ÔÇô Tad┼╝ykistanu, Afganistanu czy Bia┼éorusi. Niewielkie zaplecze dzia┼éa┼éo jak laboratorium, w kt├│rym powstaje wielokulturowe spo┼éecze┼ästwo.

ÔÇô Jestem bardzo daleka od tego, by powiedzie─ç, ┼╝e stworzenie takiego spo┼éecze┼ästwa jest ┼éatwe ÔÇô m├│wi Jarmi┼éa. ÔÇô Prowadzenie razem kuchni stawia┼éo przed nami trudno┼Ťci, takie jak bariera j─Özykowa. Na przyk┼éad wtedy, kiedy kucharz zamiast papryki ze spi┼╝arni przyni├│s┼é mopa.

Opr├│cz j─Özyk├│w w kuchni miesza┼éy si─Ö wszelkie charaktery, warto┼Ťci i pogl─ůdy. W niekt├│rych sytuacjach ta r├│┼╝norodno┼Ť─ç prowadzi┼éa do konflikt├│w. Jarmi┼éa wspomina, jak jeden z kucharzy nie m├│g┼é pogodzi─ç si─Ö z tym, ┼╝e jego prze┼éo┼╝on─ů jest kobieta, w dodatku m┼éodsza. W kraju, z kt├│rego pochodzi┼é, nie by┼éo to norm─ů.

ÔÇô Po d┼éu┼╝szej rozmowie doszli┼Ťmy do porozumienia, wyja┼Ťniaj─ůc sobie, ┼╝e nie ma merytorycznych przeciwskaza┼ä, by ta kobieta zarz─ůdza┼éa zespo┼éem. Od tamtej pory temat ju┼╝ si─Ö nie pojawi┼é. R├│┼╝nice kulturowe wymagaj─ů dodatkowej uwa┼╝no┼Ťci, ciekawo┼Ťci i wysi┼éku. Inaczej konflikty trudno rozwi─ůza─ç ÔÇô wyja┼Ťnia Jarmi┼éa.

Zaczyna si─Ö w szkole

Z bada┼ä Olgi Khabibuliny wynika, ┼╝e kluczow─ů kwesti─ů w skutecznej integracji na poziomie pa┼ästwa s─ů: dost─Öpno┼Ť─ç instytucji publicznych, g┼é├│wnie pod wzgl─Ödem j─Özykowym, wyr├│wnywanie szans w procedurach legalizacji pobytu niezale┼╝nie od kraju pochodzenia oraz u┼éatwienie uczniom wchodzenia w nowy system edukacji. W szko┼éach kluczow─ů rol─Ö w tym procesie odgrywaj─ů asystenci mi─Ödzykulturowi, czyli osoby, kt├│re pomagaj─ů dzieciom cudzoziemskim w zrozumieniu lekcji, ale te┼╝ po┼Ťrednicz─ů w relacjach mi─Ödzy nauczycielami a rodzicami. Niestety, jest ich ca┼éy czas za ma┼éo ÔÇô w ubieg┼éym roku szkolnym w ca┼éej Polsce by┼éo ich zaledwie kilkuset. Brakuje jasnych danych, ilu spo┼Ťr├│d nich to asystenci z j─Özykiem ukrai┼äskim ÔÇô w ci─ůgu roku przyby┼éo oko┼éo dwustu tysi─Öcy uczni├│w z Ukrainy ÔÇô a ilu m├│wi na przyk┼éad po arabsku czy hiszpa┼äsku.

Wojna w Ukrainie pokaza┼éa, ┼╝e polski system zaniedbuje edukacj─Ö dzieci imigrant├│w. Luk─Ö wype┼éniaj─ů organizacje pozarz─ůdowe, kt├│re organizuj─ů kursy dla nauczycieli czy tworz─ů dwuj─Özyczne materia┼éy do nauki. Inicjatyw─Ö podejmuj─ů te┼╝ niekt├│re samorz─ůdy, ale wci─ů┼╝ brakuje rozwi─ůza┼ä systemowych. A najtrudniejsze w tym wszystkim jest budowanie kultury otwarto┼Ťci.

ÔÇô To umiej─Ötno┼Ť─ç, kt├│r─ů trzeba wykszta┼éci─ç. Zacz─ů─ç powinni┼Ťmy ju┼╝ w szko┼éach, nie tylko w┼Ťr├│d uczni├│w, ale i nauczycieli ÔÇô t┼éumaczy Khabibulina. Dodaje, ┼╝e w ┼Ťrodowisku szkolnym odbywa si─Ö r├│wnie┼╝ nauka danych norm spo┼éecznych i rozumienia danej kultury.
ÔÇô M├│wimy tu cho─çby o umiej─Ötno┼Ťci zadawania pyta┼ä nauczycielom, czyli czym┼Ť, co dla dzieci z Bia┼éorusi czy Ukrainy jest trudne, z uwagi na inne wzorce wyniesione ze swojej poprzedniej szko┼éy ÔÇô dodaje. Je┼Ťli tych r├│┼╝nic nie zaadresuje si─Ö ju┼╝ na samym pocz─ůtku, tacy uczniowie mog─ů czu─ç si─Ö zagubieni i b─Öd─ů woleli si─Ö izolowa─ç. Podobnie jak doro┼Ťli.

ÔÇô Bardzo ┼éatwo jest si─Ö nie integrowa─ç, je┼Ťli nie mamy do tego motywacji ÔÇô m├│wi Huseyin Celik, 23-letni uchod┼║ca z Turcji, kt├│rego wspomnienia ukaza┼éy si─Ö w zbiorze ÔÇ×Pami─Ötniki Uchod┼║czeÔÇŁ wydanym przez Magazyn Kontakt.

ÔÇô Pozostajemy wtedy w swojej strefie komfortu, w┼Ťr├│d naszych rodak├│w. Znam osoby, kt├│re wci─ů┼╝ my┼Ťl─ů o Polakach stereotypowo, bo nigdy nie odwa┼╝y┼éy si─Ö wej┼Ť─ç w polskie spo┼éecze┼ästwo ÔÇô uwa┼╝a.

Huseyin mieszka w Polsce od prawie pi─Öciu lat. Przyjecha┼é, bo marzy┼é o studiach zagranicznych, a z drugiej strony nie zgadza┼é si─Ö z w┼éadzami swojego kraju. Dzi┼Ť z uwagi na zaanga┼╝owanie polityczne ÔÇô jest dziennikarzem i aktywist─ů ÔÇô nie mo┼╝e wr├│ci─ç do ojczyzny.

Bardzo szybko zacz─ů┼é si─Ö uczy─ç j─Özyka polskiego. Wyjecha┼é do Olsztyna na dziewi─Ö─ç miesi─Öcy, bo tam szko┼éa j─Özykowa by┼éa ta┼äsza ni┼╝ w Warszawie. Wr├│ci┼é do stolicy, gdzie opr├│cz wolontariatu w Dunaj Instytut Dialogu chodzi na katolickie msze i uczy si─Ö tradycji judaizmu ÔÇô wszystko po to, by pozna─ç inne religie i kultury. Dzi─Öki tej otwarto┼Ťci, przekonuje, pozna┼é i zrozumia┼é te┼╝ samego siebie.

Oddać głos

Integracja powinna by─ç rozumiana jako ÔÇ×dwustronny proces, obejmuj─ůcy zar├│wno migrant├│w i migrantki, jak i spo┼éecze┼ästwo przyjmuj─ůceÔÇŁ ÔÇô pisze Anna D─ůbrowska, prezeska stowarzyszenia Homo Faber, w ÔÇ×Szkicu do lokalnych polityk integracyjnychÔÇŁ, dokumencie pomocniczym skierowanym do samorz─ůd├│w.┬áDwustronno┼Ť─ç ta oznacza, ┼╝e zar├│wno gospodarze, jak i nowo przybyli mieszka┼äcy gmin powinni podj─ů─ç dzia┼éania na rzecz tworzenia spo┼éeczno┼Ťci, w kt├│rej wszystkim b─Ödzie si─Ö ┼╝y┼éo dobrze.

Tylko tyle i a┼╝ tyle. Istniej─ů inicjatywy, kt├│re wypracowa┼éy w┼éasne strategie wsp├│┼é┼╝ycia. Pytam Jarmi┼é─Ö Rybick─ů, co rekomendowa┼éaby samorz─ůdom chc─ůcym wypracowa─ç swoje polityki integracyjne. Zaczyna od tego, ┼╝e brakuje wsp├│┼épracy na poziomie lokalnym i rz─ůdowym. Po chwili jednak przerywa.

ÔÇô Szczerze m├│wi─ůc, nie mam si┼éy powtarza─ç tych rekomendacji, bo mam poczucie, ┼╝e razem z innymi organizacjami od lat m├│wimy to samo, ale nic si─Ö nie zmienia ÔÇô kwituje.

Podobnie uwa┼╝a Maciej Mandelt z wroc┼éawskiego Stowarzyszenia Nomada, kt├│re od lat wspiera cudzoziemc├│w w Polsce. Jego zdaniem w┼éadze wci─ů┼╝ nie dostrzegaj─ů migrant├│w ┼╝yj─ůcych w Polsce.

ÔÇô S─ů nieobecni w tworzeniu i realizowaniu polityk. Sp├│jrzmy na now─ů umow─Ö koalicyjn─ů, w kt├│rej nie ma o nich wzmianki, albo na obietnice polityk├│w i polityczek, kt├│rzy nie adresuj─ů ich do migrant├│w ┼╝yj─ůcych w Polsce, chocia┼╝ jest ich tu coraz wi─Öcej ÔÇô t┼éumaczy.

Najcz─Ö┼Ťciej s┼éyszymy o migrantach nieudokumentowanych, docieraj─ůcych do Unii Europejskiej szlakami migracyjnymi, kt├│rzy pracuj─ů w szarej strefie. Ale to nie jest pe┼ény obraz ÔÇô ┼╝yj─ů w Polsce osoby, kt├│re przyjecha┼éy do pracy sezonowej, ze statusem uchod┼║cy, inn─ů form─ů ochrony czy podw├│jnym obywatelstwem. Ci bardzo cz─Östo wydaj─ů si─Ö niewidzialni, a przecie┼╝ Polska ju┼╝ dawno temu z kraju emigracyjnego sta┼éa si─Ö krajem imigracyjnym.

Za dow├│d niech pos┼éu┼╝─ů statystyki: jak wynika z danych Eurostatu, w 2021 roku Polska wyda┼éa niemal milion zezwole┼ä na pobyt ÔÇô najwi─Öcej spo┼Ťr├│d wszystkich pa┼ästw Unii Europejskiej (brak danych dla Polski i Chorwacji za rok 2022).

ÔÇô Integracja nie jest prosta, ale rozwi─ůzania ju┼╝ tu s─ů, a przede wszystkim s─ů sami migranci i migrantki, kt├│rym wystarczy odda─ç g┼éos ÔÇô uwa┼╝a Mandelt. Tylko ┼╝eby to zadzia┼éa┼éo, uczestnictwo musi by─ç realne. ÔÇô Samorz─ůdy nie mog─ů ich traktowa─ç jak kwiatek do ko┼╝ucha, a jednak cz─Östo tak to w┼éa┼Ťnie wygl─ůda ÔÇô dodaje.

ilustr.: Joanna B─Öbenek

Działania lokalne

Rzeczywi┼Ťcie, niezale┼╝ne dzia┼éania samorz─ůdowe na rzecz migrant├│w i uchod┼║c├│w nie s─ů w Polsce regu┼é─ů ÔÇô jednym z niewielu przyk┼éad├│w jest Pomorze. Gda┼äsk stworzy┼é rad─Ö┬áimigrant├│w i imigrantek przy miejskim samorz─ůdzie oraz w┼éasny model integracji imigrant├│w ju┼╝ w 2016 roku.

Zadania w zakresie koordynowania integracji cudzoziemc├│w na poziomie regionu realizuje mi─Ödzy innymi Samorz─ůd Wojew├│dztwa Pomorskiego (SWP), chocia┼╝ nie posiada wprost kompetencji ustawowych w tym zakresie. Takie dzia┼éania pozwalaj─ů realizowa─ç na przyk┼éad zapisy Strategii Rozwoju Wojew├│dztwa Pomorskiego do roku 2030 czy ┼Ťrodki zabezpieczone w nowym programie operacyjnym Fundusze Europejskie dla Pomorza. Dzi─Öki europejskim funduszom rozwojowym, wraz z jedenastoma regionami europejskimi pod okiem Zgromadzenia Region├│w Europy, SWP bierze udzia┼é w projekcie ÔÇ×EU-BELONG: Mi─Ödzykulturowe podej┼Ťcie do integracji migrant├│w w regionach EuropyÔÇŁ, kt├│ry jest wsp├│┼éfinansowany przez Fundusz Azylu, Migracji i Integracji Unii Europejskiej, a wspierany przez mi─Ödzynarodowe i europejskie instytucje oraz organizacje, takie jak Rada Europy.

ÔÇô W┼éa┼Ťnie w ramach tego projektu wraz z wieloma interesariuszami tworzymy dla Wojew├│dztwa Pomorskiego trzyletni plan strategiczny integracji migrant├│w ÔÇô informuje Agnieszka Zab┼éocka, zast─Öpczyni dyrektorki Regionalnego O┼Ťrodka Polityki Spo┼éecznej SWP.

ÔÇô Niestety, ani na poziomie Polski, ani Europy dotychczas nie opracowano strategii integracji migrant├│w, tym samym nie ma wytycznych ani rekomendacji dla region├│w, jak takie dokumenty strategiczne tworzy─ç. Musimy wi─Öc dzia┼éa─ç na w┼éasn─ů r─Ök─Ö. A to w┼éa┼Ťnie na poziomie regionalnym powinna odbywa─ç si─Ö koordynacja dzia┼éa┼ä integracyjnych w kraju ÔÇô dodaje.

Dzia┼éania samorz─ůd├│w na rzecz cudzoziemc├│w s─ů ograniczane przez fundusze. Pomoc Pomorza w zakwaterowaniu uchod┼║c├│w z Ukrainy jest finansowo zabezpieczona na kolejny rok. Pytanie jednak brzmi: co stanie si─Ö z osobami, kt├│re do tego czasu nie zd─ů┼╝─ů si─Ö usamodzielni─ç? Co z osobami z niepe┼énosprawno┼Ťciami, kt├│re mierz─ů si─Ö z problemami na rynku pracy?

Na to Zab┼éocka nie ma odpowiedzi, a tu problemy si─Ö nie ko┼äcz─ů. Wskazuje te┼╝ na braki kadrowe w administracji w obszarze wsparcia cudzoziemc├│w ÔÇô pocz─ůwszy od kwestii zwi─ůzanych z legalizacj─ů ich pobytu. Do tego, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie trwaj─ůcej ju┼╝ 27 miesi─Öcy wojny w Ukrainie, to bardzo wypalaj─ůca praca. Kadrze potrzebne s─ů wysokiej jako┼Ťci szkolenia, wsparcie psychologiczne i superwizja. Dobrze by┼éoby te┼╝ zatrudnia─ç w urz─Ödach cudzoziemc├│w, ale na t─Ö chwil─Ö przepisy to uniemo┼╝liwiaj─ů.

Sk─ůd si─Ö bierze terroryzm?

Praktyczne rozwi─ůzania to jedno, ale migracje to temat cz─Östo wi─ů┼╝─ůcy si─Ö ze strachem i uprzedzeniami, kt├│re trzeba zaadresowa─ç. Po 2015 roku niech─Ö─ç cz─Ö┼Ťci europejskiego spo┼éecze┼ästwa do migrant├│w i uchod┼║c├│w wynika┼éa przede wszystkim z obawy o wzrost zagro┼╝enia terroryzmem. W ci─ůgu kolejnych lat Europa do┼Ťwiadczy┼éa serii zamach├│w ÔÇô w Brukseli 22 marca 2016 roku, 14 lipca w Nicei, 24 lipca w Ansbach, 19 grudnia w Berlinie.

Do wi─Ökszo┼Ťci zamach├│w przyzna┼éo si─Ö tak zwane Pa┼ästwo Islamskie, a sprawcami byli g┼é├│wnie obywatele pa┼ästw europejskich, kt├│rych rodzice b─ůd┼║ dziadkowie byli migrantami. Na przestrzeni lat 2014ÔÇô2017, czyli w szczycie atak├│w terrorystycznych w Europie, zaledwie kilkoro sprawc├│w rzeczywi┼Ťcie dotar┼éo do Europy szlakami migracyjnymi.

Badania International Centre for Couter-Terrorism (ICCT), prowadzone przez profesora Graiga R. Kleina unaoczniaj─ů, ┼╝e samo przyjmowanie migrant├│w i uchod┼║c├│w nie oznacza, i┼╝ wzro┼Ťnie skala terroryzmu. Kluczowe jest za to, w jakich warunkach te osoby przebywaj─ů i jak s─ů traktowane w kraju goszcz─ůcym. St─ůd, wed┼éug niekt├│rych bada┼ä, istnieje zwi─ůzek pomi─Ödzy skal─ů terroryzmu a liczb─ů uchod┼║c├│w. ÔÇ×Jednak to, w jaki spos├│b i dlaczego tak si─Ö dzieje, jest szeroko dyskutowane i z┼éo┼╝one, obejmuje r├│┼╝norodne procesy, w tym radykalizacj─Ö w obozach dla uchod┼║c├│w, grabie┼╝e pomocy humanitarnej, rywalizacj─Ö o zasoby w kraju przyjmuj─ůcym lub przenoszenie napi─Ö─ç etnicznych czy spo┼éecznych z kraj├│w ojczystychÔÇŁ ÔÇô pisze Graig R. Klein.

B┼é─Ödem by┼éoby za┼éo┼╝enie, ┼╝e terroryzm wynika z jakich┼Ť uniwersalnych cech etnicznych czy kulturowych. Atak├│w terrorystycznych nie dokonuj─ů wy┼é─ůcznie skrajnie radykalni muzu┼émanie ÔÇô warto tu wspomnie─ç cho─çby o baskijskiej ETA, separatystycznej organizacji terrorystycznej dzia┼éaj─ůcej do 2018 roku, kt├│ra pozbawi┼éa ┼╝ycia setki os├│b.

Istotne jest jednak to, w jaki spos├│b osoby migruj─ůce odnajd─ů si─Ö w kraju pochodzenia. I tu kluczowa jest rola integracji ÔÇô przeciwdzia┼éanie gettoizacji, sprawne w┼é─ůczanie cudzoziemc├│w do rynku pracy i otwarto┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa przyjmuj─ůcego. Zaniedbanie tych kwestii mo┼╝e prowadzi─ç do wyobcowania i radykalizacji migrant├│w i uchod┼║c├│w, z czego korzystaj─ů organizacje terrorystyczne.

Kto┼Ť m├│g┼éby jednak powiedzie─ç, ┼╝e lepiej dmucha─ç na zimne i szczelnie zamkn─ů─ç zewn─Ötrzne granice Unii Europejskiej. Tyle ┼╝e coraz bardziej zaawansowane technologie stosowane na granicach nie zatrzymaj─ů migracji ÔÇô te zawsze by┼éy, s─ů i b─Öd─ů. Zamiast obra┼╝a─ç si─Ö na rzeczywisto┼Ť─ç, lepiej spr├│bowa─ç j─ů zrozumie─ç.

Polak z innego kr─Ögu kulturowego

Integracja to poj─Öcie, kt├│re ci─Ö┼╝ko uchwyci─ç. Odbywa si─Ö na wielu obszarach ÔÇô edukacji, kultury, pracy czy przeciwdzia┼éania przemocy i dyskryminacji (podaj─Ö za Konsorcjum Migracyjnym).┬áRozmawia─ç o niej jest tym trudniej, ┼╝e widzimy g┼é├│wnie sytuacje, w kt├│rych integracja si─Ö nie uda┼éa. Dlatego protesty wybuchaj─ůce co jaki┼Ť czas, na przyk┼éad we Francji, podnoszone przez spo┼éeczno┼Ť─ç migranck─ů, s─ů wod─ů na m┼éyn dla polityk├│w i publicyst├│w, kt├│rzy przekonuj─ů, ┼╝e ÔÇ×obcy kulturowoÔÇŁ nigdy nie odnajd─ů si─Ö w europejskim spo┼éecze┼ästwie. I rzadko przygl─ůdamy si─Ö powodom tych protest├│w i wybuch├│w agresji, a s─ů nimi najcz─Ö┼Ťciej poczucie niesprawiedliwo┼Ťci, wykluczenie spo┼éeczne i rasizm.

ÔÇ×Do Polski ma si─Ö relokowa─ç [z Niemiec ÔÇô przyp. red.] kilkaset tysi─Öcy os├│b, kt├│rzy s─ů nam obcy kulturowo, nie maj─ů zamiaru si─Ö tu relokowa─ç, nie maj─ů zamiaru budzi─ç si─Ö tu z zadowoleniemÔÇŁ ÔÇô komentowa┼é pose┼é KukizÔÇÖ15 Marek Jakubiak w styczniu 2024 roku na antenie Telewizji Republika. Doda┼é, ┼╝e ÔÇ×tylko kilka procent imigrant├│w chce pracowa─çÔÇŁ (czego nie potwierdzaj─ů ┼╝adne badania) i to w┼éa┼Ťnie ci niech─Ötni do pracy b─Öd─ů relokowani z Niemiec do Polski.

W podobnym tonie wypowiada┼é si─Ö w pa┼║dzierniku 2023 roku pose┼é Konfederacji, Krzysztof Bosak:

ÔÇô Nie mo┼╝emy wpuszcza─ç do Polski i osiedla─ç ludno┼Ťci spoza naszego kr─Ögu kulturowego ÔÇô m├│wi┼é dla DoRzeczy.pl.

W takich wypowiedziach cz─Östo pojawia si─Ö te┼╝ argument o tak zwanych no-go zones i strefach szariatu, kt├│re mia┼éy powsta─ç na Zachodzie. Dziennikarze Outriders w ramach projektu ÔÇ×Strefy StrachuÔÇŁ sprawdzili, czy rzeczywi┼Ťcie istniej─ů takie miejsca. Jeden z ich bohater├│w, kryminolog Jerzy Sarnecki z Uniwersytetu Sztokholmskiego, stwierdzi┼é, ┼╝e w Szwecji nigdy nie by┼éo stref no-go. Zwr├│ci┼é te┼╝ uwag─Ö, ┼╝e nie ma zwi─ůzku pomi─Ödzy zwi─Ökszeniem liczby przest─Öpstw w Szwecji a wzrostem imigracji. Istnieje za to problem porachunk├│w mi─Ödzy gangami, do kt├│rych rzeczywi┼Ťcie nale┼╝─ů g┼é├│wnie cudzoziemcy, ale ci, kt├│rych rodzice b─ůd┼║ dziadkowie przybyli do Szwecji, a oni sami urodzili si─Ö ju┼╝ tam.

ÔÇ×Stworzy┼éo si─Ö co┼Ť w rodzaju subkultury przemocy w biedniejszych dzielnicach, w kt├│rych du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼äc├│w jest bezrobotna. To do┼Ť─ç unikalne dla Szwecji, bo na przyk┼éad w Niemczech i Francji te┼╝ s─ů dzielnice, kt├│re borykaj─ů si─Ö z bied─ů i bezrobociem, ale tam nie ma tak du┼╝ego problemu zwi─ůzanego ze wzrostem przemocy. Nie do ko┼äca potrafimy wyja┼Ťni─ç, dlaczego w Szwecji jest inaczejÔÇŁ ÔÇô m├│wi┼é Sarnecki.

Brak aktywizacji zawodowej i wykluczenie spo┼éeczne to tylko dwa z powod├│w przest─Öpczo┼Ťci w┼Ťr├│d os├│b z kolejnego pokolenia imigrant├│w. Ale te same mechanizmy dzia┼éaj─ů cho─çby w przypadku czarnych mieszka┼äc├│w USA czy Rom├│w w Europie. To na wi─Ökszo┼Ťci spoczywa zadbanie o to, by mniejszo┼Ťci mia┼éy poczucie bezpiecze┼ästwa i r├│wne szanse.

Udawanie, ┼╝e przest─Öpstwa i ataki terrorystyczne dokonywane przez cudzoziemc├│w nie istniej─ů, niczemu dobremu nie s┼éu┼╝y. Jest jednak ogromne ryzyko, ┼╝e je┼Ťli jedynie przez ich pryzmat b─Ödziemy patrze─ç na imigracj─Ö, sprzed oczu zniknie nam zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç cudzoziemc├│w, kt├│rzy bardzo dobrze odnajduj─ů si─Ö w nowym kraju i jednocze┼Ťnie s─ů potrzebni starzej─ůcemu si─Ö spo┼éecze┼ästwu Europy.

ÔÇô Niekt├│rzy badacze argumentuj─ů, ┼╝e gdy r├│┼╝nica kulturowa mi─Ödzy krajami pochodzenia a krajami docelowymi jest szczeg├│lnie du┼╝a, imigranci i ich potomkowie w zasadzie nie mog─ů przyj─ů─ç norm spo┼éecznych kraju goszcz─ůcego. Tymczasem dowody empiryczne nie popieraj─ů tych twierdze┼ä ÔÇô m├│wi Aliaksei Bashko z O┼Ťrodka Bada┼ä nad Migracjami.

Ekspert powo┼éuje si─Ö mi─Ödzy innymi na badania Ronalda F. Ingleharta i Pippy Norris (Uniwersytety Harvarda i Michigan) z 2012 roku, z kt├│rych wynika, ┼╝e warto┼Ťci muzu┼éma┼äskich imigrant├│w mieszkaj─ůcych w krajach OECD, dotycz─ůce r├│wno┼Ťci p┼éci i poparcia dla warto┼Ťci demokratycznych, s─ů bli┼╝sze warto┼Ťciom chrze┼Ťcijan w krajach goszcz─ůcych ni┼╝ muzu┼éman├│w w krajach ich pochodzenia. Pozostaj─ů co prawda bardziej konserwatywni w kwestii wolno┼Ťci seksualnej i warto┼Ťci religijnych, chocia┼╝ inne badania wskazuj─ů, ┼╝e poparcie dla ma┼é┼╝e┼ästw jednop┼éciowych w┼Ťr├│d muzu┼éman├│w mi─Ödzy innymi w USA znacz─ůco wzros┼éo w ci─ůgu ostatniej dekady. Integracj─Ö cudzoziemc├│w ze spo┼éecze┼ästwem przyjmuj─ůcym wida─ç zw┼éaszcza w kolejnych pokoleniach ÔÇô tak w sferze spo┼éecznej, jak i na rynku pracy.

Jednak na ka┼╝dy z argument├│w za skuteczno┼Ťci─ů integracji migrant├│w i uchod┼║c├│w pojawi si─Ö kontrargument pokazuj─ůcy, ┼╝e to nie mo┼╝e si─Ö uda─ç. Tylko czy ca┼éa ta debata nie sprowadza si─Ö do szukania obco┼Ťci w Obcym? Czy nie jest tak, ┼╝e polska katoliczka mo┼╝e mie─ç wi─Öcej wsp├│lnego z afga┼äsk─ů muzu┼émank─ů ni┼╝ z kole┼╝ank─ů z klasy?

ÔÇô Nie mam poj─Öcia, czym ten mityczny kr─ůg kulturowy mia┼éby by─ç ÔÇô uwa┼╝a Maciej Mandelt. ÔÇô ┼╗aden kraj nie ma jednolitej kultury. R├│wnie dobrze z innego kr─Ögu kulturowego mo┼╝e by─ç dla mnie Polak, wychowany w innej tradycji, o innych pogl─ůdach.

By─ç mo┼╝e zamiast stawia─ç pytania o integracj─Ö cudzoziemc├│w, lepiej zapyta─ç o to, na ile my na t─Ö integracj─Ö jeste┼Ťmy otwarci. Bez ch─Öci z naszej strony konflikty, nieporozumienia i przemoc b─Öd─ů narasta─ç. To wyzwanie, przed kt├│rym nie uciekniemy. Wobec tego nale┼╝y szuka─ç rozwi─ůza┼ä, kt├│re pozwol─ů ┼éatwo i pokojowo ┼╝y─ç w wieloetnicznej, zmieniaj─ůcej si─Ö Europie. Integracja to w ko┼äcu proces dwustronny.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś