Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Pora┼╝ka w ujawnianiu. O przepraszaniu za Rydzyka

Je┼Ťli jako chrze┼Ťcijanie, duchowni, biskupi chcecie przeprasza─ç za krzywdy, za innych ÔÇô r├│bcie to. Wa┼╝niejsze jest jednak, czy widzicie i s┼éyszycie ofiary, czy dzia┼éacie na ich rzecz. I czy robicie, co mo┼╝liwe, by nikt wi─Öcej nie cierpia┼é z powodu przemocy seksualnej w Ko┼Ťciele.
Pora┼╝ka w ujawnianiu. O przepraszaniu za Rydzyka
Pracownicy jednego z przedsi─Öbiorstw ameryka┼äskich manifestuj─ůcy na rzecz zapobiegania przemocy seksualnej wobec dzieci (zdj. Dmurray06, CC BY-SA 4.0)

Nie jestem ofiar─ů przemocy seksualnej w Ko┼Ťciele, ale jestem ofiar─ů przemocy seksualnej w dzieci┼ästwie ÔÇô przemocy dokonanej przez osoby spoza kr─Ögu rodziny i przyjaci├│┼é, przez osoby niezidentyfikowane, kt├│re nie ponios┼éy ani nie ponios─ů konsekwencji czyn├│w, kt├│rych skutki wp┼éywaj─ů na moje ┼╝ycie od ponad trzydziestu lat.

Z ofiarami przemocy w Ko┼Ťciele ┼é─ůczy mnie nie tylko sama historia nadu┼╝y─ç seksualnych, jakich dozna┼éam, ale r├│wnie┼╝ to, ┼╝e ÔÇô jak wiele z ofiar ÔÇô dozna┼éam ÔÇ×pora┼╝ki w ujawnianiuÔÇŁ, a tak┼╝e to, ┼╝e ÔÇô jak wiele z ofiar ÔÇô nie mog─Ö oczekiwa─ç na sprawiedliwo┼Ť─ç ani ┼╝adne zado┼Ť─çuczynienie ze strony sprawc├│w.

Temat przemocy seksualnej w Ko┼Ťciele nie jest ju┼╝ na szcz─Ö┼Ťcie tabu i chwa┼éa za to wszystkim osobom, kt├│re walcz─ů o to, by historie ofiar by┼éy znane, us┼éyszane, przyj─Öte, i o sprawiedliwo┼Ť─ç dla nich.

Czy wypowied┼║ Tadeusza Rydzyka, czyni─ůca m─Öczennika z ukrywaj─ůcego sprawc├│w przemocy seksualnej wzgl─Ödem nieletnich biskupa, cokolwiek zmienia? Znamy Rydzyka od lat, jego wypowied┼║ nie zaskakuje. Znamy biskup├│w i polityk├│w, kt├│rzy co roku hucznie ┼Ťwi─Ötuj─ů ÔÇ×urodziny Radia MaryjaÔÇŁ. Nie s─ůdz─Ö, by┼Ťmy spodziewali si─Ö po nich wszystkich czego┼Ť lepszego.

A jednak w tym roku odnosz─Ö wra┼╝enie, ┼╝e oburzenie s┼éowami Rydzyka i brakiem reakcji na nie ÔÇô zar├│wno ze strony biskup├│w ÔÇ×u┼Ťwietniaj─ůcych obecno┼Ťci─ůÔÇŁ to wydarzenie, jak i Rzecznika Praw Dziecka oraz innych obecnych tam polityk├│w obozu rz─ůdz─ůcego ÔÇô jest wi─Öksze ni┼╝ dawniej. To dobrze, to wa┼╝ne, ale czy to oburzenie, a nawet przeprosiny ze strony kilku przedstawicieli Ko┼Ťcio┼éa i komentarz redemptoryst├│w (bez przeprosin) oraz ÔÇ×przeprosinyÔÇŁ ze strony Rydzyka s─ů reakcj─ů adekwatn─ů?

Jakie znaczenie maj─ů takie wypowiedzi dla ofiar przemocy? Czy ma sens przepraszanie ÔÇ×w imieniuÔÇŁ kogo┼Ť, kto skrzywdzi┼é? Dlaczego to w og├│le wa┼╝ne tematy?

Co mnie spotkało?

Niniejszy tekst to nie tylko teoretyczny komentarz o przepraszaniu, kt├│ry mog┼éabym napisa─ç jako cz┼éowiek, dla kt├│rego pojednanie jest jedn─ů z najwy┼╝szych warto┼Ťci, matka, nauczycielka, mi┼éo┼Ťniczka porozumienia bez przemocy i kr─Ög├│w naprawczych czy teolo┼╝ka ÔÇô cho─ç tak┼╝e i te wszystkie aspekty mojego ┼╝ycia maj─ů na niego wp┼éyw.

Ostrzegam, może być bardzo trudny, dlatego zaznaczam opis tego, co mnie spotkało.

 

[Opis przemocy seksualnej wzgl─Ödem dziecka]

Gdy mia┼éam cztery lata, sp─Ödzi┼éam kilka dni w szpitalu w zwi─ůzku z wyci─Öciem migda┼ék├│w. By┼éy to lata 80., rodzice nie mogli by─ç z dzieckiem. By┼éam pierwszy raz sama poza domem, czeka┼é mnie zabieg, kt├│rego si─Ö bardzo ba┼éam. To samo w sobie by┼éo trudne, ale pewnie te dni nie wp┼éyn─Ö┼éyby zbytnio na bieg mojego ┼╝ycia, gdyby nie to, ┼╝e ch┼éopcy, o kilka lat starsi, le┼╝─ůcy na tym samym oddziale, w s─ůsiedniej sali, kilkakrotnie przychodzili i gwa┼écili mnie oraz drug─ů dziewczynk─Ö.

Nie wiedzia┼éam, co si─Ö dzia┼éo, nie zna┼éam odpowiedniego s┼éownictwa, nie wiedzia┼éam, czy mog─Ö o tym opowiedzie─ç piel─Ögniarce, lekarce, komukolwiek. Druga dziewczynka w og├│le si─Ö przez te dni nie odzywa┼éa. Ch┼éopcy za to przychodzili cz─Östo i nawet gdy nic nam nie robili, opowiadali o tym, ┼╝e b─Öd─ů nam co┼Ť robi─ç. By┼éam przera┼╝ona.

Personel natomiast widzia┼é tylko to, ┼╝e ci─ůgle p┼éacz─Ö ÔÇô i z tego powodu zabroni┼é mojej Mamie odwiedzin u mnie! Twierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×to tylko utrudniÔÇŁ! Widzia┼é, ┼╝e brudz─Ö kolejne pi┼╝amy, i okazywa┼é du┼╝─ů frustracj─Ö z tej przyczyny oraz mnie zawstydza┼é.

W ko┼äcu odby┼é si─Ö zabieg. Po zabiegu, a przed wyj┼Ťciem ze szpitala, ch┼éopcy jeszcze raz zgwa┼écili mnie ÔÇ×na do widzeniaÔÇŁ (pami─Ötam te s┼éowa, cho─ç nie pami─Ötam nawet, ilu ich by┼éo, dw├│ch, trzech, czterech? Co┼Ť ko┼éo trzech). Przyjechali po mnie Rodzice. Kochaj─ůcy, rado┼Ťni, ┼╝e wracam do domu, jeszcze w samochodzie dali mi wymarzonego pieska na baterie, a ja opowiedzia┼éam im, takimi s┼éowami, jak umia┼éam, co si─Ö dzia┼éo w szpitalu.

[Koniec opisu]

 

Czego dowiaduje si─Ö ujawniaj─ůce dziecko?

Pr├│cz traumy zwi─ůzanej z byciem ofiar─ů gwa┼étu czy molestowania istnieje trauma zwi─ůzana z tak zwan─ů pora┼╝k─ů w ujawnianiu. Ta ostatnia ÔÇô jak wyja┼Ťni┼éa mi psychoterapeutka ÔÇô mo┼╝e by─ç ┼║r├│d┼éem traumy por├│wnywalnej z samymi aktami przemocy; zdarza si─Ö, ┼╝e nawet jeszcze wi─Ökszej.

Pora┼╝ka w ujawnianiu polega na tym, ┼╝e osoba, kt├│ra zosta┼éa skrzywdzona, nie otrzymuje adekwatnego wsparcia, kiedy pr├│buje opowiedzie─ç o tym, co j─ů spotka┼éo. Czasem w og├│le nie zostaje wys┼éuchana. Czasem jej opowie┼Ť─ç zostaje zag┼éuszona ÔÇ×wyja┼ŤnieniamiÔÇŁ albo poddana w w─ůtpliwo┼Ť─ç. Czasem zostaje oskar┼╝ona, ┼╝e przyczyni┼éa si─Ö do tej sytuacji, zawini┼éa jej, nie zapobieg┼éa itp., itd. Jest wiele scenariuszy owej pora┼╝ki w ujawnianiu, jej skutki s─ů bardzo powa┼╝ne i mog─ů si─Ö ci─ůgn─ů─ç latami.

Osoba pokrzywdzona (zw┼éaszcza dziecko!) dowiaduje si─Ö w tej sytuacji mi─Ödzy innymi tego, ┼╝e:

  • Mog─ů j─ů spotka─ç straszliwe rzeczy, wobec kt├│rych b─Ödzie bezbronna i bezradna.
  • Nie mo┼╝e liczy─ç na to, ┼╝e wa┼╝ne dla niej osoby (bliscy, opiekunowie, doro┼ŤliÔÇŽ) o ni─ů zadbaj─ů ÔÇô czy to w radzeniu sobie ze skutkami doznanej przemocy, czy w analogicznej sytuacji w przysz┼éo┼Ťci (a po takim do┼Ťwiadczeniu naturalny jest l─Ök, nawet nieu┼Ťwiadomiony, przed podobnymi przysz┼éymi wydarzeniami, kt├│ry mo┼╝e z biegiem czasu przyjmowa─ç nowe formy, dotyczy─ç innych sfer ┼╝ycia, nie tylko seksualnej).
  • To, co j─ů spotka┼éo, jest tematem tabu (w przypadku dziecka oznacza to tak┼╝e brak wiedzy: jak to nazwa─ç, jak o tym m├│wi─ç, co w zasadzie je spotka┼éo).
  • Co┼Ť jest z ni─ů nie tak ÔÇô dozna┼éa czego┼Ť, co by┼éo potworne, i czu┼éa, ┼╝e jest potworne, ale wed┼éug innych os├│b (zw┼éaszcza bliskich albo obdarzonych autorytetem) to nic takiego. Nie mo┼╝e zatem ufa─ç swoim odczuciom i ocenom, jest przewra┼╝liwiona, nienormalna, co┼Ť ÔÇô cho─ç nie wiadomo, co ÔÇô jest z ni─ů bardzo nie tak.
  • Jest z┼éa ÔÇô bo czu┼éa, ┼╝e to, co si─Ö dzia┼éo, by┼éo z┼ée ÔÇô skoro s┼éyszy, ┼╝e to jej wina albo ┼╝e powinna by┼éa zrobi─ç co┼Ť, by si─Ö to nie zdarzy┼éo.

D┼éugofalowym skutkiem nieadekwatnej reakcji czy braku reakcji otoczenia jest cz─Östo nieumiej─Ötno┼Ť─ç rozpoznawania w przysz┼éo┼Ťci sytuacji, kiedy pada si─Ö ofiar─ů przemocy, nie tylko seksualnej. Kto┼Ť, kto zosta┼é wykorzystany i nie zosta┼é nast─Öpnie wys┼éuchany ani nie dosta┼é wsparcia (w tym nie tylko informacji, ale tak┼╝e mo┼╝liwo┼Ťci do┼Ťwiadczenia tego, ┼╝e jego historia jest wa┼╝na, ┼╝e to, co si─Ö sta┼éo, by┼éo z┼ée i niezawinione, i tak dalej) od otoczenia, mo┼╝e mie─ç powa┼╝ne trudno┼Ťci z rozpoznawaniem przemocy emocjonalnej w przysz┼éo┼Ťci.

Kiedy spotka go co┼Ť przykrego ze strony przyjaciela, partnera, cz┼éonka rodziny, mo┼╝e sw├│j b├│l kierowa─ç przeciw sobie (wtedy krytyk wewn─Ötrzny staje si─Ö dla niego katem, oskar┼╝aj─ůcym o to, ┼╝e to jego win─ů jest to, ┼╝e kto┼Ť go ┼║le traktuje) albo go uniewa┼╝nia─ç czy radzi─ç sobie z nim w spos├│b niezdrowy (na przyk┼éad przez na┼éogi). Kiedy spotka go co┼Ť z┼éego, mo┼╝e nie by─ç w stanie o tym nikomu powiedzie─ç ÔÇô ani bliskim, ani szukaj─ůc pomocy psychologa ÔÇô bo b─Ödzie si─Ö obawia─ç, ┼╝e zn├│w oka┼╝e si─Ö, ┼╝e to z nim co┼Ť jest nie tak. Mo┼╝e tak┼╝e sta─ç si─Ö w bliskich relacjach obiektem przemocy psychicznej, kt├│rej cz─Ö┼Ťci─ů jest tak zwany gaslighting ÔÇô kiedy to ten, kto skrzywdzi┼é, neguje fakty albo umniejsza ich znaczenie, ocenia osob─Ö, kt├│ra cierpi, jako nadwra┼╝liw─ů, albo odwraca sytuacj─Ö i stwierdza, ┼╝e to on jest obiektem atak├│w, wypominania, dr─Öczenia, bo samo m├│wienie o krzywdzie jest ranieniem. Tym samym trudno┼Ť─ç z rozpoznawaniem przemocy i bronieniem si─Ö przed ni─ů tylko si─Ö pog┼é─Öbia.

Jasne nazywanie przemocy przemoc─ů (tak┼╝e w odniesieniu do historii innych wykorzystanych i skrzywdzonych) jest wa┼╝ne r├│wnie┼╝ z tego powodu, ┼╝e pomaga uwa┼╝nia─ç w┼éasn─ů histori─Ö ofiary i przypomina, ┼╝e krzywda jest jednoznaczna.

Nazywanie ÔÇ×m─ÖczennikiemÔÇŁ kogo┼Ť, kto nim nie jest, a kto sta┼é po stronie krzywdzicieli, nie tylko sabotuje wysi┼éki uznania przemocy za przemoc, ale i mo┼╝e budzi─ç poczucie winy ofiar i ich bliskich, domagaj─ůcych si─Ö sprawiedliwo┼Ťci i wsparcia.

Nazywanie ÔÇ×m─ÖczennikiemÔÇŁ kogo┼Ť, kto nim nie jest, a kto sta┼é po stronie krzywdzicieli, nie tylko sabotuje wysi┼éki uznania przemocy za przemoc, ale i mo┼╝e budzi─ç poczucie winy ofiar.

Kto ma prawo przeprasza─ç?

Dzia┼éania i zaniechania, a tak┼╝e krycie sprawc├│w przemocy duchownych wzgl─Ödem nieletnich nie s─ů ju┼╝ tabu i coraz wi─Öcej o nich wiemy, cho─çby dzi─Öki filmom braci Sekielskich czy starannym badaniom dziennikarskim Zbigniewa Nosowskiego w ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ, a przede wszystkim dzi─Öki bohaterskim wyst─ůpieniom os├│b pokrzywdzonych. Pisz─Ö z wdzi─Öczno┼Ťci─ů dla wszystkich os├│b zaanga┼╝owanych zar├│wno w s┼éuchanie ofiar (tu szczeg├│lne uk┼éony dla inicjatywy Zranieni w Ko┼Ťciele), jak i w walk─Ö o sprawiedliwo┼Ť─ç dla nich.

Niezale┼╝nie jednak od podejmowanych dzia┼éa┼ä wiele ofiar nie doczeka┼éo ani nie doczeka sprawiedliwo┼Ťci ÔÇô sprawcy ich cierpienia umarli, sprawy si─Ö przedawniaj─ů. Jako osoba, kt├│ra nie zna swoich sprawc├│w ani nie jest w stanie dochodzi─ç sprawiedliwo┼Ťci, czuj─Ö si─Ö upowa┼╝niona, ┼╝eby odnie┼Ť─ç si─Ö do kwestii ÔÇ×przepraszaniaÔÇŁ za krzywdy albo za s┼éowa uniewa┼╝niaj─ůce krzywdy; jednocze┼Ťnie zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e ka┼╝da osoba i sprawa to oddzielny ┼Ťwiat i nie mam uprawnie┼ä, y wypowiada─ç si─Ö w imieniu innych ofiar przemocy.

Ko┼Ťci├│┼é wielokrotnie przyczynia┼é si─Ö do pora┼╝ki w ujawnianiu: my┼Ťl─ů, mow─ů, uczynkiem i zaniedbaniem. S┼éowa empatii, ÔÇ×stani─Öcie po stronie ofiarÔÇŁ, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o nieszczerych wymuszonych przeprosinach (po kt├│rych, jak dzisiaj czytamy, nast─ůpi┼éo wzmo┼╝enie ┼Ťrodowiska medi├│w zwi─ůzanych z Rydzykiem, teraz z kolei z niego czyni─ůcych ofiar─Ö atak├│w), nie s─ů w ┼╝aden spos├│b wystarczaj─ůc─ů reakcj─ů na kolejny policzek dla ofiar przemocy.

Nie chodzi o to, ┼╝e nie nale┼╝y przeprasza─ç ÔÇô nie chc─Ö ocenia─ç s┼éuszno┼Ťci dzia┼éa┼ä nielicznych biskup├│w i duchownych, kt├│rzy zareagowali przeprosinami na sytuacj─Ö z Torunia.

Nie chodzi o to, ┼╝e nie mo┼╝na przeprasza─ç ÔÇ×za kogo┼ŤÔÇŁ. Moje osobiste do┼Ťwiadczenie m├│wi, ┼╝e czasem jest to bardzo wa┼╝ne. Kiedy le┼╝a┼éam w zagro┼╝onej ci─ů┼╝y w szpitalu, mia┼éam nieszcz─Ö┼Ťcie do┼Ťwiadcza─ç przykro┼Ťci ze strony ordynatora oddzia┼éu. Pewnego razu podczas badania krzycza┼é na mnie (kobiet─Ö w zagro┼╝eniu porodem przedwczesnym, le┼╝─ůc─ů na prowadzonym przez niego oddziale, gdzie z powodu braku umiej─Ötno┼Ťci sta┼╝ysty, kt├│remu zleci┼é przeprowadzenie zabiegu ratuj─ůcego moj─ů ci─ů┼╝─Ö, sprawy uleg┼éy pogorszeniu). Dwa dni p├│┼║niej przeprosi┼é mnie za to inny lekarz. Powiedzia┼é: ÔÇ×Przepraszam w imieniu X. Niestety, nie prosi┼é mnie o to ani o tym nie wie, ale kto┼Ť musi pani─ů przeprosi─çÔÇŁ (wida─ç sprawa roznios┼éa si─Ö po oddziale).

Czy mi to pomog┼éo?

Tak, poniewa┼╝ kto┼Ť, dowiedziawszy si─Ö o krzywdzie, kt├│ra mnie dotkn─Ö┼éa, da┼é mi o tym zna─ç.

Tak, poniewa┼╝ osoba, kt├│ra mnie przeprosi┼éa, by┼éa osob─ů, kt├│rej mog┼éam ufa─ç ÔÇô po raz kolejny w czasie owego wielotygodniowego pobytu w szpitalu za plecami ordynatora udziela┼éa mi wsparcia zar├│wno od strony medycznej, jak i ludzkiej, psychicznej, emocjonalnej. Mog┼éam jej ufa─ç.

Nie, poniewa┼╝ wiedzia┼éam, ┼╝e sprawa nie zostanie nag┼éo┼Ťniona i je┼Ťli ordynator zn├│w b─Ödzie mnie poni┼╝a─ç lub si─Ö na mnie drze─ç, nikt go nie powstrzyma.

Historie ofiar i wsparcie dla nich s─ů wa┼╝niejsze

A zatem ÔÇô je┼Ťli jako chrze┼Ťcijanie, katolicy, duchowni, biskupi chcecie przeprasza─ç ofiary przemocy za krzywdy, za pod┼ée s┼éowa, za innych ÔÇô r├│bcie to. Jednak prosz─Ö, miejcie na uwadze, ┼╝e znacznie wa┼╝niejsze jest to, czy naprawd─Ö widzicie i s┼éyszycie ofiary, czy dzia┼éacie na ich rzecz na wszelkie mo┼╝liwe sposoby: ko┼Ťcielne, prawne, ludzkie!

Przede wszystkim ÔÇô czy robicie, co tylko mo┼╝liwe, by nikt wi─Öcej nie cierpia┼é z powodu przemocy seksualnej w Ko┼Ťciele, a je┼Ťli ucierpi, to by nie spotka┼éa go dodatkowa krzywda w postaci ÔÇ×pora┼╝ki w ujawnianiuÔÇŁ.

Mog─Ö uwierzy─ç, ┼╝e wydaje si─Ö wam zupe┼énie jasne, ┼╝e przemoc to przemoc, a skrzywdzone dzieci nie s─ů niczemu winne. Jest jednak du┼╝a szansa, ┼╝e ci, kt├│rzy doznali krzywd i kt├│rych nie us┼éyszano i nie wsparto od razu, ca┼ée ┼╝ycie zmagaj─ů si─Ö z tym, ┼╝e nie wiedz─ů, czy to na pewno by┼éa przemoc i czy na pewno nie s─ů winni, i czy w og├│le nie s─ů pod┼éymi lud┼║mi, kt├│rzy krzywdz─ů Ko┼Ťci├│┼é, schorowanych ksi─Ö┼╝y, biskup├│w.

Dbajcie o to, by to, ┼╝e dzia┼éacie, nie by┼éo dla ofiar i ich bliskich przedmiotem obci─ů┼╝enia, by nie musia┼éy bra─ç na siebie jeszcze dodatkowych ci─Ö┼╝ar├│w (co jako ofiary ko┼Ťcielnego gaslightingu ju┼╝ nieraz je spotka┼éo): ÔÇ×obrony Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ, ÔÇ×doceniania tego, ┼╝e X i Y dzia┼éaj─ů na rzecz ofiarÔÇŁ i tym podobnych.

By Wasze ÔÇ×przepraszamÔÇŁ nie by┼éo wa┼╝niejsze ni┼╝ ÔÇô ci─ůgle jeszcze bole┼Ťnie si─Ö tocz─ůce i nadal nieznajduj─ůce wystarczaj─ůcej reakcji ÔÇô historie ofiar.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś