Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Potrzeba republikańskiego minimum

Odpowiedzi─ů na ÔÇ×kultur─Ö podleg┼éo┼ŤciÔÇŁ mo┼╝e by─ç w wymiarze politycznym republika┼äskie minimum. Polega ono na odrzucaniu tych zachowa┼ä polityk├│w, kt├│re prowadz─ů do destrukcji zaufania jako fundamentu wsp├│lnoty politycznej.

nowa konfederacja
Jos├ę Ortega y Gasset sw├│j ┼Ťwietny esej ÔÇ×Zadanie naszych czas├│wÔÇŁ rozpoczyna rozwa┼╝aniami na temat podej┼Ťcia kolejnych pokole┼ä do intelektualnego dorobku poprzednik├│w. ÔÇ×Istnia┼éy pokolenia ÔÇô pisze ÔÇô kt├│re jednako traktowa┼éy to, co otrzymane w spadku i to, co w┼éasne. Nast─Öpowa┼éy wtedy epoki kumulacyjne. Kiedy indziej zaznacza┼éy si─Ö wyra┼║ne sprzeczno┼Ťci mi─Ödzy obu elementami; nast─Öpowa┼éy wtedy epoki eliminuj─ůce i polemiczne ÔÇô pokolenia walkiÔÇŁ.
Idea przewodnia tekstu Jaros┼éawa Kuisza to jednak nie wezwanie do pokoleniowego sprzeciwu wobec dziedzictwa nie jednej tylko generacji poprzednik├│w, ale co najmniej kilku pokole┼ä tworz─ůcych polsk─ů tradycj─Ö intelektualn─ů XIX i XX wieku. To nawet nie sformu┼éowanie has┼éa tej walki, ale projekt jakiego┼Ť niemal terapeutycznego zrozumienia i by─ç mo┼╝e zaakceptowania uwik┼éania w kody kulturowe nieadekwatne do ┼╝yciowej sytuacji ÔÇ×pacjentaÔÇŁ.
Kula u nogi
Kluczowym pomys┼éem Kuisza ÔÇô brzmi─ůcym nieco podobnie do innych spektakularnych rozr├│┼╝nie┼ä na przyk┼éad na ÔÇ×Polsk─Ö liberaln─ůÔÇŁ i ÔÇ×Polsk─Ö solidarn─ůÔÇŁ ÔÇô jest okre┼Ťlenie intelektualnych osi─ůgni─Ö─ç poprzednik├│w mianem ÔÇ×kultury podleg┼éo┼ŤciÔÇŁ. Kultury uwik┼éanej w zadania przetrwania w warunkach zale┼╝no┼Ťci od obcych pa┼ästw, rozbior├│w i walki o suwerenno┼Ť─ç. Kultury, dla kt├│rej problem utraty pa┼ästwa jest faktem tak podstawowym, ┼╝e odbieraj─ůcym jej niemal zdolno┼Ť─ç my┼Ťlenia o czym┼Ť innym, wyj┼Ťcia poza ten kontekst.
To, co przez lata mia┼éo nam pomaga─ç w przetrwaniu dzi┼Ť sta┼éo si─Ö kul─ů u nogi. Powtarzamy gesty zakodowane w kulturze nie zdaj─ůc sobie sprawy, ┼╝e s─ů ca┼ékowicie niezgodne z realiami ┼╝ycia naszego pokolenia. Stajemy si─Ö intelektualnie niezdolni do skorzystania z wywalczonej wolno┼Ťci. Wolimy ┼╝y─ç w kulturze, kt├│ra temu stanowi wolno┼Ťci zaprzecza. Jednocze┼Ťnie jednak gra, kt├│r─ů proponuje Kuisz nie zak┼éada zerwania, lecz pr├│b─Ö o┼Ťwietlenia wp┼éywu kultury podleg┼éo┼Ťci, zrozumienia jej, gdy┼╝ jak ÔÇô nieco defetystycznie ÔÇô przes─ůdza pozostanie ona ÔÇ×z nami na dobre i na z┼ée, b─Ödzie na nas oddzia┼éywa─ç przez d┼éugie lata, a w pewnym sensie zawsze, czy tego chcemy czy nieÔÇŁ. I dodaje co┼Ť co brzmi jako dostosowane do tego defetyzmu zadanie: ÔÇ×Wa┼╝ne jest jednak nie tyle jej trwanie, ile to, co z ni─ů zrobimy w przysz┼éo┼Ťci, jak zinterpretujemy jej dorobekÔÇŁ.
Opis nie wystarczy
Taki krok to jednak zdecydowanie za ma┼éo. Wszak to wzorce czerpane z owej ÔÇ×kultury podleg┼éo┼ŤciÔÇŁ podsycaj─ů dzi┼Ť emocje w sferze publicznej. Oskar┼╝enia o narodow─ů zdrad─Ö, por├│wnania polityki Unii do dzia┼éa┼ä zaborc├│w, czy ÔÇô z drugiej strony ÔÇô uznawanie g┼éupiego patriotyzmu za drog─Ö do narodowej zguby to tylko najprostsze odwo┼éania do dawnych kod├│w kulturowych.
Je┼╝eli polityka gra tymi kartami, to czy szczytem naszych marze┼ä ma by─ç pokazanie tego? Zrozumienie uwik┼éania, opowiedzenie go sobie na dziesi─ůtkach seminari├│w? Mo┼╝e lepiej u┼éo┼╝y─ç jak─ů┼Ť strategi─Ö abstrahowania od tego kontekstu, wypl─ůtywania si─Ö z tych side┼é. Mo┼╝e ÔÇô nawet je┼╝eli nie wierzy si─Ö we w┼éasne si┼éy ÔÇô napisa─ç jaki┼Ť kod konkurencyjny, alternatywny wobec dominuj─ůcego. Kod akcentuj─ůcy nasz─ů przygod─Ö z nowoczesno┼Ťci─ů, kapitalizmem, powszechno┼Ťci─ů edukacji, wzorcami kultury masowej. Nie musi on zast─ůpi─ç tamtego, ale w┼éa┼Ťnie z nim konkurowa─ç, umo┼╝liwi─ç wyb├│r. Samo zrozumienie uwik┼éania kultury minionych pokole┼ä nie wystarczy do tego, by odzyska─ç zdolno┼Ť─ç do przeprowadzania nowych kulturowych i politycznych kalkulacji.
Warto poszuka─ç w tym jakiego┼Ť po┼╝ytku dla uwik┼éanej w dawne symbole wsp├│lnoty politycznej. Nawet je┼╝eli efekty takiego dzia┼éania nie przyjd─ů w najbli┼╝szych latach. Polityka zawsze korzysta z dobrze ju┼╝ ugruntowanych sposob├│w opisu rzeczywisto┼Ťci. Dzisiejsza poprawno┼Ť─ç polityczna nakazuje powo┼éywanie si─Ö na przyk┼éad patriotyzmu ┼╗o┼énierzy Wykl─Ötych, ale temat po raz pierwszy podj─Ö┼éa Liga Republika┼äska w po┼éowie lat 90. Mo┼╝na zatem s─ůdzi─ç, ┼╝e w─ůtki, o kt├│rych pisze Kuisz jako o zadaniu przede wszystkim intelektualnym, mog─ů wp┼éyn─ů─ç na polityk─Ö partyjn─ů za kilkana┼Ťcie ÔÇô dwadzie┼Ťcia lat.
Wcze┼Ťniej mog─ů inspirowa─ç co najwy┼╝ej jakie┼Ť istotne polityki rz─ůd├│w i samorz─ůd├│w: historyczn─ů, kulturaln─ů, o┼Ťwiatow─ů. Ale znowu ÔÇô tu zdolno┼Ťci do korekty nie s─ů nigdy tak wielkie, jak my┼Ťl─ů o tym decydenci. To, co Kuisz nazywa kultur─ů podleg┼éo┼Ťci to nie tylko jaki┼Ť nawyk my┼Ťlowy starszych ludzi, ale wz├│r pisania o historii, szkolny kanon literacki, ramy debaty publicznej. Znowu ÔÇô je┼╝eli nie b─Öd─ů mia┼éy takich skutk├│w, to c├│┼╝ nam po uzyskanej samowiedzy. Ma zosta─ç jakim┼Ť intelektualnym rezerwatem dla ┼╝yj─ůcych na wy┼╝szym poziomie ┼Ťwiadomo┼Ťci elit? Nast─Öpny krok, kt├│ry zaczyna┼éby si─Ö od odpowiedzi na to pytanie, zawisa ÔÇô w tej koncepcji ÔÇô jak gdyby w powietrzu.
Jak okie┼ézna─ç kultur─Ö podleg┼éo┼Ťci?
Zdaj─Ö sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e polityka w kilkunastu najbli┼╝szych latach b─Ödzie czerpa─ç z tego, co ju┼╝ jest wytworzone, obecne w szeroko rozumianej kulturze. W tym tak┼╝e z ÔÇ×republika┼äskiegoÔÇŁ (traktuj─Ö to jako etykietk─Ö umo┼╝liwiaj─ůc─ů wsp├│lne dzia┼éanie, a nie g┼é─Öboki sojusz ideowy) porozumienia, jakie zawar┼éo w postaci ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ pi─Ö─ç istotnych ┼Ťrodowisk pokolenia, kt├│re w polityce praktycznej jest nadal zbyt s┼éabo obecne. Polityczny wymiar owego republikanizmu polega raczej na zakwestionowaniu metody politycznej pokolenia dzisiejszych 60-latk├│w. Metody, kt├│ra z kultury podleg┼éo┼Ťci czerpie przede wszystkim zami┼éowanie do egzaltowanych oskar┼╝e┼ä, pe┼énych podejrzliwo┼Ťci diagnoz, nadawaniu ka┼╝dej sprawie silnego moralnego zabarwienia ÔÇô kt├│re jednak nie stanowi ograniczenia dla realizacji naszych w┼éasnych interes├│w, a jedynie uprawnia do dyskredytowania przeciwnika.
W warstwie politycznej jest tylko z pozoru czytelna. Wyj┼Ťcie poza napi─Öcia powodowane przez odwo┼éywanie si─Ö do gest├│w czerpanych z kultury podleg┼éo┼Ťci wymaga nabrania do niej dystansu, okie┼éznania jej. Ale ta gra sta┼éa si─Ö bardzo op┼éacalna dla g┼é├│wnych aktor├│w. Polityczna grawitacja nagradza te formy mobilizacji elektoratu, kt├│re odwo┼éuj─ů si─Ö do emocji, przede wszystkim do strachu. Arsena┼é czytelnych, pobudzaj─ůcych emocje symboli nie jest jednak jedynie polityczn─ů rekwizytorni─ů odziedziczon─ů po poprzednikach. R├│wnie dobrze mo┼╝e si─Ö w nim pojawi─ç l─Ök przed wielkimi migracjami uchod┼║c├│w, jak i obawa przed powt├│rzeniem si─Ö scenariusza autorytarnego ├á la Putin czy Erdogan. ┼╗yjemy na kraw─Ödzi r├│┼╝nych ┼Ťwiat├│w, przeskakuj─ůc mi─Ödzy nimi do┼Ť─ç ┼éatwo.
Polityczny sens propozycji Kuisza mo┼╝na ÔÇô chyba wbrew intencji autora ÔÇô zmodyfikowa─ç w taki spos├│b, aby wzorce kultury podleg┼éo┼Ťci nas nie o┼Ťlepia┼éy, nie powodowa┼éy utraty zdolno┼Ťci widzenia politycznych reali├│w. A ponadto by nie stanowi┼éy koleiny, kt├│r─ů pod─ů┼╝a ka┼╝da nasza my┼Ťl o naprawie. To jednak mo┼╝e okaza─ç si─Ö za ma┼éo. Zar├│wno wobec nowych wyzwa┼ä mi─Ödzynarodowych, jak i pewnej zapa┼Ťci, w kt├│rej znalaz┼éo si─Ö polskie ┼╝ycie publiczne. Odpowied┼║ ┼Ťrodowisk intelektualnych takich, jakie tworz─ů dzi┼Ť ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ na t─Ö zapa┼Ť─ç nie mo┼╝e si─Ö ograniczy─ç do ostro┼╝nego obja┼Ťniania narodowych z┼éudze┼ä. Mo┼╝e wymusza─ç respektowanie przez graczy politycznych, czego┼Ť, co ┼é─ůczy wsp├│lnot─Ö polityczn─ů, pewnego ÔÇô rozumianego nie ideologicznie ÔÇô republika┼äskiego minimum. Republikanizm jest tu raczej pojemn─ů etykietk─ů, kt├│ra mo┼╝e ┼é─ůczy─ç ludzi o wra┼╝liwo┼Ťci lewicowej i prawicowej, centrowej i nie mieszcz─ůcej si─Ö na tej skali.
Republika┼äskie minimum polega na odrzucaniu tych zachowa┼ä polityk├│w, kt├│re prowadz─ů do destrukcji zaufania jako fundamentu wsp├│lnoty politycznej. Do takich dzia┼éa┼ä zaliczy─ç mo┼╝na zar├│wno ┼éamanie konstytucji jak i destrukcj─Ö autorytetu w┼éadz publicznych. Takim dzia┼éaniem jest deprawowanie medi├│w publicznych i sprowadzanie ich zada┼ä do prymitywnej propagandy partyjnej. Obrona owego republika┼äskiego minimum nie jest jednak ani udzielaniem bezwarunkowego poparcia politycznym rywalom PiS, ani nawet ÔÇô przynajmniej w obecnych realiach ÔÇô rezygnacji z r├│┼╝nych politycznych wizji polemiki z PiS.
Tekst Kuisza podpowiada, ┼╝e barier─ů ukszta┼étowania si─Ö takiego politycznego konsensusu mog─ů by─ç nie tylko kwestie ustrojowe czy polityczne, ale tak┼╝e kulturowy kontekst sporu. Kontekst, kt├│ry utrudnia dzi┼Ť racjonalizacj─Ö konfliktu. Je┼╝eli Kuisz ma racj─Ö, to rola elity intelektualnej jego pokolenia nie mo┼╝e si─Ö sprowadza─ç, do zrozumienia tego uwik┼éania. Warto zrobi─ç drugi krok.

***

Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ .┬á

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

***

Uwaga, nowy podział pokoleniowy!

Nie ┼é─ůczy nas nic poza niepodleg┼éo┼Ťci─ů

Liberałowie, zbuntujcie się wreszcie!

Czasem zmiana narracji nie wystarczy i wtedy potrzeba zmiany radykalnej

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś