Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Prof. Power: Prawicowi krzy┼╝owcy na ┼Ťwi─Ötej wojnie

Dla ruchu TFP stosowanie przemocy w obronie tego, co uwa┼╝aj─ů za tradycj─Ö, rodzin─Ö czy w┼éasno┼Ť─ç, nie jest problemem. Nie sprzeciwiliby si─Ö jej u┼╝ywaniu, gdyby by┼éa w ich interesie. Udowodnili to, popieraj─ůc rz─ůdy stosuj─ůce przemoc.
Prof. Power: Prawicowi krzy┼╝owcy na ┼Ťwi─Ötej wojnie
ilustr.: Helena Jabłonowska

Z prof. Margaret Power, profesork─ů historii w Illinois Institute of Technology zajmuj─ůc─ů si─Ö mi─Ödzy innymi prawic─ů w Ameryce ┼üaci┼äskiej, autork─ů popularnej ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Right-Wing Women in Chile: Feminine Power and the Struggle Against Allende, 1964ÔÇô1973ÔÇŁ, rozmawia Piotr Popio┼éek.

Tradycja, Rodzina i W┼éasno┼Ť─ç [Tradition, Family and Property, TFP ÔÇô przyp. red.] to organizacja za┼éo┼╝ona w latach 60. w Brazylii przez Plinio Corr├¬a de Oliveir─Ö. W┬áPolsce od wielu lat dzia┼éaj─ů tak zwane siostrzane organizacje TFP, spo┼Ťr├│d kt├│rych najbardziej rozpoznawaln─ů jest Ordo Iuris, ale sama ideologia Corr├¬a de Oliveiry nie jest w naszym kraju zbyt dobrze znana. Czy zgodzi┼éaby si─Ö pani profesor ze stwierdzeniem, ┼╝e jego my┼Ťl jest bardziej polityczna ni┼╝ teologiczna? Na mnie jego odwo┼éania do religii sprawi┼éy wra┼╝enie czysto instrumentalnych, jak gdyby mia┼éy usprawiedliwi─ç jego w┼éasny interes polityczny i┬áekonomiczny.

Uwa┼╝am, ┼╝e z perspektywy TFP nie mo┼╝na rozdziela─ç tych trzech kategorii: tradycji, rodziny i┬áw┼éasno┼Ťci. Jej cz┼éonkowie nie postrzegaj─ů siebie jako ruchu politycznego, lecz jako obro┼äc├│w prawdziwej wiary. Co oczywi┼Ťcie nie oznacza, ┼╝e nie s─ů polityczni, poniewa┼╝ w┬áoczywisty spos├│b s─ů. Chc─ů definiowa─ç polityczn─ů rzeczywisto┼Ť─ç, ale my┼Ťl─Ö, ┼╝e trudno by┼éoby im postrzega─ç siebie po prostu jako aktor├│w politycznych, a┬ánie ludzi, kt├│rzy dzia┼éaj─ů przede wszystkim z pobudek religijnych.

Dzia┼éacze TFP postrzegaj─ů siebie samych jako posiadaczy jedynej prawdziwej wyk┼éadni tego, czym s─ů tradycja, rodzina i w┼éasno┼Ť─ç, ale ich ekskluzywne rozumienie tych poj─Ö─ç trudno nazwa─ç ortodoksyjnym. O kategorii w┼éasno┼Ťci my┼Ťl─ů na przyk┼éad raczej w spos├│b liberalny ni┼╝ ugruntowany w katolickiej nauce spo┼éecznej. R├│wnie┼╝ o tradycji wypowiadaj─ů si─Ö raczej w oderwaniu od nauczania ostatniego soboru i obecnego papie┼╝a. Sk─ůd si─Ö wzi─Ö┼éo to specyficzne rozumienie wspomnianych warto┼Ťci?

Powinni┼Ťmy umie┼Ťci─ç TFP oraz Corr├¬a de Oliveir─Ö we w┼éa┼Ťciwym kontek┼Ťcie historycznym. Mniej wi─Öcej w tym samym czasie mia┼éy miejsce trzy wydarzenia. Pierwszym by┼éa rewolucja kuba┼äska. W Ameryce Po┼éudniowej dla wielu os├│b pokroju Corr├¬a de Oliveiry rewolucja roku 1959 oznacza┼éa wprowadzenie komunizmu, co poci─ůga┼éo za sob─ů ateizacj─Ö, zniszczenie rodziny oraz odebranie w┼éasno┼Ťci prywatnej. Nast─Öpnie Sob├│r Watyka┼äski II, kt├│ry w oczach dzia┼éaczy TFP zagra┼╝a┼é istocie katolicyzmu. Trzecim wydarzeniem by┼éy wybory prezydenckie w Brazylii, w wyniku kt├│rych do w┼éadzy doszed┼é najpierw J├ónio Quadros, a nast─Öpnie Jo├úo Goulart ÔÇô progresywny nacjonalista-reformator. W tle pojawi┼éy si─Ö masowe ruchy ch┼éopskie, kt├│re domaga┼éy si─Ö przeprowadzenia reformy rolnej. Corr├¬a de Oliveira, podobnie jak wielu ludzi z┬ájego ┼Ťrodowiska, by┼é w┼éa┼Ťcicielem ziemskim. W TFP doszli wi─Öc do wniosku, ┼╝e je┼Ťli nie przeciwstawi─ů si─Ö Soborowi Watyka┼äskiemu II, gro┼║bie niesionej przez kuba┼äsk─ů rewolucj─Ö oraz reformom rz─ůdowym i ruchom rolnik├│w, to strac─ů swoj─ů pozycj─Ö i swoje maj─ůtki.

W pewnym sensie po┼é─ůczyli wszystkie te tematy w jeden: aby uprzedzi─ç zachodz─ůce zmiany, trzeba broni─ç tradycji, rodziny i w┼éasno┼Ťci. Nie tyle chcieli je powstrzyma─ç, ile pragn─Öli cofn─ů─ç si─Ö do czas├│w arystokracji kontroluj─ůcej w┼éasno┼Ť─ç ziemsk─ů, a wi─Öc r├│wnie┼╝ do czas├│w, w kt├│rych ludzie pracuj─ůcy w polu pozbawieni byli wszelkich praw. Wr├│ci─ç do czas├│w, w┬ákt├│rych nie by┼éo rozwod├│w, w kt├│rych podstawowe zasady religii nie by┼éy podwa┼╝ane. Po┼é─ůczyli wi─Öc te trzy idee i my┼Ťl─Ö, ┼╝e pozostaj─ů im wierni do dzisiaj.

Czy dzia┼éacze TFP uwa┼╝aj─ů si─Ö raczej za ofiary sytuacji panuj─ůcej na ┼Ťwiecie, czy wr─Öcz przeciwnie ÔÇô za wsp├│┼éczesnych krzy┼╝owc├│w? Dostrzegam pewien kontrast pomi─Ödzy nimi a innymi konserwatystami katolickimi, na przyk┼éad Rodem Dreherem i jego ÔÇ×opcj─ů BenedyktaÔÇŁ, kt├│ra polega na wycofaniu si─Ö do ma┼éych konserwatywnych wsp├│lnot. TFP jest znacznie bardziej ofensywna w forsowaniu swoich idei, ale jednocze┼Ťnie ÔÇô przynajmniej w Polsce ÔÇô u┼╝ywa ka┼╝dej mo┼╝liwej sposobno┼Ťci, by portretowa─ç siebie jako ofiar─Ö sekularnej kultury i polityki.

Nie powiedzia┼éabym, ┼╝e widz─ů siebie jako ofiary. Raczej w┼éa┼Ťnie jako krzy┼╝owc├│w. Sp├│jrzmy na histori─Ö: w Brazylii i w Chile byli zwyci─Özcami, bo mieli swoje dyktatury wojskowe, z kt├│rymi byli sprzymierzeni i kt├│re wspierali. Oni s─ů na ┼Ťwi─Ötej wojnie.

Czy mo┼╝e pani powiedzie─ç troch─Ö wi─Öcej o dzia┼éalno┼Ťci TFP w czasach dyktatury Pinocheta? Wiemy ju┼╝, ┼╝e z ni─ů wsp├│┼épracowali i ┼╝e j─ů wspierali. Krytykowali tak┼╝e hierarch├│w ko┼Ťcielnych za nag┼éa┼Ťnianie terroru i┬áprze┼Ťladowa┼ä, niekiedy namawiali do niepos┼éusze┼ästwa Ko┼Ťcio┼éowi. Czy brali jednak aktywny udzia┼é w kszta┼étowaniu polityki re┼╝imu?

Dzia┼éacze TFP zgrupowali si─Ö wok├│┼é gazety ÔÇ×FiduciaÔÇŁ [ÔÇ×ZaufanieÔÇŁ ÔÇô przyp. red.]. To konserwatywne czasopismo katolickie, kt├│re powsta┼éo w odpowiedzi na reformy Soboru Watyka┼äskiego II, by┼éo powi─ůzane z brazylijsk─ů odnog─ů Tradycji, Rodziny i┬áW┼éasno┼Ťci. Jednym z g┼é├│wnych ideolog├│w re┼╝imu Pinocheta, a zarazem autorem chilijskiej konstytucji, by┼é Jaime Guzm├ín ÔÇô cz┼éowiek blisko zwi─ůzany ze ┼Ťrodowiskiem TFP oraz z┬ágazet─ů ÔÇ×FiduciaÔÇŁ. W tym sensie TFP mia┼éa bezpo┼Ťredni dost─Öp do re┼╝imu.

Jednym z dzia┼éa┼ä, kt├│re katoliccy reakcjoni┼Ťci podejmowali w czasach dyktatury Pinocheta, by┼éo organizowanie demonstracji w Santiago ÔÇô w uniformach, z banerami i┬áz┬áprzemowami. Nie by┼éoby to mo┼╝liwe, gdyby nie byli sprzymierzeni z w┼éadz─ů. Dzia┼éacze TFP mieli licencj─Ö na przeprowadzanie manifestacji wymierzonych w┬álewic─Ö. Nie mog─Ö jednak powiedzie─ç, ┼╝e wprost nawo┼éywali do stosowania przemocy albo ┼╝e j─ů usprawiedliwiali. Owszem, usprawiedliwiali przewroty wojskowe, ale zawsze w imi─Ö swojego antykomunistycznego chrze┼Ťcija┼ästwa oraz jako form─Ö przeciwstawienia si─Ö przemocy ze strony lewicy. Wszystko to by┼éo jednak do┼Ť─ç m─Ötne i zakamuflowane.

TFP odwo┼éuje si─Ö do koncepcji tak zwanej przemocy sprawiedliwej ÔÇô zar├│wno w┬áodniesieniu do ┼╝ycia rodzinnego, jak i do ┼╝ycia politycznego. Przyk┼éadowo wed┼éug nich mo┼╝na stosowa─ç przemoc w stosunku do os├│b LGBT+ lub oponent├│w politycznych tak d┼éugo, jak d┼éugo s┼éu┼╝y to walce o┬ácele wsp├│┼éczesnych krzy┼╝owc├│w. Dzia┼éacze TFP domagaj─ů si─Ö wr─Öcz surowego karania os├│b, kt├│re g┼éosz─ů radykalnie odmienne od nich pogl─ůdy.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ma pan racj─Ö. Dla nich stosowanie przemocy w obronie tego, co uwa┼╝aj─ů za tradycj─Ö, rodzin─Ö czy w┼éasno┼Ť─ç, nie jest ┼╝adnym problemem. Naprawd─Ö uwa┼╝aj─ů si─Ö za krzy┼╝owc├│w i w ich przekonaniu religia sankcjonuje to, co robi─ů, poniewa┼╝ walcz─ů w┬áimieniu ÔÇ×Kr├│lestwa Bo┼╝egoÔÇŁ. Popierali ju┼╝ rz─ůdy, kt├│re dzi─Öki przemocy dochodzi┼éy do w┼éadzy i kt├│re stosowa┼éy przemoc wobec przeciwnik├│w politycznych. W ┼╝aden spos├│b nie sprzeciwiliby si─Ö stosowaniu przemocy, gdyby by┼éa w ich interesie.

Czym Tradycja, Rodzina i W┼éasno┼Ť─ç wyr├│┼╝nia si─Ö na tle innych tradycjonalistycznych grup powsta┼éych po Soborze Watyka┼äskim II?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e TFP jest o wiele bardziej reakcyjna od innych katolickich grup, z kt├│rymi mia┼éam styczno┼Ť─ç. Owszem, organizacja powsta┼éa po Soborze Watyka┼äskim II, ale jej model nie jest po prostu przedsoborowy. W pewnym sensie chce wr├│ci─ç do czas├│w feudalnych i┬ádo feudalnych struktur. Nie znam ┼╝adnej innej organizacji, kt├│ra deklarowa┼éaby, ┼╝e feudalizm by┼é najlepszym okresem w historii katolicyzmu.

Chocia┼╝ inne organizacje, takie jak Opus Dei, s─ů bardzo konserwatywne, to nie maj─ů a┼╝ tak reakcyjnego ┼Ťwiatopogl─ůdu. Pozostaj─ů oczywi┼Ťcie bardzo zwi─ůzane z tradycj─ů, ale ┼╝adna nie jest tak oddana sprawie jak TFP. Z tego, co wiem na temat jej struktury, TFP jest przede wszystkim organizacj─ů m─Ösk─ů. Nie oznacza to, ┼╝e kobiety nie s─ů zaanga┼╝owane w ten ruch. Jego dzia┼éacze przyjmuj─ů jednak ┼╝ycie w┬ácelibacie, wi─Öc pomimo zachowywania konserwatywnych pogl─ůd├│w na ma┼é┼╝e┼ästwo, kt├│re wed┼éug nich powinno by─ç nastawione na prokreacj─Ö, sami w┬ánim nie uczestnicz─ů. Uwa┼╝am, ┼╝e s─ů bezwzgl─Ödni w swojej ideologii, bezwzgl─Ödni w┬áswoim zaanga┼╝owaniu, bezwzgl─Ödni w odgrywaniu roli, w kt├│rej si─Ö widz─ů ÔÇô w tworzeniu spo┼éecze┼ästwa takiego, jakie ich zdaniem powinno by─ç. Oni naprawd─Ö popieraj─ů feudalizm i┬ámonarchi─Ö. Nie chc─ů reformowa─ç demokracji jako takiej. Chc─ů przywr├│cenia arystokracji. Wynika to st─ůd, ┼╝e wierz─ů, i┼╝ w okresie feudalnym istnia┼éa naturalna, nieunikniona wi─Ö┼║ mi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éem katolickim a arystokracj─ů. Oni chc─ů t─Ö wi─Ö┼║ odtworzy─ç.

Idea antykomunizmu wydaje si─Ö dzisiaj nieaktualna ÔÇô nie ma ju┼╝ Zwi─ůzku Radzieckiego ani zagro┼╝enia globaln─ů rewolucj─ů komunistyczn─ů. Nawet teologia wyzwolenia przesta┼éa straszy─ç katolickich reakcjonist├│w.

Nie da si─Ö ukry─ç: komunizm nie jest realn─ů si┼é─ů w dzisiejszym ┼Ťwiecie. Dzia┼éacze TFP dokonali wi─Öc subtelnej korekty: ÔÇ×Komuni┼Ťci wci─ů┼╝ s─ů w┼Ťr├│d nas, ale wygl─ůdaj─ů inaczej, poniewa┼╝ przyj─Öli koncepcj─Ö ┬źmarszu przez instytucje┬╗ GramsciegoÔÇŁ. Wsp├│┼écze┼Ťni komuni┼Ťci pr├│buj─ů wed┼éug nich os┼éabi─ç spo┼éecze┼ästwo poprzez wspieranie os├│b homoseksualnych, promocj─Ö rozwod├│w, egzekwowanie praw kobiet i tym podobne dzia┼éania. Wszystkie one os┼éabiaj─ů spo┼éecze┼ästwo i sprawiaj─ů, ┼╝e komunistom i ateistom ┼éatwiej je kontrolowa─ç.

Czy mog┼éaby pani wyt┼éumaczy─ç, na czym polega transnarodowy charakter Tradycji, Rodziny i W┼éasno┼Ťci? Jak wygl─ůdaj─ů zwi─ůzki pomi─Ödzy tak zwanymi siostrzanymi organizacjami a g┼é├│wn─ů organizacj─ů w Brazylii? Wida─ç tu pewne wsp├│lne elementy, cho─çby na poziomie symboliki, czyli z┼éotego lwa z┬áczerwonym krzy┼╝em, albo w odwo┼éywaniu si─Ö do pewnych hase┼é i warto┼Ťci, w┬átym tak┼╝e do ideologii samego Corr├¬a de Oliveiry.

Organizacje transnarodowe to takie, kt├│re lokalnie r├│┼╝ni─ů si─Ö od siebie, a mimo wszystko postrzegaj─ů siebie jako jedn─ů rodzin─Ö. Chocia┼╝ ich publikacje ukazuj─ů si─Ö pod r├│┼╝nymi nazwami, to wszystkie pozostaj─ů publikacjami TFP. Ludzie, z kt├│rymi rozmawia┼éam w USA, mocno podkre┼Ťlaj─ů swoje zwi─ůzki z organizacj─ů w Brazylii. Bardzo j─ů podziwiaj─ů i┬áuwa┼╝aj─ů za niezwykle istotne utrzymywanie z ni─ů bliskich relacji. Podr├│┼╝uj─ů do Brazylii nie tylko po to, ┼╝eby si─Ö spotka─ç, lecz tak┼╝e po to, by si─Ö uczy─ç. Sprowadzali r├│wnie┼╝ brazylijskich cz┼éonk├│w TFP do Stan├│w Zjednoczonych, aby ci prowadzili dla nich szkolenia. W pewnym sensie postrzegaj─ů brazylijsk─ů TFP jako wz├│r, kt├│ry powinni na┼Ťladowa─ç.

Jak wygl─ůda aktywno┼Ť─ç TFP w sferze politycznej? Jej dzia┼éacze od lat prowadz─ů krucjaty przeciwko prawom os├│b LGBT+, prawom kobiet, prawom reprodukcyjnym i tak dalej. Ich strategia wydaje si─Ö wsz─Ödzie podobna i oparta na wp┼éywaniu na decyzyjne osoby w polityce i hierarchii ko┼Ťcielnej.

Szczerze m├│wi─ůc, nie s┼éysza┼éam o tym, ┼╝eby ostatnio podejmowali wielkoskalowe dzia┼éania w┬áStanach Zjednoczonych. Ale oni nigdy nie oddzia┼éuj─ů na polityk─Ö wprost. Zawsze staraj─ů si─Ö wchodzi─ç tylnymi drzwiami. W latach 60., 70. i 80. byli blisko zwi─ůzani z najwa┼╝niejszymi republikanami oraz ze ┼Üwiatow─ů Lig─ů Antykomunistyczn─ů. Prezesem Ligi i cz┼éonkiem TFP by┼é Fred Schlafly. Jego ┼╝ona Phyllis Schlafly prowadzi┼éa w USA kampani─Ö antyaborcyjn─ů oraz kampani─Ö przeciwko poprawce dotycz─ůcej r├│wno┼Ťci praw [Equal Rights Amendment, nieratyfikowana poprawka do konstytucji uchylaj─ůca ustawy dyskryminuj─ůce kobiety i┬ázapewniaj─ůca r├│wno┼Ť─ç p┼éci ÔÇô przyp. red.]. W tamtym okresie mieli znacznie wi─Ökszy wp┼éyw na ameryka┼äsk─ů┬ápolityk─Ö ni┼╝ dzisiaj.

Czy dzia┼éalno┼Ť─ç TFP spotyka si─Ö z oporem w Ko┼Ťciele katolickim? Swego czasu episkopat Brazylii pot─Öpi┼é ich wprost za odej┼Ťcie od doktryny katolickiejÔÇŽ

Na pocz─ůtku TFP by┼éa w opozycji zar├│wno do katolickiego mainstreamu i do teologii wyzwolenia, jak i do ├│wczesnego rz─ůdu Brazylii. P├│┼║niej spotyka┼éa si─Ö nieraz z ostr─ů krytyk─ů ze strony lokalnych Ko┼Ťcio┼é├│w. Na przyk┼éad w 1976 roku w Chile, gdzie zorganizowa┼éa kampani─Ö ujawniaj─ůc─ů domnieman─ů infiltracj─Ö Ko┼Ťcio┼éa przez marksist├│w.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś