Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Polski dzie┼ä w Karlowych Warach

Tw├│rcy postanowili opowiedzie─ç histori─Ö wielkiej romskiej poetki, lecz bez nadmiernego patosu; histori─Ö cyga┼äsk─ů, lecz w nowej estetyce ÔÇô nie powielaj─ůc stylu Emira Kusturicy.

Poniedzia┼éek by┼é i┼Ťcie polskim dniem na festiwalu w Karlowych Warach. I nie chodzi wcale o to, ┼╝e w┼éa┼Ťnie dzi┼Ť odby┼éo si─Ö polish party.

Poza imprez─ů dla polskich tw├│rc├│w, dziennikarzy i innych przedstawicieli kultury wy┼Ťwietlono a┼╝ trzy polskie filmy, w tym dwa bior─ůce udzia┼é w konkursach oraz jeden walcz─ůcy o nagrod─Ö Forum of Independents. Wydarzeniem dnia by┼éa ┼Ťwiatowa premiera ÔÇ×PapuszyÔÇŁ Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauze, kt├│rzy w 2005 roku wygrali festiwal w Karlowych Warach z filmem ÔÇ×M├│j NikiforÔÇŁ. W mi─Ödzyczasie nakr─Öcili ÔÇ×Plac ZbawicielaÔÇŁ, a tegoroczny powr├│t do Karlowych War├│w i udzia┼é w konkursie g┼é├│wnym to odej┼Ťcie od kina zaanga┼╝owanego spo┼éecznie i kolejny uk┼éon w stron─Ö filmowego biografizmu. Tw├│rcy postanowili opowiedzie─ç histori─Ö wielkiej romskiej poetki, lecz bez nadmiernego patosu; histori─Ö cyga┼äsk─ů, lecz w nowej estetyce ÔÇô nie powielaj─ůc stylu Emira Kusturicy. Postawili na epick─ů opowie┼Ť─ç w czerni i bieli. Inspiracj─ů wizualn─ů by┼éy zdj─Öcia z lat 50. XX wieku oraz malarstwo Pietera Bruegela. Inspiracj─ů fabularn─ů historia ┼╝ycia i poezje Bronis┼éawy Wajs znanej jako Papusza.
 

kadr z filmu "Papusza"


Odbywamy zatem podr├│┼╝ przez kilka dekad XX stulecia. Chronologicznie rzecz bior─ůc zaczynamy od lat 20., gdy m┼éoda Cyganka uczy si─Ö czyta─ç od ┼╗yd├│wki w pobliskim miasteczku, mimo ┼╝e nie jest to popularne w taborze, a w┼Ťr├│d niekt├│rych jego cz┼éonk├│w wzbudza wr─Öcz agresj─Ö wzgl─Ödem dziecka. Film nie przedstawia jednak fakt├│w chronologicznie i cz─Östo korzysta z retrospekcji, a skupia si─Ö przede wszystkim na okresie, w kt├│rym do taboru do┼é─ůcza nale┼╝─ůcy do Zwi─ůzku Literat├│w Polskich Jerzy Ficowski, by ukry─ç si─Ö tam przed szukaj─ůcymi go komunistami. Podczas wielomiesi─Öcznych w─Ödr├│wek z Cyganami wnika w ich ┼Ťwiat, uczy si─Ö ich j─Özyka i odkrywa poetycki talent Papuszy. Przed powrotem do Warszawy zostawia jej sw├│j adres i prosi o przesy┼éanie mu wierszy. Po powrocie dzieli si─Ö swoim odkryciem z Julianem Tuwimem, z kt├│rym zawi─ůzuj─ů ÔÇ×spisek dw├│ch poet├│w w celu ocalenia trzeciegoÔÇŁ i doprowadzaj─ů do publikacji jej utwor├│w. Chocia┼╝ przypomina to ameryka┼äski sen, dla g┼é├│wnej bohaterki literacki sukces okaza┼é si─Ö pocz─ůtkiem prawdziwych k┼éopot├│w, kt├│re pierwsz─ů w historii polsk─ů monografi─ů po┼Ťwi─Öcon─ů Cyganom nie┼Ťwiadomie powi─Ökszy┼é sam Ficowski.
 
Ponaddwugodzinny film zahacza oczywi┼Ťcie o II wojn─Ö ┼Ťwiatow─ů, a ko┼äczy si─Ö w latach 80. Muzyk─Ö skomponowa┼é Jan Kanty-Pawlu┼Ťkiewicz, autor opery ÔÇ×Harfa PapuszyÔÇŁ, kt├│rej libretto tworz─ů romskie wiersze Bronis┼éawy Wajs. Ch─Ö─ç nakr─Öcenia filmu z epickim rozmachem sprawi┼éa, ┼╝e tw├│rcy postawili na realizm. 80% dialog├│w jest w j─Özyku Rom├│w, kt├│rego troje polskich aktor├│w (Jowita Budnik, Antoni Pawlicki i Zbigniew Walery┼Ť) uczy┼éo si─Ö niemal przez rok, mieszkaj─ůc r├│wnie┼╝ przez pewien czas z Cyganami. Poza tym filmowcy odrzucili tanie efekciarstwo i zrezygnowali ze zbli┼╝e┼ä oraz dynamicznego monta┼╝u (nawet w scenach pogromu czy napadu na cyga┼äski tabor), w zwi─ůzku z czym obraz nabiera szlachetno┼Ťci, ale wymaga r├│wnie┼╝ wi─Öcej od widza.
 
A dlaczego taki film by┼é potrzebny? Przede wszystkim dlatego, ┼╝e na Starym Kontynencie ┼╝yje wielu Cygan├│w, a coraz bardziej homogeniczne spo┼éecze┼ästwo Unii Europejskiej ma problem z zaakceptowaniem ich odmienno┼Ťci (┼Ťwiadczy o tym cho─çby deportacja Rom├│w z Francji), a dojrza┼ée dzie┼éo przybli┼╝aj─ůce ten nar├│d i dyskredytuj─ůce krzywdz─ůce go stereotypy (aczkolwiek wcale go nie idealizuj─ůce) mo┼╝e wzbudzi─ç dyskusj─Ö na ten temat. Temat wydaje si─Ö by─ç bardzo na czasie r├│wnie┼╝ w kontek┼Ťcie odradzaj─ůcych si─Ö tendencji nacjonalistycznych i rosn─ůcej popularno┼Ťci skrajnej prawicy niebezpiecznie upodabniaj─ůcej si─Ö do faszyst├│w. Poza tym wielk─ů warto┼Ťci─ů filmu jest r├│wnie┼╝ przypomnienie postaci wybitnej, a nieco ju┼╝ zapomnianej poetki. I mimo ┼╝e obraz nie jest ┼éatwo przyswajalny, ma potencja┼é komercyjny. W ko┼äcu w Polsce kasowe sukcesy odnosz─ů niejednokrotnie s┼éabe filmy, na kt├│re chodz─ů szkolne wycieczki. Nie widz─Ö przeszk├│d, by chocia┼╝ raz szko┼éy posz┼éy na dzie┼éo o wi─Ökszych ambicjach, ni┼╝ skr├│towo sfilmowane lektury szkole lub uproszczone wersje tragicznych wydarze┼ä z historii Polski. I w tym kontek┼Ťcie nie ma znaczenia, czy ÔÇ×PapuszaÔÇŁ odniesie sukces podczas festiwalu w Karlowych Warach. A niew─ůtpliwie ma na to du┼╝e szanse.
 
Drugim polskim pokazem tego dnia by┼éa ÔÇ×KamczatkaÔÇŁ w re┼╝yserii Jerzego Kowyni, rywalizuj─ůca o laur Forum of Independents. Film przedstawia histori─Ö m┼éodego m─Ö┼╝czyzny odsiaduj─ůcego kar─Ö wi─Özienia, kt├│ry wychodzi na przepustk─Ö, poniewa┼╝ zmar┼éa mu matka. Wraca do domu na jedn─ů noc i spotyka si─Ö z bardzo nieprzychylnym przyj─Öciem, poniewa┼╝ÔÇŽ nikt nie wie, ┼╝e jest skaza┼äcem. Ukrywa┼é to przed ca┼é─ů rodzin─ů, kt├│ra s─ůdzi, ┼╝e o nich zapomnia┼é. Mimo ciekawego pomys┼éu, obraz jest przewidywalny, fabu┼éa nie wci─ůga, a aktorstwo jest momentami irytuj─ůco s┼éabe. ÔÇ×KamczatkaÔÇŁ to co najwy┼╝ej ciekawa pr├│ba, lecz daleko jej do miana filmu kompletnego lub przejmuj─ůcego.
 

kadr z filmu "P┼éyn─ůce wie┼╝owce"


Zupe┼énie odwrotnie, ni┼╝ w przypadku ÔÇ×P┼éyn─ůcych wie┼╝owc├│wÔÇŁ (ÔÇ×Floating SkyscrapersÔÇŁ) Tomasza Wasilewskiego, prezentowanych (m.in. obok ÔÇ×Dziewczyny z szafyÔÇŁ Bodo Koksa) w sekcji konkursowej (East of the West), kt├│re w ┼Ťwietnym stylu zamkn─Ö┼éy polski dzie┼ä. M┼éody re┼╝yser przedstawia histori─Ö Kuby, kt├│ry w trakcie dwuletniego ju┼╝ zwi─ůzku z Sylwi─ů poznaje Micha┼éa ÔÇô homoseksualist─Ö ┼Ťwiadomego swojej orientacji seksualnej. Kuba zaczyna si─Ö przy nim zmienia─ç, ale nie potrafi stawi─ç czo┼éa oczekiwaniom matki, dziewczyny i spo┼éecze┼ästwa, mimo ┼╝e wszyscy powoli zaczynaj─ů domy┼Ťla─ç si─Ö prawdy, chocia┼╝ niekt├│rzy broni─ů si─Ö przed ni─ů na wszelkie mo┼╝liwe sposoby. Obraz Wasilewskiego jest bardzo sensualny, czasem wr─Öcz kr─Öpuj─ůcy. Jego najwi─Öksz─ů si┼é─ů jest jednak mocny przekaz emocjonalny. Wci─ůga i anga┼╝uje. Nie przypominam sobie ani podobnego, ani r├│wnie dobrego polskiego filmu LGBT. By─ç mo┼╝e dlatego, ┼╝e ci─ůgle jest to u nas temat tabu i tw├│rcom brakowa┼éo dotychczas odwagi. Dzi┼Ť ┼Ťmia┼éo mo┼╝emy powiedzie─ç, ┼╝e w┼éa┼Ťnie przesta┼éo.
 
Zwiastun filmu „P┼éyn─ůce wie┼╝owce” mo┼╝na obejrze─ç tutaj
Zwiastun filmu „Papusza” mo┼╝na obejrze─ç tutaj
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś