Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Premia za wsp├│┼édzia┼éanie

Jedynie program rozwojowy, ale radykalnie prosocjalny, a jednocze┼Ťnie zak┼éadaj─ůcy szerok─ů platform─Ö porozumienia spo┼éecznego, mo┼╝e trwale ustabilizowa─ç sytuacj─Ö w Polsce. Obecne partie opozycyjne nie rokuj─ů zbyt wiele w tej kwestii.

Ilustr.: Zuzanna Wojda

ilustr.: Zuzanna Wojda


W polityce znowu zaczyna by─ç ciekawie. Po kilku miesi─ůcach przygn─Öbiaj─ůcej walki na manifestacje (KOD) i manipulacj─Ö (PiS) co┼Ť zaczyna si─Ö zmienia─ç. Przygn─Öbiaj─ůcej dlatego, ┼╝e im bardziej wzrasta┼éo poparcie dla KOD-u, tym bardziej ros┼éo┬ápoparcie dla PiS-u, wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e sytuacja jest patowa.
Powa┼╝ne problemy partii rz─ůdz─ůcych w Polsce po lub w trakcie kadencji sta┼éy si─Ö sta┼éym zjawiskiem polityki polskiej ostatnich dwudziestu lat. AWS, SLD, UW, PO, PiS z trudno┼Ťci─ů by┼éy w stanie dotrwa─ç do ko┼äca kadencji. AWS i SLD rz─ůdzi┼éy cztery lata, ale w ko┼äc├│wce ju┼╝ jako rz─ůdy mniejszo┼Ťciowe, a dwa rekordy nale┼╝─ů do PiS-u i PO. PO by┼éa parti─ů rz─ůdz─ůc─ů najd┼éu┼╝ej, bo ca┼ée dwie kadencje, z tendencj─ů schy┼ékow─ů na zako┼äczenie, a PiS rz─ůdzi┼é najkr├│cej, bo w koalicji z Samoobron─ů i Lig─ů Polskich Rodzin jedynie p├│┼é kadencji.
D┼éugi okres rz─ůd├│w PO to niew─ůtpliwie zas┼éuga samego Donalda Tuska, ale tak┼╝e wzgl─Ödnie stabilnej sytuacji po wej┼Ťciu Polski do Unii, sta┼éego wzrostu gospodarczego i generalnie znacz─ůcego wzrostu poziomu ┼╝ycia. Taka stabilizacja polityczna by┼éa mo┼╝liwa przy pewnych za┼éo┼╝eniach i pewnych kosztach. G┼é├│wnym fundamentem by┼éa zasada ÔÇ×ciep┼éej wody w kranieÔÇŁ ÔÇô minimalizm programowy i minimalizacja zaanga┼╝owania spo┼éecznego. Nie jest to zasada nowa, w znacznej mierze odpowiada ona za sukcesy europejskiej gospodarki i polega na odsuni─Öciu biegu ÔÇ×twardej politykiÔÇŁ poza kr─ůg obywatelskiego zainteresowania.
Zimny prysznic po ciep┼éej wodzie
Pomimo nazwy Platforma Obywatelska by┼éa produktem minimalistycznego podej┼Ťcia do polityki, a tak┼╝e jego konsekwentnym kultywatorem na polskim gruncie.
W moim rozumieniu ÔÇ×polityka ciep┼éej wodyÔÇŁ stwarza co najmniej dwa powa┼╝ne problemy. Po pierwsze polska rewolucja ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ by┼éa z gruntu obywatelska, zak┼éadaj─ůca szerokie zaanga┼╝owanie bardzo wielu ludzi z r├│┼╝nych grup spo┼éecznych w g┼é├│wny nurt polityki. To zaanga┼╝owanie oczywi┼Ťcie spad┼éo znacz─ůco z czasem, nie by┼éo te┼╝ przesadnie wzmacniane. Polityka od pocz─ůtku lat 90. uleg┼éa znacznej instytucjonalizacji, nie pozostawiaj─ůc zbyt wiele miejsca na oddolne ruchy.
ÔÇ×Polityka ciep┼éej wodyÔÇŁ pozostawia wi─Öc przewa┼╝aj─ůc─ů cz─Ö┼Ť─ç, r├│wnie┼╝ tych aktywnych obywateli, poza g┼é├│wnym nurtem polityki, sprowadzaj─ůc ich wp┼éyw na podejmowanie decyzji politycznych g┼é├│wnie do udzia┼éu w wyborach. Co gorsza z obserwacji frekwencji w niemal wszystkich wyborach w Polsce wynika, ┼╝e nawet na tym, podstawowym poziomie zaanga┼╝owanie obywatelskie nie jest zadowalaj─ůce.
Drugim problemem, jaki stwarza ÔÇ×ciep┼éa wodaÔÇŁ, jest podatno┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa na agresywny populizm.┬áEfekty obserwujemy obecnie na w┼éasne oczy. Lata uprawiania minimalistycznej polityki pozostawi┼éy szeroki niedosyt, zmniejszaj─ůc jednocze┼Ťnie wyczulenie partii na kwestie spo┼éeczne.
Jeszcze na pocz─ůtku kadencji prezydenckiej Bronis┼éawa Komorowskiego powstawa┼é w jego kancelarii projekt ustawy maj─ůcej ograniczy─ç samodzielno┼Ť─ç burmistrz├│w i prezydent├│w du┼╝ych miast, zwi─Ökszaj─ůc znacz─ůco bud┼╝ety partycypacyjne, wymuszaj─ůc szersze ni┼╝ dot─ůd zakrojone konsultacje spo┼éeczne i zwi─Ökszenie poziomu obywatelskiej partycypacji. Projekty te zosta┼éy jednak zarzucone, spotka┼éy si─Ö te┼╝ z nieprzyjaznym przyj─Öciem samorz─ůdowc├│w. O wiele ┼éatwiej sprawuje si─Ö rz─ůdy bez nadmiernej partycypacji obywatelskiej. Na ko┼äcu drugiej kadencji PO takich projekt├│w ju┼╝ nie by┼éo. Po odej┼Ťciu Donalda Tuska do Brukseli Ewa Kopacz przyj─Ö┼éa strategi─Ö ┼Ťci┼Ťle centralistyczn─ů i w dodatku rozmijaj─ůc─ů si─Ö z oczekiwaniami spo┼éecznymi. Pomimo ┼╝e przed wyborami podr├│┼╝owa┼éa du┼╝o po Polsce poci─ůgiem i rozmawia┼éa z lud┼║mi, nie s┼éucha┼éa ich; uzna┼éa, ┼╝e najwa┼╝niejsze s─ů postulaty dotycz─ůce ma┼é┼╝e┼ästw jednop┼éciowych i in vitro i wok├│┼é tego typu hase┼é zogniskowa┼éa kampani─Ö prezydenck─ů i parlamentarn─ů ÔÇô┬áprowadz─ůc do spektakularnej i od dawna oczekiwanej kl─Öski.
W┼Ťciek┼éa i nieprzebieraj─ůca w ┼Ťrodkach kampania PiS-u nie tylko przynios┼éa wysoki wynik wyborczy, ale nadal pozwala utrzyma─ç si─Ö tej partii w sonda┼╝ach. Ba, wynik zamiast male─ç ÔÇô ro┼Ťnie.
Marcin ┼Üwi─Öcicki zamie┼Ťci┼é niedawno na swoim blogu list─Ö sukces├│w Polski z ostatnich o┼Ťmiu lat: dwukrotny wzrost p┼éacy minimalnej od 2007 do 2015, dwukrotny wzrost eksportu, pi─Ö─çdziesi─Öcioprocentowy wzrost nak┼éad├│w na s┼éu┼╝b─Ö zdrowia, pi─Öciokrotny wzrost liczby ┼╝┼éobk├│w, dwukrotnie wy┼╝sze zatrudnienie os├│b powy┼╝ej 55 lat, spadek percepcji korupcji, wzrost wydatk├│w na badania i rozw├│j… i tak dalej ÔÇô wzrost dobrobytu jest niew─ůtpliwy.
Przyp┼éyw nie dla wszystkich ┼éodzi
A jednak wybory ┼éatwo wygra┼éa parta szermuj─ůca has┼éem ÔÇ×Polska w ruinieÔÇŁ. Sp├│jrzmy na jej program na stronie Kancelarii Premiera: 500+, sze┼Ťciolatki w domu, podatek bankowy i od hipermarket├│w, darmowe leki dla senior├│w, ochrona polskiej ziemi, wy┼╝sza p┼éaca minimalna, szerszy dost─Öp rolnik├│w do ubezpiecze┼ä, 15 procent CIT dla drobnych przedsi─Öbiorc├│w, obni┼╝enie wieku emerytalnego, podniesienie kwoty wolnej od podatkuÔÇŽ Has┼éa te oburzaj─ů wielu, inni wskazuj─ů na ich nierealno┼Ť─ç i wzajemn─ů sprzeczno┼Ť─ç. Zapewne co najmniej po┼éowa tego programu nie jest wykonalna, z czego wi─Ökszo┼Ť─ç z nas zdaje sobie spraw─Ö. Jednak┼╝e idzie on ca┼ékowicie w poprzek ÔÇ×polityki ciep┼éej wodyÔÇŁ, poniewa┼╝ adresowany jest do najubo┼╝szych, sfrustrowanych brakiem perspektyw i marginalizacj─ů.
Tymi grupami spo┼éecznymi inne partie si─Ö nie interesowa┼éy, zwracaj─ůc si─Ö raczej do klasy ┼Ťredniej i beneficjent├│w zmian ÔÇô┬áprawda, ┼╝e grupy du┼╝ej i otwartej. Tymczasem ciesz─ůc si─Ö tym, ┼╝e obszary ub├│stwa w Polsce malej─ů, nie mo┼╝emy zapomina─ç, ┼╝e nadal istniej─ů i nie s─ů wcale problemem statystycznie marginalnym. W roku 2014 skrajnie ubogich mieli┼Ťmy 2,8 miliona. W co si├│dmej rodzinie rolniczej pieni─Ödzy nie wystarcza na wi─Öcej ni┼╝ jedzenie i mieszkanie, a tak zwany ┼Ťredni doch├│d netto na g┼éow─Ö wynosi┼é w 2014 roku 1340 z┼éotych.
Podstawowe dane GUS bardziej skrywaj─ů ni┼╝ ods┼éaniaj─ů problem. Wed┼éug GUS┬áw listopadzie 2015 ┼Ťrednie wynagrodzenie w Polsce wynios┼éo 4004 z┼éotych brutto, czyli 2800 netto. Ale dwie trzecie mieszka┼äc├│w naszego kraju zarabia mniej. Zgodnie z analiz─ů portalu Bankier.pl w 2012 roku ponad po┼éowa pracuj─ůcych, czyli ponad pi─Ö─ç milion├│w os├│b, zarabia┼éa mniej ni┼╝ 2236 netto.
Nale┼╝y r├│wnie┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e bardzo wielu obywateli pracuje na umowach ┼Ťmieciowych, a przewa┼╝aj─ůca ilo┼Ť─ç samozatrudnionych p┼éaci minimalne sk┼éadki na ZUS. Daje to ju┼╝ widoczne efekty ÔÇô zaczyna przybywa─ç os├│b w wieku emerytalnym z minimalnymi ┼Ťwiadczeniami. Ponad siedemdziesi─ůt tysi─Öcy os├│b pobiera emerytury mniejsze ni┼╝ minimalne, czyli poni┼╝ej 882 z┼éotych miesi─Öcznie.
To jedynie dane wyrywkowe. Ca┼ékowity obraz polskiego┬áub├│stwa nie jest ┼éatwy do ustalenia i zazwyczaj bywa przedmiotem gry politycznej. Jedno jest pewne: dla wielu ludzi has┼éo ÔÇ×Polska w ruinieÔÇŁ jest realne. Dop├│ki te problemy pozostan─ů na marginesie uwagi rz─ůdz─ůcych, Polska nie stanie si─Ö krajem nowoczesnym i pozostanie na ┼éasce demagog├│w obiecuj─ůcych z┼éote g├│ry.
Rewolucja 500+
De facto polityka PiS-u jest polityk─ů bardzo zimnej wody, poniewa┼╝ za program 500+ p┼éacimy likwidacj─ů s┼éu┼╝by cywilnej, parali┼╝em Trybuna┼éu Konstytucyjnego, wzmo┼╝on─ů inwigilacj─ů policyjn─ů, utrat─ů niezale┼╝no┼Ťci medi├│w publicznych, upolitycznieniem prokuratury i wymiaru sprawiedliwo┼Ťci, wzmo┼╝onym nepotyzmem i brutalizacj─ů ┼╝ycia publicznego. Prawdopodobnie doprowadzi do powa┼╝nego kryzysu pa┼ästwa i zapewne do przyspieszonych wybor├│w, poniewa┼╝ nie ma ona charakteru systematycznego, ale dora┼║ny i chwiejny.
Rewolucyjny charakter programu PiS powoduje, ┼╝e partia ta stoi ty┼éem do elit, bez kt├│rych udzia┼éu trudno wyobrazi─ç sobie skuteczn─ů realizacj─Ö prawdziwego programu socjalnego.
Rzecz jednak w tym, ┼╝e przynajmniej w zamy┼Ťle i cz─Ö┼Ťciowo w realizacji jest to polityka bardzo proobywatelska. Program 500+ na gruncie polskim ma charakter rewolucyjny. W Europie wsparcie dla rodzin wielodzietnych jest standardem, a programy socjalne s─ů o wiele bardziej skuteczne i systematyczne. Swojego czasu, jeszcze za AWS-u, niekt├│rzy postulowali, aby rozpocz─ů─ç powa┼╝n─ů polityk─Ö prospo┼éeczn─ů, opart─ů na r├│┼╝nego rodzaju ulgach i wspieraniu rodzin i najubo┼╝szych. Nigdy jednak tego rodzaju aspiracje nie by┼éy akceptowane w twardych realiach polityki bud┼╝etowej. Z wielkiego programu wsparcia dla rodzin wielodzietnych autorstwa Bronis┼éawa Komorowskiego zosta┼éa tylko n─Ödzna ÔÇ×karta wielkiej rodzinyÔÇŁ o minimalnym znaczeniu praktycznym. A tutaj nagle ka┼╝da rodzina wielodzietna otrzymuje znacz─ůce comiesi─Öczne wsparcie finansowe. Czy┼╝ nie jest to rewolucja? Czy nie jest to wynik spojrzenia na realn─ů sytuacj─Ö polskich rodzin i dostrze┼╝enie tego, ┼╝e jest ona z┼éa, ┼╝e nikt nie wspiera rodzic├│w w wychowaniu dzieci? Pomi┼ämy inne postulaty PiS-u; wi─Ökszo┼Ť─ç z nich jest albo ma┼éo realna, albo ma┼éo znacz─ůca. Ten jeden wystarczy, aby zrozumie─ç, dlaczego PiS, pomimo innych dzia┼éa┼ä, utrzymuje tak wysokie poparcie spo┼éeczne.
Tym bardziej, ┼╝e je┼Ťli raz jeszcze spojrze─ç na tabelk─Ö Marcina ┼Üwi─Öcickiego ÔÇô┬áoto nasza sytuacja ekonomiczna w ci─ůgu ostatnich o┼Ťmiu lat, a w istocie przez ca┼ée ostatnie dwudziestolecie, polepsza si─Ö. Nie ma wi─Öc wyt┼éumaczenia, dlaczego wsp├│lny pieni─ůdz nie ma pracowa─ç przede wszystkim na rzecz najliczniejszej grupy o s┼éabej sile przebicia ÔÇô rodzin wielodzietnych, od kt├│rej kondycji w pierwszym rz─Ödzie zale┼╝y przysz┼éo┼Ť─ç Polski, a tak┼╝e emeryt├│w czy pracownik├│w skazanych na prac─Ö bez zabezpieczenia spo┼éecznego. Mam nadziej─Ö, ┼╝e ten program pozostanie z nami na sta┼ée niezale┼╝nie od dalszych los├│w tej czy innej partii, poniewa┼╝ PiS prowadzi gr─Ö bardzo ryzykown─ů i kapry┼Ťn─ů, kt├│rej mo┼╝e nie przetrwa─ç.
To jednak jest jedynie jedna strona medalu.
Ostatnio okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nagle poparcie dla PiS-u nieco si─Ö zmniejszy┼éo. Oto po ostatniej manifestacji KOD, kt├│ra przyci─ůgn─Ö┼éa nieprzebrane t┼éumy i umo┼╝liwi┼éa porozumienie partii opozycyjnych, partie te dosta┼éy premi─Ö za wsp├│┼édzia┼éanie. Takiej premii nie dosta┼é nikt od bardzo dawna. Nikt nawet nie chce wspomina─ç czas├│w, gdy PO i PiS sz┼éy wsp├│lnie do wybor├│w i zgarnia┼éy tak─ů sam─ů, tyle ┼╝e jeszcze wy┼╝sz─ů premi─Ö za wsp├│┼édzia┼éanie. Co prawda p├│┼║niej szybko okaza┼éo si─Ö, ┼╝e politycy do wsp├│┼épracy nie zawsze s─ů sk┼éonni i marzenie si─Ö nie spe┼éni┼éo.
Wyborcy w Polsce nagradzaj─ů wsp├│┼édzia┼éanie zapewne dlatego, ┼╝e nikt nie lubi k┼é├│tni, ┼╝e dojrza┼éo┼Ť─ç oznacza umiej─Ötno┼Ť─ç porozumie┼ä i zawierania kompromis├│w. I to jest kwestia druga i r├│wnie wa┼╝na. Jedynie program rozwojowy, ale radykalnie prosocjalny, a jednocze┼Ťnie zak┼éadaj─ůcy szerok─ů platform─Ö porozumienia spo┼éecznego, mo┼╝e trwale ustabilizowa─ç sytuacj─Ö w Polsce. Obecne partie opozycyjne nie rokuj─ů zbyt wiele w tej kwestii. Ani liberalna Nowoczesna, ani przegrane PO nie daj─ů nadziei na takie porozumienie. Nowym elementem uk┼éadanki jest KOD, pierwszy od lat ruch obywatelski niezaw┼éaszczony przez partie polityczne i dora┼║ne interesy.
KOD co prawda nastawiony jest przede wszystkim na sprawy innego charakteru ÔÇô┬ána obron─Ö warto┼Ťci demokratycznych zagro┼╝onych zach┼éanno┼Ťci─ů PiS. Jednak┼╝e prawdopodobnie nieuchronne stanie si─Ö po┼Ťwi─Öcenie cz─Ö┼Ťci uwagi tego ruchu r├│wnie┼╝ kwestiom spo┼éecznym.
Obecnie sytuacja jest taka, ┼╝e postulaty spo┼éeczne PiS s─ů atakowane przez opozycj─Ö dlatego tylko, ┼╝e zg┼éasza je PiS i na nich buduje sw├│j kapita┼é polityczny. Aby to zmieni─ç, konieczne jest o wiele szersze i bardziej odpowiedzialne podj─Öcie tych kwestii ÔÇô┬á stworzenie platformy porozumienia w obronie demokracji przede wszystkim na gruncie postulat├│w socjalnych.
To zreszt─ů wydaje si─Ö elementarzem demokracji ÔÇô w┼éa┼Ťnie na mechanizmach szerokiej redystrybucji dostatku zbudowano po wojnie wsp├│┼éczesn─ů demokracj─Ö. W post-solidarno┼Ťciowej Polsce wydaje si─Ö czasem, ┼╝e o tym zapominamy, urzeczeni sukcesami europejskiego rozwoju.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś