magazyn lewicy katolickiej

Polityka mieszkaniowa w Polsce to pora┼╝ka. Zmieni si─Ö to teraz albo nigdy

Nabrzmia┼éy problem mieszkaniowy jest coraz trudniej ignorowa─ç. Klasa polityczna pewnie i tak to zrobi, ale szanse na to, ┼╝e jednak podj─Öte zostan─ů jakie┼Ť dzia┼éania w tym zakresie, s─ů wy┼╝sze ni┼╝ jeszcze rok temu. Co jednak mo┼╝na zrobi─ç?

W 2021 roku w Polsce oddano do u┼╝ytkowania 235 tysi─Öcy mieszka┼ä. Jest to wynik najlepszy od 1979 roku, co oznacza, ┼╝e po 30 latach transformacji III RP w ko┼äcu dogoni┼éa Edwarda Gierka. Sukces ten jest jednak prawie wy┼é─ůcznie zas┼éug─ů deweloper├│w (142 tysi─ůce mieszka┼ä) i inwestor├│w indywidualnych (88 tysi─Öcy mieszka┼ä, g┼é├│wnie domy). Mieszka┼ä sp├│┼édzielczych oddano do u┼╝ytkowania ledwie 2 tysi─ůce, spo┼éecznych czynszowych 1200, podobnie jak komunalnych, zak┼éadowych za┼Ť niewiele wi─Öcej ponad 100.

Samorz─ůdy nie buduj─ů mieszka┼ä

Polskie samorz─ůdy maj─ů swoje sukcesy, ale z pewno┼Ťci─ů nie nale┼╝y do nich budownictwo mieszkaniowe. Nie do┼Ť─ç, ┼╝e buduj─ů niewiele (a wi─Ökszo┼Ť─ç z nich nie buduje wcale), to jeszcze masowo wyprzedaj─ů maj─ůtek mieszkaniowy. W roku 2020 w Polsce by┼éo 806 tysi─Öcy mieszka┼ä komunalnych. To o 10% mniej ni┼╝ jeszcze w 2015 roku (880 tysi─Öcy) i o po┼éow─Ö mniej ni┼╝ w roku 1995 (1,7 mln).

Nawet jednak te 800 tysi─Öcy mieszka┼ä komunalnych, kt├│re pozosta┼éo, nie s┼éu┼╝y celowi publicznej polityki mieszkaniowej, kt├│rym powinno by─ç zapewnienie dachu nad g┼éow─ů tym, kt├│rzy nie mog─ů zapewni─ç go sobie sami. Do 2019 roku dochody najemc├│w lokali komunalnych nie by┼éy w og├│le weryfikowane. Obecnie gminy maj─ů prawo to robi─ç, ale nie oznacza to, ┼╝e lokale komunalne trafiaj─ů do os├│b o niskich dochodach ÔÇô dobrze zarabiaj─ůcym ÔÇ×groziÔÇŁ jedynie podwy┼╝ka czynszu.

Co wi─Öcej, mimo ┼╝e mieszkania komunalnego nie mo┼╝na formalnie odziedziczy─ç (pozostaje ono w┼éasno┼Ťci─ů gminy), dzieci mog─ů kontynuowa─ç umow─Ö najmu rodzic├│w, zachowuj─ůc przy tym niski czynsz. W wielu samorz─ůdach wci─ů┼╝ mo┼╝na uw┼éaszczy─ç si─Ö na mieszkaniu komunalnym, wykupuj─ůc je z bonifikat─ů. Absurd goni absurd.

Dlaczego samorz─ůdy nie buduj─ů mieszka┼ä? Odpowied┼║ jest prosta. Z perspektywy walcz─ůcych o reelekcje polityk├│w samorz─ůdowych s─ů to pieni─ůdze wyrzucone w b┼éoto. Po pierwsze w spo┼éecze┼ästwie w┼éa┼Ťcicieli (oko┼éo 80% gospodarstw domowych w Polsce posiada zamieszkiwan─ů nieruchomo┼Ť─ç) nak┼éady na polityk─Ö mieszkaniow─ů nie s─ů mile widziane. Ludzie, kt├│rzy mieszkania odziedziczyli, sprywatyzowali lub kupili na kredyt na wolnym rynku, nie solidaryzuj─ů si─Ö z tymi, kt├│rzy nie posiadaj─ů zdolno┼Ťci kredytowej.

Dodatkowo badania ┼üukasza Olejnika z Szko┼éy G┼é├│wnej Handlowej udowadniaj─ů istnienie politycznego cyklu bud┼╝etowego w polskich samorz─ůdach. Samorz─ůdowcy podejmuj─ů takie decyzje inwestycyjne, by inwestycje oddawa─ç w roku wyborczym, a ÔÇ×zaciska─ç pasaÔÇŁ po wyborach. Z punktu widzenia logiki wyborczej budowa mieszka┼ä nie ma jednak sensu. S─ů to inwestycje drogie, niewidoczne dla elektoratu (w przeciwie┼ästwie do nowego stadionu, parku, festiwalu czy wyremontowanej drogi), a co wi─Öcej ci, kt├│rzy z nich korzystaj─ů, cz─Östo wcale p├│┼║niej nie g┼éosuj─ů na dotychczasowe w┼éadze. Ostatni z problem├│w nie jest problemem wy┼é─ůcznie polskim. Za Odr─ů powszechnie znane s─ů anegdoty o politykach SPD, kt├│rzy narzekaj─ů na to, ┼╝e wpierw buduj─ů nowoczesne mieszkania komunalne, a potem ci, kt├│rzy si─Ö do nich wprowadz─ů, uwa┼╝aj─ů si─Ö za klas─Ö ┼Ťredni─ů i g┼éosuj─ů na Zielonych.

Pora┼╝ka pa┼ästwa w budowie mieszka┼ä nie ma barw politycznych. Zawodzi zar├│wno rz─ůd Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci (pora┼╝ka programu Mieszkania+), jak i powi─ůzani z opozycj─ů samorz─ůdowcy. Rafa┼é Trzaskowski obiecywa┼é oddawa─ç do u┼╝ytkowania 1500 mieszka┼ä rocznie, tymczasem przez pierwsze trzy lata swojej kadencji odda┼é jedynie 800. Ka┼╝da z wymienionych przeze mnie stron za swoje pora┼╝ki wini innych. Rz─ůd ÔÇô silosowo┼Ť─ç, niech─Ö─ç sp├│┼éek skarbu pa┼ästwa oraz r├│┼╝nych os├│b prawnych sektora publicznego do przekazywania gruntu na cele mieszkaniowe. Samorz─ůdowcy wini─ů rz─ůd, kt├│ry obni┼╝aj─ůc podatki dochodowe, zmniejsza przychody samorz─ůd├│w.

Co wi─Öcej, ka┼╝da ze stron ma sporo racji, identyfikuj─ůc przyczyny swoich pora┼╝ek. Pewne sukcesy odnotowuj─ů niekt├│re mniejsze samorz─ůdy (w tym kontek┼Ťcie przywo┼éuje si─Ö w mediach Jawor, Bielaw─Ö czy Pleszew), w kt├│rych liczba ludno┼Ťci jest zbyt ma┼éa, by zainteresowa─ç deweloper├│w, ale pozytywnych przyk┼éad├│w jest niewiele.

┼╗ycie w przeludnionym mieszkaniu

W Polsce blisko 40% ludno┼Ťci mieszka w przeludnionych mieszkaniach, co nale┼╝y do niechlubnych rekord├│w Unii Europejskiej. 60% m┼éodych doros┼éych (18-34 lata) mieszka z rodzicami, co r├│wnie┼╝ stawia nas w niechlubnej czo┼é├│wce. Mimo tego do niedawna brak polityki mieszkaniowej by┼é problemem ignorowanym. Powszechne by┼éo przekonanie, ┼╝e z czasem ka┼╝dy w ko┼äcu we┼║mie kredyt.

Teraz, wraz ze wzrostem st├│p procentowych oraz spadkiem dost─Öpno┼Ťci cenowej mieszka┼ä (mierzonej poprzez por├│wnanie ceny metra kwadratowego do pensji), dost─Öpno┼Ť─ç tej ┼Ťcie┼╝ki radykalnie si─Ö obni┼╝a. W maju bie┼╝─ůcego roku wp┼éyn─Ö┼éo o po┼éow─Ö mniej wniosk├│w kredytowych ni┼╝ rok temu.

Co wi─Öcej, przyj─Öcie ponad miliona uchod┼║c├│w z Ukrainy oznacza, ┼╝e na rynku mieszkaniowym pojawi┼é si─Ö dodatkowy milion najemc├│w, kt├│rzy zdolno┼Ťci kredytowej nie posiadaj─ů i raczej posiada─ç nie b─Öd─ů. Pierwsze szacunki wskazuj─ů, ┼╝e czynsze za najem mieszka┼ä wzros┼éy w du┼╝ych miastach nawet o 30%.

Drogi do rozwi─ůzania problemu

Nabrzmia┼éy problem mieszkaniowy jest coraz trudniej ignorowa─ç. Klasa polityczna pewnie i tak to zrobi, ale szanse na to, ┼╝e jednak podj─Öte zostan─ů jakie┼Ť dzia┼éania w tym zakresie, s─ů wy┼╝sze ni┼╝ jeszcze rok temu. Co mo┼╝na zrobi─ç?

Po pierwsze, zwi─Ökszy─ç nak┼éady na szczeblu centralnym. Pora┼╝ka programu Mieszkanie+ pokazuje, ┼╝e mieszka┼ä nie da wybudowa─ç si─Ö niskim kosztem, licz─ůc na to, ┼╝e podmioty publiczne dobrowolnie oddadz─ů swoje grunty. Bo w sumie co ma prezes instytucji pa┼ästwowej (instytutu badawczego, kolei itp.) z tego, ┼╝e za darmo odda dzia┼ék─Ö, kt├│rej sprzeda┼╝ na wolnym rynku pozwoli mu zainkasowa─ç par─Ö (lub wi─Öcej) milion├│w z┼éotych?

Po drugie, zobowi─ůza─ç samorz─ůdy do budowy mieszka┼ä. Zacz─ů─ç mo┼╝na od zobowi─ůzania mi─Ökkiego ÔÇô niech wszystkie przychody ze sprzeda┼╝y nieruchomo┼Ťci (w tym dzia┼éek, kt├│re sprzedawane s─ů deweloperom za dziesi─ůtki milion├│w z┼éotych) przeznaczaj─ů na budow─Ö nowych mieszka┼ä.

Samorz─ůdy trzeba jednak r├│wnie┼╝ wzmocni─ç finansowo. Od lat dostaj─ů one kolejne zadania bez w┼éa┼Ťciwego finansowania. Obni┼╝ki podatku PIT to kolejne uderzenie w ich dochody. Wprowad┼║my lokalne dodatki do podatku PIT (na przyk┼éad 0,5% – 1% – 1,5% – 2%), o kt├│rych wysoko┼Ťci decydowa─ç b─Öd─ů samorz─ůdowcy. Naturalne wydaje si─Ö, by dzia┼éo si─Ö to na poziomie powiatu. Przed ich wprowadzeniem trzeba by rozstrzygn─ů─ç szereg kwestii technicznych (na przyk┼éad powi─ůza─ç wysoko┼Ť─ç dodatku raczej z siedzib─ů zak┼éadu pracy ni┼╝ miejscem zamieszkania, tak aby ograniczy─ç arbitra┼╝ podatkowy), ale jest to z pewno┼Ťci─ů rozwi─ůzanie mo┼╝liwe.

Skoro Polacy ufaj─ů samorz─ůdowcom, a samorz─ůdy potrzebuj─ů dodatkowych wp┼éyw├│w, to niech samorz─ůdy maj─ů wi─Öcej swobody w ustalaniu podatk├│w. Najwy┼╝ej Polacy uznaj─ů, ┼╝e wcale nie ufaj─ů samorz─ůdom i wol─ů ÔÇ×samorz─ůd minimumÔÇŁ ni┼╝ mieszkanie w nowoczesnym i przyjaznym mie┼Ťcie.

Obecnie jest niestety troch─Ö tak, ┼╝e samorz─ůdowcy chc─ů realizowa─ç ambitne programy (i s┼éusznie!), ale jednocze┼Ťnie oczekuj─ů, ┼╝e ich koszt polityczny zwi─ůzany z zapewnieniem funduszy ponosi─ç b─Öd─ů politycy szczebla centralnego. Oczywi┼Ťcie nic z tego nie wychodzi, bo politycy szczebla centralnego g┼éupi nie s─ů i nie b─Öd─ů podnosi─ç podatk├│w dla cudzej korzy┼Ťci. Nale┼╝y sko┼äczy─ç z tym stanem.

Po trzecie, trzeba zmieni─ç zasady korzystania z mieszka┼ä komunalnych i innych form subsydiowanego mieszkalnictwa. Dop├│ki nie ma gwarancji, ┼╝e budowane za publiczne pieni─ůdze mieszkania trafiaj─ů do tych, kt├│rzy faktycznie ich potrzebuj─ů, nie ma po co ich budowa─ç. Jaki sens ma, aby w komunalnym mieszkaniu przy Marsza┼ékowskiej mieszka┼éa zamo┼╝na finansistka, kt├│ra spokojnie mo┼╝e sobie kupi─ç mieszkanie na kredyt? Trzeba weryfikowa─ç dochody najemc├│w, a tym o wysokich dochodach wypowiada─ç umowy. Zakaza─ç sprzeda┼╝y mieszka┼ä komunalnych z bonifikat─ů. Odej┼Ť─ç od mo┼╝liwo┼Ťci przej─Öcia umowy najmu mieszkania komunalnego po rodzicach.

Polityka mieszkaniowa to nie tylko budowa mieszka┼ä przez pa┼ästwo, ale r├│wnie┼╝ rozwi─ůzania oddzia┼éywuj─ůce na ÔÇ×wolnyÔÇŁ rynek nieruchomo┼Ťci. Pa┼ästwo powinno promowa─ç kredyty o sta┼éej stopie oprocentowania, tak aby ryzyko zmiany st├│p procentowych pozostawa┼éo po stronie banku, a nie stanowi┼éo zmartwienie zwyk┼éych ludzi.

Powa┼╝nie rozwa┼╝y─ç nale┼╝y wprowadzenie podatku katastralnego od drugiego mieszkania. Dane GUS, kt├│ry na podstawie ostatniego spisu stwierdzi┼é, ┼╝e kilkana┼Ťcie % mieszka┼ä w Polsce to pustostany, prowokuj─ů do powa┼╝nego zastanowienia si─Ö nad tym problemem. Mieszkania powinny s┼éu┼╝y─ç zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych ludno┼Ťci, a nie by─ç kolejnym aktywem inwestycyjnym dla bogatych.

Wci─ů┼╝ zbyt ma┼éo wiemy, czym s─ů pustostany w Polsce: ruinami w sypi─ůcych si─Ö kamienicach, mieszkaniami pustymi jedynie przez par─Ö miesi─Öcy, na przyk┼éad z racji wyjazdu, czy mieszkaniami w stanie deweloperskim trzymanymi przez ludzi, kt├│rzy kupili je, by sprzeda─ç je za par─Ö lat z zyskiem.

Potrzebne s─ů badania w tym zakresie, a je┼Ťli znaczna cz─Ö┼Ť─ç pustostan├│w nadaje si─Ö do zamieszkania, to nale┼╝y je opodatkowa─ç. Rozszerza─ç nale┼╝y plany zagospodarowania, tak aby mieszkania budowano tam, gdzie istnieje odpowiednia infrastruktura, a nie na peryferiach, gdzie jest taniej. Na obecnej sytuacji bogac─ů si─Ö podmiejscy rolnicy-milionerzy, a traci spo┼éecze┼ästwo.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś