magazyn lewicy katolickiej

Podatki nie powinny by─ç ani regresywne, ani progresywne

D─ů┼╝enie do tego, by ci─Ö┼╝ar finansowania pa┼ästwa nie spoczywa┼é na barkach mniej zarabiaj─ůcych, nie musi oznacza─ç rozwoju fiskalizmu.

Podatki to narz─Ödzie, a nie cel sam w sobie. Dla autora tekstu otwieraj─ůcego ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ podatkowe, Huberta Walczy┼äskiego, s┼éu┼╝─ů one do zwi─Ökszania wp┼éyw├│w bud┼╝etowych czy niwelowania dochodowych i maj─ůtkowych nier├│wno┼Ťci. Problem w tym, ┼╝e w przypadku wydatk├│w ÔÇ×the sky is the limitÔÇŁ. Zawsze b─Ödzie mo┼╝na wskaza─ç jakie┼Ť potrzeby, na kt├│re pa┼ästwo daje pono─ç za ma┼éo i trzeba koniecznie znale┼║─ç na nie nowe pieni─ůdze. Nie znaczy to, ┼╝e takich potrzeb i dzi┼Ť faktycznie nie ma, jednak trzeba w tym zakresie te┼╝ zna─ç umiar. Nale┼╝y pami─Öta─ç o tym, ┼╝e dla racjonalizowania wydatk├│w bud┼╝etowych warto te┼╝ przemy┼Ťle─ç, na co pieni─ůdze id─ů w nadmiarze ÔÇô a tego akurat w artykule Walczy┼äskiego brak. Autora rozgrzesza fakt, ┼╝e na temat aktualnego wydania ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ wybrali┼Ťmy podatki, a nie finanse publiczne jako takie, skupmy si─Ö wi─Öc na nich. W tym kontek┼Ťcie najbardziej p┼éodne wydaje mi si─Ö zastanowienie nad najbardziej sprawiedliwym i efektywnym miksem podatkowym.

Dlaczego w┼éa┼Ťciwie nie regresja?

Jednak ju┼╝ pierwsza warto┼Ť─ç jest problematyczna. Popularnie przyjmuje si─Ö za oczywisto┼Ť─ç sprowadzanie sprawiedliwo┼Ťci podatkowej do takich dzia┼éa┼ä, kt├│re b─Öd─ů wprowadza┼éy r├│wno┼Ť─ç maj─ůtkow─ů w┼Ťr├│d podatnik├│w. Na marginesie ÔÇô do┼Ť─ç zabawnie czyta si─Ö ekonomist├│w, kt├│rzy na jednym oddechu m├│wi─ů, ┼╝e ekonomia jest nauk─ů nieideologiczn─ů, pozbawion─ů warto┼Ťciowania i jednocze┼Ťnie stwierdzaj─ů, ┼╝e celem zaprowadzenia wi─Ökszej progresji jest uczynienie ich ÔÇ×bardziej sprawiedliwymiÔÇŁ ÔÇô bo niweluj─ůcymi nier├│wno┼Ťci. Tymczasem to jest ju┼╝ przyjmowanie pewnej pozycji aksjologicznej. Nie ma powodu, by za punkt odniesienia nie uzna─ç optimum Pareto, kt├│re w uproszczeniu zak┼éada, ┼╝e nie ma znaczenia, czy nier├│wno┼Ťci rosn─ů, dop├│ki nie wi─ů┼╝─ů si─Ö one z pogarszaniem si─Ö sytuacji innych uczestnik├│w ┼╝ycia spo┼éecznego.

W takim uk┼éadzie w┼éa┼Ťciwie nie powinni┼Ťmy mie─ç problemu tak┼╝e z regresywno┼Ťci─ů systemu podatkowo-sk┼éadkowego. System ubezpiecze┼ä spo┼éecznych ÔÇô a to sk┼éadki na nie, zw┼éaszcza w przypadku przedsi─Öbiorc├│w, w du┼╝ej mierze odpowiadaj─ů za regresywno┼Ť─ç systemu ÔÇô jest w Polsce w uproszczeniu tak pomy┼Ťlany, ┼╝e ka┼╝dy p┼éaci na w┼éasne potrzeby, czy to zdrowotne, chorobowe czy emerytalne. Te pieni─ůdze trafiaj─ů do jednego worka, jednak p├│┼║niej wyci─ůgamy z niego odpowiednio do naszego wk┼éadu. Je┼Ťli d┼éu┼╝ej odprowadzali┼Ťmy wy┼╝sze sk┼éadki emerytalne, b─Ödziemy mieli wy┼╝sze ┼Ťwiadczenia na staro┼Ť─ç. A skoro na przyk┼éad ka┼╝dy przedsi─Öbiorca ma jedno ┼╝ycie i jedno zdrowie, to nic dziwnego, ┼╝e za takie same us┼éugi zdrowotne p┼éaci rycza┼étem tak─ů sam─ů sk┼éadk─Ö (zostawmy na boku nierozwi─ůzan─ů zagadk─Ö, dlaczego tylko przedsi─Öbiorca).

Tyle ┼╝e w obu przypadkach m├│wimy o systemach powi─ůzanych z ┼╝yciem spo┼éecznym. Istnieje co┼Ť takiego jak zdrowie publiczne oraz sp├│jno┼Ť─ç spo┼éeczna i na oba te wyzwania odpowiada pa┼ästwowy system emerytalny i publiczna ochrona zdrowia. Wida─ç to szczeg├│lnie w takich sytuacjach jak pandemia. I w tym kontek┼Ťcie mo┼╝na oczekiwa─ç od os├│b bardziej maj─Ötnych, ┼╝e b─Öd─ů si─Ö w proporcjonalnie wi─Ökszym stopniu dok┼éada─ç do systemu. Cho─çby dlatego, ┼╝e w sytuacjach kryzysowych maj─ů mimo wszystko wi─Öcej maj─ůtkowo do stracenia.

Podatkowe ÔÇ×dziel i rz─ůd┼║ÔÇŁ

Dlaczego jednak proporcjonalnie, a nie ponadproporcjonalnie? Nie wchodz─ůc w tym akurat miejscu w rozwa┼╝ania natury aksjologicznej, przytocz─Ö argument, o kt├│rym si─Ö cz─Östo zapomina. Nasz system podatkowy ÔÇô zar├│wno podatk├│w bezpo┼Ťrednich, jak i po┼Ťrednich ÔÇô jest bardzo zr├│┼╝nicowany i powoduje podzia┼é podatnik├│w na liczne grupy i podgrupy, kt├│re rozliczaj─ů si─Ö w r├│┼╝ny spos├│b i wedle r├│┼╝nych stawek. Ma to cz─Ö┼Ťciowo swoje uzasadnienie na przyk┼éad w r├│┼╝nicach funkcjonowania poszczeg├│lnych bran┼╝ czy rodzajach podatk├│w, jednak bardzo cz─Östo jest to efekt pogoni za rent─ů, czyli d─ů┼╝enia r├│┼╝nych interesariuszy do pozyskiwania ┼Ťrodk├│w kreowanych dzi─Öki ingerencji pa┼ästwa w gospodark─Ö. Pogo┼ä za rent─ů polega na r├│┼╝nych formach przekonywania rz─ůdz─ůcych do tego, ┼╝e wyb├│r takiej, a nie innej polityki b─Ödzie dla nich korzystny przy okazji wybor├│w ÔÇô przyniesie ┼Ťrodki na kampani─Ö, mo┼╝liwo┼Ť─ç wp┼éywania na opini─Ö publiczn─ů poprzez wsparcie ze strony beneficjent├│w czy w ko┼äcu dzi─Öki pozyskaniu g┼éos├│w zadowolonych wyborc├│w. Wa┼╝n─ů zasad─ů tak prowadzonej polityki jest mo┼╝liwe zr├│┼╝nicowanie ┼║r├│de┼é opodatkowania i takie fragmentaryzowanie grona podatnik├│w-wyborc├│w, by mo┼╝liwie ka┼╝dy czu┼é si─Ö doceniony przez w┼éadz─Ö (ze szczeg├│lnym uwzgl─Ödnieniem tych, kt├│rzy mog─ů si─Ö w najwi─Ökszym stopniu odwdzi─Öczy─ç).

Si─Ögnijmy do raportu Ministerstwa Finans├│w ÔÇ×Przywileje podatkowe w PolsceÔÇŁ z 2016 roku. Szkoda, ┼╝e rz─ůd Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci przesta┼é tworzy─ç to bardzo ciekawe opracowanie i ┼╝e nie ma jego bardziej aktualnego odpowiednika, ale jako ┼╝e wiele z ├│wczesnych przywilej├│w podatkowych pozosta┼éo w mocy, jest ono dla nas dobr─ů ilustracj─ů zjawiska, kt├│re opisuj─Ö. Okazuje si─Ö, ┼╝e w 2015 roku warto┼Ť─ç owych przywilej├│w wynios┼éa prawie 91 mld z┼é, czyli ok. 5 proc. ├│wczesnego PKB. Najbardziej kosztowne by┼éy: obni┼╝ona stawka VAT na materia┼éy budowlane, ulga na dzieci w podatku dochodowym, obni┼╝ona stawka VAT na produkty lecznicze, dotacje z bud┼╝etu pa┼ästwa w CIT, ┼é─ůczne opodatkowanie dochod├│w ma┼é┼╝onk├│w czy ulgi w CIT dla przedsi─Öbiorc├│w dzia┼éaj─ůcych w specjalnych strefach ekonomicznych. A to i tak do┼Ť─ç konserwatywne szacunki, nieobejmuj─ůce bowiem na przyk┼éad braku PIT dla rolnik├│w.

Rzecz jasna, w ka┼╝dym z tych przypadk├│w mo┼╝na znale┼║─ç sensowne uzasadnienie danego przywileju. Chcemy, by powstawa┼éo coraz wi─Öcej tanich mieszka┼ä ÔÇô obni┼╝my VAT na materia┼éy budowlane. Ulgi na dzieci dzi┼Ť ju┼╝ nikt nie odm├│wi. Jak mo┼╝emy nie obni┼╝a─ç podatku na produkty lecznicze? I tak dalej. Tyle ┼╝e gdy przyjrzymy si─Ö naszemu systemowi podatkowemu, to oka┼╝e si─Ö, ┼╝e jest on dziurawy jak ser szwajcarski, pe┼éen zwolnie┼ä, luk, ulg i obni┼╝ek dla jednych kosztem drugich ÔÇô i w ka┼╝dym przypadku mo┼╝emy po nitce do k┼é─Öbka doj┼Ť─ç do akcji lobbingowej, spo┼éecznej czy g┼éo┼Ťnego protestu, kt├│ry sta┼é u ┼║r├│d┼éa danego przywileju.

Liniowo┼Ť─ç punktem wyj┼Ťcia

To samo zreszt─ů mo┼╝na powiedzie─ç o zmianach, kt├│re wprowadzane by┼éy po 2015 roku, za rz─ůd├│w PiS. Partia w┼éadzy kierowa┼éa si─Ö logik─ů ÔÇ×dziel i rz─ůd┼║ÔÇŁ, gdy wprowadza┼éa zerowy PIT dla os├│b poni┼╝ej 26 roku ┼╝ycia czy skomplikowan─ů formu┼é─Ö podwy┼╝szenia kwoty wolnej od podatku. Jako ┼╝e te obni┼╝ki tworz─ů ubytki w bud┼╝ecie pa┼ästwa (a wzrost przychod├│w wynikaj─ůcy ze wzrostu produktywno┼Ťci gospodarczej oraz cz─Ö┼Ťciowe za┼éatanie luki VAT nie wystarcz─ů do ich zaklajstrowania), potrzeba wielu nowych, niskich podatk├│w, by deficyt bud┼╝etowy nie wystrzeli┼é w kosmos. O zmniejszeniu wydatk├│w przecie┼╝ mowy nie ma, to tak┼╝e jest co┼Ť, czego rz─ůdz─ůcy potrzebuj─ů do utrzymywania swojej rzeszy wyborc├│w. Gdy przychodzi co do czego, nie ma mo┼╝liwo┼Ťci cofni─Öcia podwy┼╝ki podatku VAT wprowadzonej jedena┼Ťcie lat temu na trzy lata (PiS obiecywa┼é to zrobi─ç) czy ÔÇô obecnie ÔÇô nie ma mo┼╝liwo┼Ťci wp┼éywu na rosn─ůce ceny paliw poprzez obni┼╝ki akcyzy.

Aby wyrwa─ç si─Ö z tej logiki, trzeba porzuci─ç za┼éo┼╝enie, ┼╝e da si─Ö zbawi─ç ┼Ťwiat za pomoc─ů podatk├│w. Idea┼éem powinno by─ç proporcjonalne opodatkowanie ÔÇô z wielu przyczyn mo┼╝e ono nie by─ç mo┼╝liwe, ale powinno by─ç punktem wyj┼Ťcia dla ustanawiania odpowiedniego miksu podatkowego. Stawki zar├│wno podatk├│w dochodowych, jak i po┼Ťrednich powinny by─ç mo┼╝liwie liniowe. Podstawowym odst─Öpstwem mo┼╝e by─ç kwota wolna od podatku, aby nie przyj─ů┼é on charakteru wyw┼éaszczeniowego. Dotyczy to tak┼╝e opodatkowania kapita┼éu, kt├│ry w polskich warunkach jest uprzywilejowany. Nie mo┼╝e to oznacza─ç jednak rozwoju fiskalizmu, a powinno dzia─ç si─Ö r├│wnocze┼Ťnie z obni┼╝k─ů najwy┼╝szych podatk├│w, w tym podatkowych i sk┼éadkowych koszt├│w pracy, kt├│re cz─Ö┼Ťciowo odpowiadaj─ů tak┼╝e za patologie naszych relacji pracowniczych. Warto przemy┼Ťle─ç ustanowienie jednolitej daniny, odej┼Ťcie od obecnego systemu emerytalnego na rzecz emerytury obywatelskiej (o czym dyskutowali┼Ťmy ju┼╝ na ┼éamach ÔÇ×Spi─ÖciaÔÇŁ) i by─ç mo┼╝e tak┼╝e bud┼╝etowe finansowanie opieki zdrowotnej.

Konkretnych pomys┼é├│w w tym duchu by┼éo ju┼╝ troch─Ö, by wspomnie─ç cho─çby raport podatkowy ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ Andrzeja Mikosza. Alternatyw─ů wobec obecnych nier├│wnych rozwi─ůza┼ä nie musi by─ç fiskalizm.

***

Inicjatyw─Ö wspiera Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca.

fundusz obywatelski

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś