fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Politycy od dekad g艂odz膮 polsk膮 nauk臋. Trzeba to natychmiast zmieni膰

Nauka w Polsce jest fatalnie niedofinansowana. Musimy w ni膮 zainwestowa膰, je艣li zale偶y nam na naszej wsp贸lnej przysz艂o艣ci.
Politycy od dekad g艂odz膮 polsk膮 nauk臋. Trzeba to natychmiast zmieni膰
fot.: dzi臋ki uprzejmo艣ci protestuj膮cych

Dzi艣 w Ministerstwie Finans贸w odby艂 si臋 protest przeciw niedofinansowaniu polskiej nauki. Poni偶ej zamieszczamy manifest protestuj膮cych. Ponadto OKO.press i Magazyn Kontakt wsp贸lnie publikuj膮 tekst, kt贸ry przedstawia skutki d艂ugoletnich zaniedba艅 w polskiej polityce naukowej, napisany przez Stanis艂awa Krawczyka, jednego z uczestnik贸w protestu.

 

Manifest protestuj膮cych w Ministerstwie Finans贸w

  1. Przyszli艣my do Ministerstwa Finans贸w, instytucji odpowiedzialnej za g艂odzenie nauki w Polsce. Stop pensjom ni偶szym od koszt贸w 偶ycia, do艣膰 post臋puj膮cej degradacji polskich uczelni i instytut贸w badawczych! Stop marnowaniu mo偶liwo艣ci polskich student贸w! Stop dla drena偶u m贸zg贸w!
  2. Protestujemy dzi艣 w Ministerstwie Finans贸w, bo jeste艣my patriotami. Bez inwestycji w nauk臋 nie b臋dzie konkurencyjnej gospodarki ani rozwoju spo艂eczno-kulturalnego. Poziom finansowania nauki, kt贸ry jest prawie dwukrotnie ni偶szy od 艣redniej UE, przekre艣la nasze szanse na rozw贸j. Bez nauki nie ma rozwoju, bez rozwoju nie ma bezpiecze艅stwa i suwerenno艣ci Polski. To kwestia ponad podzia艂ami partyjnymi, ideowymi i odpowiedzialno艣膰 dla ka偶dego rz膮du.
  3. Czego si臋 domagamy? Domagamy si臋 rzeczy oczywistych! Domagamy si臋 pensji dla m艂odych naukowc贸w, kt贸re pozwol膮 im za艂o偶y膰 rodzin臋. Domagamy si臋 pieni臋dzy dla uczelni, kt贸re umo偶liwi膮 studentom nauk臋 w mniejszych grupach. Domagamy si臋 zwi臋kszenia 艣rodk贸w na nauk臋, by naukowcy nie musieli finansowa膰 bada艅 z w艂asnych kieszeni.
  4. Czego oczekujemy w pierwszym kroku od w艂adz Ministerstwa? 呕膮damy, by Minister Finans贸w zszed艂 do nas i wyja艣ni艂 opinii publicznej t臋 przedziwn膮 wizj臋 rozwoju pozbawionego wsparcia nauki. Kto wie, mo偶e przekona Pan Polak贸w, 偶e b臋dziemy bogaci i bezpieczni opieraj膮c si臋 na cudzych pomys艂ach i technologiach.

 

Politycy od dekad g艂odz膮 polsk膮 nauk臋. Trzeba to natychmiast zmieni膰

(autor: Stanis艂aw Krawczyk)

Polska tkwi w pu艂apce 艣redniego rozwoju. Do tej pory politycy oszcz臋dzali na nauce i szkolnictwie wy偶szym, a mimo to dzi臋ki ogromnym wysi艂kom spo艂ecze艅stwa udawa艂o si臋 nam i艣膰 naprz贸d. Teraz jednak ten okres si臋 ko艅czy. Je偶eli chcemy, by nasz kraj dalej si臋 rozwija艂, musimy przeznaczy膰 zdecydowanie wi臋ksze 艣rodki na badania naukowe i kszta艂cenie wy偶sze, w tym kszta艂cenie m艂odych ludzi.

Nie ma tu 偶adnej drogi na skr贸ty, 偶adnych innych rozwi膮za艅. Polska nauka jest bezustannie reformowana, ale najwa偶niejsz膮 reform膮, kt贸r膮 musz膮 przeprowadzi膰 politycy 鈥 obecni b膮d藕 przyszli 鈥 jest radykalne zwi臋kszenie finansowania. Na to na razie nikt si臋 nie zdoby艂, a czas ucieka.

Nasza pu艂apka

W sierpniu ukaza艂 si臋 raport 鈥濶auka i szkolnictwo wy偶sze a PKB鈥, powsta艂y z inicjatywy Konferencji Rektor贸w Uczelni Ekonomicznych. Jedenastoosobowy zesp贸艂 badawczy pokaza艂 w nim, jak g艂臋boko niedofinansowana jest nauka w Polsce. Zobaczmy.

艁膮czne 艣rodki publiczne i prywatne, kt贸re inwestujemy w badania i rozw贸j, s膮 w Polsce w relacji do PKB blisko dwukrotnie mniejsze ni偶 艣rednia w Unii Europejskiej. S膮 te偶 mniejsze ni偶 w S艂owenii, Czechach czy Estonii. Jeszcze gorzej jest z wydatkami odniesionymi do wielko艣ci populacji.

W minionej dekadzie inwestycje polskich przedsi臋biorstw w badania i rozw贸j zacz臋艂y rosn膮膰. Jednak wydatki rz膮dowe od dwudziestu lat utrzymuj膮 si臋 na niezwykle niskim poziomie: oko艂o 0,4 procent PKB.

Bardzo 藕le finansujemy szkolnictwo wy偶sze i badania podstawowe. Polskie wydatki na ten cel liczone jako u艂amek PKB s膮 najni偶sze od 2001 roku. Licz膮c w euro per capita, ponownie ust臋pujemy zar贸wno Europie Zachodniej, jak te偶 S艂owenii, Estonii i Czechom. W Unii Europejskiej znajdujemy si臋 na sz贸stym miejscu od ko艅ca 鈥 przed S艂owacj膮, Grecj膮, Chorwacj膮, Rumuni膮 i Bu艂gari膮.

Zniech臋camy do wyboru kariery akademickiej, wyj膮tkowo 藕le wynagradzaj膮c m艂odych badaczy i badaczki. Stypendia doktoranckie nie wystarczaj膮 na pokrycie koszt贸w 偶ycia w du偶ym mie艣cie. Po obronie doktoratu nie ma wcale skokowej poprawy. W 2018 roku przeci臋tne wynagrodzenie nauczycieli akademickich w wieku od 25 do 34 lat by艂o ni偶sze od 艣rednich zarobk贸w w tej grupie wiekowej w ca艂ej gospodarce (obejmuj膮cej osoby z miast i wsi, starsze i m艂odsze, w bardziej i mniej cenionych zawodach). Dane z roku 2020 pokazuj膮 nieznaczny wzrost, ale w kolejnych latach prawdopodobnie powr贸ci艂 trend spadkowy. Zarobki w grupie od 35 do 44 lat s膮 niewiele wy偶sze. M艂odzi i zdolni ludzie, kt贸rzy chc膮 zak艂ada膰 rodziny i stabilnie planowa膰 偶ycie, wybieraj膮 drogi kariery atrakcyjniejsze ni偶 praca naukowa.

Nawet po uwzgl臋dnieniu pensji profesorskich nauczyciele akademiccy zarabiaj膮 coraz gorzej w por贸wnaniu z reszt膮 spo艂ecze艅stwa. W 2004 roku ich 艣rednie wynagrodzenie brutto by艂o o ponad 80 procent wy偶sze ni偶 w gospodarce narodowej (w podmiotach zatrudniaj膮cych przynajmniej 10 os贸b); w 2023 roku r贸偶nica ta wynosi tylko troch臋 ponad 10 procent.

Podobnie w 2004 roku przeci臋tne zarobki brutto nauczycieli akademickich przekracza艂y pi臋膰 p艂ac minimalnych, a dzi艣 stanowi膮 mniej wi臋cej dwie i p贸艂 p艂acy minimalnej. Co prawda przelicznik brutto na netto jest w tej grupie nieco korzystniejszy ze wzgl臋du na wy偶szy koszt uzyskania przychodu, ale i tak status ekonomiczny tej profesji w por贸wnaniu z innymi zawodami wyra藕nie spad艂.

Pauperyzacja dotyka r贸wnie偶 os贸b, kt贸re maj膮 za sob膮 ca艂e dekady do艣wiadczenia. W 2001 roku minimalne wynagrodzenie zasadnicze profesora (nieuwzgl臋dniaj膮ce dodatku sta偶owego, kt贸ry podwy偶sza pensj臋 najwy偶ej o 20 procent) wynosi艂o niemal trzy p艂ace minimalne. W 2023 roku 鈥 ju偶 tylko dwie.

Od 2018 roku realne wynagrodzenia w nauce spad艂yblisko 20 procent. I to ju偶 uwzgl臋dniaj膮c podwy偶k臋 ze stycznia 2023 roku, wymuszon膮 wzrostem krajowej p艂acy minimalnej. W艂a艣nie p艂ac臋 minimaln膮 otrzymuj膮 dzi艣 zreszt膮 zwykle asystenci. Tak jak i wiele innych m艂odych os贸b pracuj膮cych naukowo, cz臋sto nie maj膮 w艂asnego mieszkania w wielkich miastach, gdzie mieszcz膮 si臋 uczelnie i instytuty badawcze. Oznacza to, 偶e r贸wnie偶 pensja asystencka jest cz臋sto ni偶sza od koszt贸w 偶ycia.

Nie tylko nauczyciele akademiccy

Poza nauczycielami akademickimi polskie uczelnie i instytuty badawcze zatrudniaj膮 te偶 pracownik贸w wsparcia. Ta szeroka i r贸偶norodna grupa obejmuje osoby, kt贸re dbaj膮 o czysto艣膰 uczelnianych budynk贸w, pracuj膮 w sekretariatach i dziekanatach czy te偶 wykonuj膮 niezb臋dne czynno艣ci w laboratoriach. Bez personelu administracyjnego, technicznego b膮d藕 techniczno-badawczego instytucje naukowe nie mog艂yby dzia艂a膰. Tymczasem osoby te zarabiaj膮 bardzo 藕le. Janusz Szczerba, adiunkt na Uniwersytecie Technologiczno-Humanistycznym w Radomiu oraz prezes Rady Szkolnictwa Wy偶szego i Nauki Zwi膮zku Nauczycielstwa Polskiego, informuje o danych RSzWiN zebranych przez organizacje zak艂adowe ZNP w 2021 i 2022 roku. A偶 47 procent pracownik贸w, kt贸rzy nie s膮 nauczycielami akademickimi, otrzymywa艂o p艂ac臋 minimaln膮 lub nieznacznie wy偶sz膮. 鈥濿 wielu wypadkach ci pracownicy zarabialiby jeszcze mniej, gdyby nie to, 偶e do ich zasadniczego wynagrodzenia doliczany jest dodatek sta偶owy鈥, dodaje Janusz Szczerba. 鈥濲edynie dzi臋ki niemu osi膮gaj膮 minimaln膮 wysoko艣膰 pensji, kt贸r膮 dopuszcza prawo鈥.

O po艂o偶eniu pracownik贸w wsparcia wiemy mniej ni偶 o sytuacji nauczycieli akademickich; ten niedob贸r informacji tak偶e jest cz臋艣ci膮 problemu. Co wi臋cej, grupa ta 艂atwo znika z pola widzenia nie tylko w publicznych dyskusjach, ale te偶 w aktach prawnych. Sytuacja pracownik贸w wsparcia nie jest uregulowana w ustawie o nauce i szkolnictwie wy偶szym z 2018 roku, a ich p艂ace nie s膮 okre艣lane w ministerialnych rozporz膮dzeniach, kt贸re wyznaczaj膮 minimalne wynagrodzenia nauczycieli akademickich. W efekcie bardzo du偶膮 w艂adz臋 nad tymi pracownikami maj膮 rektorzy. Zwi膮zki zawodowe staraj膮 si臋 o to, by pracownicy wsparcia mieli przed sob膮 wyra藕nie okre艣lone 艣cie偶ki awansu oraz jasn膮 hierarchi臋 p艂ac 鈥 tak jak to jest z pracownikami badawczo-dydaktycznymi.

Janusz Szczerba zaznacza, 偶e RSzWiN ZNP zmierza do ustawowego powi膮zania p艂ac pracownik贸w wsparcia z minimalnym wynagrodzeniem profesora. W zamra偶arce sejmowej le偶y od lipca projekt autorstwa ZNP 鈥 zg艂oszony przez pos艂贸w Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy 鈥 kt贸ry m贸wi, 偶e minimalne wynagrodzenie pracownik贸w nieb臋d膮cych nauczycielami akademickimi nie mo偶e by膰 ni偶sze ni偶 40 procent wynagrodzenia minimalnego profesora. To ostatnie za艣 wed艂ug RSzWiN ZNP powinno wynosi膰 dwukrotno艣膰 艣redniego wynagrodzenia w gospodarce.

Nie mo偶na te偶 zapomnie膰 o studentkach i studentach, kt贸rych w roku 2022鈥2023 by艂o w Polsce 鈥 wed艂ug oficjalnych danych 鈥 1 223 600. Wed艂ug wrze艣niowego raportu 鈥濸ortfel Studenta 2023鈥, sporz膮dzonego przez Fundacj臋 Warszawski Instytut Bankowo艣ci we wsp贸艂pracy ze Zwi膮zkiem Bank贸w Polskich, w ostatnich dwunastu miesi膮cach 20 procent studiuj膮cych rozwa偶a艂o rezygnacj臋 z kszta艂cenia z uwagi na swoj膮 sytuacj臋 finansow膮. Nic dziwnego, skoro 艣rednie miesi臋czne wydatki studenckie wskazywane w kolejnych edycjach raportu szybko rosn膮: w 2015 roku wynosi艂y 1574 z艂ote, w 2019 roku 鈥 2122 z艂ote, a w 2023 roku 鈥 ju偶 3867 z艂otych. Bardzo istotn膮 pozycj膮 w tym bud偶ecie jest op艂ata za mieszkanie, z czym wi膮偶e si臋 prosty wniosek: pa艅stwo i uczelnie powinny zadba膰 o znacznie lepsz膮 dost臋pno艣膰 akademik贸w.

Droga do przysz艂o艣ci

Nauka w Polsce jest fatalnie niedofinansowana. Musimy w ni膮 zainwestowa膰, je艣li zale偶y nam na naszej wsp贸lnej przysz艂o艣ci. Ten postulat r贸wnie偶 wspieraj膮 liczby: zgodnie z raportem 鈥濶auka i szkolnictwo wy偶sze a PKB鈥 ka偶da z艂ot贸wka przeznaczona na badania naukowe i prace rozwojowe wi膮偶e si臋 ze wzrostem PKB o 8鈥13 z艂otych. Ponadto PKB ro艣nie o 30% szybciej w tych polskich miastach, kt贸re posiadaj膮 znacz膮cy o艣rodek akademicki, oraz jest wy偶szy w tych powiatach, w kt贸rych studiuje wi臋cej os贸b.

Nie wszystko jednak sprowadza si臋 do PKB. Badania naukowe i kszta艂cenie wy偶sze w wielu dziedzinach wiedzy (艣cis艂ej, technicznej, spo艂ecznej, humanistycznej鈥) wnosz膮 te偶 wa偶ny wk艂ad w kultur臋 i 偶ycie intelektualne naszego kraju, a tak偶e w mi臋dzynarodowy obieg my艣li. Mog膮 by膰 r贸wnie偶 ogromn膮 pomoc膮 w kryzysach 艣rodowiskowych i wydarzeniach takich jak pandemia COVID-19. Je偶eli jednak nauka ma dobrze pe艂ni膰 swoje funkcje, to musi by膰 dobrze finansowana. Innej mo偶liwo艣ci nie ma.

Dzi臋kuj臋 innym osobom uczestnicz膮cym w prote艣cie 鈥 w szczeg贸lno艣ci Mateuszowi Iskrzy艅skiemu oraz Aleksandrowi Temkinowi 鈥 za pomoc w przygotowaniu tekstu.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij