Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Pisanie Ryszarda Kapu艣ci艅skiego


 
Przed kilkunastu laty Mariusz Szczygie艂, opisuj膮c pracowni臋 Ryszarda Kapu艣ci艅skiego, zwr贸ci艂 uwag臋 na kupk臋 21 ksi膮偶ek po艣wi臋conych fragmentowi. Ksi膮偶ki te tworzy艂y zaplecze metodologiczne znanego reportera, pomaga艂y mu lepiej wyrazi膰 艣wiat. Szczytem fascynacji Ryszarda Kapu艣ci艅skiego teori膮 fragmentu sta艂 si臋 sze艣ciotomowy zbi贸r Lapidari贸w, jednak偶e w mniejszym lub wi臋kszym stopniu, perspektyw臋 t臋 mo偶emy odnale藕膰 w ca艂ej jego tw贸rczo艣ci.
Teoria fragment贸w jest pr贸b膮 opowiedzenia o nieokie艂znanym 艣wiecie. O rzeczywisto艣ci, kt贸ra jest ju偶 nie do ogarni臋cia, nie do opisania, nie do przeanalizowania przez pojedynczego cz艂owieka. Albowiem dzi艣 jeste艣my w stanie dostrzec wy艂膮cznie jej fragmenty i tylko za ich pomoc膮 jeste艣my w stanie cokolwiek czytelnikowi zasygnalizowa膰 na jej temat. Bo w naszym 艣wiecie, ju偶 tak rozro艣ni臋tym, tak ogromnym, a zarazem coraz bardziej chaotycznym i trudnym do obj臋cia, do uporz膮dkowania 鈥 m贸wi艂 Ryszard Kapu艣ci艅ski 鈥 wszystko zmierza w stron臋 wielkiego kola偶u, w stron臋 lu藕nego zbioru fragment贸w. Oto klucz do jego ksi膮偶ek.
 

***

Na pocz膮tku tego roku Sp贸艂dzielnia Wydawnicza 鈥濩zytelnik鈥 wraz z Laboratorium Reporta偶u wyda艂a ksi膮偶k臋 po艣wi臋con膮 gatunkowi literackiemu permanentnie wymykaj膮cemu si臋 naukowej klasyfikacji: reporta偶owi. Motywem przewodnim tej偶e ksi膮偶ki jest wywiad Marka Millera, za艂o偶yciela Laboratorium Reporta偶u, z Ryszardem Kapu艣ci艅skim, reporterem. Jednak偶e nie mamy do czynienia ze zwyk艂ym wywiadem. Po pierwsze, jest on bardziej rozmow膮 ni偶 dziennikarskim przepytywaniem. Po drugie, jest to rozmowa dw贸jki przyjaci贸艂. Po trzecie, jest to rozmowa intencjonalna. Chodzi o stworzenie materia艂u do rozwa偶a艅 dla pocz膮tkuj膮cych reporter贸w. Po czwarte, rozmowa ta jest wyj膮tkowo d艂uga 鈥 rozpocz臋艂a si臋 w 1987 roku, sko艅czy艂a w 2004 鈥 na tyle d艂uga, 偶e w tym czasie zmieni艂a si臋 rzeczywisto艣膰 polityczna, medialna, technologiczna, w ko艅cu pozmieniali si臋 i sami rozm贸wcy. W efekcie dostajemy do r臋ki co艣 na kszta艂t dyskusji sokratejskiej, wywiadu wsp贸艂pracuj膮cego, polegaj膮cego na wsp贸lnej pr贸bie odpowiedzi na pytanie: co to znaczy pisa膰 reporta偶?

Jednak偶e wywiad ten jest zaledwie najwa偶niejszym ogniwem ksi膮偶ki. Zaledwie 鈥 bo nie o ten wywiad w ksi膮偶ce chodzi. Tak jak Ryszard Kapu艣ci艅ski podpiera艂 si臋 teori膮 fragmentu, by g艂臋biej opowiedzie膰 o naszym 艣wiecie, tak Marek Miller bez skrupu艂贸w w艂膮czy艂 do poszukiwania odpowiedzi na powy偶sze pytanie fragmenty wielu innych rozm贸w i tekst贸w swojego rozm贸wcy. Stworzy艂 on tym samym autorski kola偶 wypowiedzi Reportera o metodach pisarskich i filozofii reporta偶u. Ale prawdziwymi bohaterem nie jest ani Ryszard Kapu艣ci艅ski, ani Marek Miller. Jest nim proces powstawania reporta偶u.

 

***

Dlatego te偶 najlepiej ksi膮偶k臋 t臋 ocenia膰 w艂a艣nie po fragmentach. Bo patrz膮c na ni膮 ca艂o艣ciowo, trudno precyzyjnie okre艣li膰, czym ona jest. W膮tki biograficzne przeplataj膮 si臋 z pr贸b膮 uporz膮dkowania zada艅 dziennikarstwa, definicje zagadnie艅 medialnych poszerzone s膮 o refleksje dotycz膮ce wsp贸艂czesnego 艣wiata, podr臋cznikowa budowa ksi膮偶ki zawiera w sobie mn贸stwo prozaicznych opis贸w konkretnych zdarze艅 i zachowa艅. A wszystko to poetyckie, przegadane, kr膮偶膮ce niczym ospa艂y b膮k w ogr贸dku.

Trudno jest r贸wnie偶 powiedzie膰, komu dok艂adnie dedykowana jest ta ksi膮偶ka. Wielbiciele reporta偶u Ryszarda Kapu艣ci艅skiego nie odnajd膮 w niej zbyt wiele prozy rodem z 鈥濩esarza鈥 czy 鈥濸odr贸偶y z Herodotem鈥. Spragnieni wnikliwych obserwacji Trzeciego 艢wiata b臋d膮 musieli przyzwyczai膰 si臋 do dominacji auto-obserwacji metodologicznych. A samo 偶ycie Ryszarda Kapu艣ci艅skiego jest dosy膰 iluzyjnym przyk艂adem dla m艂odych reporter贸w. Albowiem by艂o ono na tyle unikatowe, 偶e trudno bra膰 je za instrukta偶 dla kogokolwiek.

 

Ryszard Kapu艣ci艅ski by艂 pisarzem wymagaj膮cym 鈥 jego pisanie jest poezj膮 po艂膮czon膮 z ogromn膮 wiedz膮, a wiedza ta z bezpo艣rednim do艣wiadczeniem. I, jako 偶e zawsze zak艂ada艂 inteligencj臋 oraz wiedz臋 swojego czytelnika, to nigdy nie pisa艂 swoich tekst贸w dla ludzi, traktuj膮cych je jako ciekawe historyjki. On pisa艂 je dla tych, kt贸rzy pr贸bowali za ich pomoc膮 zrozumie膰, co si臋 dzieje na naszym globie. Dlatego rozmow臋 Marka Millera z Ryszardem Kapu艣ci艅skim nale偶y traktowa膰 jako lektur臋 uzupe艂niaj膮c膮 dla tej drugiej grupy czytelnik贸w. Otwiera ona przed inteligentnymi 鈥瀠偶ytkownikami鈥 reporta偶y Ryszarda Kapu艣ci艅skiego nowe p艂aszczyzny refleksji nad tym, co uprzednio przeczytali i sobie ju偶 zd膮偶yli pouk艂ada膰. Pozwala poszerzy膰 im horyzonty, spojrze膰 dojrzalszym okiem, lepiej zrozumie膰, o co chodzi艂o Ryszardowi Kapu艣ci艅skiemu. A szczeg贸lnie warto艣ciow膮 pozycj膮 staje si臋 ona podczas spotkania z czytelnikiem posiadaj膮cym do艣wiadczenie podr贸偶nicze lub reporterskie. Bo wtenczas ksi膮偶ka ta ma szans臋 zamieszka膰 na podr臋cznej p贸艂ce metodologicznej. Ma szans臋 by膰 kartkowana niejednokrotnie. A jej fragmenty maj膮 szans臋 zacz膮膰 偶y膰 w艂asnym 偶yciem.

 

Pisanie. Z Ryszardem Kapu艣ci艅skim rozmawia Marek Miller.
Sp贸艂dzielnia Wydawnicza 鈥濩zytelnik鈥, Warszawa 2012

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij