Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Piotrowski, Zarzy┼äska: To w porz─ůdku, je┼Ťli nie odbierasz maili po siedemnastej

Robi─ůc nasz kurs, chcemy pokaza─ç, ┼╝e na rynku pracy warto by─ç samodzielnym, ale nie trzeba by─ç samotnym.
Piotrowski, Zarzy┼äska: To w porz─ůdku, je┼Ťli nie odbierasz maili po siedemnastej
ilustr.: Aleksandra Fabia-Tugal

Stanis┼éaw Krawczyk rozmawia z Mateuszem Piotrowskim i Agnieszk─ů Zarzy┼äsk─ů z Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej, wsp├│┼étw├│rcami projektu ÔÇ×Rynek pracy: instrukcja obs┼éugiÔÇŁ (kt├│rego trzecim koordynatorem jest Antoni Grze┼Ťczyk). Jego centraln─ů cz─Ö┼Ťci─ů s─ů zaj─Öcia warsztatowe dla studentek i student├│w, obejmuj─ůce zagadnienia z zakresu prawa pracy, psychologii pracy, zarz─ůdzania i ekonomii. Pierwszy semestr zaj─Ö─ç ruszy┼é wiosn─ů 2017 roku, obecnie odbywa si─Ö kolejna edycja. Celem projektu jest wprowadzenie takiego kursu jako przedmiotu powszechnie dost─Öpnego dla student├│w w ca┼éej Polsce.

Szczeg├│┼éowe informacje na temat za┼éo┼╝e┼ä projektu i obecnego stanu jego rozwoju┬áznajduj─ů si─Ö┬átutaj.

Na pocz─ůtek zapytam prowokacyjnie: po co robi─ç na studiach zaj─Öcia o rynku pracy, skoro w szko┼éach s─ů podstawy przedsi─Öbiorczo┼Ťci?

MATEUSZ PIOTROWSKI: Zaj─Öcia z podstaw przedsi─Öbiorczo┼Ťci s─ů, niestety, jednostronne. Analizowali┼Ťmy ich program i nie ma w nich osobnych zaj─Ö─ç po┼Ťwi─Öconych prawu pracy, pojawia si─Ö ono epizodycznie. Bardzo silnie promowana jest taka perspektywa, jakby wszyscy mieli by─ç przedsi─Öbiorcami, a to przecie┼╝ niemo┼╝liwe, zw┼éaszcza w krajach rozwini─Ötych. Im bardziej zaawansowana gospodarka ÔÇô i mam tu na my┼Ťli nawet tak liberalne pa┼ästwa jak Stany Zjednoczone ÔÇô tym wy┼╝sza jest liczba os├│b pracuj─ůcych w du┼╝ych instytucjach. Najwi─Öcej prywatnych przedsi─Öbiorstw mamy w krajach Afryki Subsaharyjskiej.

Sytuacja tych kraj├│w przypomina troch─Ö pocz─ůtek lat 90. w Polsce i ├│wczesny handel straganowy. On mia┼é pewn─ů funkcj─Ö ekonomiczn─ů, ale rozwini─Ötej gospodarki nie mo┼╝na opiera─ç na straganach.

MP: A we wsp├│┼éczesnej Polsce mamy jeszcze problem wypychania os├│b, kt├│re realnie s─ů pracownikami, na fikcyjne samozatrudnienie, o czym zreszt─ů m├│wi─ů nam sami studenci na zaj─Öciach.

Je┼╝eli Polska ma si─Ö zbli┼╝a─ç gospodarczo do pa┼ästw najlepiej rozwini─Ötych, to zrozumienie perspektywy pracowniczej jest po prostu konieczne. Tego brakuje na podstawach przedsi─Öbiorczo┼Ťci. M├│wi─ůc obrazowo, uczniowie ucz─ů si─Ö raczej zak┼éada─ç firm─Ö ni┼╝ zwi─ůzek zawodowy, a przyda┼éoby si─Ö jedno i drugie.

AGNIESZKA ZARZY┼âSKA: Podstawy przedsi─Öbiorczo┼Ťci ucz─ů dzia┼éa┼ä jednostkowych, indywidualnych. To samo w sobie nam nie przeszkadza, ale zale┼╝y nam na upodmiotowieniu pracownika czy pracowniczki tak┼╝e w inny spos├│b. Chodzi o kogo┼Ť, kto z jednej strony ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç swoich praw i je egzekwuje, a z drugiej strony na rynku pracy nie tylko dba o w┼éasne interesy, lecz tak┼╝e wsp├│┼épracuje z innymi lud┼║mi i instytucjami. Wa┼╝na jest dla nas wsp├│┼épraca, wsp├│lna organizacja, partycypacja, wsp├│┼étworzenie.

M.P.: Jednocze┼Ťnie samo s┼éowo ÔÇ×przedsi─Öbiorczo┼Ť─çÔÇŁ moim zdaniem trzeba odczarowa─ç i odzyska─ç, nie nale┼╝y si─Ö go ba─ç. Nie przekonuje mnie wizja, w kt├│rej przedsi─Öbiorczy jest tylko w┼éa┼Ťciciel zak┼éadu pracy lub jego kierownik. Przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç tworz─ů pracownicy. W tym sensie jej pobudzanie jest dla nich wa┼╝ne: pomaga im mie─ç poczucie zawodowego spe┼énienia, poczucie, ┼╝e ich kompetencje s─ů w┼éa┼Ťciwie wykorzystywane. To jest istotne r├│wnie┼╝ dla sukcesu rynkowego przedsi─Öbiorstwa oraz dla ca┼éej gospodarki.

A czego oczekuj─ů studentki i studenci od zaj─Ö─ç dotycz─ůcych rynku pracy?

A.Z.: Kiedy zacz─Öli┼Ťmy tworzy─ç ten program, wyobra┼╝a┼éam sobie, ┼╝e m┼éodzi ludzie b─Öd─ů chcieli nauczy─ç si─Ö pisania ┼╝yciorysu albo sztuki autoprezentacji. ┼╗e w┼éa┼Ťnie tak mamy ukszta┼étowan─ů wyobra┼║ni─Ö: przygotowanie si─Ö do rynku pracy postrzegamy jako przygotowanie si─Ö do tego, aby pracodawca nas chcia┼é. I rzeczywi┼Ťcie ÔÇô po zako┼äczeniu zaj─Ö─ç bardzo wiele pytanych przez nas os├│b wskazywa┼éo, ┼╝e przyda┼éyby si─Ö jeszcze na przyk┼éad zaj─Öcia z tworzenia CV.

M.P.: Kiedy kto┼Ť spyta ci─Ö o twoje oczekiwania, pewnie faktycznie wymienisz te rzeczy, o kt├│rych s┼éysza┼ée┼Ť, ┼╝e mo┼╝na je dosta─ç. A na podstawach przedsi─Öbiorczo┼Ťci, w wielu biurach karier i na wielu targach pracy m├│wi si─Ö ludziom: musicie zrobi─ç wszystko, ┼╝eby to was wybrano na rozmowie kwalifikacyjnej.

Ale mo┼╝esz te┼╝ liczy─ç na co┼Ť nowego; co┼Ť, czego jeszcze ci nie oferowano.

Jaki┼Ť przyk┼éad? Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jestem studentem i zastanawiam si─Ö, czy wzi─ů─ç udzia┼é w takich zaj─Öciach. Czego nowego si─Ö na nich dowiem?

M.P.: Na przyk┼éad tego, ┼╝e je┼Ťli w swojej pierwszej pracy podpisa┼ée┼Ť umow─Ö czasow─ů, zw┼éaszcza umow─Ö cywilnoprawn─ů, to twoja pozycja ju┼╝ na wiele lat b─Ödzie os┼éabionaÔÇŽ

A.Z.: ÔÇŽbo bardzo trudno przej┼Ť─ç z niestabilnych warunk├│w pracy do stabilnych.

M.P.: A w dodatku odbije si─Ö to na twoich przysz┼éych zarobkach. To pokazuj─ů na przyk┼éad┬áanalizy Marty Palczy┼äskiej przeprowadzone dla Instytutu Bada┼ä Edukacyjnych, ale te┼╝ badania zachodnich naukowc├│w, mi─Ödzy innymi┬áPaula Gregga i Laury Gardiner. Je┼╝eli na pocz─ůtku nie uda ci si─Ö mocno wej┼Ť─ç w negocjacje, to p├│┼║niej prawdopodobnie b─Ödziesz par─Ö d┼éugo┼Ťci za tymi osobami, kt├│re od razu zdo┼éa┼éy uzyska─ç umow─Ö o prac─Ö.

Czyli b─Ödziecie mnie przekonywa─ç, ┼╝ebym bardzo si─Ö stara┼é o to, by ju┼╝ pierwsze moje zatrudnienie by┼éo na umow─Ö o prac─Ö.

M.P.: Nie b─Ödziemy ci─Ö przekonywa─ç, tylko pozwolimy ci samemu zbada─ç r├│┼╝nice mi─Ödzy poszczeg├│lnymi formami zatrudnienia.

Jednocze┼Ťnie studenci sami widz─ů rozmaite trudno┼Ťci i maj─ů swoje intuicje. Kiedy rozmawiali┼Ťmy z nimi o ich wymarzonych miejscach pracy albo o problemach rynku, to zaczynali porusza─ç sprawy, kt├│re wchodz─ů w sk┼éad programu naszej ÔÇ×instrukcji obs┼éugiÔÇŁ.

A.Z.: To prawda, bardzo du┼╝o zale┼╝y od tego, jak─ů sytuacj─Ö si─Ö stworzy, jakie si─Ö zada pytanie. Nasze rozmowy z zaj─Ö─ç i wywiady grupowe pokazuj─ů, ┼╝e gdy spytamy ÔÇ×Czego wam potrzeba?ÔÇŁ, cz─Östo dostaniemy automatyczn─ů odpowied┼║ (na przyk┼éad ÔÇ×Umiej─Ötno┼Ťci autoprezentacjiÔÇŁ). Inaczej b─Ödzie, gdy postawimy wszystkich przed okre┼Ťlon─ů sytuacj─ů i zadamy pytanie: ÔÇ×Jakiej wiedzy wam brakuje, ┼╝eby rozwi─ůza─ç ten problem?ÔÇŁ.

M.P.: Kiedy pytamy o has┼éa, s┼éyszymy has┼éa. Natomiast gdy studenci m├│wili nam o swoich do┼Ťwiadczeniach zwi─ůzanych z prac─ů (w tym prac─ů na uniwersytecie), dowiadywali┼Ťmy si─Ö, ┼╝e potrzebuj─ů czego┼Ť zupe┼énie innego.

A wi─Öc do zapisania si─Ö na wasze zaj─Öcia mo┼╝e mnie zach─Öci─ç r├│wnie┼╝ to, ┼╝e b─Öd─Ö m├│g┼é opowiada─ç o w┼éasnych do┼Ťwiadczeniach.

M.P.: O w┼éasnych do┼Ťwiadczeniach oraz o tym, co na ciebie czeka. Bo staramy si─Ö zbudowa─ç w bezpiecznej przestrzeni takie sytuacje, z kt├│rymi studenci naprawd─Ö si─Ö spotkaj─ů. Na przyk┼éad odgrywasz osob─Ö, do kt├│rej przychodzi szef i proponuje przej┼Ťcie na samozatrudnienie. Masz wtedy chwil─Ö na zastanowienie i dostajesz kalkulator p┼éacowy, kt├│ry pokazuje: to s─ů warunki na samozatrudnieniu, to na umowie o prac─Ö, a to na umowie o dzie┼éo. Mo┼╝e dzi─Öki temu w przysz┼éo┼Ťci ┼éatwiej ci b─Ödzie powiedzie─ç: ÔÇ×Wiesz co, nie zdecyduj─Ö si─Ö od razu, sprawdz─Ö sobie to wszystko w domuÔÇŁ. I zn├│w ÔÇô nie namawiamy ci─Ö, ┼╝eby┼Ť wybiera┼é umow─Ö o prac─Ö, tylko dajemy narz─Ödzie pozwalaj─ůce ci to wszystko ┼Ťwiadomie por├│wna─ç. A je┼╝eli ju┼╝ wcze┼Ťniej by┼ée┼Ť w takiej sytuacji, to tym ┼éatwiej b─Ödzie ci si─Ö zastanowi─ç nad tym, czego tak naprawd─Ö potrzebujesz ÔÇô i pewnie dojdziesz do zupe┼énie innych wniosk├│w ni┼╝ wtedy, gdyby┼Ťmy podczas zaj─Ö─ç poprzestawali na poziomie hase┼é.

Kolejny atut: forma warsztatowa?

M.P.: I to nieprzypadkowa, ale zwi─ůzana z istotnymi dla nas warto┼Ťciami i za┼éo┼╝eniami. Chcemy, ┼╝eby studenci uczyli si─Ö o partycypacji czy wsp├│┼épracy, ale te┼╝ ┼╝eby sam kurs by┼é oparty na tych zasadach. Uczestnicy maj─ů wp┼éyw na kszta┼ét swoich zaj─Ö─ç, a tak┼╝e na to, jak ten przedmiot zostanie poprowadzony na innych uczelniach.

Kiedy przegl─ůda┼éem program waszego kursu, zaciekawi┼éa mnie technika nazywana person─ů. Jak rozumiem, ona r├│wnie┼╝ zak┼éada aktywn─ů rol─Ö studiuj─ůcych.

A.Z.: Nasz kurs jest przeznaczony dla bardzo r├│┼╝nych uczelni, a wi─Öc te┼╝ r├│┼╝nych grup studenckich, kt├│re maj─ů odmienne oczekiwania i kt├│re b─Öd─ů w innych sytuacjach na rynku pracy. Rozwi─ůzaniem problem├│w zwi─ůzanych z t─ů r├│┼╝norodno┼Ťci─ů ma by─ç w┼éa┼Ťnie pomys┼é persony. Ju┼╝ na drugich zaj─Öciach studenci tworz─ů profil osoby, kt├│rej wymy┼Ťlaj─ů imi─Ö i ca┼ée pochodzenie ┼╝yciowe: sk─ůd jest, kim s─ů jej rodzice, do jakiej szko┼éy ┼Ťredniej chodzi┼éa, z kim mieszka na studiach, gdzie i za ile, ile pieni─Ödzy dostaje od rodzic├│w (je┼Ťli w og├│le mo┼╝e liczy─ç na tak─ů pomoc), jak─ů ma prac─Ö dorywcz─ů, jakich ma znajomych w miejscu, w kt├│rym mieszka, czym si─Ö interesujeÔÇŽ Opisujemy t─Ö person─Ö i ona p├│┼║niej towarzyszy nam na kolejnych spotkaniach. Zastanawiamy si─Ö wtedy, jaki wp┼éyw maj─ů te wszystkie czynniki na jej pozycj─Ö na rynku pracy. Co to znaczy, ┼╝e jest na przyk┼éad nie z Warszawy, tylko z Radomia? Co to znaczy, ┼╝e studiuje i szuka pracy w mie┼Ťcie, gdzie nale┼╝y do kilku r├│┼╝nych ┼Ťrodowisk? W trakcie kursu tworzymy wi─Öc rodzaj biografii zawodowej naszej persony.

I to jest jeden profil dla ca┼éej grupy?

A.Z.: Tak. Oczywi┼Ťcie trudno stworzy─ç person─Ö, z kt├│r─ů ka┼╝da osoba w grupie b─Ödzie mog┼éa si─Ö w r├│wnym stopniu zidentyfikowa─ç, ale studenci wiedz─ů, ┼╝e maj─ů wykreowa─ç kogo┼Ť, kto b─Ödzie im bliski. Wymy┼Ťlamy ten profil we wsp├│lnej burzy m├│zg├│w.

Pewnie taka persona bardziej odpowiada niekt├│rym osobom, a innym mniej, na przyk┼éad pod wzgl─Ödem klasowym. Zdarzy┼éy si─Ö wam jakie┼Ť napi─Öcia na tym tle?

A.Z.: Napi─Öcia dotyczy┼éy raczej szczeg├│┼é├│w ┼╝ycia persony. Z naszego do┼Ťwiadczenia wynika, ┼╝e w wymiarze klasowym osoby studiuj─ůce na danym kierunku nie r├│┼╝ni─ů si─Ö zbytnio mi─Ödzy sob─ů. Znacznie wi─Öksze r├│┼╝nice widzimy pomi─Ödzy uczelniami. By─ç mo┼╝e jednak osobom uczestnicz─ůcym w naszych zaj─Öciach po prostu trudno by┼éo przyzna─ç si─Ö przed wszystkimi, ┼╝e nie mog─ů si─Ö uto┼╝sami─ç z person─ů maj─ůc─ů inne pochodzenie klasowe.

Doda┼éabym jeszcze, ┼╝e persona zawsze jest kobiet─ů.

Dlaczego?

A.Z.: Dlatego ┼╝e kobiety maj─ů specyficzn─ů sytuacj─Ö na rynku pracy ze wzgl─Ödu na potencjalne albo realizowane macierzy┼ästwo.

M.P.: Macierzy┼ästwo to jedna z rzeczy, kt├│re prowadz─ů nas na przyk┼éad w kierunku work-life balance. W tym sensie kobieca persona moim zdaniem daje zdrowszy obraz rynku pracy, bo pokazuje, ┼╝e jest on tylko jednym z wielu system├│w spo┼éecznych. Koncepcje ekonomiczne zaczynaj─ůce si─Ö gdzie┼Ť od GaryÔÇÖego Beckera sk┼éaniaj─ů nas do postrzegania kolejnych sfer ┼╝ycia w kategoriach rynkowych, mi─Ödzy innymi do traktowania rodziny jako przedsi─Öbiorstwa. A mo┼╝na te┼╝ spojrze─ç z drugiej strony i zobaczy─ç, ┼╝e to rynek jest jedynie pewnym w─ůskim wycinkiem spo┼éecze┼ästwa.

A.Z.: Z perspektywy feministycznej mo┼╝na te┼╝ wskaza─ç, ┼╝e m─Ö┼╝czyzn─Ö pro┼Ťciej by┼éoby sobie wyobrazi─ç jako atom, niezale┼╝n─ů jednostk─Ö, kt├│ra mo┼╝e na wszelkie dost─Öpne sposoby kszta┼étowa─ç swoj─ů karier─Ö zawodow─ů. Natomiast w wypadku kobiecej persony ┼éatwiej po┼éo┼╝y─ç nacisk na rozmaite zale┼╝no┼ŤciÔÇŽ

M.P.: ÔÇŽi w tym sensie jest ona po┼╝yteczna tak┼╝e dla m─Ö┼╝czyzn, bo uczy my┼Ťlenia o miejscu pracy czy ca┼éej gospodarce r├│wnie┼╝ jako o przestrzeni wsp├│┼épracy i troski. Generalnie ÔÇô robi─ůc nasz kurs, chcemy pokaza─ç, ┼╝e na rynku pracy warto by─ç samodzielnym, ale nie trzeba by─ç samotnym.

Co dok┼éadnie dzieje si─Ö z person─ů na kolejnych zaj─Öciach?

A.Z.: Persona decyduje o swoim kierunku studi├│w. Podejmuje pierwsz─ů prac─Ö dorywcz─ů (wcze┼Ťniej czyta og┼éoszenia i wybiera form─Ö umowy). W pracy obserwuje, jak tworzy si─Ö kultura organizacyjna, i w jaki┼Ť spos├│b si─Ö do niej odnosi. Uczy si─Ö rozpoznawa─ç relacje mi─Ödzy pracownikami albo mi─Ödzy pracownikami i prze┼éo┼╝onymi. Widzi konflikty w miejscu pracy, nazywa je, reaguje na nie, sprawdza, gdzie szuka─ç pomocy w trudnych sytuacjach. Zg┼éasza akces (lub nie) do jednego ze zwi─ůzk├│w zawodowych, analizuje ich funkcj─Ö zar├│wno w miejscu pracy, jak i w szerszym kontek┼Ťcie spo┼éecznym. Dowiaduje si─Ö, jak to jest by─ç zwolnion─ů z pracy albo co robi─ç, kiedy sama chce si─Ö zwolni─ç.

Persona zdobywa te┼╝ wiedz─Ö o zak┼éadaniu w┼éasnych przedsi─Öbiorstw, ale nie tylko takich, jak w hasztagu #zauszfirm─Ö. Poznaje na przyk┼éad takie rozwi─ůzania jak firmy Ekonomii Komunii, sp├│┼édzielnie, jak organizacje turkusowe czy partycypacyjne. I uczy si─Ö bycia aktywnym podmiotem zar├│wno w swoim miejscu zatrudnienia, jak i na ca┼éym rynku pracy.

M.P.: Ci─ůgle pokazujemy, ┼╝e persona jest samodzielna, ale nie sama. Mo┼╝e korzysta─ç z pomocy odpowiednich instytucji i nieformalnych sieci wsparcia.

M├│wili┼Ťmy te┼╝ o tym, ┼╝e kurs jest oparty na zasadzie partycypacji.

M.P.: W poprzednim semestrze nie tylko my zaliczali┼Ťmy studentom zaj─Öcia, ale i oni ca┼éy czas ÔÇô po ka┼╝dym spotkaniu ÔÇô nas oceniali. Starali┼Ťmy si─Ö na bie┼╝─ůco uwzgl─Ödnia─ç te informacje zwrotne, a do tego pod koniec roku zaprosili┼Ťmy zainteresowanych do studenckiej rady konsultacyjnej. By┼éo to dla nas szczeg├│lnie cenne, bo po┼Ťwi─Öcili sw├│j czas w trakcie sesji albo ju┼╝ na wakacjach. Po tym semestrze te┼╝ zaprosimy student├│w do takiej wsp├│┼épracy.

Ale oczywi┼Ťcie wielu rzeczy trzeba si─Ö te┼╝ po prostu nauczy─ç. Sam du┼╝o si─Ö dowiaduj─Ö, przygotowuj─ůc zaj─ÖciaÔÇŽ

Przyk┼éadowo: jak policzy─ç wynagrodzenia i sk┼éadki?

M.P.: To jedna rzecz. A druga rzecz jest taka, ┼╝e du┼╝o ucz─Ö si─Ö od student├│w i jest to dla mnie bardzo wa┼╝ne. Kiedy na przyk┼éad ogl─ůda┼éem prace zaliczeniowe studentek z Akademii Pedagogiki Specjalnej, to o pewnych instytucjach pomagaj─ůcych na rynku pracy czyta┼éem po raz pierwszy. Wiele da┼é mi te┼╝ kontakt z praktycznym do┼Ťwiadczeniem os├│b, kt├│re jednocze┼Ťnie studiuj─ů, wychowuj─ů dzieci i pracuj─ů ÔÇô mo┼╝na by┼éo cz─Ö┼Ť─ç tych spraw w┼é─ůczy─ç w program kursu. Wiadomo, ┼╝e my nie byli┼Ťmy we wszystkich przedsi─Öbiorstwach, ┼╝e nie znamy specyfiki wszystkich kierunk├│w studi├│w i wszystkich bran┼╝. Chcemy wi─Öc wykorzystywa─ç wiedz─Ö student├│w do tworzenia coraz pe┼éniejszej mapy polskiego rynku pracy.

I jeszcze co┼Ť chcia┼ébym tutaj podkre┼Ťli─ç: bardzo zale┼╝y nam na tym, aby by┼é czas na swobodn─ů dyskusj─Ö. To mo┼╝e brzmie─ç jak truizm, ale to nie jest truizm i to bardzo podkre┼Ťlali niekt├│rzy studenci w ewaluacjach naszych zaj─Ö─çÔÇŽ

A.Z.: ÔÇŽ┼╝e te zaj─Öcia by┼éy dla nich pierwsz─ů szans─ů na to, aby si─Ö wypowiedzie─ç, zosta─ç us┼éyszanym ÔÇô i aby jeszcze kto┼Ť si─Ö odnosi┼é do tego, co oni m├│wi─ů.

Na temat rynku pracy?

M.P. i A.Z.: Czegokolwiek.

Czegokolwiek na studiach?!

A.Z.: Tak, po prostu studia nie s─ů dla nich przestrzeni─ů do wyra┼╝ania swoich pogl─ůd├│w, do opowiadania o w┼éasnych do┼Ťwiadczeniach. I opowie┼Ť─ç student├│w nie jest wplatana w to, czego chce si─Ö ich nauczy─ç.

Czy to by┼éo powszechne do┼Ťwiadczenie w Waszych zaj─Öciach na r├│┼╝nych wydzia┼éach, w r├│┼╝nych grupach i tak dalej?

M.P.: My mieli┼Ťmy naprawd─Ö wspania┼éych wsp├│┼éprowadz─ůcych z uczelni, kt├│re zaprosi┼éy nas do wsp├│┼épracy: dr. Piotra Ostrowskiego, mgr Barbar─Ö Kowalczyk, prof. Marka Kisilowskiego. Mn├│stwo si─Ö od nich nauczyli┼Ťmy, na ich zaj─Öciach studenci swobodnie dyskutuj─ů i testuj─ů nowe metody dydaktyczne. Natomiast na podstawie informacji z r├│┼╝nych miejsc (bo mieli┼Ťmy te┼╝ relacje os├│b studiuj─ůcych na dwu kierunkach) widzimy, ┼╝e jest pewien problem z kultur─ů pracy na uniwersytecie.

Rynek pracy w Polsce jest bardzo hierarchiczny, w niewielkim stopniu wykorzystuje rozproszon─ů wiedz─Ö pracownik├│w, ich inicjatyw─Ö i energi─Ö, a to oddzia┼éuje te┼╝ na uniwersytet. I tak samo w drug─ů stron─Ö ÔÇô to, jak wygl─ůda edukacja, wp┼éywa na to, jak wygl─ůdaj─ů miejsca pracy. A je┼╝eli siedzimy w takim przedsi─Öbiorstwie osiem czy dziesi─Ö─ç godzin, p├│┼║niej zamykamy drzwi i wychodzimy jako obywatele, to czy nagle b─Ödziemy umieli wsp├│┼épracowa─ç? B─Ödziemy podmiotowi? B─Ödziemy umieli uruchamia─ç wiedz─Ö i umiej─Ötno┼Ťci tych, kt├│rzy s─ů ÔÇ×pod namiÔÇŁ?

Chcemy to zmieni─ç. W tej chwili zachodzi negatywne sprz─Ö┼╝enie zwrotne ÔÇô uczelnie dostosowuj─ů si─Ö do istniej─ůcego rynku pracy, niepartycypacyjna edukacja wychowuje nieinnowacyjnych pracownik├│w przywyk┼éych do hierarchicznych, przyci─Ö┼╝kich form zarz─ůdzania. Zale┼╝y nam na wytworzeniu kr├│tkiego spi─Öcia mi─Ödzy uczelni─ů a rynkiem pracy: niech uczelnia stanie si─Ö miejscem spo┼éecznego eksperymentowania z partycypacyjnymi formami zarz─ůdzania i wytwarzania wiedzy. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to jest te┼╝ argument za poparciem naszych stara┼ä o wprowadzenie takich zaj─Ö─ç w skali ca┼éego kraju.

Czy to realna perspektywa? Co musia┼éoby si─Ö sta─ç, ┼╝eby taki kurs by┼é na wy┼╝szych uczelniach obowi─ůzkowy?

M.P.: Zwi─ůzki zawodowe podnosi┼éy t─Ö kwesti─Ö ju┼╝ dobrych par─Ö miesi─Öcy temu w ramach Rady Dialogu Spo┼éecznego. Spotykamy si─Ö te┼╝ ch─Ötnie z organizacjami pracodawc├│w. Na przyk┼éad w debacie w Opolu, kt├│r─ů zorganizowa┼é Sebastian Ko─çwin z OPZZ, uczestniczy┼é Grzegorz Kuli┼Ť, doradca BCC i prezes firmy Weegree, bardzo innowacyjnej i bardzo dobrze ÔÇô z tego, co nam wiadomo ÔÇô uruchamiaj─ůcej potencja┼é swoich pracownik├│w. Nasz program jest realizowany w ramach inkubatora innowacji spo┼éecznych TransferHUB, kt├│ry pracuje z pieni─Ödzy europejskich, ale w ramach Ministerstwa Rozwoju. Kiedy sko┼äczy si─Ö ju┼╝ obecna faza testowa, b─Ödziemy chcieli pokaza─ç wyniki ministerstwom i innym instytucjom publicznym zainteresowanym rynkiem pracy. Oczywi┼Ťcie du┼╝o zale┼╝y tu od woli politycznej, mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e projekt b─Ödzie zara┼║liwy ÔÇô podoba si─Ö przecie┼╝ studentom i zbiera dobre opinie z bardzo r├│┼╝nych stron, tak┼╝e ze ┼Ťrodowisk, kt├│re z pozoru nie powinny m├│c si─Ö porozumie─ç.

A.Z.: To zaskakuj─ůce, z jak przychylnymi reakcjami si─Ö spotykamy, kiedy opowiadamy o naszym kursie i ca┼éym projekcie.

Podacie par─Ö przyk┼éad├│w takich zgodnych opinii z bardzo r├│┼╝nych stron?

A.Z.: Mamy zainteresowanie r├│┼╝nych zwi─ůzk├│w zawodowych, kt├│reÔÇŽ

ÔÇŽnie zawsze si─Ö lubi─ů?

M.P.: ÔÇŽale kt├│re powinny uczy─ç si─Ö ze sob─ů wsp├│┼épracowa─ç. Nie jest r├│wnie┼╝ tak, by najbardziej pozytywne informacje zwrotne i najwi─Öksze zaanga┼╝owanie w zaj─Öcia by┼éy domen─ů student├│w uformowanych w okre┼Ťlony spos├│b (na przyk┼éad lewicowo). Nie traktujemy tego projektu jako ideologicznego; jestem przekonany, ┼╝e pewne warto┼Ťci i umiej─Ötno┼Ťci z nim zwi─ůzane zas┼éuguj─ů na uznanie r├│wnie┼╝ z pozycji liberalnych i konserwatywnych. Je┼╝eli na przyk┼éad libera┼éom zale┼╝y na tym, aby ludzie byli przedsi─Öbiorczymi i aktywnymi obywatelami, to przecie┼╝ nie mo┼╝na dusi─ç ich inicjatywy w przesadnie zhierarchizowanej kulturze pracy.

A je┼Ťli chodzi o stron─Ö konserwatywn─ů, toÔÇŽ

M.P.: ÔÇŽto mieli┼Ťmy jedno spotkanie ÔÇô bardzo ciekawe, na Politechnice ÔÇô o spo┼éecznej nauce Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ra przecie┼╝ k┼éadzie nacisk na partycypacj─Ö, na samoorganizacj─Ö w miejscu pracy, na role organizacji pracowniczych i zwi─ůzk├│w zawodowych. W sam raz na ┼éamy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ.

A.Z.: Studenci powinni te┼╝ umie─ç dostrzega─ç zwi─ůzek mi─Ödzy miejscem i form─ů zatrudnienia a mo┼╝liwo┼Ťciami realizowania ┼╝ycia rodzinnego.

M.P.: Perspektyw─Ö konserwatywn─ů i katolick─ů ze stanowiskiem feministycznym ┼é─ůczy to, ┼╝e o relacjach spo┼éecznych i czasie sp─Ödzanym z rodzin─ů nie porozmawiamy ze studentami bez takich poj─Ö─ç jak work-life balance. Trzeba powiedzie─ç na g┼éos, ┼╝e to w porz─ůdku, je┼Ťli nie odbierasz maili po siedemnastej. W ┼Ťrodowiskach katolickich w odniesieniu do rodziny cz─Östo m├│wi si─Ö te┼╝ o kulturze tymczasowo┼Ťci. Pewien ksi─ůdz zauwa┼╝y┼é w rozmowie z nami, ┼╝e je┼Ťli tymczasowy jest rynek pracy, to takie same b─Öd─ů nasze zwi─ůzki. Ale nie zawodowe, tylko osobiste.

W┼éa┼Ťnie, co z tymi zwi─ůzkami zawodowymi? Zdaje si─Ö, ┼╝e sw├│j projekt tworzycie wsp├│lnie z nimi?

M.P.: Wsp├│┼épracujemy z Og├│lnopolskim Porozumieniem Zwi─ůzk├│w Zawodowych, Zwi─ůzkiem Nauczycielstwa Polskiego oraz Konfederacj─ů Pracy. Ponadto nasz projekt bardzo pozytywnie zaopiniowa┼éo Forum Zwi─ůzk├│w Zawodowych i wsp├│┼épracujemy z profesorem Markiem Kisilowskim z Solidarno┼Ťci.

A.Z.: Przyk┼éad zwi─ůzk├│w pokazuje te┼╝ pewn─ů zmian─Ö, kt├│ra zachodzi pod wp┼éywem naszego kursu. Pod koniec zaj─Ö─ç na Politechnice Warszawskiej poprosili┼Ťmy student├│w, ┼╝eby napisali na kartkach, jaki mieli stosunek do zwi─ůzk├│w zawodowych przed zaj─Öciami, a jaki maj─ů teraz. Wi─Ökszo┼Ť─ç na pocz─ůtku by┼éa zdania, ┼╝e s─ů to jakie┼Ť przestarza┼ée, awanturuj─ůce si─Ö organizacje, kt├│re walcz─ů tylko o w┼éasne partykularne interesy: za┼éatwiaj─ů swoim lepsze pensje, chroni─ů przed zwolnieniem, a po godzinach pal─ů opony. Tymczasem w trakcie zaj─Ö─ç studenci zobaczyli, ┼╝e organizacje pracownicze maj─ů szersz─ů funkcj─Ö spo┼éeczn─ů.

Odwo┼éywali┼Ťmy si─Ö wtedy do przyk┼éadu protest├│w przeciw likwidacji gimnazj├│w. Zaprosili┼Ťmy prezesa ZNP S┼éawomira Broniarza, a tak┼╝e Dorot─Ö ┼üobod─Ö, kt├│ra jest jedn─ů z g┼é├│wnych dzia┼éaczek tych protest├│w. Zadaniem student├│w by┼éo przyj─Öcie perspektywy zwi─ůzk├│w zawodowych i przygotowanie ich akcji, a dok┼éadniej ÔÇô sporz─ůdzenie mapy r├│┼╝nych os├│b oraz instytucji, z kt├│rymi mo┼╝na razem dzia┼éa─ç we wsp├│lnym interesie. W├│wczas okaza┼éo si─Ö, ┼╝e dzia┼éalno┼Ť─ç zwi─ůzku mo┼╝e si─Ö rozszerza─ç na rozmaite grupy, w tym wypadku uczni├│w i rodzic├│w. Odnosili┼Ťmy si─Ö te┼╝ do protest├│w w s┼éu┼╝bie zdrowia, aby pokaza─ç, ┼╝e jako┼Ť─ç pracy w sektorze publicznym jest wa┼╝na nie tylko dla jego pracownik├│w, ale dla ca┼éego spo┼éecze┼ästwa.

M├│wi─ůc o negocjowaniu formy umowy, wspominali┼Ťcie, ┼╝e nie chcecie student├│w przekonywa─ç, lecz informowa─ç. Ale tutaj mam wra┼╝enie, ┼╝e jednak zale┼╝y wam na podkre┼Ťleniu pozytywnej roli zwi─ůzk├│w zawodowych.

M.P.: Po pierwsze, na zaj─Öciach rozmawiali┼Ťmy nie tylko o tym, co zwi─ůzki mog─ů da─ç m┼éodym ludziom, ale tak┼╝e o tym, co powinno si─Ö zmieni─ç w samych zwi─ůzkach.

Po drugie, zgodnie z tak zwanymi Krajowymi Ramami Kwalifikacji na uczelniach trzeba deklarowa─ç, jak─ů wiedz─Ö zdobyli studenci dzi─Öki danemu przedmiotowi, jakie wykszta┼écili umiej─Ötno┼Ťci ÔÇô ale te┼╝ jakie postawy uformowa┼éy w nich zaj─Öcia. Chcemy przekaza─ç wiedz─Ö i umiej─Ötno┼Ťci, z kt├│rych studenci skorzystaj─ů tak, jak b─Öd─ů chcieli, niemniej proces nauczania na uniwersytecie jest r├│wnie┼╝ przedsi─Öwzi─Öciem etycznym. Technokratyczn─ů ideologi─ů by┼éoby za┼éo┼╝enie, ┼╝e uniwersytet nie mo┼╝e by─ç miejscem wsp├│lnego namys┼éu zar├│wno nad tym, co jest, jak i nad tym, co mog┼éoby by─ç albo co by─ç powinno. Pilnujemy, ┼╝eby nie zabrak┼éo przestrzeni do dyskusji dla r├│┼╝nych stanowisk i ┼╝eby to nie by┼é projekt w ┼╝adnym sensie ideologiczny, ale chcemy rozmawia─ç ze studentami o sprawach ideowych i pyta─ç na przyk┼éad o to, jakie warto┼Ťci s─ů dla nich wa┼╝ne w miejscu pracy.

A.Z.: My┼Ťl─Ö, ┼╝e przy takiej tematyce w og├│le nie da si─Ö uciec od ideologii, idei, etyki. Znowu przyk┼éadem s─ů te felerne lekcje z podstaw przedsi─Öbiorczo┼Ťci. Przecie┼╝ one opieraj─ů si─Ö na bardzo konkretnej ideologii, tyle ┼╝e podawanej jako co┼Ť neutralnego.

Wy tak nie robicie?

M.P.: My chcemy przede wszystkim wi─Ökszej r├│┼╝norodno┼Ťci i r├│wnowagi ideowej. Sam rynek pracy nie jest jednolity, dzia┼éaj─ů na nim r├│┼╝ne podmioty, kt├│re mog─ů mie─ç r├│┼╝ne (cho─ç niekoniecznie sprzeczne) interesy. I publiczny system edukacji powinien w wi─Ökszym stopniu odzwierciedla─ç ten pluralizm idei oraz interes├│w.

A.Z.: Anegdotycznie: kiedy w szkole powiedzia┼éam, ┼╝e chc─Ö p├│j┼Ť─ç na studia na resocjalizacj─Ö, to pani, kt├│ra prowadzi┼éa zaj─Öcia w ramach podstaw przedsi─Öbiorczo┼Ťci, spojrza┼éa na mnie z krzyw─ů min─ů. ÔÇ×I co? Pani chce pomaga─ç ludziom? To jest bardzo wznios┼ée, ale wie pani, pani na tym nie zarobiÔÇŁ. I zacz─Ö┼éa promowa─ç jakie┼Ť superpomys┼éy, na podstawie kt├│rych mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç firm─Ö. To si─Ö dzieje w ramach powszechnej edukacji.

Nie b─Öd─Ö twierdzi─ç, ┼╝e jeste┼Ťmy w stu procentach nieideologiczni. Pomagamy jednak studentom dostrzega─ç istnienie os├│b i grup o r├│┼╝nych interesach, a przez to kszta┼étowa─ç pewne polityczne umiej─Ötno┼Ťci.

Ostatnie pytanie. By─ç mo┼╝e wasze zaj─Öcia w d┼éugoterminowej perspektywie przyczyni─ů si─Ö do zmian na rynku pracy. Czy nie jest jednak tak, ┼╝e w najbli┼╝szym czasie studenci i studentki i tak b─Öd─ů trafia─ç do ┼║le urz─ůdzonych uk┼éad├│w spo┼éecznych, w kt├│rych bardzo trudno b─Ödzie co┼Ť zmieni─ç? Jako ┼Ťwie┼╝o upieczony absolwent mog─Ö na przyk┼éad ubiega─ç si─Ö o umow─Ö o prac─Ö, ale je┼╝eli szef nie b─Ödzie chcia┼é si─Ö na to zgodzi─ç, to mo┼╝e b─Öd─Ö mia┼é zbyt s┼éab─ů pozycj─Ö negocjacyjn─ů, aby postawi─ç na swoim.

A.Z.: Na pewno przed nami jeszcze du┼╝o wysi┼éku, je┼Ťli chcemy osi─ůgn─ů─ç odpowiedni─ů skal─Ö. Ale trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e mierzymy si─Ö z ca┼éym systemem gospodarczym i mechanizmami, kt├│re podtrzymuj─ů okre┼Ťlony uk┼éad relacji na rynku pracy. To, co dzieje si─Ö w szkole, ma w tym sw├│j udzia┼é. Dlatego ostatnio umacniamy si─Ö w przekonaniu, ┼╝e nale┼╝y dzia┼éa─ç r├│wnie┼╝ na wcze┼Ťniejszych etapach edukacji.

M.P.: Je┼Ťli nie zrobimy tego wszystkiego teraz, to kiedy? Sytuacja na rynku pracy nie jest doskona┼éa, ale nigdy jeszcze ÔÇô licz─ůc od pocz─ůtku transformacji ÔÇô nie by┼éa tak dobra. Nie by┼éo jeszcze lepszych warunk├│w makroekonomicznych do wzmocnienia pozycji pracownika.

Nie powiedzia┼ébym te┼╝, ┼╝e nasze zaj─Öcia s─ů przede wszystkim krytyczne. Wychodzimy ku praktyce, zar├│wno pod wzgl─Ödem formy, jak i zapraszaj─ůc praktyk├│w na spotkania. Pokazujemy przyk┼éady organizacji pracowniczych, kt├│re umia┼éy nawi─ůza─ç dobry kontakt z otoczeniem spo┼éecznym. Podajemy przyk┼éady przedsi─Öbiorstw ÔÇô zar├│wno sp├│┼édzielni, jak i typowych prywatnych firm ÔÇô kt├│re zasady partycypacyjne wcielaj─ů nie tylko w warstwie ideowej, ale te┼╝ w skutecznym dzia┼éaniu na rynku. Inne zarz─ůdzanie oraz inna organizacja firm i gospodarki naprawd─Ö si─Ö sprawdzaj─ů.

Ponadto nasz kurs daje pewne narz─Ödzia, konkretn─ů wiedz─Ö techniczn─ů. Chodzi o rzeczy, z kt├│rych warto zdawa─ç sobie spraw─Ö, aby ┼Ťwiadomie podejmowa─ç decyzje (oczywi┼Ťcie z uwzgl─Ödnieniem tego, jakie mamy w danej chwili pole manewru). I m├│wi─Ö to te┼╝ z do┼Ťwiadczenia osoby, kt├│ra wcze┼Ťniej takich informacji nie otrzyma┼éa i kilka razy si─Ö naci─Ö┼éa z r├│┼╝nych prostych powod├│w.

Nie obawiacie si─Ö wi─Öc, ┼╝e silniejsze wyczulenie na niekorzystne warunki rynkowe spowoduje g┼é├│wnie frustracj─Ö?

A.Z.: My┼Ťl─Ö, ┼╝e taki kurs mo┼╝e zdejmowa─ç poczucie winy za znalezienie si─Ö w trudnej sytuacji, poniewa┼╝ pokazuje, jak wiele czynnik├│w mia┼éo na to wp┼éyw. To mo┼╝e by─ç bardzo wa┼╝ne dla wielu os├│b, bo z┼éo┼Ť─ç skierowana na samego siebie jest destrukcyjna, natomiast z┼éo┼Ť─ç skierowana ÔÇ×do ┼ŤwiataÔÇŁ dodaje energii do dzia┼éania i buntu.

M.P.: Ja licz─Ö na to, ┼╝e ÔÇ×Rynek pracy: instrukcja obs┼éugiÔÇŁ stanie si─Ö wirusem, kt├│ry b─Ödzie si─Ö rozszerza┼é i powodowa┼é przemiany kultury pracy na uniwersytecie, na rynku pracy, w ┼╝yciu spo┼éecznym. Wierz─Ö, ┼╝e powstan─ů z tego kolejne projekty, o kt├│rych my jeszcze nie mamy poj─Öcia. A najwi─Öksz─ů satysfakcj─Ö sprawi mi, je┼Ťli za par─Ö lat spotkam absolwent├│w naszego kursu robi─ůcych najr├│┼╝niejsze rzeczy, zmieniaj─ůcych ┼Ťwiat na lepsze w swoich firmach, inicjatywach spo┼éecznych albo ko┼Ťcio┼éach.

***

Agnieszka Zarzy┼äska jest antropolo┼╝k─ů, Mateusz Piotrowski jest politologiem i teologiem. We wsp├│┼épracy z ekonomist─ů Antonim Grze┼Ťczykiem koordynuj─ů projekt ÔÇ×Rynek pracy: instrukcja obs┼éugiÔÇŁ stworzony w ramach Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej.

***

Suplement do wywiadu, zawieraj─ůcy dodatkowe informacje o projekcie ÔÇ×Rynek pracy: instrukcja obs┼éugiÔÇŁ,┬áznajduje si─Ö┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś