fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Polski dzie艅 w Karlowych Warach

Tw贸rcy postanowili opowiedzie膰 histori臋 wielkiej romskiej poetki, lecz bez nadmiernego patosu; histori臋 cyga艅sk膮, lecz w nowej estetyce 鈥 nie powielaj膮c stylu Emira Kusturicy.

Poniedzia艂ek by艂 i艣cie polskim dniem na festiwalu w Karlowych Warach. I nie chodzi wcale o to, 偶e w艂a艣nie dzi艣 odby艂o si臋 polish party.

Poza imprez膮 dla polskich tw贸rc贸w, dziennikarzy i innych przedstawicieli kultury wy艣wietlono a偶 trzy polskie filmy, w tym dwa bior膮ce udzia艂 w konkursach oraz jeden walcz膮cy o nagrod臋 Forum of Independents. Wydarzeniem dnia by艂a 艣wiatowa premiera 鈥濸apuszy鈥 Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauze, kt贸rzy w 2005 roku wygrali festiwal w Karlowych Warach z filmem 鈥濵贸j Nikifor鈥. W mi臋dzyczasie nakr臋cili 鈥濸lac Zbawiciela鈥, a tegoroczny powr贸t do Karlowych War贸w i udzia艂 w konkursie g艂贸wnym to odej艣cie od kina zaanga偶owanego spo艂ecznie i kolejny uk艂on w stron臋 filmowego biografizmu. Tw贸rcy postanowili opowiedzie膰 histori臋 wielkiej romskiej poetki, lecz bez nadmiernego patosu; histori臋 cyga艅sk膮, lecz w nowej estetyce 鈥 nie powielaj膮c stylu Emira Kusturicy. Postawili na epick膮 opowie艣膰 w czerni i bieli. Inspiracj膮 wizualn膮 by艂y zdj臋cia z lat 50. XX wieku oraz malarstwo Pietera Bruegela. Inspiracj膮 fabularn膮 historia 偶ycia i poezje Bronis艂awy Wajs znanej jako Papusza.
 

kadr z filmu "Papusza"


Odbywamy zatem podr贸偶 przez kilka dekad XX stulecia. Chronologicznie rzecz bior膮c zaczynamy od lat 20., gdy m艂oda Cyganka uczy si臋 czyta膰 od 呕yd贸wki w pobliskim miasteczku, mimo 偶e nie jest to popularne w taborze, a w艣r贸d niekt贸rych jego cz艂onk贸w wzbudza wr臋cz agresj臋 wzgl臋dem dziecka. Film nie przedstawia jednak fakt贸w chronologicznie i cz臋sto korzysta z retrospekcji, a skupia si臋 przede wszystkim na okresie, w kt贸rym do taboru do艂膮cza nale偶膮cy do Zwi膮zku Literat贸w Polskich Jerzy Ficowski, by ukry膰 si臋 tam przed szukaj膮cymi go komunistami. Podczas wielomiesi臋cznych w臋dr贸wek z Cyganami wnika w ich 艣wiat, uczy si臋 ich j臋zyka i odkrywa poetycki talent Papuszy. Przed powrotem do Warszawy zostawia jej sw贸j adres i prosi o przesy艂anie mu wierszy. Po powrocie dzieli si臋 swoim odkryciem z Julianem Tuwimem, z kt贸rym zawi膮zuj膮 鈥瀞pisek dw贸ch poet贸w w celu ocalenia trzeciego鈥 i doprowadzaj膮 do publikacji jej utwor贸w. Chocia偶 przypomina to ameryka艅ski sen, dla g艂贸wnej bohaterki literacki sukces okaza艂 si臋 pocz膮tkiem prawdziwych k艂opot贸w, kt贸re pierwsz膮 w historii polsk膮 monografi膮 po艣wi臋con膮 Cyganom nie艣wiadomie powi臋kszy艂 sam Ficowski.
 
Ponaddwugodzinny film zahacza oczywi艣cie o II wojn臋 艣wiatow膮, a ko艅czy si臋 w latach 80. Muzyk臋 skomponowa艂 Jan Kanty-Pawlu艣kiewicz, autor opery 鈥濰arfa Papuszy鈥, kt贸rej libretto tworz膮 romskie wiersze Bronis艂awy Wajs. Ch臋膰 nakr臋cenia filmu z epickim rozmachem sprawi艂a, 偶e tw贸rcy postawili na realizm. 80% dialog贸w jest w j臋zyku Rom贸w, kt贸rego troje polskich aktor贸w (Jowita Budnik, Antoni Pawlicki i Zbigniew Walery艣) uczy艂o si臋 niemal przez rok, mieszkaj膮c r贸wnie偶 przez pewien czas z Cyganami. Poza tym filmowcy odrzucili tanie efekciarstwo i zrezygnowali ze zbli偶e艅 oraz dynamicznego monta偶u (nawet w scenach pogromu czy napadu na cyga艅ski tabor), w zwi膮zku z czym obraz nabiera szlachetno艣ci, ale wymaga r贸wnie偶 wi臋cej od widza.
 
A dlaczego taki film by艂 potrzebny? Przede wszystkim dlatego, 偶e na Starym Kontynencie 偶yje wielu Cygan贸w, a coraz bardziej homogeniczne spo艂ecze艅stwo Unii Europejskiej ma problem z zaakceptowaniem ich odmienno艣ci (艣wiadczy o tym cho膰by deportacja Rom贸w z Francji), a dojrza艂e dzie艂o przybli偶aj膮ce ten nar贸d i dyskredytuj膮ce krzywdz膮ce go stereotypy (aczkolwiek wcale go nie idealizuj膮ce) mo偶e wzbudzi膰 dyskusj臋 na ten temat. Temat wydaje si臋 by膰 bardzo na czasie r贸wnie偶 w kontek艣cie odradzaj膮cych si臋 tendencji nacjonalistycznych i rosn膮cej popularno艣ci skrajnej prawicy niebezpiecznie upodabniaj膮cej si臋 do faszyst贸w. Poza tym wielk膮 warto艣ci膮 filmu jest r贸wnie偶 przypomnienie postaci wybitnej, a nieco ju偶 zapomnianej poetki. I mimo 偶e obraz nie jest 艂atwo przyswajalny, ma potencja艂 komercyjny. W ko艅cu w Polsce kasowe sukcesy odnosz膮 niejednokrotnie s艂abe filmy, na kt贸re chodz膮 szkolne wycieczki. Nie widz臋 przeszk贸d, by chocia偶 raz szko艂y posz艂y na dzie艂o o wi臋kszych ambicjach, ni偶 skr贸towo sfilmowane lektury szkole lub uproszczone wersje tragicznych wydarze艅 z historii Polski. I w tym kontek艣cie nie ma znaczenia, czy 鈥濸apusza鈥 odniesie sukces podczas festiwalu w Karlowych Warach. A niew膮tpliwie ma na to du偶e szanse.
 
Drugim polskim pokazem tego dnia by艂a 鈥濳amczatka鈥 w re偶yserii Jerzego Kowyni, rywalizuj膮ca o laur Forum of Independents. Film przedstawia histori臋 m艂odego m臋偶czyzny odsiaduj膮cego kar臋 wi臋zienia, kt贸ry wychodzi na przepustk臋, poniewa偶 zmar艂a mu matka. Wraca do domu na jedn膮 noc i spotyka si臋 z bardzo nieprzychylnym przyj臋ciem, poniewa偶鈥 nikt nie wie, 偶e jest skaza艅cem. Ukrywa艂 to przed ca艂膮 rodzin膮, kt贸ra s膮dzi, 偶e o nich zapomnia艂. Mimo ciekawego pomys艂u, obraz jest przewidywalny, fabu艂a nie wci膮ga, a aktorstwo jest momentami irytuj膮co s艂abe. 鈥濳amczatka鈥 to co najwy偶ej ciekawa pr贸ba, lecz daleko jej do miana filmu kompletnego lub przejmuj膮cego.
 

kadr z filmu "P艂yn膮ce wie偶owce"


Zupe艂nie odwrotnie, ni偶 w przypadku 鈥濸艂yn膮cych wie偶owc贸w鈥 (鈥濬loating Skyscrapers鈥) Tomasza Wasilewskiego, prezentowanych (m.in. obok 鈥濪ziewczyny z szafy鈥 Bodo Koksa) w sekcji konkursowej (East of the West), kt贸re w 艣wietnym stylu zamkn臋艂y polski dzie艅. M艂ody re偶yser przedstawia histori臋 Kuby, kt贸ry w trakcie dwuletniego ju偶 zwi膮zku z Sylwi膮 poznaje Micha艂a 鈥 homoseksualist臋 艣wiadomego swojej orientacji seksualnej. Kuba zaczyna si臋 przy nim zmienia膰, ale nie potrafi stawi膰 czo艂a oczekiwaniom matki, dziewczyny i spo艂ecze艅stwa, mimo 偶e wszyscy powoli zaczynaj膮 domy艣la膰 si臋 prawdy, chocia偶 niekt贸rzy broni膮 si臋 przed ni膮 na wszelkie mo偶liwe sposoby. Obraz Wasilewskiego jest bardzo sensualny, czasem wr臋cz kr臋puj膮cy. Jego najwi臋ksz膮 si艂膮 jest jednak mocny przekaz emocjonalny. Wci膮ga i anga偶uje. Nie przypominam sobie ani podobnego, ani r贸wnie dobrego polskiego filmu LGBT. By膰 mo偶e dlatego, 偶e ci膮gle jest to u nas temat tabu i tw贸rcom brakowa艂o dotychczas odwagi. Dzi艣 艣mia艂o mo偶emy powiedzie膰, 偶e w艂a艣nie przesta艂o.
 
Zwiastun filmu „P艂yn膮ce wie偶owce” mo偶na obejrze膰 tutaj
Zwiastun filmu „Papusza” mo偶na obejrze膰 tutaj
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij