magazyn lewicy katolickiej

Płaca przeciwko pracy domowej

Tak samo jak B├│g stworzy┼é Ew─Ö, by dawa┼éa przyjemno┼Ť─ç Adamowi, kapita┼é stworzy┼é gospodyni─Ö domow─ů, ┼╝eby s┼éu┼╝y┼éa pracuj─ůcemu m─Ö┼╝czy┼║nie ÔÇô wychowywa┼éa jego dzieci, cerowa┼éa jego skarpetki, ┼éata┼éa jego ego, st┼éamszone prac─ů i serwowanymi mu przez kapita┼é relacjami spo┼éecznymi.
Płaca przeciwko pracy domowej
ilustr.: Zofia Rogula

Publikujemy t┼éumaczenie fragmentu ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Wages Against HouseworkÔÇŁ z 1975 roku. Wi─Öcej o tym, dlaczego, przeczytasz we wst─Öpniaku.┬á

***

M├│wi─ů, ┼╝e to mi┼éo┼Ť─ç. My m├│wimy, ┼╝e to nieodp┼éatna praca.

Nazywaj─ů to nieczu┼éo┼Ťci─ů. My nazywamy to nieobecno┼Ťci─ů.

Ka┼╝de poronienie to wypadek przy pracy.

I homoseksualno┼Ť─ç, i heteroseksualno┼Ť─ç to warunki pracyÔÇŽ ale homoseksualno┼Ť─ç to kontrola pracownik├│w nad procesem produkcji, nie koniec pracy.

Wi─Öcej u┼Ťmiechu? Wi─Öcej pieni─Ödzy. Nic tak skutecznie nie zniszczy leczniczych walor├│w u┼Ťmiechu.

Neurozy, samob├│jstwa, deseksualizacja ÔÇô choroby zawodowe gospodyni domowej.

Bardzo cz─Östo trudno┼Ťci i dwuznaczno┼Ťci, kt├│rych do┼Ťwiadczaj─ů kobiety podczas dyskusji nad p┼éac─ů za prac─Ö domow─ů, wynikaj─ů ze sprowadzenia jej do rzeczy ÔÇô do gar┼Ťci pieni─Ödzy, podczas gdy kwesti─Ö t─Ö mo┼╝na by postrzega─ç z perspektywy politycznej. R├│┼╝nica mi─Ödzy tymi dwoma punktami widzenia jest fundamentalna. Kiedy postrzegamy p┼éac─Ö domow─ů jako rzecz, a nie jako perspektyw─Ö, odrywamy cel naszej walki od walki samej w sobie. Pomijamy jej znaczenie w procesie ujawniania i podwa┼╝ania roli, do kt├│rej zosta┼éy sprowadzone kobiety w kapitalistycznym spo┼éecze┼ästwie.

Kiedy postrzegamy p┼éac─Ö za prace domowe w tak ograniczony spos├│b, zaczynamy zadawa─ç sobie pytanie: co w naszym ┼╝yciu mog┼éoby zmieni─ç posiadanie troch─Ö┬áwi─Ökszej ilo┼Ťci pieni─Ödzy? Mo┼╝emy nawet zgodzi─ç si─Ö, ┼╝e dla wielu kobiet, kt├│re nie maj─ů innego wyboru ni┼╝ wyj┼Ťcie za m─ů┼╝ i zostanie gospodyni─ů domow─ů, pieni─ůdze te rzeczywi┼Ťcie mog┼éyby by─ç ┼║r├│d┼éem znacz─ůcej zmiany. Ale dla tych z nas, kt├│re wydaj─ů┬ási─Ö mie─ç inne mo┼╝liwo┼Ťci ÔÇô prac─Ö zawodow─ů, post─Öpowego m─Ö┼╝a, ┼╝ycie we wsp├│lnocie, relacje homoseksualne lub jakie┼Ť po┼é─ůczenie tych element├│w ÔÇô wi─Öksza ilo┼Ť─ç pieni─Ödzy nie wi─ůza┼éyby si─Ö z ┼╝adn─ů┬áistotn─ů zmian─ů. Mamy inne sposoby osi─ůgania niezale┼╝no┼Ťci finansowej i ostatnia rzecz, kt├│rej chcemy, to uzyskanie jej poprzez okre┼Ťlanie si─Ö jako gospodynie domowe. Los ten, jak wszystkie si─Ö zgadzamy, jest gorszy ni┼╝ ┼Ťmier─ç.

Problemem zwi─ůzanym z tak─ů postaw─ů jest to, ┼╝e w naszych wyobra┼╝eniach zwykle dorzucamy troch─Ö pieni─Ödzy do g├│wnianego ┼╝ycia, kt├│re teraz wiedziemy, i pytamy: co dalej? Opieramy si─Ö na fa┼észywej przes┼éance, ┼╝e mog┼éyby┼Ťmy kiedykolwiek dosta─ç te pieni─ůdze bez jednoczesnego zrewolucjonizowania ÔÇô w walce ÔÇô wszystkich naszych rodzinnych i spo┼éecznych relacji. Ale je┼Ťli spojrzymy na p┼éac─Ö domow─ů z perspektywy politycznej, zauwa┼╝ymy, ┼╝e ta walka przyniesie skutek w postaci rewolucji w naszym ┼╝yciu i pozycji spo┼éecznej. Jest r├│wnie┼╝ jasne, ┼╝e je┼Ťli my┼Ťlimy, i┼╝ ÔÇ×nie potrzebujemyÔÇŁ tych pieni─Ödzy, to dlatego, ┼╝e zaakceptowa┼éy┼Ťmy t─Ö szczeg├│ln─ů form─Ö prostytucji cia┼éa i umys┼éu, dzi─Öki kt├│rej otrzymujemy pieni─ůdze pozwalaj─ůce ukry─ç ow─ů potrzeb─Ö. Postaram si─Ö wykaza─ç, ┼╝e p┼éaca za prace domowe jest nie tylko perspektyw─ů rewolucyjn─ů, lecz tak┼╝e jedyn─ů rewolucyjn─ů perspektyw─ů z punktu widzenia feminizmu i ostatecznie ca┼éej klasy pracuj─ůcej.

ÔÇ×Moz├│┼é mi┼éo┼ŤciÔÇŁ

Nale┼╝y zauwa┼╝y─ç, ┼╝e gdy m├│wimy o pracy domowej, nie m├│wimy o zawodzie takim jak inne. M├│wimy o najg┼é─Öbszej manipulacji, najsubtelniejszej i najbardziej zawoalowanej formie przemocy, jak─ů kiedykolwiek kapitalizm wymierzy┼é w jak─ů┼Ť cz─Ö┼Ť─ç klasy pracuj─ůcej. To prawda, ┼╝e w kapitalizmie ka┼╝da pracuj─ůca osoba jest oszukiwana i wykorzystywana, a jej zwi─ůzek z kapita┼éem pozostaje w pe┼éni utajony. P┼éaca stwarza wra┼╝enie uczciwej umowy: pracujesz i dostajesz pieni─ůdze, wi─Öc ty i tw├│j szef jeste┼Ťcie r├│wni. W rzeczywisto┼Ťci p┼éaca nie tyle stanowi wynagrodzenie za twoj─ů prac─Ö, ile raczej prowadzi do ukrycia ca┼éej nieop┼éacanej pracy, kt├│ra obracana jest w zysk. Ale p┼éaca pozwala przynajmniej okre┼Ťli─ç ci─Ö jako pracownika, mo┼╝esz wi─Öc negocjowa─ç i mo┼╝esz walczy─ç o wi─Öksze wynagrodzenie, korzystniejsze warunki i wymiar wykonywanej pracy. Zap┼éata oznacza, ┼╝e jeste┼Ť cz─Ö┼Ťci─ů umowy spo┼éecznej, i nie ma w─ůtpliwo┼Ťci co do znaczenia tego faktu: pracujesz nie dlatego, ┼╝e to lubisz, czy dlatego, ┼╝e jest to dla ciebie naturalne, ale dlatego, ┼╝e wy┼é─ůcznie pod tym warunkiem mo┼╝esz prze┼╝y─ç. Jednak niezale┼╝nie od tego, jak bardzo jeste┼Ť wykorzystywany, nie jeste┼Ť swoj─ů prac─ů. Dzisiaj jeste┼Ť listonoszem, jutro kierowc─ů taks├│wki. Liczy si─Ö tylko to, jak du┼╝o pracy musisz wykonywa─ç i jak du┼╝o mo┼╝esz za to dosta─ç pieni─Ödzy.

W wypadku pracy domowej sytuacja jest jako┼Ťciowo inna. R├│┼╝nica le┼╝y w tym, ┼╝e t─Ö prac─Ö nie tylko kobietom narzucono, ale tak┼╝e uczyniono z niej naturalny atrybut ich fizyczno┼Ťci i osobowo┼Ťci, wewn─Ötrzn─ů potrzeb─Ö, aspiracj─Ö, rzekomo wywodz─ůc─ů si─Ö z g┼é─Öbin kobiecego charakteru. Praca domowa musia┼éa sta─ç si─Ö naturalnym atrybutem, nie mog┼éa zosta─ç rozpoznana jako umowa spo┼éeczna, poniewa┼╝ od pocz─ůtku funkcjonowania kapitalistycznych mechanizm├│w mia┼éa nie by─ç wynagradzana. Kapita┼é musia┼é nas przekona─ç, ┼╝e nasza nieodp┼éatna praca to zaj─Öcie naturalne, niemo┼╝liwe do unikni─Öcia, a nawet daj─ůce poczucie spe┼énienia, aby┼Ťmy j─ů zaakceptowa┼éy. Z kolei fakt, ┼╝e jest ona nieop┼éacana, stanowi najsilniejsz─ů bro┼ä podtrzymuj─ůc─ů powszechne przekonanie, ┼╝e praca domowa nie jest prac─ů. Uniemo┼╝liwia to kobietom walk─Ö z tym pogl─ůdem, z wyj─ůtkiem prywatnych k┼é├│tni kuchenno-sypialnianych wy┼Ťmiewanych zgodnie przez ca┼ée spo┼éecze┼ästwo, co jeszcze bardziej umniejsza rol─Ö bohaterek tej walki. Jeste┼Ťmy postrzegane jako marudne suki, nie jako walcz─ůce pracownice.

Prac─Ö domow─ů nie tylko kobietom narzucono, ale tak┼╝e uczyniono z niej naturalny atrybut kobiecej fizyczno┼Ťci i osobowo┼Ťci.

Rola gospodyni domowej doprawdy musi by─ç naturalna, skoro przygotowanie kobiety do tej roli, przekonanie jej, ┼╝e dzieci i m─ů┼╝ to najlepsze, czego mo┼╝e oczekiwa─ç od ┼╝ycia, zajmuje co najmniej dwadzie┼Ťcia lat socjalizacji ÔÇô codziennego treningu praktykowanego przez nieop┼éacan─ů matk─Ö. Jednak nawet w takim uk┼éadzie rzadko si─Ö to udaje. Niewa┼╝ne, jak dobrze zostaniemy wytrenowane, tylko nieliczne kobiety nie czuj─ů si─Ö oszukane, gdy mija dzie┼ä ┼Ťlubu i odkrywaj─ů, ┼╝e stoj─ů przed brudnym zlewem. Wiele z nas wci─ů┼╝ wierzy w mrzonk─Ö, ┼╝e bierzemy ┼Ťlub z mi┼éo┼Ťci. Wiele z nas rozumie, ┼╝e bierzemy ┼Ťlub dla pieni─Ödzy i poczucia bezpiecze┼ästwa, ale to jest w┼éa┼Ťciwy moment, by jasno stwierdzi─ç: mo┼╝emy liczy─ç na niewiele mi┼éo┼Ťci czy skromn─ů ilo┼Ť─ç pieni─Ödzy, a ilo┼Ť─ç pracy, kt├│ra nas czeka, jest ogromna. To dlatego starsze kobiety zawsze m├│wi─ů nam: ÔÇ×Ciesz si─Ö wolno┼Ťci─ů, p├│ki mo┼╝esz, kupuj, co tylko chcesz, terazÔÇŽÔÇŁ. Niestety niemal niemo┼╝liwe jest cieszy─ç si─Ö wolno┼Ťci─ů, je┼Ťli od dziecka jeste┼Ť trenowana do tego, by by─ç potuln─ů, podporz─ůdkowan─ů, zale┼╝n─ů, a przede wszystkim gotow─ů do po┼Ťwi─Öcania si─Ö, a nawet do czerpania z tego przyjemno┼Ťci. Je┼Ťli ci si─Ö to nie podoba, to tw├│j problem, twoja pora┼╝ka, twoja wina i twoje odszczepienie.

Musimy przyzna─ç, ┼╝e kapita┼é jest bardzo skuteczny w ukrywaniu naszej pracy. Kosztem kobiet stworzy┼é prawdziwe arcydzie┼éo. Odmawiaj─ůc pracy domowej zap┼éaty i zmieniaj─ůc j─ů w akt mi┼éo┼Ťci, kapita┼é upiek┼é wiele pieczeni na jednym ogniu. Po pierwsze, dzi─Öki temu mn├│stwo pracy wykonuje si─Ö niemal za darmo, a kobiety, dalekie od walki przeciwko temu, uwa┼╝aj─ů ten obowi─ůzek za najlepsz─ů rzecz w ┼╝yciu (magiczne s┼éowa: ÔÇ×Tak, kochanie, jeste┼Ť prawdziw─ů kobiet─ůÔÇŁ). Po drugie, kapita┼é zdyscyplinowa┼é m─Öskiego pracownika, czyni─ůc jego kobiet─Ö zale┼╝n─ů od jego pracy i jego p┼éacy, i jednocze┼Ťnie uwi─Özi┼é go w tej dyscyplinie, ofiaruj─ůc mu s┼éu┼╝─ůc─ů ÔÇô po tym, jak sam pracownik zako┼äczy┼é s┼éu┼╝b─Ö w fabryce czy biurze. W rzeczywisto┼Ťci rol─ů kobiet jest by─ç nieop┼éacanymi, ale szcz─Ö┼Ťliwymi, a przede wszystkim kochaj─ůcymi s┼éu┼╝─ůcymi ÔÇ×klasy pracuj─ůcejÔÇŁ, czyli tej warstwy proletariatu, kt├│rej kapita┼é musia┼é zagwarantowa─ç wi─Öcej spo┼éecznej w┼éadzy. Tak samo jak B├│g stworzy┼é Ew─Ö, by dawa┼éa przyjemno┼Ť─ç Adamowi, kapita┼é stworzy┼é gospodyni─Ö domow─ů, ┼╝eby s┼éu┼╝y┼éa pracownikowi ÔÇô fizycznie, emocjonalnie i seksualnie ÔÇô ┼╝eby wychowywa┼éa jego dzieci, cerowa┼éa jego skarpetki, ┼éata┼éa jego ego st┼éamszone prac─ů i serwowanymi mu przez kapita┼é relacjami spo┼éecznymi (kt├│re s─ů relacjami samotno┼Ťci). To w┼éa┼Ťnie ta specyficzna mieszanka fizycznych, emocjonalnych i seksualnych us┼éug zwi─ůzanych z prac─ů, jak─ů kobieta musi wykonywa─ç dla kapita┼éu, wytwarza szczeg├│lny charakter s┼éu┼╝by gospodyni domowej i czyni j─ů niezmiernie obci─ů┼╝aj─ůc─ů, a jednocze┼Ťnie niewidoczn─ů. To nie przypadek, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç m─Ö┼╝czyzn zaczyna my┼Ťle─ç o ma┼é┼╝e┼ästwie zaraz po otrzymaniu pierwszej posady. Dzieje si─Ö tak nie tylko dlatego, ┼╝e mog─ů sobie w├│wczas na to pozwoli─ç, ale te┼╝ dlatego, ┼╝e posiadanie w domu kogo┼Ť, kto si─Ö o nich troszczy, jest jedynym sposobem, aby nie oszale─ç po dniu sp─Ödzonym przy ta┼Ťmie czy przy biurku. Ka┼╝da z nas wie, ┼╝e to jest to, co powinna robi─ç, by by─ç prawdziw─ů kobiet─ů i mie─ç ÔÇ×udaneÔÇŁ ma┼é┼╝e┼ästwo.

Im biedniejsza rodzina, tym silniejsze zniewolenie kobiety, nie tylko przez sytuacj─Ö finansow─ů.

I zn├│w: im biedniejsza rodzina, tym silniejsze zniewolenie kobiety, nie tylko przez sytuacj─Ö finansow─ů. W rzeczywisto┼Ťci kapita┼é prowadzi podw├│jn─ů polityk─Ö: inn─ů wobec klasy ┼Ťredniej, a inn─ů wobec rodzin proletariackich. To nie przypadek, ┼╝e przyk┼éady najbardziej prymitywnego maczyzmu znajdziemy w┼Ťr├│d rodzin z klasy robotniczej: im wi─Öcej raz├│w dostanie m─Ö┼╝czyzna w pracy, tym lepiej musi by─ç wytrenowana jego ┼╝ona, aby je przejmowa─ç, i tym bardziej mo┼╝e on sobie pozwoli─ç na reperowanie swojego ego jej kosztem. Bijesz ┼╝on─Ö i kierujesz swoj─ů w┼Ťciek┼éo┼Ť─ç przeciwko niej, kiedy jeste┼Ť sfrustrowany lub przem─Öczony prac─ů albo kiedy zosta┼ée┼Ť pokonany w walce (i┼Ť─ç┬ádo fabryki ÔÇô to samo w sobie jest pora┼╝k─ů). Im bardziej m─Ö┼╝czyzna jest poni┼╝any i rozstawiany po k─ůtach, tym bardziej sam rozstawia po k─ůtach. Dla m─Ö┼╝czyzny dom jest zamkiem, w kt├│rym ┼╝ona ma potulnie znosi─ç jego humory, sk┼éada─ç go do kupy, kiedy si─Ö rozsypie i przeklina ┼Ťwiat, odwraca─ç si─Ö na drugi bok, kiedy w ┼é├│┼╝ku m├│wi: ÔÇ×Jestem dzisiaj zbyt zm─ÖczonyÔÇŁ, albo kiedy tak si─Ö ┼Ťpieszy podczas seksu, ┼╝e ÔÇô jak to uj─Ö┼éa pewna kobieta ÔÇô m├│g┼éby r├│wnie dobrze robi─ç to ze s┼éoikiem majonezu. (Kobiety zawsze wynajdywa┼éy sposoby, aby odegra─ç si─Ö na m─Ö┼╝czyznach, ale zawsze by┼éy to przypadki odosobnione i dotycz─ůce sfery prywatnej. Problemem jest to, jak przenie┼Ť─ç t─Ö walk─Ö z kuchni i sypialni na ulice).

Ten przekr─Öt nazywany mi┼éo┼Ťci─ů i ma┼é┼╝e┼ästwem ma wp┼éyw na nas wszystkie, nawet je┼Ťli nie jeste┼Ťmy m─Ö┼╝atkami, poniewa┼╝ w momencie, w kt├│rym praca domowa zosta┼éa totalnie znaturalizowana i up┼éciowiona, kiedy sta┼éa si─Ö atrybutem kobieco┼Ťci, wszystkie ÔÇô jako kobiety ÔÇô ┬ájeste┼Ťmy postrzegane przez jej pryzmat. Je┼Ťli jest naturalne, ┼╝e robimy pewne rzeczy, to od wszystkich kobiet oczekuje si─Ö,┬á┼╝e b─Öd─ů je robi─ç, i to z przyjemno┼Ťci─ů. Dotyczy to nawet tych z nas, kt├│re ze wzgl─Ödu na swoj─ů pozycj─Ö spo┼éeczn─ů mog┼éyby unikn─ů─ç wykonywania cz─Ö┼Ťci, a mo┼╝e i ca┼éo┼Ťci tej pracy (tych, kt├│rych m─Ö┼╝owie mog─ů sobie pozwoli─ç na op┼éacenie pokoj├│wek i terapeut├│w czy r├│┼╝nych form relaksu i rozrywki). Mo┼╝emy nie s┼éu┼╝y─ç jednemu m─Ö┼╝czy┼║nie, ale jeste┼Ťmy w relacji s┼éu┼╝ebnej wobec ca┼éego m─Öskiego ┼Ťwiata. To dlatego nazywanie nas w rozmowach kobietami jest tak─ů degradacj─ů. (ÔÇ×U┼Ťmiechnij si─Ö, s┼éo┼äce. Co si─Ö z tob─ů┬ádzieje?ÔÇŁ ÔÇô to pytanie, kt├│re mo┼╝e zada─ç ka┼╝dy m─Ö┼╝czyzna, niezale┼╝nie od tego, czy jest twoim m─Ö┼╝em, konduktorem w poci─ůgu, czy twoim szefem).

Ilustracja: Zofia Rogula

ilustr.: Zofia Rogula

Perspektywa rewolucyjna

Wychodz─ůc od tej analizy, jeste┼Ťmy w stanie dostrzec rewolucyjne skutki ┼╝─ůdania p┼éacy za prac─Ö domow─ů. Jest to postulat, w kt├│rym nasza natura ma sw├│j kres, a nasza walka ÔÇô pocz─ůtek, poniewa┼╝ ju┼╝ samo ┼╝─ůdanie zap┼éaty za prac─Ö domow─ů oznacza odmow─Ö uznawania jej za wyraz tej┼╝e natury. Tym samym jest odmow─ů przyjmowania przez kobiety tej roli, kt├│r─ů kapita┼é dla nich wynalaz┼é.

Samo ┼╝─ůdanie p┼éacy domowej podkopuje oczekiwania, kt├│re stawia wobec nas spo┼éecze┼ästwo i kt├│re s─ů istot─ů naszej socjalizacji. Na nich wspiera si─Ö nasza nieodp┼éatna praca domowa. W tym sensie absurdalne jest por├│wnywanie walki kobiet o wynagrodzenie z walk─ů pracownik├│w fabryk o wy┼╝sze zarobki. W tej drugiej wynagradzany pracownik nie podwa┼╝a swojej roli spo┼éecznej, pozostaje w jej ramach. Kiedy my walczymy o p┼éac─Ö, walczymy jednoznacznie i bezpo┼Ťrednio przeciwko naszej roli spo┼éecznej. W takim samym sensie istnieje jako┼Ťciowa r├│┼╝nica mi─Ödzy walk─ů pracownika i buntem niewolnika ÔÇô niewolnik, ┼╝─ůdaj─ůc wynagrodzenia, wyst─Öpuje przeciw samemu niewolnictwu. Powinno by─ç jednak jasne, ┼╝e kiedy walczymy o pieni─ůdze za swoj─ů prac─Ö, nie walczymy o wej┼Ťcie w relacje kapitalistyczne, bo nigdy nie by┼éy┼Ťmy poza nimi. Walczymy o to, by z┼éama─ç plan kapita┼éu dla kobiet, b─Öd─ůcy kluczowym elementem zaplanowanego podzia┼éu pracy i w┼éadzy spo┼éecznej w ramach klasy pracuj─ůcej ÔÇô podzia┼éu, za po┼Ťrednictwem kt├│rego kapita┼é jest zdolny utrzyma─ç┬ási─Ö przy w┼éadzy. Zap┼éata za prace domowe jest zatem ┼╝─ůdaniem rewolucyjnym nie dlatego, ┼╝e sama przez si─Ö niszczy kapita┼é, ale dlatego, ┼╝e atakuje go i zmusza do przekszta┼écenia relacji spo┼éecznych w model bardziej dla nas korzystny i w konsekwencji bardziej po┼╝─ůdany dla jedno┼Ťci klasowej. W rzeczywisto┼Ťci ┼╝─ůdanie zap┼éaty za prace domowe nie oznacza, ┼╝e je┼Ťli b─Ödziemy za nie wynagradzane, to b─Ödziemy je nadal wykonywa─ç. Oznacza dok┼éadnie co┼Ť odwrotnego. Powiedzie─ç, ┼╝e chcemy p┼éacy za prac─Ö domow─ů, to pierwszy krok do odmowy wykonywania jej, poniewa┼╝ domaganie si─Ö zap┼éaty czyni t─Ö prac─Ö widoczn─ů. A to jest najbardziej potrzebnym warunkiem rozpocz─Öcia walki przeciwko niej, zar├│wno bezpo┼Ťrednio ÔÇô przeciw codziennym czynno┼Ťciom, jak i bardziej og├│lnie ÔÇô przeciw rozumianej w ten podst─Öpny spos├│b idei kobieco┼Ťci.

Powiedzie─ç, ┼╝e chcemy p┼éacy za prac─Ö domow─ů, to pierwszy krok do odmowy wykonywania jej.

Odnosz─ůc si─Ö do wszelkich mo┼╝liwych oskar┼╝e┼ä o ÔÇ×ekonomizmÔÇŁ, musimy pami─Öta─ç, ┼╝e pieni─ůdz to kapita┼é ÔÇô to w┼éadza nakazywania pracy. Dlatego odzyskanie pieni─Ödzy, kt├│re s─ů owocem pracy naszej, naszych matek i bab─ç, oznacza jednocze┼Ťnie podwa┼╝enie w┼éadzy kapita┼éu, wymuszaj─ůcej na nas wykonywanie tej pracy. Musimy wierzy─ç w si┼é─Ö, jak─ů b─Ödzie mia┼éa dla nas otrzymywana p┼éaca ÔÇô doprowadzi do demistyfikacji naszej kobieco┼Ťci i uczyni widzialn─ů nasz─ů prac─Ö ÔÇô nasz─ů kobieco┼Ť─ç jako prac─Ö. To brak p┼éacy w tak pot─Ö┼╝ny spos├│b kszta┼étuje t─Ö rol─Ö i ukrywa nasz wysi┼éek. ┼╗─ůda─ç za niego wynagrodzenia oznacza czyni─ç widzialnym to, ┼╝e nasze umys┼éy, cia┼éa i emocje zosta┼éy ┬ánajpierw zniekszta┼écone tak, by pe┼éni┼éy okre┼Ťlon─ů funkcj─Ö, a nast─Öpnie narzucone nam jako model, do kt├│rego wszystkie musimy si─Ö dostosowa─ç, je┼Ťli chcemy by─ç akceptowane w spo┼éecze┼ästwie jako kobiety.

┼╗─ůda─ç wynagrodzenia za prace domowe ÔÇô to ujawni─ç, ┼╝e one te┼╝ generuj─ů pieni─ůdze dla kapita┼éu, ┼╝e kapita┼é zarabia┼é i zarabia na naszym gotowaniu, u┼Ťmiechaniu si─Ö i pieprzeniu. Jednocze┼Ťnie pokazujemy w ten spos├│b, ┼╝e gotowa┼éy┼Ťmy, u┼Ťmiecha┼éy┼Ťmy si─Ö i pieprzy┼éy┼Ťmy przez te wszystkie lata nie dlatego, ┼╝e jest to dla nas ┼éatwiejsze ni┼╝ dla kogokolwiek innego, ale dlatego, ┼╝e nie mamy wyboru. Nasze twarze sta┼éy si─Ö zniekszta┼écone od tego ca┼éego u┼Ťmiechania si─Ö, nasze uczucia zosta┼éy zagubione od tej ca┼éej mi┼éo┼Ťci, nasze przeseksualizowanie uczyni┼éo nas zupe┼énie zdeseksualizowanymi.

Wynagrodzenie za prace domowe to dopiero pocz─ůtek, ale przekaz zwi─ůzany z tym ┼╝─ůdaniem jest jasny: od teraz oni musz─ů nam p┼éaci─ç, poniewa┼╝ sam fakt, ┼╝e jeste┼Ťmy kobietami, przestaje cokolwiek gwarantowa─ç. Chcemy nazywa─ç prac─ů to, co ni─ů jest, aby kiedy┼Ť odkry─ç to, co jest mi┼éo┼Ťci─ů, i stworzy─ç to, co stanie si─Ö nasz─ů seksualno┼Ťci─ů, a czego do tej pory nigdy nie zazna┼éy┼Ťmy. Z perspektywy postrzegania pracy domowej jako pracy zarobkowej mo┼╝emy domaga─ç si─Ö nie jednego rodzaju wynagrodzenia, lecz wielu, poniewa┼╝ zosta┼éy┼Ťmy zmuszone do wykonywania wielu zawod├│w naraz. Jeste┼Ťmy pokoj├│wkami, prostytutkami, piel─Ögniarkami, terapeutkami ÔÇô to jest esencja ÔÇ×heroicznejÔÇŁ ma┼é┼╝onki, kt├│r─ů celebruje si─Ö w ÔÇ×Dzie┼ä MatkiÔÇŁ. My m├│wimy: koniec z celebrowaniem wykorzystywania, celebrowaniem naszego rzekomego heroizmu. Od teraz chcemy pieni─Ödzy za ka┼╝d─ů chwil─Ö pracy, chcemy m├│c odm├│wi─ç wykonywania najpierw jej cz─Ö┼Ťci, a ostatecznie ca┼éo┼Ťci. W tym wzgl─Ödzie nic nie mo┼╝e by─ç skuteczniejsze ni┼╝ pokazanie, ┼╝e nasze kobiece cnoty maj─ů mierzaln─ů warto┼Ť─ç finansow─ů. Do dzi┼Ť t─Ö warto┼Ť─ç przejmowa┼é jedynie kapita┼é, a miernikiem jej wzrostu by┼éa skala naszej przegranej. Od dzisiaj jest to warto┼Ť─ç przeciwna kapita┼éowi, a pracuj─ůca dla nas, mierzona stopniem zorganizowania naszej si┼éy.

Walka o us┼éugi socjalne

Jest to najbardziej radykalna perspektywa, jak─ů wolno nam przyj─ů─ç, bo cho─ç mo┼╝emy ┼╝─ůda─ç wszystkiego ÔÇô opieki nad dzie─çmi, r├│wnej p┼éacy, darmowych pralni ÔÇô to nigdy nie osi─ůgniemy ┼╝adnej realnej zmiany, dop├│ki nie uderzymy w fundamenty naszej kobiecej roli. Nasza walka o us┼éugi socjalne, to jest o lepsze warunki pracy, p├│jdzie na marne, je┼Ťli nie ustalimy najpierw, ┼╝e nasza praca jest prac─ů. Je┼╝eli nie b─Ödziemy walczy─ç w tej sprawie na wszystkich frontach, nigdy nie zwyci─Ö┼╝ymy na ┼╝adnym z nich. Przegramy walk─Ö o darmowe pralnie, je┼Ťli nie zaczniemy najpierw walczy─ç z tym, ┼╝e za mi┼éo┼Ť─ç p┼éacimy nieko┼äcz─ůc─ů si─Ö prac─ů, kt├│ra dzie┼ä po dniu kaleczy nasze cia┼éa, nasz─ů seksualno┼Ť─ç, nasze relacje spo┼éeczne. Je┼Ťli nie wyzwolimy si─Ö od szanta┼╝u, kt├│ry sprawia, ┼╝e nasze potrzeby, by dawa─ç i otrzymywa─ç uczucia, s─ů wykorzystywane przeciwko nam jako obowi─ůzek pracowniczy. Spe┼énianie go sprawia, ┼╝e czujemy stale uraz─Ö do naszych m─Ö┼╝├│w, dzieci i przyjaci├│┼é, a jednocze┼Ťnie czujemy si─Ö winne, ┼╝e ┼╝ywimy takie uczucia.

Druga praca nie zmienia roli kobiet, czego ┼Ťwiadectwem s─ů lata ich zatrudnienia poza domem. Nie tylko sprawia, ┼╝e jeste┼Ťmy bardziej wykorzystywane, ale reprodukuje przypisan─ů nam rol─Ö w innej formie. Gdziekolwiek si─Ö obejrzymy, widzimy, ┼╝e zawody wykonywane przez kobiety s─ů zaledwie przed┼éu┼╝eniem pracy gospodyni domowej ze wszystkimi tego konsekwencjami. To znaczy: nie tylko stajemy si─Ö piel─Ögniarkami, pokoj├│wkami, nauczycielkami, sekretarkami ÔÇô czyli wykonujemy wszystkie funkcje, do kt├│rych zosta┼éy┼Ťmy wytrenowane ÔÇô ale tkwimy w tych samych wi─Özach, kt├│re utrudniaj─ů nasz─ů walk─Ö w domu: izolacji, odpowiedzialno┼Ťci za ┼╝ycie innych czy niemo┼╝no┼Ťci okre┼Ťlenia, gdzie nasza praca si─Ö zaczyna, a gdzie ko┼äczy; gdzie ko┼äczy si─Ö praca, a zaczynaj─ů pragnienia. Czy przynoszenie kawy szefowi i pogaduszki z nim na temat jego problem├│w w ma┼é┼╝e┼ästwie to obowi─ůzki sekretarki, czy osobista przys┼éuga? Czy to, ┼╝e musimy si─Ö martwi─ç o nasz wygl─ůd w pracy, jest warunkiem jej wykonywania, czy wynikiem kobiecej pr├│┼╝no┼Ťci? (Do niedawna stewardesy w Stanach Zjednoczonych by┼éy okresowo wa┼╝one i musia┼éy by─ç bezustannie na diecie ÔÇô torturze dobrze znanej wszystkim kobietom ÔÇô ze strachu przed zwolnieniem). Kiedy akurat rynek pracy potrzebuje kobiet, cz─Östo si─Ö m├│wi: ÔÇ×Kobieta mo┼╝e wykonywa─ç ka┼╝dy zaw├│d, nie trac─ůc swej kobieco┼ŤciÔÇŁ. Znaczy to po prostu tyle, ┼╝e niewa┼╝ne, co robisz, i tak jeste┼Ť pizd─ů.

Je┼Ťli chodzi o propozycj─Ö uspo┼éecznienia i kolektywizacji pracy domowej, kilka przyk┼éad├│w wystarczy, by pokaza─ç r├│┼╝nic─Ö mi─Ödzy tymi alternatywami a naszym punktem widzenia. Jedna rzecz to za┼éo┼╝y─ç przedszkole czy ┼╝┼éobek, tak jak si─Ö tego domagamy, i ┼╝─ůda─ç od pa┼ästwa, ┼╝eby za niego zap┼éaci┼éo. Czym┼Ť zgo┼éa innym jest natomiast odda─ç nasze dzieci pa┼ästwu i prosi─ç pa┼ästwo o ich kontrolowanie, dyscyplinowanie, uczenie ich oddawania czci ameryka┼äskiej fladze nie przez pi─Ö─ç godzin, ale przez pi─Ötna┼Ťcie czy dwadzie┼Ťcia cztery. Jedna rzecz─ů jest wsp├│lnotowo organizowa─ç to, jak chcemy je┼Ť─ç (sami, w grupach i tak dalej), i prosi─ç pa┼ästwo, by za to p┼éaci┼éo, a czym┼Ť odwrotnym ÔÇô prosi─ç pa┼ästwo, by organizowa┼éo nasze posi┼éki. W pierwszym przypadku odzyskujemy cz─Ö┼Ť─ç kontroli nad naszym ┼╝yciem, w drugim ÔÇô zwi─Ökszamy kontrol─Ö pa┼ästwa nad nami.

Walka przeciwko pracy domowej

Cz─Ö┼Ť─ç kobiet zastanawia si─Ö, jak wynagrodzenie za prac─Ö domow─ů zmieni nastawienie m─Ö┼╝├│w do nich samych. Czy m─Ö┼╝czy┼║ni nie b─Öd─ů nadal oczekiwali wype┼éniania tej samej liczby obowi─ůzk├│w co wcze┼Ťniej, a nawet wi─Ökszej, skoro b─Ödziemy za to op┼éacane? Kobiety te jednak nie widz─ů, ┼╝e wymaga si─Ö od nas tak wiele w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e nasza praca nie jest op┼éacana. Zak┼éada si─Ö, ┼╝e to ÔÇ×kobieca rzeczÔÇŁ, kt├│ra nie wymaga od nas wiele wysi┼éku. M─Ö┼╝czy┼║ni s─ů w stanie akceptowa─ç nasze us┼éugi i czerpa─ç z nich przyjemno┼Ť─ç, bo zak┼éadaj─ů, ┼╝e praca domowa jest dla nas ┼éatwa i ┼╝e przynosi nam rado┼Ť─ç, bo wykonujemy j─ů, by zas┼éu┼╝y─ç na ich mi┼éo┼Ť─ç. Oczekuj─ů wr─Öcz naszej wdzi─Öczno┼Ťci, poniewa┼╝ uwa┼╝aj─ů, ┼╝e przez po┼Ťlubienie nas lub ┼╝ycie z nami dali nam mo┼╝liwo┼Ť─ç wyra┼╝ania swojej kobieco┼Ťci (czyli us┼éugiwania im). ÔÇ×Jeste┼Ť szcz─Ö┼Ťciar─ů, ┼╝e znalaz┼éa┼Ť takiego m─Ö┼╝czyzn─Ö jak jaÔÇŁ. Tylko w├│wczas, gdy m─Ö┼╝czy┼║ni zaczn─ů traktowa─ç nasz─ů prac─Ö jako prac─Ö ÔÇô nasz─ů mi┼éo┼Ť─ç jako prac─Ö ÔÇô i przede wszystkim zobacz─ů nasz─ů determinacj─Ö do odmowy ┼Ťwiadczenia ich obu, zmieni─ů swoje nastawienie do nas. Kiedy setki, tysi─ůce kobiet na ulicach powiedz─ů, ┼╝e nieko┼äcz─ůce si─Ö┬ásprz─ůtanie, ci─ůg┼éa dost─Öpno┼Ť─ç emocjonalna czy pieprzenie si─Ö na ┼╝─ůdanie ze strachu przed utrat─ů zatrudnienia s─ů ci─Ö┼╝k─ů, znienawidzon─ů prac─ů, kt├│ra niszczy nasze ┼╝ycie, wtedy b─Öd─ů przera┼╝eni i poczuj─ů, ┼╝e ich m─Ösko┼Ť─ç jest kwestionowana. Ale nawet z ich w┼éasnej perspektywy jest to najlepsza rzecz, jaka mo┼╝e im si─Ö przytrafi─ç, poniewa┼╝ przez ujawnienie sposob├│w, na kt├│re kapita┼é nas dzieli (dyscyplinuje ich poprzez nas i nas poprzez nich ÔÇô przeciwko sobie), my ÔÇô ich podpory, ich niewolnice, ich ┼éa┼äcuchy ÔÇô otwieramy proces ich wyzwolenia.

W tym sensie wynagrodzenie za prac─Ö domow─ů b─Ödzie mia┼éo bardziej znacz─ůcy wyd┼║wi─Ök ni┼╝ pr├│ba udowodnienia, ┼╝e mo┼╝emy pracowa─ç tak dobrze jak oni, ┼╝e mo┼╝emy wykonywa─ç te same zawody. Zostawiamy ten warto┼Ťciowy wysi┼éek ÔÇ×kobietom sukcesuÔÇŁ, tym, kt├│re chc─ů si─Ö wydosta─ç z opresji nie przez si┼é─Ö jedno┼Ťci i walk─Ö, ale przez w┼éadz─Ö pan├│w, w┼éadz─Ö opresjonowania ÔÇô zwykle innych kobiet. I nie musimy udowadnia─ç, ┼╝e mo┼╝emy ÔÇ×prze┼éama─ç barier─Ö pracy fizycznejÔÇŁ. Wiele z nas prze┼éama┼éo t─Ö barier─Ö dawno temu i odkry┼éo, ┼╝e kombinezony nie da┼éy nam wi─Öcej w┼éadzy ni┼╝ fartuchy; je┼Ťli to mo┼╝liwe, to nawet mniej, bo musia┼éy┼Ťmy odt─ůd nosi─ç jedne i drugie i mia┼éy┼Ťmy mniej czasu i energii na walk─Ö przeciwko nim. To, co musimy wykaza─ç, to nasza zdolno┼Ť─ç do ujawnienia tego, co ju┼╝ robimy, i tego, co kapita┼é robi nam, oraz nasza si┼éa w walce przeciwko niemu.

Na nieszcz─Ö┼Ťcie wiele kobiet, szczeg├│lnie singielek, obawia si─Ö perspektywy wprowadzenia wynagrodze┼ä za prace domowe, poniewa┼╝ boj─ů si─Ö cho─ç na chwil─Ö uto┼╝sami─ç si─Ö z rol─ů gospodyni domowej. Wiedz─ů, ┼╝e jest to najs┼éabsza pozycja w spo┼éecze┼ästwie, i nie chc─ů przyzna─ç si─Ö do tego, ┼╝e r├│wnie┼╝ nale┼╝─ů do tej grupy. I to jest w┼éa┼Ťnie ich s┼éabo┼Ť─ç, podtrzymywana i utrwalana przez brak samoidentyfikacji. Chcemy i musimy powiedzie─ç, ┼╝e wszystkie jeste┼Ťmy gospodyniami domowymi, wszystkie jeste┼Ťmy prostytutkami, wszystkie jeste┼Ťmy homoseksualne, poniewa┼╝ dop├│ki nie rozpoznamy naszego niewolnictwa, nie mo┼╝emy rozpocz─ů─ç walki z nim. Tak d┼éugo jak my┼Ťlimy, ┼╝e jeste┼Ťmy czym┼Ť lepszym, czym┼Ť innym ni┼╝ gospodynie domowe, akceptujemy logik─Ö pana, kt├│ra jest logik─ů podzia┼éu, a dla nas ÔÇô logik─ů niewolnictwa. Wszystkie jeste┼Ťmy gospodyniami domowymi, bo niewa┼╝ne, gdzie jeste┼Ťmy, m─Ö┼╝czy┼║ni zawsze mog─ů liczy─ç na to, ┼╝e b─Ödziemy wi─Öcej pracowa┼éy, ba┼éy si─Ö wysuwa─ç ┼╝─ůdania i mniej naciska┼éy na nich o pieni─ůdze. Przecie┼╝ mo┼╝na mie─ç nadziej─Ö, ┼╝e nasze my┼Ťli s─ů skierowane gdzie indziej, ku temu m─Ö┼╝czy┼║nie w naszej tera┼║niejszo┼Ťci czy przysz┼éo┼Ťci, kt├│ry si─Ö ÔÇ×o nas zatroszczyÔÇŁ.

I mo┼╝emy si─Ö ┼éudzi─ç, ┼╝e da si─Ö uciec przed prac─ů domow─ů. Ale ilu z nas, mimo pracy poza domem, to si─Ö uda┼éo? I czy naprawd─Ö mo┼╝emy z tak─ů ┼éatwo┼Ťci─ů lekcewa┼╝y─ç koncept ┼╝ycia z m─Ö┼╝czyzn─ů? Co, je┼Ťli stracimy prac─Ö? Co ze starzeniem si─Ö i utrat─ů nawet tej minimalnej w┼éadzy, na kt├│r─ů m┼éodo┼Ť─ç (produktywno┼Ť─ç) i atrakcyjno┼Ť─ç (kobieca produktywno┼Ť─ç) pozwalaj─ů nam dzisiaj? I co z dzie─çmi? Czy kiedykolwiek b─Ödziemy ┼╝a┼éowa─ç decyzji o ich nieposiadaniu, nie maj─ůc nawet rzeczywistej mo┼╝liwo┼Ťci zadania sobie tego pytania? I czy mo┼╝emy sobie pozwoli─ç na relacje homoseksualne? Czy chcemy p┼éaci─ç za nie prawdopodobn─ů cen─Ö izolacji i wykluczenia? Ale czy naprawd─Ö mo┼╝emy pozwoli─ç sobie na relacje z m─Ö┼╝czyznami?

Pytanie brzmi: dlaczego s─ů to nasze jedyne mo┼╝liwo┼Ťci i jakiego rodzaju walka pozwoli nam wyj┼Ť─ç poza nie?

Nowy Jork, wiosna 1974 roku

*

T┼éumaczy┼éa Joanna Mazur z pomoc─ů Heleny Tele┼╝y┼äskiej i Huberta Walczy┼äskiego.

Fragment ksi─ů┼╝ki Silvii Federici ÔÇ×Wages Against HouseworkÔÇŁ (ÔÇ×P┼éaca przeciwko pracy domowejÔÇŁ), Power of Women Collective i Falling Wall Press, 1975.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś