Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

P─Öpek ┼Ťwiata i ko┼Ťcielne peryferia

Obserwujemy kompletowanie jednego z najciekawszych sk┼éad├│w kolegium kardynalskiego na przestrzeni ostatnich stu lat. Mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e efektem tego b─Öd─ů te┼╝ bardzo ciekawe wybory w przysz┼éo┼Ťci. Ciekawe i dla Ko┼Ťcio┼éa, i dla ┼Ťwiata.

ilustr.: Anna Krztoń

ilustr.: Anna Krztoń


Zacznijmy od kilku fakt├│w. Fakt pierwszy: papie┼╝ Franciszek mianowa┼é nowych kardyna┼é├│w. Fakt drugi: po raz kolejny jego nominacje s─ů nie w smak przynajmniej cz─Ö┼Ťci ÔÇô zw┼éaszcza europejskiej i p├│┼énocnoameryka┼äskiej ÔÇô ko┼Ťcielnej opinii publicznej. Po raz kolejny ÔÇ×pomini─ÖciÔÇŁ przez papie┼╝a zostali metropolici wielu miast tradycyjnie kardynalskich, kt├│rzy ÔÇô jak si─Ö na na przestrzeni wiek├│w utar┼éo ÔÇô kapelusz kardynalski dostawali dot─ůd niejako z przydzia┼éu. Po raz kolejny w┼Ťr├│d nowych cz┼éonk├│w kolegium kardynalskiego brakuje licznie reprezentowanych przedstawicieli kurii rzymskiej (zaszczyt ten spotka┼é jedynie arcybiskupa Dominique’a Mambertiego, prefekta Najwy┼╝szego Trybuna┼éu Sygnatury Apostolskiej). Po raz kolejny Europejczycy s─ů w┼Ťr├│d nowych purpurat├│w w wyra┼║nej mniejszo┼Ťci. Brakuje w ich gronie cho─çby jednego Amerykanina. Po raz pierwszy w historii kardyna┼éami zostali hierarchowie z Panamy, Wysp Zielonego Przyl─ůdka, Wysp Tonga czy Birmy.
Niekt├│rzy publicy┼Ťci i ksi─Ö┼╝a, tak┼╝e ci polscy, mniej lub bardziej otwarcie kontestuj─ů podobne decyzje personalne papie┼╝a. Odwo┼éuj─ů si─Ö nie tylko do tradycji, ale r├│wnie┼╝ do uprzywilejowanej pozycji Europy w obr─Öbie Ko┼Ťcio┼éa powszechnego, kt├│ra ÔÇô w ich opinii ÔÇô ma swoje ┼║r├│d┼éo w prostych obserwacjach, dotycz─ůcych cho─çby wk┼éadu chrze┼Ťcijan poszczeg├│lnych kontynent├│w w rozw├│j teologii na przestrzeni dziej├│w. S─ů i tacy, kt├│rzy nie wahaj─ů si─Ö publicznie ocenia─ç, ┼╝e Franciszek nie tylko nie dopieszcza Europy, ale wr─Öcz j─ů ordynarnie ÔÇ×olewaÔÇŁ. S─ů to jednak stwierdzenia oderwane od rzeczywisto┼Ťci. A tak┼╝e pomijaj─ůce faktyczne potrzeby Ko┼Ťcio┼éa. Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry niezb─Ödnie wymaga przesuni─Öcia akcent├│w ÔÇô tak┼╝e pod wzgl─Ödem geograficznym.
 Odwrócić tendencję
Opinie pozostawmy na moment na boku, wracaj─ůc zn├│w w przestrze┼ä fakt├│w i liczb. Na ┼Ťwiecie mieszka grubo ponad miliard katolik├│w. W Ameryce Po┼éudniowej ┼╝yje obecnie ponad 40% z nich. W drugiej pod tym wzgl─Ödem Europie ÔÇô co czwarty. 15% wszystkich katolik├│w zamieszkuje kraje afryka┼äskie, co dziesi─ůty katolik mieszka w Azji (podobnie jak w Ameryce P├│┼énocnej). Dane te pochodz─ů z roku 2011, a przecie┼╝ tendencja jest jasna ÔÇô liczba katolik├│w ro┼Ťnie w krajach Ameryki Po┼éudniowej, Azji i Afryki, maleje za┼Ť w Europie i Ameryce P├│┼énocnej. Proporcje b─Öd─ů si─Ö wi─Öc zmienia─ç.
Do tych ÔÇô bardzo wszak prostych ÔÇô danych, przy┼é├│┼╝my statystyk─Ö dotycz─ůc─ů nominacji kardynalskich og┼éaszanych przez trzech ostatnich papie┼╝y. Na dw├│ch ostatnich (tych ju┼╝ z pocz─ůtku dwudziestego pierwszego wieku) konsystorzach, na kt├│rych kardyna┼é├│w mianowa┼é Jan Pawe┼é II, rozda┼é on pi─Ö─çdziesi─ůt kapeluszy kardynalskich. A┼╝ 29 z nich (58%) trafi┼éo na g┼éowy Europejczyk├│w. Jedynie osiem dostali przedstawiciele Ameryki Po┼éudniowej i ┼Ürodkowej. ┼ü─ůcznie a┼╝ 68% nowych kardyna┼é├│w pochodzi┼éo z Ameryki P├│┼énocnej i Europy, na kt├│rych to kontynentach, przypomnijmy, mieszka ┼é─ůcznie oko┼éo 35% katolik├│w.
Nie inaczej by┼éo za pontyfikatu Benedykta XVI, kt├│ry powo┼éa┼é 77 kardyna┼é├│w, spo┼Ťr├│d kt├│rych a┼╝ 45 by┼éo Europejczykami. W┼Ťr├│d nowo powo┼éanych purpurat├│w jeszcze zmala┼é udzia┼é hierarch├│w z Ameryki ┼Ürodkowej i Po┼éudniowej, wyra┼║nie za┼Ť wzr├│s┼é tych pochodz─ůcych z Azji. Jednak zn├│w a┼╝ 68% wszystkich nowych kardyna┼é├│w wywodzi┼éo si─Ö z dw├│ch kontynent├│w: Europy i Ameryki P├│┼énocnej.
T─Ö tendencj─Ö odwr├│ci┼é dopiero Franciszek. Dodajmy jednak, co niezwykle istotne w kontek┼Ťcie wspomnianych, a niesprawiedliwych, ocen publicyst├│w, ┼╝e wci─ů┼╝ najwi─Öcej, bo 38% spo┼Ťr├│d 39 nowych kardyna┼é├│w, stanowi─ů Europejczycy. ┼ü─ůcznie z Ameryk─ů P├│┼énocn─ů, kardyna┼éowie wywodz─ůcy si─Ö z Europy otrzymali 43% spo┼Ťr├│d wszystkich kapeluszy kardynalskich rozdanych przez Franciszka. W dalszym ci─ůgu jest to udzia┼é wyra┼║nie kluczowy, jednocze┼Ťnie jednak w zdecydowanie wi─Ökszym stopniu bior─ůcy pod uwag─Ö geograficzne i demograficzne dane dotycz─ůce liczby katolik├│w na ┼Ťwiecie. Franciszek niew─ůtpliwie wzi─ů┼é si─Ö za dowarto┼Ťciowanie pod tym wzgl─Ödem Ameryki Po┼éudniowej i ┼Ürodkowej, z kt├│rych to region├│w powo┼éa┼é dziesi─Öciu (a wi─Öc 26%) kardyna┼é├│w (wci─ů┼╝ o pi─Öciu mniej ni┼╝ z Europy!). Do tego bardzo wyra┼║nie wzmocni┼é udzia┼é Azji i Afryki, a nawet Australii i Oceanii, w┼Ťr├│d nowych nominacji.
Europejski ÔÇ×p─Öpek ┼ŤwiataÔÇŁ
Do┼Ť─ç jednak liczb ÔÇô i tak ju┼╝ pad┼éo ich mn├│stwo. Powy┼╝sze wyliczenia wskazuj─ů jednak na dwie wa┼╝ne kwestie. Po pierwsze: Franciszek dokonuje w kolegium kardynalskim zmian maj─ůcych na celu sprawienie, by jego sk┼éad by┼é w wi─Ökszym stopniu reprezentatywny wobec rzesz katolik├│w zamieszkuj─ůcych poszczeg├│lne regiony ┼Ťwiata, a tym samym w wi─Ökszym stopniu odzwierciedla┼é r├│┼╝norodno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa powszechnego. Po drugie: czyni to w spos├│b pozbawiony zar├│wno nadgorliwo┼Ťci, jak i rewolucyjnego zapa┼éu. Zmiana akcent├│w jest widoczna, jednak nie dokonuje si─Ö kosztem pomini─Öcia szczeg├│lnej dla Ko┼Ťcio┼éa roli Europy. Powiedzenie, ┼╝e Franciszek ÔÇ×olewaÔÇŁ Europ─Ö czy te┼╝ nie docenia jej spraw, jest wi─Öc chybione z dw├│ch, zwi─ůzanych z powy┼╝szymi obserwacjami, wzgl─Öd├│w. Franciszek wcale Europy nie opu┼Ťci┼é i nie pozbawi┼é swojej uwagi. Z drugiej strony, po┼Ťwi─Öca jej owej uwagi odpowiednio mniej ÔÇô z powod├│w jednak ca┼ékowicie uzasadnionych. Czas ju┼╝ do tego najwy┼╝szy.
Tyle tylko, ┼╝e europejski Ko┼Ťci├│┼é nie tak ┼éatwo godzi si─Ö na to, by straci─ç pozycj─Ö ÔÇ×p─Öpka ┼ŤwiataÔÇŁ. Faktem jest, ┼╝e Europa od zawsze ca┼ékowicie dominowa┼éa ca┼é─ů wsp├│lnot─Ö katolick─ů ÔÇô zar├│wno pod wzgl─Ödem administracyjnym, jak i teologicznym, a tak┼╝e ÔÇô co nie bez znaczenia ÔÇô ekonomicznym. Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na patrze─ç na to dwojako: albo jako na zas┼éug─Ö, albo te┼╝ jako na nieuzasadniony ucisk, przy czym w d┼éu┼╝szej perspektywie to drugie spojrzenie wydaje si─Ö bardziej przystaj─ůce do rzeczywisto┼Ťci. Obecne decyzje Franciszka nale┼╝y widzie─ç jako wyraz pewnego rodzaju sprawiedliwo┼Ťci dziejowej. To si─Ö po prostu ÔÇ×peryferiomÔÇŁ ┼Ťwiata i Ko┼Ťcio┼éa ju┼╝ od lat nale┼╝a┼éo.
Kolejne nominacje kardynalskie Franciszka powoduj─ů naturalne i potrzebne przesuni─Öcie ci─Ö┼╝aru zarz─ůdzania Ko┼Ťcio┼éem w wi─Ökszym stopniu w miejsca, w kt├│rych ┼╝yje najwi─Öcej katolik├│w. Nie chodzi o ÔÇ×olewanieÔÇŁ Europy, ale o zwyk┼ée naprawianie (nie b├│jmy si─Ö u┼╝y─ç tego s┼éowa) niesprawiedliwego podzia┼éu, kt├│ry funkcjonowa┼é przez wieki. Papie┼╝ wzi─ů┼é si─Ö za likwidowanie nieuzasadnionej i szkodliwej dysproporcji w┼Ťr├│d hierarch├│w tak┼╝e dlatego, ┼╝e o ile jeszcze na pocz─ůtku dwudziestego wieku mia┼éa ona swoje uzasadnienie, o tyle przynajmniej od Soboru Watyka┼äskiego II powinna by┼éa zacz─ů─ç by─ç likwidowana. Tak si─Ö jednak nie dzia┼éo, a kolejni papie┼╝e jedynie t─Ö sytuacj─Ö petryfikowali.
Ko┼Ťcielny ÔÇ×trzeci ┼ŤwiatÔÇŁ
Nie chodzi zreszt─ů tylko o matematyk─Ö i procentowy udzia┼é przedstawicieli okre┼Ťlonych region├│w w kolegium kardynalskim (kt├│ry, prawdopodobnie, nigdy nie b─Ödzie ┼Ťci┼Ťle proporcjonalny ÔÇô i na szcz─Ö┼Ťcie). Ko┼Ťci├│┼é nie jest wszak instytucj─ů demokratyczn─ů, a system przedstawicielski nie najlepiej nadaje si─Ö do zarz─ůdzania ca┼é─ů wsp├│lnot─ů. Pomys┼é r├│┼╝nicowania sk┼éadu kolegium, zapraszanie do niego biskup├│w Yangonu, David czy Santiago de Cabo Verde (nawet je┼Ťli bez mapy nie mia┼ébym zielonego poj─Öcia, gdzie si─Ö te diecezje znajduj─ů), s┼éu┼╝y nie tylko ustanawianiu na szczytach Ko┼Ťcio┼éa reprezentacji okre┼Ťlonych grup narodowo┼Ťciowych katolik├│w. Tym samym gestem zapewnia si─Ö odpowiednie dowarto┼Ťciowanie pewnych nurt├│w teologii i innej wra┼╝liwo┼Ťci liturgicznej, dot─ůd pomijanej czy marginalizowanej. S┼éowem: dba si─Ö o r├│┼╝norodno┼Ť─ç, kt├│ra ÔÇô wbrew obawom niekt├│rych ÔÇô jest dla Ko┼Ťcio┼éa olbrzymi─ů szans─ů, b─Öd─ůc emanacj─ů uniwersalizmu chrze┼Ťcija┼äskiego przes┼éania, nie za┼Ť zagro┼╝eniem. Proces jej wzmacniania ÔÇô rozpocz─Öty przez Franciszka ÔÇô b─Ödzie ju┼╝ trudny do zatrzymania. I bardzo dobrze.
Dobrze tak┼╝e dlatego, ┼╝e jego decyzje personalne wynikaj─ů z prostej obserwacji, ┼╝e ┼╝yj─ůc w skrajnie odmiennych warunkach, katolicy r├│┼╝nych region├│w maj─ů ca┼ékowicie r├│┼╝ne problemy i potrzeby. ┼╗e ÔÇ×syty g┼éodnego nie zrozumieÔÇŁ, a skoro tak, to nie powinni w┼éadz Ko┼Ťcio┼éa dominowa─ç hierarchowie z globalnego ÔÇ×pierwszego ┼ŤwiataÔÇŁ, kt├│rego mieszka┼äcy ÔÇô w skali planety ÔÇô stanowi─ů wyra┼║n─ů mniejszo┼Ť─ç. ┼╗e ko┼Ťcielne i globalne peryferia domagaj─ů si─Ö tego, by us┼éysze─ç ich g┼éos ÔÇô tak┼╝e w Ko┼Ťciele. Tym samym ÔÇô w dobie zwi─Ökszaj─ůcych si─Ö nier├│wno┼Ťci, ucisku jednych przez drugich, dobrobytu jednych kszta┼étuj─ůcego si─Ö kosztem n─Ödzy innych, ┼╝ycia pewnych grup, kt├│re utrzymuje si─Ö na podstawie ┼Ťmierci bli┼║nich ÔÇô Ko┼Ťci├│┼é, co niezmiernie wa┼╝ne, staje niejako w awangardzie przywracania podmiotowo┼Ťci zapomnianym i porzuconym, przynajmniej na poziomie symbolicznym. Tak┼╝e dlatego do kolegium kardynalskiego nale┼╝y zaprasza─ç metropolit├│w diecezji z ÔÇ×ko┼äca ┼ŤwiataÔÇŁ. By pokazywali Ko┼Ťcio┼éowi to, jak ten ┼Ťwiat naprawd─Ö wygl─ůda. Franciszek to wie. Czas, by zrozumia┼é to tak┼╝e europejski Ko┼Ťci├│┼é. Bo bycie w centrum to tak┼╝e odpowiedzialno┼Ť─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś