Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Premia za wsp贸艂dzia艂anie

Jedynie program rozwojowy, ale radykalnie prosocjalny, a jednocze艣nie zak艂adaj膮cy szerok膮 platform臋 porozumienia spo艂ecznego, mo偶e trwale ustabilizowa膰 sytuacj臋 w Polsce. Obecne partie opozycyjne nie rokuj膮 zbyt wiele w tej kwestii.

Ilustr.: Zuzanna Wojda

ilustr.: Zuzanna Wojda


W polityce znowu zaczyna by膰 ciekawie. Po kilku miesi膮cach przygn臋biaj膮cej walki na manifestacje (KOD) i manipulacj臋 (PiS) co艣 zaczyna si臋 zmienia膰. Przygn臋biaj膮cej dlatego, 偶e im bardziej wzrasta艂o poparcie dla KOD-u, tym bardziej ros艂o聽poparcie dla PiS-u, wydawa艂o si臋, 偶e sytuacja jest patowa.
Powa偶ne problemy partii rz膮dz膮cych w Polsce po lub w trakcie kadencji sta艂y si臋 sta艂ym zjawiskiem polityki polskiej ostatnich dwudziestu lat. AWS, SLD, UW, PO, PiS z trudno艣ci膮 by艂y w stanie dotrwa膰 do ko艅ca kadencji. AWS i SLD rz膮dzi艂y cztery lata, ale w ko艅c贸wce ju偶 jako rz膮dy mniejszo艣ciowe, a dwa rekordy nale偶膮 do PiS-u i PO. PO by艂a parti膮 rz膮dz膮c膮 najd艂u偶ej, bo ca艂e dwie kadencje, z tendencj膮 schy艂kow膮 na zako艅czenie, a PiS rz膮dzi艂 najkr贸cej, bo w koalicji z Samoobron膮 i Lig膮 Polskich Rodzin jedynie p贸艂 kadencji.
D艂ugi okres rz膮d贸w PO to niew膮tpliwie zas艂uga samego Donalda Tuska, ale tak偶e wzgl臋dnie stabilnej sytuacji po wej艣ciu Polski do Unii, sta艂ego wzrostu gospodarczego i generalnie znacz膮cego wzrostu poziomu 偶ycia. Taka stabilizacja polityczna by艂a mo偶liwa przy pewnych za艂o偶eniach i pewnych kosztach. G艂贸wnym fundamentem by艂a zasada 鈥瀋iep艂ej wody w kranie鈥 鈥 minimalizm programowy i minimalizacja zaanga偶owania spo艂ecznego. Nie jest to zasada nowa, w znacznej mierze odpowiada ona za sukcesy europejskiej gospodarki i polega na odsuni臋ciu biegu 鈥瀟wardej polityki鈥 poza kr膮g obywatelskiego zainteresowania.
Zimny prysznic po ciep艂ej wodzie
Pomimo nazwy Platforma Obywatelska by艂a produktem minimalistycznego podej艣cia do polityki, a tak偶e jego konsekwentnym kultywatorem na polskim gruncie.
W moim rozumieniu 鈥瀙olityka ciep艂ej wody鈥 stwarza co najmniej dwa powa偶ne problemy. Po pierwsze polska rewolucja 鈥濻olidarno艣ci鈥 by艂a z gruntu obywatelska, zak艂adaj膮ca szerokie zaanga偶owanie bardzo wielu ludzi z r贸偶nych grup spo艂ecznych w g艂贸wny nurt polityki. To zaanga偶owanie oczywi艣cie spad艂o znacz膮co z czasem, nie by艂o te偶 przesadnie wzmacniane. Polityka od pocz膮tku lat 90. uleg艂a znacznej instytucjonalizacji, nie pozostawiaj膮c zbyt wiele miejsca na oddolne ruchy.
鈥濸olityka ciep艂ej wody鈥 pozostawia wi臋c przewa偶aj膮c膮 cz臋艣膰, r贸wnie偶 tych aktywnych obywateli, poza g艂贸wnym nurtem polityki, sprowadzaj膮c ich wp艂yw na podejmowanie decyzji politycznych g艂贸wnie do udzia艂u w wyborach. Co gorsza z obserwacji frekwencji w niemal wszystkich wyborach w Polsce wynika, 偶e nawet na tym, podstawowym poziomie zaanga偶owanie obywatelskie nie jest zadowalaj膮ce.
Drugim problemem, jaki stwarza 鈥瀋iep艂a woda鈥, jest podatno艣膰 spo艂ecze艅stwa na agresywny populizm.聽Efekty obserwujemy obecnie na w艂asne oczy. Lata uprawiania minimalistycznej polityki pozostawi艂y szeroki niedosyt, zmniejszaj膮c jednocze艣nie wyczulenie partii na kwestie spo艂eczne.
Jeszcze na pocz膮tku kadencji prezydenckiej Bronis艂awa Komorowskiego powstawa艂 w jego kancelarii projekt ustawy maj膮cej ograniczy膰 samodzielno艣膰 burmistrz贸w i prezydent贸w du偶ych miast, zwi臋kszaj膮c znacz膮co bud偶ety partycypacyjne, wymuszaj膮c szersze ni偶 dot膮d zakrojone konsultacje spo艂eczne i zwi臋kszenie poziomu obywatelskiej partycypacji. Projekty te zosta艂y jednak zarzucone, spotka艂y si臋 te偶 z nieprzyjaznym przyj臋ciem samorz膮dowc贸w. O wiele 艂atwiej sprawuje si臋 rz膮dy bez nadmiernej partycypacji obywatelskiej. Na ko艅cu drugiej kadencji PO takich projekt贸w ju偶 nie by艂o. Po odej艣ciu Donalda Tuska do Brukseli Ewa Kopacz przyj臋艂a strategi臋 艣ci艣le centralistyczn膮 i w dodatku rozmijaj膮c膮 si臋 z oczekiwaniami spo艂ecznymi. Pomimo 偶e przed wyborami podr贸偶owa艂a du偶o po Polsce poci膮giem i rozmawia艂a z lud藕mi, nie s艂ucha艂a ich; uzna艂a, 偶e najwa偶niejsze s膮 postulaty dotycz膮ce ma艂偶e艅stw jednop艂ciowych i in vitro i wok贸艂 tego typu hase艂 zogniskowa艂a kampani臋 prezydenck膮 i parlamentarn膮 鈥撀爌rowadz膮c do spektakularnej i od dawna oczekiwanej kl臋ski.
W艣ciek艂a i nieprzebieraj膮ca w 艣rodkach kampania PiS-u nie tylko przynios艂a wysoki wynik wyborczy, ale nadal pozwala utrzyma膰 si臋 tej partii w sonda偶ach. Ba, wynik zamiast male膰 鈥 ro艣nie.
Marcin 艢wi臋cicki zamie艣ci艂 niedawno na swoim blogu list臋 sukces贸w Polski z ostatnich o艣miu lat: dwukrotny wzrost p艂acy minimalnej od 2007 do 2015, dwukrotny wzrost eksportu, pi臋膰dziesi臋cioprocentowy wzrost nak艂ad贸w na s艂u偶b臋 zdrowia, pi臋ciokrotny wzrost liczby 偶艂obk贸w, dwukrotnie wy偶sze zatrudnienie os贸b powy偶ej 55 lat, spadek percepcji korupcji, wzrost wydatk贸w na badania i rozw贸j… i tak dalej 鈥 wzrost dobrobytu jest niew膮tpliwy.
Przyp艂yw nie dla wszystkich 艂odzi
A jednak wybory 艂atwo wygra艂a parta szermuj膮ca has艂em 鈥濸olska w ruinie鈥. Sp贸jrzmy na jej program na stronie Kancelarii Premiera: 500+, sze艣ciolatki w domu, podatek bankowy i od hipermarket贸w, darmowe leki dla senior贸w, ochrona polskiej ziemi, wy偶sza p艂aca minimalna, szerszy dost臋p rolnik贸w do ubezpiecze艅, 15 procent CIT dla drobnych przedsi臋biorc贸w, obni偶enie wieku emerytalnego, podniesienie kwoty wolnej od podatku鈥 Has艂a te oburzaj膮 wielu, inni wskazuj膮 na ich nierealno艣膰 i wzajemn膮 sprzeczno艣膰. Zapewne co najmniej po艂owa tego programu nie jest wykonalna, z czego wi臋kszo艣膰 z nas zdaje sobie spraw臋. Jednak偶e idzie on ca艂kowicie w poprzek 鈥瀙olityki ciep艂ej wody鈥, poniewa偶 adresowany jest do najubo偶szych, sfrustrowanych brakiem perspektyw i marginalizacj膮.
Tymi grupami spo艂ecznymi inne partie si臋 nie interesowa艂y, zwracaj膮c si臋 raczej do klasy 艣redniej i beneficjent贸w zmian 鈥撀爌rawda, 偶e grupy du偶ej i otwartej. Tymczasem ciesz膮c si臋 tym, 偶e obszary ub贸stwa w Polsce malej膮, nie mo偶emy zapomina膰, 偶e nadal istniej膮 i nie s膮 wcale problemem statystycznie marginalnym. W roku 2014 skrajnie ubogich mieli艣my 2,8 miliona. W co si贸dmej rodzinie rolniczej pieni臋dzy nie wystarcza na wi臋cej ni偶 jedzenie i mieszkanie, a tak zwany 艣redni doch贸d netto na g艂ow臋 wynosi艂 w 2014 roku 1340 z艂otych.
Podstawowe dane GUS bardziej skrywaj膮 ni偶 ods艂aniaj膮 problem. Wed艂ug GUS聽w listopadzie 2015 艣rednie wynagrodzenie w Polsce wynios艂o 4004 z艂otych brutto, czyli 2800 netto. Ale dwie trzecie mieszka艅c贸w naszego kraju zarabia mniej. Zgodnie z analiz膮 portalu Bankier.pl w 2012 roku ponad po艂owa pracuj膮cych, czyli ponad pi臋膰 milion贸w os贸b, zarabia艂a mniej ni偶 2236 netto.
Nale偶y r贸wnie偶 pami臋ta膰, 偶e bardzo wielu obywateli pracuje na umowach 艣mieciowych, a przewa偶aj膮ca ilo艣膰 samozatrudnionych p艂aci minimalne sk艂adki na ZUS. Daje to ju偶 widoczne efekty 鈥 zaczyna przybywa膰 os贸b w wieku emerytalnym z minimalnymi 艣wiadczeniami. Ponad siedemdziesi膮t tysi臋cy os贸b pobiera emerytury mniejsze ni偶 minimalne, czyli poni偶ej 882 z艂otych miesi臋cznie.
To jedynie dane wyrywkowe. Ca艂kowity obraz polskiego聽ub贸stwa nie jest 艂atwy do ustalenia i zazwyczaj bywa przedmiotem gry politycznej. Jedno jest pewne: dla wielu ludzi has艂o 鈥濸olska w ruinie鈥 jest realne. Dop贸ki te problemy pozostan膮 na marginesie uwagi rz膮dz膮cych, Polska nie stanie si臋 krajem nowoczesnym i pozostanie na 艂asce demagog贸w obiecuj膮cych z艂ote g贸ry.
Rewolucja 500+
De facto polityka PiS-u jest polityk膮 bardzo zimnej wody, poniewa偶 za program 500+ p艂acimy likwidacj膮 s艂u偶by cywilnej, parali偶em Trybuna艂u Konstytucyjnego, wzmo偶on膮 inwigilacj膮 policyjn膮, utrat膮 niezale偶no艣ci medi贸w publicznych, upolitycznieniem prokuratury i wymiaru sprawiedliwo艣ci, wzmo偶onym nepotyzmem i brutalizacj膮 偶ycia publicznego. Prawdopodobnie doprowadzi do powa偶nego kryzysu pa艅stwa i zapewne do przyspieszonych wybor贸w, poniewa偶 nie ma ona charakteru systematycznego, ale dora藕ny i chwiejny.
Rewolucyjny charakter programu PiS powoduje, 偶e partia ta stoi ty艂em do elit, bez kt贸rych udzia艂u trudno wyobrazi膰 sobie skuteczn膮 realizacj臋 prawdziwego programu socjalnego.
Rzecz jednak w tym, 偶e przynajmniej w zamy艣le i cz臋艣ciowo w realizacji jest to polityka bardzo proobywatelska. Program 500+ na gruncie polskim ma charakter rewolucyjny. W Europie wsparcie dla rodzin wielodzietnych jest standardem, a programy socjalne s膮 o wiele bardziej skuteczne i systematyczne. Swojego czasu, jeszcze za AWS-u, niekt贸rzy postulowali, aby rozpocz膮膰 powa偶n膮 polityk臋 prospo艂eczn膮, opart膮 na r贸偶nego rodzaju ulgach i wspieraniu rodzin i najubo偶szych. Nigdy jednak tego rodzaju aspiracje nie by艂y akceptowane w twardych realiach polityki bud偶etowej. Z wielkiego programu wsparcia dla rodzin wielodzietnych autorstwa Bronis艂awa Komorowskiego zosta艂a tylko n臋dzna 鈥瀔arta wielkiej rodziny鈥 o minimalnym znaczeniu praktycznym. A tutaj nagle ka偶da rodzina wielodzietna otrzymuje znacz膮ce comiesi臋czne wsparcie finansowe. Czy偶 nie jest to rewolucja? Czy nie jest to wynik spojrzenia na realn膮 sytuacj臋 polskich rodzin i dostrze偶enie tego, 偶e jest ona z艂a, 偶e nikt nie wspiera rodzic贸w w wychowaniu dzieci? Pomi艅my inne postulaty PiS-u; wi臋kszo艣膰 z nich jest albo ma艂o realna, albo ma艂o znacz膮ca. Ten jeden wystarczy, aby zrozumie膰, dlaczego PiS, pomimo innych dzia艂a艅, utrzymuje tak wysokie poparcie spo艂eczne.
Tym bardziej, 偶e je艣li raz jeszcze spojrze膰 na tabelk臋 Marcina 艢wi臋cickiego 鈥撀爋to nasza sytuacja ekonomiczna w ci膮gu ostatnich o艣miu lat, a w istocie przez ca艂e ostatnie dwudziestolecie, polepsza si臋. Nie ma wi臋c wyt艂umaczenia, dlaczego wsp贸lny pieni膮dz nie ma pracowa膰 przede wszystkim na rzecz najliczniejszej grupy o s艂abej sile przebicia 鈥 rodzin wielodzietnych, od kt贸rej kondycji w pierwszym rz臋dzie zale偶y przysz艂o艣膰 Polski, a tak偶e emeryt贸w czy pracownik贸w skazanych na prac臋 bez zabezpieczenia spo艂ecznego. Mam nadziej臋, 偶e ten program pozostanie z nami na sta艂e niezale偶nie od dalszych los贸w tej czy innej partii, poniewa偶 PiS prowadzi gr臋 bardzo ryzykown膮 i kapry艣n膮, kt贸rej mo偶e nie przetrwa膰.
To jednak jest jedynie jedna strona medalu.
Ostatnio okaza艂o si臋, 偶e nagle poparcie dla PiS-u nieco si臋 zmniejszy艂o. Oto po ostatniej manifestacji KOD, kt贸ra przyci膮gn臋艂a nieprzebrane t艂umy i umo偶liwi艂a porozumienie partii opozycyjnych, partie te dosta艂y premi臋 za wsp贸艂dzia艂anie. Takiej premii nie dosta艂 nikt od bardzo dawna. Nikt nawet nie chce wspomina膰 czas贸w, gdy PO i PiS sz艂y wsp贸lnie do wybor贸w i zgarnia艂y tak膮 sam膮, tyle 偶e jeszcze wy偶sz膮 premi臋 za wsp贸艂dzia艂anie. Co prawda p贸藕niej szybko okaza艂o si臋, 偶e politycy do wsp贸艂pracy nie zawsze s膮 sk艂onni i marzenie si臋 nie spe艂ni艂o.
Wyborcy w Polsce nagradzaj膮 wsp贸艂dzia艂anie zapewne dlatego, 偶e nikt nie lubi k艂贸tni, 偶e dojrza艂o艣膰 oznacza umiej臋tno艣膰 porozumie艅 i zawierania kompromis贸w. I to jest kwestia druga i r贸wnie wa偶na. Jedynie program rozwojowy, ale radykalnie prosocjalny, a jednocze艣nie zak艂adaj膮cy szerok膮 platform臋 porozumienia spo艂ecznego, mo偶e trwale ustabilizowa膰 sytuacj臋 w Polsce. Obecne partie opozycyjne nie rokuj膮 zbyt wiele w tej kwestii. Ani liberalna Nowoczesna, ani przegrane PO nie daj膮 nadziei na takie porozumienie. Nowym elementem uk艂adanki jest KOD, pierwszy od lat ruch obywatelski niezaw艂aszczony przez partie polityczne i dora藕ne interesy.
KOD co prawda nastawiony jest przede wszystkim na sprawy innego charakteru 鈥撀爊a obron臋 warto艣ci demokratycznych zagro偶onych zach艂anno艣ci膮 PiS. Jednak偶e prawdopodobnie nieuchronne stanie si臋 po艣wi臋cenie cz臋艣ci uwagi tego ruchu r贸wnie偶 kwestiom spo艂ecznym.
Obecnie sytuacja jest taka, 偶e postulaty spo艂eczne PiS s膮 atakowane przez opozycj臋 dlatego tylko, 偶e zg艂asza je PiS i na nich buduje sw贸j kapita艂 polityczny. Aby to zmieni膰, konieczne jest o wiele szersze i bardziej odpowiedzialne podj臋cie tych kwestii 鈥撀 stworzenie platformy porozumienia w obronie demokracji przede wszystkim na gruncie postulat贸w socjalnych.
To zreszt膮 wydaje si臋 elementarzem demokracji 鈥 w艂a艣nie na mechanizmach szerokiej redystrybucji dostatku zbudowano po wojnie wsp贸艂czesn膮 demokracj臋. W post-solidarno艣ciowej Polsce wydaje si臋 czasem, 偶e o tym zapominamy, urzeczeni sukcesami europejskiego rozwoju.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij