Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

PISA ÔÇô czy(j) sukces?

Wyniki test├│w PISA nie dotycz─ů efekt├│w d┼éugofalowych ani wychowawczych, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o kulturze edukacyjnej czy strukturalnych napi─Öciach systemu o┼Ťwiaty.

ilustr.: Ania Libera


Zgodnie z wynikami test├│w przeprowadzonych przez presti┼╝owy Program for International Student Assesment (PISA), polscy 15-latkowie nale┼╝─ů do ┼Ťcis┼éej czo┼é├│wki uczni├│w w Unii Europejskiej i klasyfikuj─ů si─Ö na 10. miejscu w┼Ťr├│d swoich r├│wie┼Ťnik├│w ze wszystkich kraj├│w OECD. Czy rzeczywi┼Ťcie jest si─Ö z czego cieszy─ç?

Chcia┼éoby si─Ö powiedzie─ç, ┼╝e w ko┼äcu si─Ö uda┼éo, ┼╝e nareszcie polska o┼Ťwiata odnios┼éa sukces, ┼╝e jeste┼Ťmy w czo┼é├│wce, jeste┼Ťmy prawie najlepsi. Zapewne by┼éoby w tym wiele prawdy. Badania PISA s─ů niezwykle wyrafinowanym, najbardziej chyba przemy┼Ťlanym i presti┼╝owym badaniem osi─ůgni─Ö─ç szkolnych. Same procedury t┼éumaczenia zada┼ä na poszczeg├│lne j─Özyki narodowe polegaj─ů tam na kilkukrotnym, zwrotnym przek┼éadzie polece┼ä i pyta┼ä wraz z kontrol─ů kulturowej koherentno┼Ťci ich znaczenia. Najwy┼╝sza dba┼éo┼Ť─ç w doborze pr├│by, kapitalne zaplecze statystyczne, gigantyczne do┼Ťwiadczenie w konstrukcji zada┼ä trafnie diagnozuj─ůcych dane osi─ůgni─Öcia szkolne, a tak┼╝e wysoki stopie┼ä por├│wnywalno┼Ťci wynik├│w bada┼ä (w przeciwie┼ästwie do naszych Zewn─Ötrznych Egzamin├│w Testowych, kt├│re nie tylko trudno por├│wnywa─ç mi─Ödzy szczeblami, ale tak┼╝e w ramach ka┼╝dego poziomu rok do roku). To wszystko ka┼╝e uwa┼╝a─ç, ┼╝e skok wynik├│w polskich 15-latk├│w do czo┼é├│wki rankingu powsta┼éego na bazie diagnozy PISA jest bezapelacyjnym sukcesem.
Skoro jest tak ┼║le…
Z drugiej strony o polskiej szkole i jej efektach zwyk┼éo si─Ö m├│wi─ç raczej ┼║le. Co wi─Öcej, m├│wi┼éo si─Ö tak i ci─ůgle m├│wi r├│wnie┼╝ na podstawie wynik├│w bada┼ä! Mamy zatem do czynienia z typow─ů sytuacj─ů konfliktu poznawczego. Z jednej strony wiemy, ┼╝e polska szko┼éa jest dysfunkcjonalna, z drugiej ÔÇô prowadzi ona 15-latk├│w do mi─Ödzynarodowego sukcesu.
Trzeba si─Ö zatem zastanowi─ç sk─ůd taka rozbie┼╝no┼Ť─ç, sk─ůd ├│w poznawczy dysonans? Odrzucaj─ůc proste hipotezy, deprecjonuj─ůce albo wyniki PISA, albo wyniki bada┼ä kwestionuj─ůcych jako┼Ť─ç polskiej szko┼éy, mo┼╝na zauwa┼╝y─ç co najmniej par─Ö mo┼╝liwo┼Ťci wyja┼Ťnienia tego dysonansu.
Ot├│┼╝, mo┼╝e by─ç tak, ┼╝e to nie polska szko┼éa jest odpowiedzialna za ten sukces 15-latk├│w, ale edukacyjna szara strefa, czyli masowe praktyki korepetycyjne. Praktyki te mog─ů ┼Ťwiadczy─ç o dysfunkcjonalno┼Ťci polskiej o┼Ťwiaty, ale ci─ůgle s─ů s┼éabo zbadane. Nie wiemy czego i ile ucz─ů si─Ö tam 15-latkowie, ani ilu z nich korzysta z takiej formy edukacji.
Istnieje te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e badania donosz─ůce od z┼éej kondycji polskiej szko┼éy m├│wi─ů o innych wymiarach jej funkcjonowania ni┼╝ te, kt├│re bada PISA. Rzeczywi┼Ťcie te ostanie nie dotycz─ů na przyk┼éad efekt├│w d┼éugofalowych ani wychowawczych, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o kulturze edukacyjnej, ideologicznym nachyleniu praktyk edukacyjnych, strukturalnych napi─Öciach systemu o┼Ťwiaty, etc. Jak ka┼╝de badanie pos┼éuguj─ůce si─Ö narz─Ödziem testowym, PISA diagnozuje jak dana uczennica / dany ucze┼ä radzi sobie z danym zadaniem testowym w konkretnym momencie swojego ┼╝ycia, w konkretnej, sztucznie spreparowanej sytuacji, bez dost─Öpu do innych ludzi i wi─Ökszo┼Ťci powszechnie dost─Öpnych narz─Ödzi technologicznych (takich jak np. Internet), a tak┼╝e bez mo┼╝liwo┼Ťci przeformu┼éowania samego problemu, jak i formatu jego rozwi─ůzywania. (Nie mo┼╝na na przyk┼éad podczas testu krytycznie odnosi─ç si─Ö do danego zadania, sugeruj─ůc, ┼╝e problem jest w nim ┼║le postawiony, tak jak nie mo┼╝na chodzi─ç po sali, czy ┼Ťpiewa─ç w celu mobilizacji si┼é intelektualnych i koncentracji uwagi). Badania takie jako PISA pr├│buj─ů bowiem wypreparowa─ç z badanego indywiduum dane umiej─Ötno┼Ťci intelektualne, sprawdzaj─ůc stopie┼ä ich opanowania w oderwaniu od wszelkich innych mo┼╝liwych czynnik├│w po┼Ťrednicz─ůcych czy towarzysz─ůcych. Pomimo tego zaw─Ö┼╝enia, nie brakuje i takich bada┼ä, kt├│re polsk─ů edukacj─Ö oceniaj─ů krytycznie pod wzgl─Ödem jej poznawczych rezultat├│w, czyli tego wymiaru, kt├│rym zajmuje si─Ö PISA.
Znaczenie mo┼╝e mie─ç te┼╝ fakt, ┼╝e egzamin gimnazjalny stopniowo, ale konsekwentnie ewoluowa┼é w kierunku upodobnienia si─Ö do test├│w stosowanych w badaniu PISA. W├│wczas to szko┼éy rzeczywi┼Ťcie s─ů odpowiedzialne za ten sukces, wykorzystuj─ůc praktyk─Ö ÔÇ×nauczania pod testÔÇŁ dla wy─çwiczenia umiej─Ötno┼Ťci rozwi─ůzywania zada┼ä testowych w spos├│b daj─ůcy najwy┼╝sz─ů mo┼╝liw─ů liczb─Ö punkt├│w. Mamy zatem ┼Ťwietne wyniki w badaniu PISA poniewa┼╝ ca┼éy wysi┼éek edukacyjny gimnazjum skupia si─Ö na tym, ┼╝eby dobrze przygotowywa─ç do zdawania┬átest├│w tego typu. I tu┬ápojawia si─Ö oczywiste┬ápytanie: czy rzeczywi┼Ťcie jest to sukces? Czy celem kszta┼écenia szkolnego powinno by─ç spe┼énianie wymaga┼ä systemu o┼Ťwiaty? Czy idzie nam o to, ┼╝eby szko┼éa uczy┼éa zdawania egzamin├│w?
Edukacja czy produkcja
Dopiero tutaj dochodzimy do sedna problemu, mianowicie do kwestii sensu edukacji. Wyniki pomiaru PISA 2012 s─ů bowiem podstaw─ů dla og┼éoszenia sukcesu polskiej szko┼éy, a z tym tak┼╝e sukcesu polskiej polityki o┼Ťwiatowej, etc. Niezale┼╝nie od tego, jak wielki jest to sukces i czy jest on prawdziwy, czy pozorny, wydaje si─Ö dzi┼Ť, ┼╝e opinia publiczna uwa┼╝a za zupe┼énie naturalne, ┼╝e poj─Öcie sukcesu mo┼╝na, a nawet nale┼╝y odnosi─ç do edukacji. Moim zdaniem wi─ů┼╝e si─Ö to z wizj─ů edukacji jako procesu produkcji efekt├│w, kt├│ra okre┼Ťla sens kszta┼écenia w trybie dokonanym. W ten spos├│b ÔÇô jak mo┼╝na r├│wnie┼╝ us┼éysze─ç, czy przeczyta─ç w ┼Ťrodkach masowej komunikacji ÔÇô celem nauczania (np. matematyki, czy historii), jest nauczenie (matematyki / historii). Oto przychodzi cz┼éowiek, kt├│ry nie umie matematyki, my go nauczamy, a p├│┼║niej sprawdzamy jak efektywny by┼é to proces. Chodzi zatem o wyposa┼╝enie jednostek w odpowiednie intelektualne zasoby. Takie intelektualne wyposa┼╝enie w cz┼éowieku jest w├│wczas rozumiane w┼éa┼Ťnie jako produkt edukacji. Je┼Ťli edukacja jest wystarczaj─ůco produktywna, czy efektywna, to mo┼╝emy m├│wi─ç o sukcesie.
Tymczasem tautologiczna formu┼éa celu kszta┼écenia (celem nauczania jest nauczenie) jest nies┼éychanie redukcyjna. Dla por├│wnania: celem jedzenia obiadu, nie jest przecie┼╝ zjedzenie obiadu. Obiad mo┼╝na je┼Ť─ç po to, ┼╝eby dostarczy─ç organizmowi niezb─Ödnych sk┼éadnik├│w od┼╝ywczych, ┼╝eby si─Ö naje┼Ť─ç, ale tak┼╝e, ┼╝eby odnowi─ç znajomo┼Ť─ç, spotka─ç si─Ö z rodzin─ů, rozkoszowa─ç doznaniami smakowymi, czy sfinalizowa─ç umow─Ö. Podobnie jest z kszta┼éceniem: mo┼╝emy posy┼éa─ç dzieci do szk├│┼é po to, ┼╝eby one zdawa┼éy egzaminy, ┼╝eby nabywa┼éy nowych umiej─Ötno┼Ťci i wiedzy, ale te┼╝ po to, by znajdywa┼éy swoj─ů drog─Ö w ┼Ťwiecie, kszta┼étowa┼éy swoje zainteresowania, zawiera┼éy przyja┼║nie, rozumia┼éy to, co ich otacza, potrafi┼éy radzi─ç sobie mimo przeciwno┼Ťci, wsp├│┼épracowa─ç, dzieli─ç si─Ö etc. Naturalnie kszta┼étowanie umiej─Ötno┼Ťci intelektualnych jest pierwszorz─Ödnym zadaniem edukacji szkolnej. Jednak nigdy nie dzieje si─Ö ono w izolacji wszystkich pozosta┼éych wymiar├│w rozwoju cz┼éowieka.
Dzisiaj m├│wimy o sukcesie polskiej edukacji, poniewa┼╝ uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e g┼é├│wnym zadaniem kszta┼écenia jest przygotowanie ludzi do podj─Öcia pracy zawodowej. J─Özyk produktywno┼Ťci i sukcesu przenikn─ů┼é w ten spos├│b do naszego my┼Ťlenia o edukacji. Jest to zjawisko niezwykle niebezpieczne. Grozi ono wp─Ödzeniem dzieci i ludzi m┼éodych w spiral─Ö rywalizacyjnego stresu i strachu przed przysz┼éo┼Ťci─ů, prowadz─ůc wprost do niszczenia edukacji jako praktyki stopniowego wprowadzania nowych ludzi do ┼Ťwiata. Tym nowym ludziom trzeba da─ç czas na to, aby si─Ö temu ┼Ťwiatu przyjrzeli, nauczyli go rozumie─ç, docenili jego r├│┼╝norodno┼Ť─ç i przygotowali w┼éasn─ů wizj─Ö jego odnowy. Zrobimy krzywd─Ö zar├│wno im, jak i owemu ┼Ťwiatu, je┼Ťli zamiast powolnego wprowadzania w ┼Ťwiat, wrzucimy ich od samego pocz─ůtku do szko┼éy rz─ůdzonej twardymi i trudnymi regu┼éami rynku, miejsc pracy i sukcesu, ograniczonego do kilku najrzadszych pozycji spo┼éecznych, kt├│re zaj─ů─ç mog─ů jedynie nieliczni.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś