Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Poczobut: Kolorowej rewolucji nie b─Ödzie

Na Ukrainie to oligarchowie decyduj─ů, kto b─Ödzie prezydentem, a u nas ┼üukaszenka decyduje, kto b─Ödzie oligarch─ů. To zasadnicza r├│┼╝nica.

ilustr.: Anna Libera


Bia┼éoru┼Ť jest pozytywnym przyk┼éadem podawanym przez Rosj─Ö dla innych pa┼ästw by┼éego ZSRR: ÔÇ×Chod┼║cie z nami, b─Ödziecie u Was dobrze, jak na Bia┼éorusiÔÇŁ. A u nas faktycznie drogi s─ů r├│wne, w sklepach mo┼╝na dosta─ç Coca-col─Ö, a w miastach jest czysto. Tylko lud┼║mi rz─ůdzi strach.
Z Andrzejem Poczobutem, bia┼éoruskim korespondentem ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, by┼éym wi─Ö┼║niem re┼╝imu Aleksandra ┼üukaszenki, rozmawiaj─ů Mateusz Luft i Stanis┼éaw Zakroczymski.
Czy Bia┼éoru┼Ť to ju┼╝ Rosja?
Nie. Cho─ç mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e polityka W┼éadimira Putina budzi ostatnio ze snu mit ZSRR, a co za tym idzie gra na sentymencie cz┼éowieka sowieckiego, gatunku kt├│ry wci─ů┼╝ jest u nas ┼╝ywyÔÇŽ
A mo┼╝e na Bia┼éorusi ZSRR w┼éa┼Ťciwie nigdy nie upad┼é?
Tego bym nigdy nie powiedzia┼é, cho─ç my┼Ťl─Ö, ┼╝e jest Bia┼éoru┼Ť jest w du┼╝ej mierze zjawiskiem postsowieckim.
Dlaczego?
Cho─çby z tego powodu, ┼╝e nigdy nie dosz┼éo tu do powa┼╝nej transformacji gospodarczej. W przeciwie┼ästwie do Ukrainy, gdzie panuje bandycki kapitalizm, na Bia┼éorusi wci─ů┼╝ mamy oficjalnie ÔÇ×rynkowy socjalizmÔÇŁ.┬á I faktycznie dominuje w┼éasno┼Ť─ç pa┼ästwowa. Na Ukrainie to oligarchowie decyduj─ů, kto b─Ödzie prezydentem, a u nas ┼üukaszenka decyduje, kto b─Ödzie oligarch─ů. To zasadnicza r├│┼╝nica.
Poza tym Bia┼éoru┼Ť jest pa┼ästwem-wizyt├│wk─ů unii celnej z Rosj─ů, kt├│rej Moskwa u┼╝ywa jako pozytywnego przyk┼éadu wsp├│┼épracy. M├│wi do innych pa┼ästw by┼éego ZSRR ÔÇ×Chod┼║cie z nami, b─Ödziecie u Was dobrze, jak na Bia┼éorusiÔÇŁ. A u nas faktycznie drogi s─ů r├│wne, w sklepach mo┼╝na dosta─ç Coca-col─Ö, a w miastach jest czysto. Tylko lud┼║mi rz─ůdzi strach. By┼éem niedawno w Mo┼édawii i s┼éysza┼éem s┼éowa zazdro┼Ťci o ÔÇ×dobrego gospodarzaÔÇŁ. Wiem, ┼╝e poj─Öcie ÔÇ×homo sovieticusÔÇŁ zosta┼éo ju┼╝ wielokrotnie wyeksploatowane, ale ono jest i ┼╝yje w postsowieckich spo┼éecze┼ästwachÔÇŽ
Po ostatnich zaj┼Ťciach na Krymie i destabilizacji wschodniej Ukrainy wszyscy zadaj─ů sobie pytanie, ÔÇ×co dalej?ÔÇŁ, albo ÔÇ×kto b─Ödzie nast─Öpny?ÔÇŁ. Bia┼éoru┼Ť jest krajem bardzo uzale┼╝nionym gospodarczo od Rosji, granica mi─Ödzy tymi pa┼ästwami de facto nie istnieje, nie boi si─Ö Pan, ┼╝e to wystarczaj─ůce przes┼éanki, by si─Ö obawia─ç?
Trzeba powiedzie─ç jasno, ┼╝e Krym zmieni┼é wszystko i po Krymie wszystko jest ju┼╝ do pomy┼Ťlenia. Nikt si─Ö nie spodziewa┼é, ┼╝e w Europie XXI wieku jest mo┼╝liwa cicha inwazja na terytorium innego pa┼ästwa.┬á Oczywi┼Ťcie na ca┼éym obszarze dawnego ZSRR wydarzenia na Ukrainie by┼éy odbierane jako zagro┼╝enie. Charakterystyczne jest to, ┼╝e pocz─ůtkowo ┼╝adne z nich nie chcia┼éo popiera─ç dzia┼éa┼ä Rosji, poza Armeni─ů, kt├│ra traktuje j─ů jako jedynego sojusznika w obliczu otoczenia przez muzu┼éma┼äsk─ů Turcj─Ö i Azerbejd┼╝an. Dopiero┬á bardzo mocna presja zmusi┼éa ┼üukaszenk─Ö do poparcia wielkiego s─ůsiada. Reszta pa┼ästw by┼éego imperium nie popra┼éa Rosji i wstrzyma┼éa si─Ö od g┼éosuÔÇŽ
A mo┼╝e ┼üukaszenka postara si─Ö teraz wcieli─ç w rol─Ö obro┼äcy narodu bia┼éoruskiego? Czy w zwi─ůzku z zaistnia┼é─ů sytuacj─ů┬á jego pozycja mo┼╝e si─Ö umocni─ç?
My┼Ťl─Ö, ┼╝e zdecydowanie tak i pierwsze niezale┼╝ne badania opinii publicznej ju┼╝ wskazuj─ů na wzrost poparcia spo┼éecznego dla re┼╝imu. Tu warto zaznaczy─ç, ┼╝e w kwestii pojmowania sprawy narodu bia┼éoruskiego ┼üukaszenka przeszed┼é dosy─ç kr─Öt─ů drog─Ö. Przecie┼╝ dochodz─ůc do w┼éadzy w 1994 roku mierzy┼é znacznie wy┼╝ej ni┼╝ prezydentura Bia┼éorusi. Marzy┼é by zosta─ç nowym przyw├│dc─ů ZSRR i,┬á wbrew pozorom mia┼é na to szans─Ö spore szanseÔÇŽ.
Jak mia┼éo do tego doj┼Ť─ç?
To w tym celu powo┼éano w latach dziewi─Ö─çdziesi─ůtych do ┼╝ycia ZBiR, Zwi─ůzek Bia┼éorusi i Rosji. Mia┼é by─ç podpisany dodatkowo Akt Konstytucyjny, kt├│ry przewidywa┼é, ┼╝e na okres przej┼Ťciowy, przez rok pa┼ästwem zwi─ůzkowym b─Ödzie nim rz─ůdzi┼é prezydent Rosji, a przez kolejny prezydent Bia┼éorusi. Mo┼╝na przewidywa─ç, ┼╝e wej┼Ťcie ┼üukaszenki na ├│wczesn─ů rosyjsk─ů scen─Ö polityczn─ů spowodowa┼éoby, i┼╝ zosta┼éby nowym przyw├│dc─ů. Jednak┼╝e w ostatniej chwili otoczenie Jelcyna zablokowa┼éo ten pomys┼é i Akt nie zosta┼é podpisany przez schorowanego Jelcyna. Po obj─Öciu prezydentury przez Putina┬á ┼üukaszenka nie mia┼é ju┼╝ z┼éudze┼ä, ┼╝e mo┼╝e z nim konkurowa─ç. Nie jest zbiegiem okoliczno┼Ťci, ┼╝e 31 grudnia 2000 roku, kiedy Jelcyn og┼éasza┼é ┼╝e jest zm─Öczony i odchodzi, ┼üukaszenka po raz pierwszy wspomnia┼é o niepodleg┼éo┼Ťci Bia┼éorusi.┬á I od tego momentu ca┼éy czas, pomimo retoryki integracyjnej, przypomina, ┼╝e Bia┼éoru┼Ť jest niepodleg┼éaÔÇŽ
Rosji to nie przeszkadza?
Oczywi┼Ťcie, je┼Ťli ┼üukaszenka chce ┼╝eby Rosja sfinansowa┼éa jego dzia┼éania, to m├│wi, ┼╝e ÔÇ×jeste┼Ťmy bra─çmi i nie mo┼╝emy sobie wystawia─ç rachunk├│wÔÇŁ. Natomiast kiedy Rosjanie pragn─ů na przyk┼éad wykupywa─ç przedsi─Öbiorstwa, to m├│wi o niezale┼╝no┼Ťci.
Gdzie s─ů wi─Öc granice tej niezale┼╝no┼Ťci?
Na pewno wewn─ůtrz pa┼ästwa to ┼üukaszenka dzieli i rz─ůdzi. Rozdaje kary i kontroluje kariery. Blokuje te┼╝ wszelkie niekontrolowane przez siebie kontakty urz─Ödnik├│w czy biznesmen├│w z Rosj─ů. Co ciekawe, opcja jawnie prorosyjska jest w┼Ťr├│d bia┼éoruskich elit zwalczana nawet ostrzej ni┼╝ prozachodnia, jako bardzo niebezpieczna dla ┼üukaszenki.
Jak to si─Ö odbywa?
Niedawno mia┼é na przyk┼éad by─ç powo┼éany otwarcie prorosyjski Bia┼éoruski S┼éowia┼äski Komitet. Na jego czele czele mia┼é wieloletni, lojalny wobec ┼üukaszenki, przedstawiciel elity rz─ůdz─ůcej, autor wielu represyjnych pomys┼é├│w, Sergiej Kastian. W┼éadza odm├│wi┼éa mu rejestracji partii, co skwitowa┼é do┼Ť─ç groteskow─ů w jego ustach skarg─ů na dyktatur─ÖÔÇŽ Widzimy wi─Öc, ┼╝e ┼üukaszenka trzyma r─Ök─Ö na pulsie i odebra┼é zdarzenia ukrai┼äskie jako zagro┼╝enieÔÇŽ
Gdzie wi─Öc s─ů te rosyjskie wp┼éywy?
One s─ů bardzo mocne po pierwsze w gospodarce. Obserwujemy ostatnio proces os┼éabiania si─Ö bia┼éoruskiej ekonomii i stopniowe wykupywanie przedsi─Öbiorstw przez Rosjan. Po drugie, w polityce zagranicznej. Tu ┼üukaszenka musi i┼Ť─ç w kierunku wyznaczonym przez Rosj─Ö, a ostatnie wydarzenia udowodni┼éy, ┼╝e od tej zasady nie mo┼╝e by─ç ┼╝adnych wy┼éom├│w.
Jak wydarzenia na Ukrainie by┼éy obserwowane przez bia┼éoruskie spo┼éecze┼ästwo? Doda┼éy mu odwagi?
Wr─Öcz przeciwnie! My┼Ťl─Ö, ┼╝e┬á ludzie na Bia┼éorusi bardzo si─Ö przestraszyli. Przecie┼╝ tam pola┼éa si─Ö strumieniami krew, a wiele os├│b wci─ů┼╝ jest zaginionych. Poza tym widzimy, ┼╝e┬á bezpo┼Ťrednim skutkiem Majdanu by┼éa utrata Krymu i destabilizacja wschodu pa┼ästwa. Dlatego trudno si─Ö dziwi─ç, ┼╝e Bia┼éorusini uznali ten spos├│b dzia┼éania za zagro┼╝enie i przychylniej patrz─ů na ┼üukaszenk─Ö.┬á Nie ma wolno┼Ťci, ludzie s─ů zastraszeni, sytuacja gospodarcza jest kiepska, ale przecie┼╝ na ulice nie wychodzi armia, i nie ma tych ÔÇ×bandyt├│wÔÇŁ, kt├│rych pokazuje nieustannie rosyjska telewizja, pierwsze ┼║r├│d┼éo informacji na Bia┼éorusiÔÇŽ
Nie ma wi─Öc ┼╝adnych szans na zmian─Ö?
Bardzo wiele zale┼╝y o tego, co dalej si─Ö stanie z Ukrain─ů. Przed Majdanem Putin m├│g┼é twierdzi─ç, ┼╝e ca┼éy obszar by┼éego ZSRR, opr├│cz mo┼╝e pa┼ästw ba┼étyckich i Gruzji, kt├│re zawsze by┼éy nieco odmienne kulturowo, idzie w naturalnym historycznym kierunku, jakim s─ů silne rz─ůdy autorytarne, oraz ┼╝e nie ma dla nich innej opcji, ni┼╝ integracja z Rosj─ů. A ukrai┼äskie spo┼éecze┼ästwo, kt├│re ponad siedemdziesi─Öciu lat ┼╝y┼éo w Zwi─ůzku Sowieckim, pokaza┼éo ┼╝e to nieprawda. Wolna, demokratyczna Ukraina zmieni┼éaby absolutnie uk┼éad si┼é na terenie by┼éego ZSRR. S─ůdz─Ö, ┼╝e by┼éaby przede wszystkim przyk┼éadem dla Rosji bo tam jest wbrew pozorom spore zaplecze dla protest├│w prodemokratycznych, a zmiany w Rosji zawsze wi─ů┼╝─ů si─Ö ze zmianami na Bia┼éorusiÔÇŽ My┼Ťl─Ö zreszt─ů, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie gro┼║ba wewn─Ötrznych rozruch├│w mog┼éa zaprowadzi─ç Putina do tak ostrej reakcji na wydarzenia w Kijowie. Lepiej strzela─ç na Ukrainie, ni┼╝ u siebieÔÇŽ
Dla sukcesu Ukrainy potrzeba jednak wsparcia zachoduÔÇŽ
Tak, a zach├│d wygl─ůda, jakby zupe┼énie nie mia┼é ch─Öci do dzia┼éania, ani pomys┼éu, jak dzia┼éa─ç. Jeste┼Ťmy w punkcie zwrotnym. Nie wystarczy ju┼╝ Partnerstwo Wschodnie, budzenie sympatii i aspiracji europejskich we wschodnich spo┼éecze┼ästwach. Na Ukrainie spo┼éecze┼ästwo wyrazi┼éo je g┼éo┼Ťno i co? Ku wielkiemu zdziwieniu pa┼ästw zachodnich Rosja zaczyna agresywne dzia┼éanie, co by┼éo przecie┼╝ ca┼ékiem do przewidzenia. Reakcja zachodu jest, w oczach spo┼éecze┼ästw postsowieckich, ┼Ťmieszna┬á One dzi┼Ť wszystkie widz─ů ┼Ťwietnie, ┼╝e z┼éy wyb├│r geopolityczny mo┼╝e by─ç natychmiast ukarany: pojawi─ů si─Ö zielone ludziki nieznanej formacji, a potem nagle cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼äc├│w wywiesi w gestii sympatii flagi rosyjskie. ┼üukaszenka zdaje si─Ö m├│wi─ç ÔÇ×Zobaczcie, zawsze wam m├│wi┼éem, ┼╝e ten zach├│d do niczego nie jest zdolny. Mia┼éem racj─Ö!ÔÇŁ. Pacyfikacja Majdanu i inwazja na Krym otworzy┼éy nowy rozdzia┼é w polityce. Anne Appelbaum ma racj─Ö: czas bezkrwawych kolorowych rewolucji min─ů┼é.
Opozycja bia┼éoruska musi wi─Öc wyci─ůgn─ů─ç trudne wnioski z Majdanu. A czy ma jakiego┼Ť lidera, kt├│ry m├│g┼éby poprowadzi─ç j─ů wed┼éug nowej strategii?
W 1994 roku ┼üukaszenka by┼é dyrektorem ko┼échozu, kt├│ry nie nale┼╝a┼é do przoduj─ůcych. Na Bia┼éorusi wci─ů┼╝ jest ich wiele, tak┼╝e ┼╝artem mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e problemu z rekrutacj─ů elit by nie by┼éoÔÇŽ Problem polega na tym, ┼╝e ka┼╝dy kto zaczyna sobie budowa─ç wizerunek polityczny i jakiekolwiek zaplecze, ko┼äczy w wi─Özieniu. Po ka┼╝dych wyborcach prezydenckich kt├│ry┼Ť z kandydat├│w trafia za kratki. Taka polityka skutecznie odstrasza ludzi od anga┼╝owania si─Ö w sprawy publiczne.. Dzisiaj m┼éodzi ludzie wol─ů wyje┼╝d┼╝a─ç jako przedsi─Öbiorcy do Rosji, gdzie da si─Ö w miar─Ö dorobi─ç i rozwi─ůza─ç indywidualne problemy. Je┼Ťli kto┼Ť zostaje i zaczyna walczy─ç, to zaczyna dzia┼éa─ç przeciw niemu machina w┼éadzy. W┼éadza nie pozwala ┼╝adnej alternatywie przebi─ç si─Ö do spo┼éecznej ┼Ťwiadomo┼Ťci.
Mo┼╝e szans─ů na z┼éagodzenie re┼╝imu b─Öd─ů przysz┼éoroczne Mistrzostwa ┼Üwiata w hokeju?
Oczywi┼Ťcie, w wyniku wprowadzenia ruchu bezwizowego przyjedzie troch─Ö widz├│w z ca┼éego ┼Ťwiata. Jednak w─ůtpi─Ö by zobaczyli co┼Ť ponad potiomkinowskie wioski stawiane na t─Ö okoliczno┼Ť─ç przez w┼éadz─Ö. Skutki mistrzostw b─Öd─ů pewnie podobne do igrzysk w Soczi. Re┼╝im pr├│bowa┼é ju┼╝ zreszt─ů wprowadzi─ç obostrzenia dla dziennikarzy zagranicznych, aby nie pisali o niczym poza sportem. Zosta┼éy one co prawda cofni─Öte pod presj─ů dziennikarzy skandynawskich, jednak nie spodziewa┼ébym si─Ö po mistrzostwach wielkiego prze┼éomu. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e ┼Ťwiatopogl─ůd ┼üukaszenki jest uformowany przez radzieck─ů propagand─Ö. On nie rozumie zachodu i nigdy nie pozwoli mu wp┼éywa─ç na sytuacj─Ö wewn─Ötrzn─ů Bia┼éorusi. Jedyne, co m├│g┼éby zaakceptowa─ç, to bezwarunkow─ů pomoc finansow─ů, a na to oczywi┼Ťcie nie ma szans.
Czyli bez zmiany w polityce zachodu na Bia┼éorusi nic si─Ö nie zmieni?
Bia┼éoru┼Ť mo┼╝e uniezale┼╝ni─ç si─Ö od Rosji tylko w wypadku jej d┼éugotrwa┼éego konfliktu ze ┼Ťwiatem zachodnim i d┼éugofalowej polityki gospodarczej tego drugiego wycelowanej w Rosj─Ö. Dop├│ki Putina sta─ç na utrzymanie krn─ůbrnego, lecz pos┼éusznego re┼╝imu ┼üukaszenki, b─Ödzie mu p┼éaci┼é tak d┼éugo, jak tylko b─Ödzie mu potrzebny, powoli przejmuj─ůc bia┼éorusk─ů gospodark─Ö. Chyba, ┼╝e stwierdzi, i┼╝ z jakiego┼Ť powodu nale┼╝y zaj─ů─ç terytorium s─ůsiedniego pa┼ästwa. Gdyby taka by┼éa jego wola, nie widz─Ö dzi┼Ť przeszk├│d, jakie m├│g┼éby napotka─ç na jej realizacji. Upadek Bia┼éorusi obci─ů┼╝y┼éby za┼Ť g┼é├│wnie Aleksandra ┼üukaszenk─Ö, kt├│ry przez brak reform gospodarczych i pobudzania ┼Ťwiadomo┼Ťci narodowej wprowadzi┼é kraj w pu┼éapk─Ö uzale┼╝nienia od wielkiego s─ůsiada.
Andrzej Poczobut – dziennikarz, publicysta, bloger. Korespondent „Gazety Wyborczej”, dzia┼éacz mniejszo┼Ťci polskiej na Bia┼éorusi zwi─ůzany z Grodnem. By┼éy wi─Özie┼ä re┼╝imu ┼üukaszenki.
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś