Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Powszechne poczucie dyskomfortu

Je┼╝eli nie ulegnie si─Ö dogmatowi przesadnie wyestetyzowanej przestrzeni miejskiej ani moralnej panice w obliczu ÔÇ×bezdomnego-przest─ÖpcyÔÇŁ, mo┼╝na skupi─ç wysi┼éki na stworzeniu przestrzeni wsp├│lnej, kt├│ra odpowiada┼éaby na potrzeby bezdomnych.

ilustr.: Antek Sieczkowski

ilustr.: Antek Sieczkowski


Tekst pochodzi z 33. numeru papierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Bezdomno┼Ť─çÔÇŁ.
Wed┼éug raportu European Observatory on Homelessness z 2006 roku, w ci─ůgu ostatniego ─çwier─çwiecza w tkance europejskich miast zd─ů┼╝y┼éy zadomowi─ç si─Ö nowe mechanizmy kontroli przestrzeni. Mieszka┼äc├│w od dawna nie dziwi─ů wszechobecne kamery monitoringu ani nadz├│r pracownik├│w firm ochroniarskich, kt├│rzy decyduj─ů o tym, kto mo┼╝e przebywa─ç na pozostaj─ůcym pod ich kontrol─ů terenie, a kto powinien zosta─ç z niego usuni─Öty. W osobistym do┼Ťwiadczeniu wi─Ökszo┼Ťci czytelnik├│w tego artyku┼éu podobne metody nie musz─ů si─Ö wcale jawi─ç jako opresyjne ÔÇô nazywa si─Ö je przecie┼╝ ÔÇ×┼Ťrodkami bezpiecze┼ästwaÔÇŁ. Ich ofiar─ů padaj─ů jednak bezdomni, kt├│rzy z konieczno┼Ťci ┼╝yj─ů przede wszystkim w przestrzeni publicznej i zarazem s─ů z tej przestrzeni przep─Ödzani, je┼Ťli tylko stan─ů si─Ö nazbyt widoczni.
Znajduj─ůc si─Ö w pozycji w┼éadzy, mo┼╝na wedle uznania nie wpu┼Ťci─ç osoby bezdomnej na pasa┼╝ galerii handlowej albo wygoni─ç j─ů z dworcowej poczekalni. Z jednej strony, wpisuje si─Ö to w kryminalizuj─ůc─ů ub├│stwo neoliberaln─ů opowie┼Ť─ç o tym, ┼╝e ka┼╝dy ubogi jest z za┼éo┼╝enia potencjalnym przest─Öpc─ů. Z drugiej ÔÇô robi si─Ö to w imi─ÖÔÇŽ W┼éa┼Ťnie, w imi─Ö czego? S─ůdz─Ö, ┼╝e najdobitniej ujmuje to jeden z punkt├│w ustanowionego przez Polskie Koleje Pa┼ästwowe og├│lnego ÔÇ×Regulaminu korzystania z dworca kolejowegoÔÇŁ. Przepis g┼éosi, i┼╝ na terenie obiektu zabronione jest ÔÇ×utrudnianie podr├│┼╝nym korzystania z dworca przez osoby wywo┼éuj─ůce powszechne poczucie dyskomfortuÔÇŁ.
Okre┼Ťlona w ten spos├│b norma jest z g├│ry nastawiona na stworzenie odmie┼äca. ┼╣r├│d┼éem ÔÇ×powszechnego poczucia dyskomfortuÔÇŁ nie jest konkretne zachowanie, stan albo czyn, lecz osoba sama w sobie. Cho─ç nie spos├│b napisa─ç tego wprost w j─Özyku przepis├│w porz─ůdkowych, a pod regulaminow─ů kategori─Ö w pewnych okoliczno┼Ťciach podpa┼Ť─ç mo┼╝e ka┼╝dy, punkt ten stanowi przede wszystkim ┼Ťrodek do walki z osobami bezdomnymi. Trudno jednak stwierdzi─ç, o jakie dok┼éadnie ÔÇ×poczucie dyskomfortuÔÇŁ chodzi: wywo┼éane ÔÇ×niew┼éa┼ŤciwymÔÇŁ wygl─ůdem przebywaj─ůcego na dworcu bezdomnego, zapachem osoby pozbawionej sta┼éego dost─Öpu do sanitariatu czy wreszcie wyrzutami sumienia na widok cz┼éowieka dotkni─Ötego bezdomno┼Ťci─ů.
Jak wiele mo┼╝na zrobi─ç w przestrzeni publicznej w imi─Ö ÔÇ×powszechnego poczucia komfortuÔÇŁ? Okazuje si─Ö, ┼╝e bardzo wiele.
┼üawki, rampy i klatki
Pocz─ůwszy od usankcjonowanego przepisami wyrzucania ludzi bezdomnych z pojazd├│w komunikacji miejskiej ÔÇô jak dzia┼éo si─Ö cho─çby w Warszawie ÔÇô a sko┼äczywszy na architektonicznym trendzie, zgodnie z kt├│rym pewne miejsca tworzy si─Ö lub przetwarza w taki spos├│b, by nie mog┼éy sta─ç si─Ö przestrzeni─ů spotkania, nie brakuje licznych przyk┼éad├│w ingerencji w przestrze┼ä, obliczonych na to, by nie dopu┼Ťci─ç do niej os├│b bezdomnych. Niekt├│re z nich przybra┼éy karykaturalne i okrutne formy.
Co ┼é─ůczy galeri─Ö handlow─ů we francuskim Angoul├¬me, luksusowy apartamentowiec w centrum Londynu, schody przed wej┼Ťciem do banku w Liverpoolu i przystanek tramwajowy przed szczeci┼äskim Dworcem G┼é├│wnym? W ka┼╝dym z wymienionych miejsc w samym tylko 2014 roku zastosowano szykany maj─ůce na celu wykluczenie z grona ich u┼╝ytkownik├│w niechcianego ÔÇ×innegoÔÇŁ ÔÇô bezdomnego.
[Sierpie┼ä, ┼éawka, Szczecin] ÔÇô Na przystanku tramwajowym przed wyremontowanym Dworcem G┼é├│wnym w Szczecinie pod nowoczesn─ů wiat─ů zamiast ┼éawek zosta┼éy zamontowane nachylone pod k─ůtem w─ůskie podp├│rki, na kt├│rych nie da si─Ö usi─ů┼Ť─ç ani tym bardziej po┼éo┼╝y─ç. Taki zabieg konstrukcyjny zosta┼é wybrany z my┼Ťl─ů o szczeci┼äskich bezdomnych, kt├│rzy cz─Östo przebywaj─ů w okolicach dworca. Podobne ÔÇ×rozwi─ůzaniaÔÇŁ stosowane s─ů w tak┼╝e innych miastach. W miejscach publicznych pojawiaj─ů si─Ö mi─Ödzy innymi ┼éawki tak w─ůskie, wysklepione i podzielone por─Öczami, ┼╝e na ich siedziskach nie mo┼╝e po┼éo┼╝y─ç si─Ö doros┼éy cz┼éowiek.
[Listopad, schody, Liverpool] ÔÇô Na kamiennych schodach o r├│wnych, szerokich stopniach, prowadz─ůcych do drzwi jednej z plac├│wek Bank of England, przez d┼éu┼╝szy czas nocowali bezdomni. Zosta┼éy one jednak obudowane g┼éadk─ů metalow─ů ramp─ů. Co znamienne, w tym samym czasie oddzia┼é banku by┼é okresowo nieczynny ÔÇô bezdomni zostali wi─Öc przep─Ödzeni ÔÇ×dla zasadyÔÇŁ.
[Grudzie┼ä, klatki, Angoul├¬me] ÔÇô Zim─ů w┼éadze miasta po┼éo┼╝onego na po┼éudniu Francji postanowi┼éy pozby─ç si─Ö os├│b bezdomnych z ulicy przylegaj─ůcej do jednej z galerii handlowych. W Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia ┼éawki stoj─ůce naprzeciwko sklep├│w zosta┼éy wi─Öc ogrodzone drucianymi klatkami ÔÇô podobno w porozumieniu z okolicznymi sprzedawcami.
ilustr.: Antek Sieczkowski

ilustr.: Antek Sieczkowski


Wykluczeni z opowie┼Ťci
Kiedy pr├│bowa┼éem cho─çby powierzchownie zrozumie─ç i obj─ů─ç teoretyczn─ů ram─ů wspomniane przyk┼éady wykluczaj─ůcych mechanizm├│w, w pierwszej kolejno┼Ťci nasuwa┼éy mi si─Ö skojarzenia z technikami w┼éadzy dyscyplinarnej, opisanymi przez Michela Foucaulta w s┼éynnej pracy ÔÇ×Nadzorowa─ç i kara─çÔÇŁ. By┼éy to jednak b┼é─Ödne konotacje. Nie chodzi bowiem o to, by bezdomnego nadzorowa─ç ani go ukara─ç. Foucaultowskie dyscyplinowanie cia┼éa mia┼éo s┼éu┼╝y─ç przede wszystkim wytworzeniu cz┼éowieka dzia┼éaj─ůcego w wystandaryzowany i skuteczny spos├│b. Przynajmniej w za┼éo┼╝eniu by┼éo to dzia┼éanie motywowane jego dobrem. Opisywanymi przez autora przyk┼éadami dyscyplinuj─ůcych schemat├│w, tresur i rygor├│w by┼éy przecie┼╝ mi─Ödzy innymi szko┼éa i szpital. W logice przestrzennych szykan chodzi za┼Ť o to, by odp─Ödzi─ç i odgrodzi─ç od siebie bezdomnego. Tak, aby nawet si─Ö z nim nie zetkn─ů─ç. Nie jest istotne jak ┼╝yje i kim jest, byle nie by┼é na widoku.
Opisane dot─ůd opresyjne ingerencje, cho─ç dotycz─ů bezpo┼Ťrednio przestrzeni, jak w soczewce skupiaj─ů w sobie mnogo┼Ť─ç wyklucze┼ä, kt├│rym podlegaj─ů osoby bezdomne. Mowa tu o wykluczeniu z wi─Özi spo┼éecznych, ekonomicznych (warunkuj─ůcych ┼╝ycie w publicznych przestrzeniach miasta) i politycznych. Mo┼╝e przede wszystkim widoczne w przytoczonych sytuacjach jest jednak wykluczenie os├│b bezdomnych z uczestnictwa w dyskursie. Bezdomny nie dysponuje g┼éosem nawet we w┼éasnej sprawie. W sytuacji konfliktu jego op├│r, wyra┼╝ona potrzeba czy pro┼Ťba nie s─ů uznawane przez drug─ů stron─Ö ÔÇô ochroniarza, stra┼╝nika miejskiego, kierowc─Ö autobusu, przechodnia ÔÇô za prawomocne. Osoby bezdomne rzadko maj─ů te┼╝ szans─Ö na stanie si─Ö wsp├│┼étw├│rcami spo┼éecznej opowie┼Ťci o sobie samych (czy to jako o jednostkach, czy o grupie).
ilustr.: Antek Sieczkowski

ilustr.: Antek Sieczkowski


Kolce na bezdomnych
Spo┼Ťr├│d przeczytanych przeze mnie tekst├│w, dotycz─ůcych poszczeg├│lnych przypadk├│w przestrzennych opresji wobec os├│b bezdomnych, tylko jeden przytacza┼é wypowiedzi cz┼éowieka sypiaj─ůcego na dworcu. Zwykle, niezale┼╝nie od wyg┼éaszanego zdania, m├│wi si─Ö ÔÇ×w ich imieniuÔÇŁ, od czego m├│j tekst nie jest zreszt─ů wyj─ůtkiem. Narracja o bezdomnych, tworzona bez ich udzia┼éu, ┼éatwo potrafi osun─ů─ç si─Ö w potworno┼Ť─ç. Czytaj─ůc prasowe wzmianki, pokusi┼éem si─Ö tak┼╝e o przejrzenie komentarzy znajduj─ůcych si─Ö pod artyku┼éami. Znalaz┼éem w nich ca┼é─ů palet─Ö pretensji.
[Czerwiec, kolce, Londyn] ÔÇô Jaskraw─ů konsekwencj─ů takiego my┼Ťlenia o problemie bezdomno┼Ťci mo┼╝e by─ç sytuacja, kt├│ra mia┼éa miejsce dwa i p├│┼é roku temu przy Southwark Bridge Road w Londynie. Przy zadaszonym wej┼Ťciu na klatk─Ö schodow─ů jednego z apartamentowc├│w administracja budynku przytwierdzi┼éa do pod┼éo┼╝a metalowe kolce. Jak p├│┼║niej t┼éumaczyli mieszka┼äcy, by┼éy one reakcj─ů na fakt dostrze┼╝enia kilka tygodni wcze┼Ťniej bezdomnego nocuj─ůcego w tym miejscu. Fotografia kolc├│w umieszczona w sieci przez jednego z oburzonych londy┼äczyk├│w wywo┼éa┼éa protest pod has┼éem ÔÇ×Homes, Not SpikesÔÇŁ, a ├│wczesny burmistrz miasta pot─Öpi┼é dzia┼éanie dewelopera. Zamontowanie ostrych ─çwiek├│w w zakamarkach zadaszonego wej┼Ťcia do z┼éudzenia przypomina spos├│b, w jaki odstrasza si─Ö go┼é─Öbie z parapet├│w. Widz─Ö w tym akcie wymowne symboliczne odcz┼éowieczenie osoby bezdomnej.
Dehumanizacja na poziomie my┼Ťlenia pozwala na konflikt, w kt├│rym potrzeba komfortu posiadaj─ůcych mieszkanie pasa┼╝er├│w komunikacji miejskiej i kolei, klient├│w centr├│w handlowych oraz zarz─ůdc├│w obiekt├│w g├│ruje nad podstawowymi potrzebami ludzi pozbawionych dachu nad g┼éow─ů. Estetyczne staje przeciwko etycznemu.
Nie musi tak by─ç. Je┼╝eli nie ulegnie si─Ö dogmatowi przesadnie wyestetyzowanej przestrzeni miejskiej ani moralnej panice w obliczu ÔÇ×bezdomnego-przest─ÖpcyÔÇŁ, mo┼╝na ÔÇô obok konwencjonalnych dzia┼éa┼ä na rzecz walki z bezdomno┼Ťci─ů ÔÇô skupi─ç wysi┼éki decydent├│w i projektant├│w na stworzeniu przestrzeni wsp├│lnej, kt├│ra odpowiada┼éaby, cho─çby w drobnym stopniu, na potrzeby bezdomnych. Przyk┼éad takiego dzia┼éania mog┼éyby stanowi─ç umieszczone w kilku kanadyjskich miastach ┼éawki z rozk┼éadanym zadaszeniem, pod kt├│rymi bezdomni mogli schroni─ç si─Ö przed deszczem. Od zewn─Ötrznej strony ÔÇ×daszk├│wÔÇŁ widnia┼éy has┼éa zwracaj─ůce uwag─Ö na problem bezdomno┼Ťci. Od wewn─ůtrz za┼Ť wypisane zosta┼éy informacje kontaktowe do organizacji pomagaj─ůcej osobom bezdomnym w zdobyciu mieszkania.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś