fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Piotrowski, Zarzy艅ska: To w porz膮dku, je艣li nie odbierasz maili po siedemnastej

Robi膮c nasz kurs, chcemy pokaza膰, 偶e na rynku pracy warto by膰 samodzielnym, ale nie trzeba by膰 samotnym.
Piotrowski, Zarzy艅ska: To w porz膮dku, je艣li nie odbierasz maili po siedemnastej
ilustr.: Aleksandra Fabia-Tugal

Stanis艂aw Krawczyk rozmawia z Mateuszem Piotrowskim i Agnieszk膮 Zarzy艅sk膮 z Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej, wsp贸艂tw贸rcami projektu 鈥濺ynek pracy: instrukcja obs艂ugi鈥 (kt贸rego trzecim koordynatorem jest Antoni Grze艣czyk). Jego centraln膮 cz臋艣ci膮 s膮 zaj臋cia warsztatowe dla studentek i student贸w, obejmuj膮ce zagadnienia z zakresu prawa pracy, psychologii pracy, zarz膮dzania i ekonomii. Pierwszy semestr zaj臋膰 ruszy艂 wiosn膮 2017 roku, obecnie odbywa si臋 kolejna edycja. Celem projektu jest wprowadzenie takiego kursu jako przedmiotu powszechnie dost臋pnego dla student贸w w ca艂ej Polsce.

Szczeg贸艂owe informacje na temat za艂o偶e艅 projektu i obecnego stanu jego rozwoju聽znajduj膮 si臋聽tutaj.

Na pocz膮tek zapytam prowokacyjnie: po co robi膰 na studiach zaj臋cia o rynku pracy, skoro w szko艂ach s膮 podstawy przedsi臋biorczo艣ci?

MATEUSZ PIOTROWSKI: Zaj臋cia z podstaw przedsi臋biorczo艣ci s膮, niestety, jednostronne. Analizowali艣my ich program i nie ma w nich osobnych zaj臋膰 po艣wi臋conych prawu pracy, pojawia si臋 ono epizodycznie. Bardzo silnie promowana jest taka perspektywa, jakby wszyscy mieli by膰 przedsi臋biorcami, a to przecie偶 niemo偶liwe, zw艂aszcza w krajach rozwini臋tych. Im bardziej zaawansowana gospodarka 鈥 i mam tu na my艣li nawet tak liberalne pa艅stwa jak Stany Zjednoczone 鈥 tym wy偶sza jest liczba os贸b pracuj膮cych w du偶ych instytucjach. Najwi臋cej prywatnych przedsi臋biorstw mamy w krajach Afryki Subsaharyjskiej.

Sytuacja tych kraj贸w przypomina troch臋 pocz膮tek lat 90. w Polsce i 贸wczesny handel straganowy. On mia艂 pewn膮 funkcj臋 ekonomiczn膮, ale rozwini臋tej gospodarki nie mo偶na opiera膰 na straganach.

MP: A we wsp贸艂czesnej Polsce mamy jeszcze problem wypychania os贸b, kt贸re realnie s膮 pracownikami, na fikcyjne samozatrudnienie, o czym zreszt膮 m贸wi膮 nam sami studenci na zaj臋ciach.

Je偶eli Polska ma si臋 zbli偶a膰 gospodarczo do pa艅stw najlepiej rozwini臋tych, to zrozumienie perspektywy pracowniczej jest po prostu konieczne. Tego brakuje na podstawach przedsi臋biorczo艣ci. M贸wi膮c obrazowo, uczniowie ucz膮 si臋 raczej zak艂ada膰 firm臋 ni偶 zwi膮zek zawodowy, a przyda艂oby si臋 jedno i drugie.

AGNIESZKA ZARZY艃SKA: Podstawy przedsi臋biorczo艣ci ucz膮 dzia艂a艅 jednostkowych, indywidualnych. To samo w sobie nam nie przeszkadza, ale zale偶y nam na upodmiotowieniu pracownika czy pracowniczki tak偶e w inny spos贸b. Chodzi o kogo艣, kto z jednej strony ma 艣wiadomo艣膰 swoich praw i je egzekwuje, a z drugiej strony na rynku pracy nie tylko dba o w艂asne interesy, lecz tak偶e wsp贸艂pracuje z innymi lud藕mi i instytucjami. Wa偶na jest dla nas wsp贸艂praca, wsp贸lna organizacja, partycypacja, wsp贸艂tworzenie.

M.P.: Jednocze艣nie samo s艂owo 鈥瀙rzedsi臋biorczo艣膰鈥 moim zdaniem trzeba odczarowa膰 i odzyska膰, nie nale偶y si臋 go ba膰. Nie przekonuje mnie wizja, w kt贸rej przedsi臋biorczy jest tylko w艂a艣ciciel zak艂adu pracy lub jego kierownik. Przedsi臋biorczo艣膰 tworz膮 pracownicy. W tym sensie jej pobudzanie jest dla nich wa偶ne: pomaga im mie膰 poczucie zawodowego spe艂nienia, poczucie, 偶e ich kompetencje s膮 w艂a艣ciwie wykorzystywane. To jest istotne r贸wnie偶 dla sukcesu rynkowego przedsi臋biorstwa oraz dla ca艂ej gospodarki.

A czego oczekuj膮 studentki i studenci od zaj臋膰 dotycz膮cych rynku pracy?

A.Z.: Kiedy zacz臋li艣my tworzy膰 ten program, wyobra偶a艂am sobie, 偶e m艂odzi ludzie b臋d膮 chcieli nauczy膰 si臋 pisania 偶yciorysu albo sztuki autoprezentacji. 呕e w艂a艣nie tak mamy ukszta艂towan膮 wyobra藕ni臋: przygotowanie si臋 do rynku pracy postrzegamy jako przygotowanie si臋 do tego, aby pracodawca nas chcia艂. I rzeczywi艣cie 鈥 po zako艅czeniu zaj臋膰 bardzo wiele pytanych przez nas os贸b wskazywa艂o, 偶e przyda艂yby si臋 jeszcze na przyk艂ad zaj臋cia z tworzenia CV.

M.P.: Kiedy kto艣 spyta ci臋 o twoje oczekiwania, pewnie faktycznie wymienisz te rzeczy, o kt贸rych s艂ysza艂e艣, 偶e mo偶na je dosta膰. A na podstawach przedsi臋biorczo艣ci, w wielu biurach karier i na wielu targach pracy m贸wi si臋 ludziom: musicie zrobi膰 wszystko, 偶eby to was wybrano na rozmowie kwalifikacyjnej.

Ale mo偶esz te偶 liczy膰 na co艣 nowego; co艣, czego jeszcze ci nie oferowano.

Jaki艣 przyk艂ad? Za艂贸偶my, 偶e jestem studentem i zastanawiam si臋, czy wzi膮膰 udzia艂 w takich zaj臋ciach. Czego nowego si臋 na nich dowiem?

M.P.: Na przyk艂ad tego, 偶e je艣li w swojej pierwszej pracy podpisa艂e艣 umow臋 czasow膮, zw艂aszcza umow臋 cywilnoprawn膮, to twoja pozycja ju偶 na wiele lat b臋dzie os艂abiona鈥

A.Z.: 鈥o bardzo trudno przej艣膰 z niestabilnych warunk贸w pracy do stabilnych.

M.P.: A w dodatku odbije si臋 to na twoich przysz艂ych zarobkach. To pokazuj膮 na przyk艂ad聽analizy Marty Palczy艅skiej przeprowadzone dla Instytutu Bada艅 Edukacyjnych, ale te偶 badania zachodnich naukowc贸w, mi臋dzy innymi聽Paula Gregga i Laury Gardiner. Je偶eli na pocz膮tku nie uda ci si臋 mocno wej艣膰 w negocjacje, to p贸藕niej prawdopodobnie b臋dziesz par臋 d艂ugo艣ci za tymi osobami, kt贸re od razu zdo艂a艂y uzyska膰 umow臋 o prac臋.

Czyli b臋dziecie mnie przekonywa膰, 偶ebym bardzo si臋 stara艂 o to, by ju偶 pierwsze moje zatrudnienie by艂o na umow臋 o prac臋.

M.P.: Nie b臋dziemy ci臋 przekonywa膰, tylko pozwolimy ci samemu zbada膰 r贸偶nice mi臋dzy poszczeg贸lnymi formami zatrudnienia.

Jednocze艣nie studenci sami widz膮 rozmaite trudno艣ci i maj膮 swoje intuicje. Kiedy rozmawiali艣my z nimi o ich wymarzonych miejscach pracy albo o problemach rynku, to zaczynali porusza膰 sprawy, kt贸re wchodz膮 w sk艂ad programu naszej 鈥瀒nstrukcji obs艂ugi鈥.

A.Z.: To prawda, bardzo du偶o zale偶y od tego, jak膮 sytuacj臋 si臋 stworzy, jakie si臋 zada pytanie. Nasze rozmowy z zaj臋膰 i wywiady grupowe pokazuj膮, 偶e gdy spytamy 鈥濩zego wam potrzeba?鈥, cz臋sto dostaniemy automatyczn膮 odpowied藕 (na przyk艂ad 鈥濽miej臋tno艣ci autoprezentacji鈥). Inaczej b臋dzie, gdy postawimy wszystkich przed okre艣lon膮 sytuacj膮 i zadamy pytanie: 鈥濲akiej wiedzy wam brakuje, 偶eby rozwi膮za膰 ten problem?鈥.

M.P.: Kiedy pytamy o has艂a, s艂yszymy has艂a. Natomiast gdy studenci m贸wili nam o swoich do艣wiadczeniach zwi膮zanych z prac膮 (w tym prac膮 na uniwersytecie), dowiadywali艣my si臋, 偶e potrzebuj膮 czego艣 zupe艂nie innego.

A wi臋c do zapisania si臋 na wasze zaj臋cia mo偶e mnie zach臋ci膰 r贸wnie偶 to, 偶e b臋d臋 m贸g艂 opowiada膰 o w艂asnych do艣wiadczeniach.

M.P.: O w艂asnych do艣wiadczeniach oraz o tym, co na ciebie czeka. Bo staramy si臋 zbudowa膰 w bezpiecznej przestrzeni takie sytuacje, z kt贸rymi studenci naprawd臋 si臋 spotkaj膮. Na przyk艂ad odgrywasz osob臋, do kt贸rej przychodzi szef i proponuje przej艣cie na samozatrudnienie. Masz wtedy chwil臋 na zastanowienie i dostajesz kalkulator p艂acowy, kt贸ry pokazuje: to s膮 warunki na samozatrudnieniu, to na umowie o prac臋, a to na umowie o dzie艂o. Mo偶e dzi臋ki temu w przysz艂o艣ci 艂atwiej ci b臋dzie powiedzie膰: 鈥濿iesz co, nie zdecyduj臋 si臋 od razu, sprawdz臋 sobie to wszystko w domu鈥. I zn贸w 鈥 nie namawiamy ci臋, 偶eby艣 wybiera艂 umow臋 o prac臋, tylko dajemy narz臋dzie pozwalaj膮ce ci to wszystko 艣wiadomie por贸wna膰. A je偶eli ju偶 wcze艣niej by艂e艣 w takiej sytuacji, to tym 艂atwiej b臋dzie ci si臋 zastanowi膰 nad tym, czego tak naprawd臋 potrzebujesz 鈥 i pewnie dojdziesz do zupe艂nie innych wniosk贸w ni偶 wtedy, gdyby艣my podczas zaj臋膰 poprzestawali na poziomie hase艂.

Kolejny atut: forma warsztatowa?

M.P.: I to nieprzypadkowa, ale zwi膮zana z istotnymi dla nas warto艣ciami i za艂o偶eniami. Chcemy, 偶eby studenci uczyli si臋 o partycypacji czy wsp贸艂pracy, ale te偶 偶eby sam kurs by艂 oparty na tych zasadach. Uczestnicy maj膮 wp艂yw na kszta艂t swoich zaj臋膰, a tak偶e na to, jak ten przedmiot zostanie poprowadzony na innych uczelniach.

Kiedy przegl膮da艂em program waszego kursu, zaciekawi艂a mnie technika nazywana person膮. Jak rozumiem, ona r贸wnie偶 zak艂ada aktywn膮 rol臋 studiuj膮cych.

A.Z.: Nasz kurs jest przeznaczony dla bardzo r贸偶nych uczelni, a wi臋c te偶 r贸偶nych grup studenckich, kt贸re maj膮 odmienne oczekiwania i kt贸re b臋d膮 w innych sytuacjach na rynku pracy. Rozwi膮zaniem problem贸w zwi膮zanych z t膮 r贸偶norodno艣ci膮 ma by膰 w艂a艣nie pomys艂 persony. Ju偶 na drugich zaj臋ciach studenci tworz膮 profil osoby, kt贸rej wymy艣laj膮 imi臋 i ca艂e pochodzenie 偶yciowe: sk膮d jest, kim s膮 jej rodzice, do jakiej szko艂y 艣redniej chodzi艂a, z kim mieszka na studiach, gdzie i za ile, ile pieni臋dzy dostaje od rodzic贸w (je艣li w og贸le mo偶e liczy膰 na tak膮 pomoc), jak膮 ma prac臋 dorywcz膮, jakich ma znajomych w miejscu, w kt贸rym mieszka, czym si臋 interesuje鈥 Opisujemy t臋 person臋 i ona p贸藕niej towarzyszy nam na kolejnych spotkaniach. Zastanawiamy si臋 wtedy, jaki wp艂yw maj膮 te wszystkie czynniki na jej pozycj臋 na rynku pracy. Co to znaczy, 偶e jest na przyk艂ad nie z Warszawy, tylko z Radomia? Co to znaczy, 偶e studiuje i szuka pracy w mie艣cie, gdzie nale偶y do kilku r贸偶nych 艣rodowisk? W trakcie kursu tworzymy wi臋c rodzaj biografii zawodowej naszej persony.

I to jest jeden profil dla ca艂ej grupy?

A.Z.: Tak. Oczywi艣cie trudno stworzy膰 person臋, z kt贸r膮 ka偶da osoba w grupie b臋dzie mog艂a si臋 w r贸wnym stopniu zidentyfikowa膰, ale studenci wiedz膮, 偶e maj膮 wykreowa膰 kogo艣, kto b臋dzie im bliski. Wymy艣lamy ten profil we wsp贸lnej burzy m贸zg贸w.

Pewnie taka persona bardziej odpowiada niekt贸rym osobom, a innym mniej, na przyk艂ad pod wzgl臋dem klasowym. Zdarzy艂y si臋 wam jakie艣 napi臋cia na tym tle?

A.Z.: Napi臋cia dotyczy艂y raczej szczeg贸艂贸w 偶ycia persony. Z naszego do艣wiadczenia wynika, 偶e w wymiarze klasowym osoby studiuj膮ce na danym kierunku nie r贸偶ni膮 si臋 zbytnio mi臋dzy sob膮. Znacznie wi臋ksze r贸偶nice widzimy pomi臋dzy uczelniami. By膰 mo偶e jednak osobom uczestnicz膮cym w naszych zaj臋ciach po prostu trudno by艂o przyzna膰 si臋 przed wszystkimi, 偶e nie mog膮 si臋 uto偶sami膰 z person膮 maj膮c膮 inne pochodzenie klasowe.

Doda艂abym jeszcze, 偶e persona zawsze jest kobiet膮.

Dlaczego?

A.Z.: Dlatego 偶e kobiety maj膮 specyficzn膮 sytuacj臋 na rynku pracy ze wzgl臋du na potencjalne albo realizowane macierzy艅stwo.

M.P.: Macierzy艅stwo to jedna z rzeczy, kt贸re prowadz膮 nas na przyk艂ad w kierunku work-life balance. W tym sensie kobieca persona moim zdaniem daje zdrowszy obraz rynku pracy, bo pokazuje, 偶e jest on tylko jednym z wielu system贸w spo艂ecznych. Koncepcje ekonomiczne zaczynaj膮ce si臋 gdzie艣 od Gary鈥檈go Beckera sk艂aniaj膮 nas do postrzegania kolejnych sfer 偶ycia w kategoriach rynkowych, mi臋dzy innymi do traktowania rodziny jako przedsi臋biorstwa. A mo偶na te偶 spojrze膰 z drugiej strony i zobaczy膰, 偶e to rynek jest jedynie pewnym w膮skim wycinkiem spo艂ecze艅stwa.

A.Z.: Z perspektywy feministycznej mo偶na te偶 wskaza膰, 偶e m臋偶czyzn臋 pro艣ciej by艂oby sobie wyobrazi膰 jako atom, niezale偶n膮 jednostk臋, kt贸ra mo偶e na wszelkie dost臋pne sposoby kszta艂towa膰 swoj膮 karier臋 zawodow膮. Natomiast w wypadku kobiecej persony 艂atwiej po艂o偶y膰 nacisk na rozmaite zale偶no艣ci鈥

M.P.: 鈥 w tym sensie jest ona po偶yteczna tak偶e dla m臋偶czyzn, bo uczy my艣lenia o miejscu pracy czy ca艂ej gospodarce r贸wnie偶 jako o przestrzeni wsp贸艂pracy i troski. Generalnie 鈥 robi膮c nasz kurs, chcemy pokaza膰, 偶e na rynku pracy warto by膰 samodzielnym, ale nie trzeba by膰 samotnym.

Co dok艂adnie dzieje si臋 z person膮 na kolejnych zaj臋ciach?

A.Z.: Persona decyduje o swoim kierunku studi贸w. Podejmuje pierwsz膮 prac臋 dorywcz膮 (wcze艣niej czyta og艂oszenia i wybiera form臋 umowy). W pracy obserwuje, jak tworzy si臋 kultura organizacyjna, i w jaki艣 spos贸b si臋 do niej odnosi. Uczy si臋 rozpoznawa膰 relacje mi臋dzy pracownikami albo mi臋dzy pracownikami i prze艂o偶onymi. Widzi konflikty w miejscu pracy, nazywa je, reaguje na nie, sprawdza, gdzie szuka膰 pomocy w trudnych sytuacjach. Zg艂asza akces (lub nie) do jednego ze zwi膮zk贸w zawodowych, analizuje ich funkcj臋 zar贸wno w miejscu pracy, jak i w szerszym kontek艣cie spo艂ecznym. Dowiaduje si臋, jak to jest by膰 zwolnion膮 z pracy albo co robi膰, kiedy sama chce si臋 zwolni膰.

Persona zdobywa te偶 wiedz臋 o zak艂adaniu w艂asnych przedsi臋biorstw, ale nie tylko takich, jak w hasztagu #zauszfirm臋. Poznaje na przyk艂ad takie rozwi膮zania jak firmy Ekonomii Komunii, sp贸艂dzielnie, jak organizacje turkusowe czy partycypacyjne. I uczy si臋 bycia aktywnym podmiotem zar贸wno w swoim miejscu zatrudnienia, jak i na ca艂ym rynku pracy.

M.P.: Ci膮gle pokazujemy, 偶e persona jest samodzielna, ale nie sama. Mo偶e korzysta膰 z pomocy odpowiednich instytucji i nieformalnych sieci wsparcia.

M贸wili艣my te偶 o tym, 偶e kurs jest oparty na zasadzie partycypacji.

M.P.: W poprzednim semestrze nie tylko my zaliczali艣my studentom zaj臋cia, ale i oni ca艂y czas 鈥 po ka偶dym spotkaniu 鈥 nas oceniali. Starali艣my si臋 na bie偶膮co uwzgl臋dnia膰 te informacje zwrotne, a do tego pod koniec roku zaprosili艣my zainteresowanych do studenckiej rady konsultacyjnej. By艂o to dla nas szczeg贸lnie cenne, bo po艣wi臋cili sw贸j czas w trakcie sesji albo ju偶 na wakacjach. Po tym semestrze te偶 zaprosimy student贸w do takiej wsp贸艂pracy.

Ale oczywi艣cie wielu rzeczy trzeba si臋 te偶 po prostu nauczy膰. Sam du偶o si臋 dowiaduj臋, przygotowuj膮c zaj臋cia鈥

Przyk艂adowo: jak policzy膰 wynagrodzenia i sk艂adki?

M.P.: To jedna rzecz. A druga rzecz jest taka, 偶e du偶o ucz臋 si臋 od student贸w i jest to dla mnie bardzo wa偶ne. Kiedy na przyk艂ad ogl膮da艂em prace zaliczeniowe studentek z Akademii Pedagogiki Specjalnej, to o pewnych instytucjach pomagaj膮cych na rynku pracy czyta艂em po raz pierwszy. Wiele da艂 mi te偶 kontakt z praktycznym do艣wiadczeniem os贸b, kt贸re jednocze艣nie studiuj膮, wychowuj膮 dzieci i pracuj膮 鈥 mo偶na by艂o cz臋艣膰 tych spraw w艂膮czy膰 w program kursu. Wiadomo, 偶e my nie byli艣my we wszystkich przedsi臋biorstwach, 偶e nie znamy specyfiki wszystkich kierunk贸w studi贸w i wszystkich bran偶. Chcemy wi臋c wykorzystywa膰 wiedz臋 student贸w do tworzenia coraz pe艂niejszej mapy polskiego rynku pracy.

I jeszcze co艣 chcia艂bym tutaj podkre艣li膰: bardzo zale偶y nam na tym, aby by艂 czas na swobodn膮 dyskusj臋. To mo偶e brzmie膰 jak truizm, ale to nie jest truizm i to bardzo podkre艣lali niekt贸rzy studenci w ewaluacjach naszych zaj臋膰鈥

A.Z.: 鈥ε糴 te zaj臋cia by艂y dla nich pierwsz膮 szans膮 na to, aby si臋 wypowiedzie膰, zosta膰 us艂yszanym 鈥 i aby jeszcze kto艣 si臋 odnosi艂 do tego, co oni m贸wi膮.

Na temat rynku pracy?

M.P. i A.Z.: Czegokolwiek.

Czegokolwiek na studiach?!

A.Z.: Tak, po prostu studia nie s膮 dla nich przestrzeni膮 do wyra偶ania swoich pogl膮d贸w, do opowiadania o w艂asnych do艣wiadczeniach. I opowie艣膰 student贸w nie jest wplatana w to, czego chce si臋 ich nauczy膰.

Czy to by艂o powszechne do艣wiadczenie w Waszych zaj臋ciach na r贸偶nych wydzia艂ach, w r贸偶nych grupach i tak dalej?

M.P.: My mieli艣my naprawd臋 wspania艂ych wsp贸艂prowadz膮cych z uczelni, kt贸re zaprosi艂y nas do wsp贸艂pracy: dr. Piotra Ostrowskiego, mgr Barbar臋 Kowalczyk, prof. Marka Kisilowskiego. Mn贸stwo si臋 od nich nauczyli艣my, na ich zaj臋ciach studenci swobodnie dyskutuj膮 i testuj膮 nowe metody dydaktyczne. Natomiast na podstawie informacji z r贸偶nych miejsc (bo mieli艣my te偶 relacje os贸b studiuj膮cych na dwu kierunkach) widzimy, 偶e jest pewien problem z kultur膮 pracy na uniwersytecie.

Rynek pracy w Polsce jest bardzo hierarchiczny, w niewielkim stopniu wykorzystuje rozproszon膮 wiedz臋 pracownik贸w, ich inicjatyw臋 i energi臋, a to oddzia艂uje te偶 na uniwersytet. I tak samo w drug膮 stron臋 鈥 to, jak wygl膮da edukacja, wp艂ywa na to, jak wygl膮daj膮 miejsca pracy. A je偶eli siedzimy w takim przedsi臋biorstwie osiem czy dziesi臋膰 godzin, p贸藕niej zamykamy drzwi i wychodzimy jako obywatele, to czy nagle b臋dziemy umieli wsp贸艂pracowa膰? B臋dziemy podmiotowi? B臋dziemy umieli uruchamia膰 wiedz臋 i umiej臋tno艣ci tych, kt贸rzy s膮 鈥瀙od nami鈥?

Chcemy to zmieni膰. W tej chwili zachodzi negatywne sprz臋偶enie zwrotne 鈥 uczelnie dostosowuj膮 si臋 do istniej膮cego rynku pracy, niepartycypacyjna edukacja wychowuje nieinnowacyjnych pracownik贸w przywyk艂ych do hierarchicznych, przyci臋偶kich form zarz膮dzania. Zale偶y nam na wytworzeniu kr贸tkiego spi臋cia mi臋dzy uczelni膮 a rynkiem pracy: niech uczelnia stanie si臋 miejscem spo艂ecznego eksperymentowania z partycypacyjnymi formami zarz膮dzania i wytwarzania wiedzy. My艣l臋, 偶e to jest te偶 argument za poparciem naszych stara艅 o wprowadzenie takich zaj臋膰 w skali ca艂ego kraju.

Czy to realna perspektywa? Co musia艂oby si臋 sta膰, 偶eby taki kurs by艂 na wy偶szych uczelniach obowi膮zkowy?

M.P.: Zwi膮zki zawodowe podnosi艂y t臋 kwesti臋 ju偶 dobrych par臋 miesi臋cy temu w ramach Rady Dialogu Spo艂ecznego. Spotykamy si臋 te偶 ch臋tnie z organizacjami pracodawc贸w. Na przyk艂ad w debacie w Opolu, kt贸r膮 zorganizowa艂 Sebastian Ko膰win z OPZZ, uczestniczy艂 Grzegorz Kuli艣, doradca BCC i prezes firmy Weegree, bardzo innowacyjnej i bardzo dobrze 鈥 z tego, co nam wiadomo 鈥 uruchamiaj膮cej potencja艂 swoich pracownik贸w. Nasz program jest realizowany w ramach inkubatora innowacji spo艂ecznych TransferHUB, kt贸ry pracuje z pieni臋dzy europejskich, ale w ramach Ministerstwa Rozwoju. Kiedy sko艅czy si臋 ju偶 obecna faza testowa, b臋dziemy chcieli pokaza膰 wyniki ministerstwom i innym instytucjom publicznym zainteresowanym rynkiem pracy. Oczywi艣cie du偶o zale偶y tu od woli politycznej, mam jednak nadziej臋, 偶e projekt b臋dzie zara藕liwy 鈥 podoba si臋 przecie偶 studentom i zbiera dobre opinie z bardzo r贸偶nych stron, tak偶e ze 艣rodowisk, kt贸re z pozoru nie powinny m贸c si臋 porozumie膰.

A.Z.: To zaskakuj膮ce, z jak przychylnymi reakcjami si臋 spotykamy, kiedy opowiadamy o naszym kursie i ca艂ym projekcie.

Podacie par臋 przyk艂ad贸w takich zgodnych opinii z bardzo r贸偶nych stron?

A.Z.: Mamy zainteresowanie r贸偶nych zwi膮zk贸w zawodowych, kt贸re鈥

鈥ie zawsze si臋 lubi膮?

M.P.: 鈥le kt贸re powinny uczy膰 si臋 ze sob膮 wsp贸艂pracowa膰. Nie jest r贸wnie偶 tak, by najbardziej pozytywne informacje zwrotne i najwi臋ksze zaanga偶owanie w zaj臋cia by艂y domen膮 student贸w uformowanych w okre艣lony spos贸b (na przyk艂ad lewicowo). Nie traktujemy tego projektu jako ideologicznego; jestem przekonany, 偶e pewne warto艣ci i umiej臋tno艣ci z nim zwi膮zane zas艂uguj膮 na uznanie r贸wnie偶 z pozycji liberalnych i konserwatywnych. Je偶eli na przyk艂ad libera艂om zale偶y na tym, aby ludzie byli przedsi臋biorczymi i aktywnymi obywatelami, to przecie偶 nie mo偶na dusi膰 ich inicjatywy w przesadnie zhierarchizowanej kulturze pracy.

A je艣li chodzi o stron臋 konserwatywn膮, to鈥

M.P.: 鈥o mieli艣my jedno spotkanie 鈥 bardzo ciekawe, na Politechnice 鈥 o spo艂ecznej nauce Ko艣cio艂a, kt贸ra przecie偶 k艂adzie nacisk na partycypacj臋, na samoorganizacj臋 w miejscu pracy, na role organizacji pracowniczych i zwi膮zk贸w zawodowych. W sam raz na 艂amy 鈥濳ontaktu鈥.

A.Z.: Studenci powinni te偶 umie膰 dostrzega膰 zwi膮zek mi臋dzy miejscem i form膮 zatrudnienia a mo偶liwo艣ciami realizowania 偶ycia rodzinnego.

M.P.: Perspektyw臋 konserwatywn膮 i katolick膮 ze stanowiskiem feministycznym 艂膮czy to, 偶e o relacjach spo艂ecznych i czasie sp臋dzanym z rodzin膮 nie porozmawiamy ze studentami bez takich poj臋膰 jak work-life balance. Trzeba powiedzie膰 na g艂os, 偶e to w porz膮dku, je艣li nie odbierasz maili po siedemnastej. W 艣rodowiskach katolickich w odniesieniu do rodziny cz臋sto m贸wi si臋 te偶 o kulturze tymczasowo艣ci. Pewien ksi膮dz zauwa偶y艂 w rozmowie z nami, 偶e je艣li tymczasowy jest rynek pracy, to takie same b臋d膮 nasze zwi膮zki. Ale nie zawodowe, tylko osobiste.

W艂a艣nie, co z tymi zwi膮zkami zawodowymi? Zdaje si臋, 偶e sw贸j projekt tworzycie wsp贸lnie z nimi?

M.P.: Wsp贸艂pracujemy z Og贸lnopolskim Porozumieniem Zwi膮zk贸w Zawodowych, Zwi膮zkiem Nauczycielstwa Polskiego oraz Konfederacj膮 Pracy. Ponadto nasz projekt bardzo pozytywnie zaopiniowa艂o Forum Zwi膮zk贸w Zawodowych i wsp贸艂pracujemy z profesorem Markiem Kisilowskim z Solidarno艣ci.

A.Z.: Przyk艂ad zwi膮zk贸w pokazuje te偶 pewn膮 zmian臋, kt贸ra zachodzi pod wp艂ywem naszego kursu. Pod koniec zaj臋膰 na Politechnice Warszawskiej poprosili艣my student贸w, 偶eby napisali na kartkach, jaki mieli stosunek do zwi膮zk贸w zawodowych przed zaj臋ciami, a jaki maj膮 teraz. Wi臋kszo艣膰 na pocz膮tku by艂a zdania, 偶e s膮 to jakie艣 przestarza艂e, awanturuj膮ce si臋 organizacje, kt贸re walcz膮 tylko o w艂asne partykularne interesy: za艂atwiaj膮 swoim lepsze pensje, chroni膮 przed zwolnieniem, a po godzinach pal膮 opony. Tymczasem w trakcie zaj臋膰 studenci zobaczyli, 偶e organizacje pracownicze maj膮 szersz膮 funkcj臋 spo艂eczn膮.

Odwo艂ywali艣my si臋 wtedy do przyk艂adu protest贸w przeciw likwidacji gimnazj贸w. Zaprosili艣my prezesa ZNP S艂awomira Broniarza, a tak偶e Dorot臋 艁obod臋, kt贸ra jest jedn膮 z g艂贸wnych dzia艂aczek tych protest贸w. Zadaniem student贸w by艂o przyj臋cie perspektywy zwi膮zk贸w zawodowych i przygotowanie ich akcji, a dok艂adniej 鈥 sporz膮dzenie mapy r贸偶nych os贸b oraz instytucji, z kt贸rymi mo偶na razem dzia艂a膰 we wsp贸lnym interesie. W贸wczas okaza艂o si臋, 偶e dzia艂alno艣膰 zwi膮zku mo偶e si臋 rozszerza膰 na rozmaite grupy, w tym wypadku uczni贸w i rodzic贸w. Odnosili艣my si臋 te偶 do protest贸w w s艂u偶bie zdrowia, aby pokaza膰, 偶e jako艣膰 pracy w sektorze publicznym jest wa偶na nie tylko dla jego pracownik贸w, ale dla ca艂ego spo艂ecze艅stwa.

M贸wi膮c o negocjowaniu formy umowy, wspominali艣cie, 偶e nie chcecie student贸w przekonywa膰, lecz informowa膰. Ale tutaj mam wra偶enie, 偶e jednak zale偶y wam na podkre艣leniu pozytywnej roli zwi膮zk贸w zawodowych.

M.P.: Po pierwsze, na zaj臋ciach rozmawiali艣my nie tylko o tym, co zwi膮zki mog膮 da膰 m艂odym ludziom, ale tak偶e o tym, co powinno si臋 zmieni膰 w samych zwi膮zkach.

Po drugie, zgodnie z tak zwanymi Krajowymi Ramami Kwalifikacji na uczelniach trzeba deklarowa膰, jak膮 wiedz臋 zdobyli studenci dzi臋ki danemu przedmiotowi, jakie wykszta艂cili umiej臋tno艣ci 鈥 ale te偶 jakie postawy uformowa艂y w nich zaj臋cia. Chcemy przekaza膰 wiedz臋 i umiej臋tno艣ci, z kt贸rych studenci skorzystaj膮 tak, jak b臋d膮 chcieli, niemniej proces nauczania na uniwersytecie jest r贸wnie偶 przedsi臋wzi臋ciem etycznym. Technokratyczn膮 ideologi膮 by艂oby za艂o偶enie, 偶e uniwersytet nie mo偶e by膰 miejscem wsp贸lnego namys艂u zar贸wno nad tym, co jest, jak i nad tym, co mog艂oby by膰 albo co by膰 powinno. Pilnujemy, 偶eby nie zabrak艂o przestrzeni do dyskusji dla r贸偶nych stanowisk i 偶eby to nie by艂 projekt w 偶adnym sensie ideologiczny, ale chcemy rozmawia膰 ze studentami o sprawach ideowych i pyta膰 na przyk艂ad o to, jakie warto艣ci s膮 dla nich wa偶ne w miejscu pracy.

A.Z.: My艣l臋, 偶e przy takiej tematyce w og贸le nie da si臋 uciec od ideologii, idei, etyki. Znowu przyk艂adem s膮 te felerne lekcje z podstaw przedsi臋biorczo艣ci. Przecie偶 one opieraj膮 si臋 na bardzo konkretnej ideologii, tyle 偶e podawanej jako co艣 neutralnego.

Wy tak nie robicie?

M.P.: My chcemy przede wszystkim wi臋kszej r贸偶norodno艣ci i r贸wnowagi ideowej. Sam rynek pracy nie jest jednolity, dzia艂aj膮 na nim r贸偶ne podmioty, kt贸re mog膮 mie膰 r贸偶ne (cho膰 niekoniecznie sprzeczne) interesy. I publiczny system edukacji powinien w wi臋kszym stopniu odzwierciedla膰 ten pluralizm idei oraz interes贸w.

A.Z.: Anegdotycznie: kiedy w szkole powiedzia艂am, 偶e chc臋 p贸j艣膰 na studia na resocjalizacj臋, to pani, kt贸ra prowadzi艂a zaj臋cia w ramach podstaw przedsi臋biorczo艣ci, spojrza艂a na mnie z krzyw膮 min膮. 鈥濱 co? Pani chce pomaga膰 ludziom? To jest bardzo wznios艂e, ale wie pani, pani na tym nie zarobi鈥. I zacz臋艂a promowa膰 jakie艣 superpomys艂y, na podstawie kt贸rych mo偶na za艂o偶y膰 firm臋. To si臋 dzieje w ramach powszechnej edukacji.

Nie b臋d臋 twierdzi膰, 偶e jeste艣my w stu procentach nieideologiczni. Pomagamy jednak studentom dostrzega膰 istnienie os贸b i grup o r贸偶nych interesach, a przez to kszta艂towa膰 pewne polityczne umiej臋tno艣ci.

Ostatnie pytanie. By膰 mo偶e wasze zaj臋cia w d艂ugoterminowej perspektywie przyczyni膮 si臋 do zmian na rynku pracy. Czy nie jest jednak tak, 偶e w najbli偶szym czasie studenci i studentki i tak b臋d膮 trafia膰 do 藕le urz膮dzonych uk艂ad贸w spo艂ecznych, w kt贸rych bardzo trudno b臋dzie co艣 zmieni膰? Jako 艣wie偶o upieczony absolwent mog臋 na przyk艂ad ubiega膰 si臋 o umow臋 o prac臋, ale je偶eli szef nie b臋dzie chcia艂 si臋 na to zgodzi膰, to mo偶e b臋d臋 mia艂 zbyt s艂ab膮 pozycj臋 negocjacyjn膮, aby postawi膰 na swoim.

A.Z.: Na pewno przed nami jeszcze du偶o wysi艂ku, je艣li chcemy osi膮gn膮膰 odpowiedni膮 skal臋. Ale trzeba pami臋ta膰, 偶e mierzymy si臋 z ca艂ym systemem gospodarczym i mechanizmami, kt贸re podtrzymuj膮 okre艣lony uk艂ad relacji na rynku pracy. To, co dzieje si臋 w szkole, ma w tym sw贸j udzia艂. Dlatego ostatnio umacniamy si臋 w przekonaniu, 偶e nale偶y dzia艂a膰 r贸wnie偶 na wcze艣niejszych etapach edukacji.

M.P.: Je艣li nie zrobimy tego wszystkiego teraz, to kiedy? Sytuacja na rynku pracy nie jest doskona艂a, ale nigdy jeszcze 鈥 licz膮c od pocz膮tku transformacji 鈥 nie by艂a tak dobra. Nie by艂o jeszcze lepszych warunk贸w makroekonomicznych do wzmocnienia pozycji pracownika.

Nie powiedzia艂bym te偶, 偶e nasze zaj臋cia s膮 przede wszystkim krytyczne. Wychodzimy ku praktyce, zar贸wno pod wzgl臋dem formy, jak i zapraszaj膮c praktyk贸w na spotkania. Pokazujemy przyk艂ady organizacji pracowniczych, kt贸re umia艂y nawi膮za膰 dobry kontakt z otoczeniem spo艂ecznym. Podajemy przyk艂ady przedsi臋biorstw 鈥 zar贸wno sp贸艂dzielni, jak i typowych prywatnych firm 鈥 kt贸re zasady partycypacyjne wcielaj膮 nie tylko w warstwie ideowej, ale te偶 w skutecznym dzia艂aniu na rynku. Inne zarz膮dzanie oraz inna organizacja firm i gospodarki naprawd臋 si臋 sprawdzaj膮.

Ponadto nasz kurs daje pewne narz臋dzia, konkretn膮 wiedz臋 techniczn膮. Chodzi o rzeczy, z kt贸rych warto zdawa膰 sobie spraw臋, aby 艣wiadomie podejmowa膰 decyzje (oczywi艣cie z uwzgl臋dnieniem tego, jakie mamy w danej chwili pole manewru). I m贸wi臋 to te偶 z do艣wiadczenia osoby, kt贸ra wcze艣niej takich informacji nie otrzyma艂a i kilka razy si臋 naci臋艂a z r贸偶nych prostych powod贸w.

Nie obawiacie si臋 wi臋c, 偶e silniejsze wyczulenie na niekorzystne warunki rynkowe spowoduje g艂贸wnie frustracj臋?

A.Z.: My艣l臋, 偶e taki kurs mo偶e zdejmowa膰 poczucie winy za znalezienie si臋 w trudnej sytuacji, poniewa偶 pokazuje, jak wiele czynnik贸w mia艂o na to wp艂yw. To mo偶e by膰 bardzo wa偶ne dla wielu os贸b, bo z艂o艣膰 skierowana na samego siebie jest destrukcyjna, natomiast z艂o艣膰 skierowana 鈥瀌o 艣wiata鈥 dodaje energii do dzia艂ania i buntu.

M.P.: Ja licz臋 na to, 偶e 鈥濺ynek pracy: instrukcja obs艂ugi鈥 stanie si臋 wirusem, kt贸ry b臋dzie si臋 rozszerza艂 i powodowa艂 przemiany kultury pracy na uniwersytecie, na rynku pracy, w 偶yciu spo艂ecznym. Wierz臋, 偶e powstan膮 z tego kolejne projekty, o kt贸rych my jeszcze nie mamy poj臋cia. A najwi臋ksz膮 satysfakcj臋 sprawi mi, je艣li za par臋 lat spotkam absolwent贸w naszego kursu robi膮cych najr贸偶niejsze rzeczy, zmieniaj膮cych 艣wiat na lepsze w swoich firmach, inicjatywach spo艂ecznych albo ko艣cio艂ach.

***

Agnieszka Zarzy艅ska jest antropolo偶k膮, Mateusz Piotrowski jest politologiem i teologiem. We wsp贸艂pracy z ekonomist膮 Antonim Grze艣czykiem koordynuj膮 projekt 鈥濺ynek pracy: instrukcja obs艂ugi鈥 stworzony w ramach Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej.

***

Suplement do wywiadu, zawieraj膮cy dodatkowe informacje o projekcie 鈥濺ynek pracy: instrukcja obs艂ugi鈥,聽znajduje si臋聽tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij