Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Pełno(s)prawny sport

Wielu pe┼énosprawnych my┼Ťli o sporcie os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů jako ÔÇ×nieprawdziwymÔÇŁ, a w nich samych widzi grup─Ö jednolit─ů i pozbawion─ů sprawczo┼Ťci. Przyk┼éad rugby na w├│zkach pomaga pozby─ç si─Ö wszystkich tych z┼éudze┼ä.
Pełno(s)prawny sport
ilustr.: Karolina Niedzielska

ÔÇô Ja: [ÔÇŽ] No a poza tym jestem s─Ödzi─ů rugby na w├│zkach.

ÔÇô Rozm├│wca: [otwiera usta]

ÔÇô No tak, rugby, na w├│zkach. Taki sport dla os├│b poruszaj─ůcych si─Ö na w├│zkach, z pora┼╝eniem czteroko┼äczynowym.

ÔÇô Ale jak to?

ÔÇô No normalnie. S─ů sobie tacy kulawi i oni sobie graj─ů w rugby.

Dziwno┼Ť─ç, obco┼Ť─ç, dystans

Pr├│buj─ůc odpowiedzie─ç na pytanie, czemu fakt uprawiania rugby na w├│zkach przez osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů ruchow─ů wywo┼éuje w ludziach zdziwienie (a mo┼╝e raczej: czemu zdumiewa ich samo istnienie takiej dyscypliny), dochodz─Ö do wniosku, ┼╝e winna jest obco┼Ť─ç.

Pomi─Ödzy lud┼║mi pe┼énosprawnymi a tymi z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů istnieje na tyle du┼╝y dystans, ┼╝e tworz─ů oni dwie odmienne grupy. Pe┼énosprawni zastanawiaj─ů si─Ö, jak si─Ö zachowywa─ç, o co pyta─ç, a o co lepiej nie, aby tej drugiej osoby nie urazi─ç. Wynika to st─ůd, ┼╝e dost─Öpne wi─Ökszo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa informacje na temat niepe┼énosprawno┼Ťci s─ů sfragmentaryzowane i sprowadzaj─ů si─Ö do stereotyp├│w. Tymczasem prze┼éamuj─ůc ich barier─Ö, odkrywa si─Ö ┼Ťwiat emocjonuj─ůcego sportu. Jest to ┼Ťwiat obcy, nieznany i przez to jeszcze bardziej ciekawy.

ÔÇ×Jakby┼Ťmy wsp├│ln─ů matk─Ö mieliÔÇŁ

Nale┼╝─ůc do ┼Ťwiata rugby na w├│zkach, rozmawiam z rugbistami r├│wnie┼╝ o stereotypach, z jakimi przychodzi im si─Ö styka─ç na co dzie┼ä. Wi─Ökszo┼Ť─ç moich rozm├│wc├│w ma du┼╝y dystans do w┼éasnej niepe┼énosprawno┼Ťci, niemniej jednak denerwuj─ů ich pewne wyobra┼╝enia na ich temat.

Po pierwsze, wszystkie osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů traktuje si─Ö jako sp├│jn─ů grup─Ö. Jak okre┼Ťli┼é to jeden z moich rozm├│wc├│w: ÔÇ×Niestety ludzie postrzegaj─ů w uproszczeniu wszystko. Dla nich kulawy to kulawy, to ┼Ťrodowisko, sekta, jakby┼Ťmy wsp├│ln─ů matk─Ö mieliÔÇŁ. Nie ma powodu, by my┼Ťle─ç o ludziach z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů jako niezr├│┼╝nicowanych, jednolitych. A rugbi┼Ťci skar┼╝yli mi si─Ö te┼╝ na to, ┼╝e traktuje si─Ö ich tak, jakby dotyczy┼éy ich r├│wnie┼╝ inne rodzaje niepe┼énosprawno┼Ťci (najcz─Ö┼Ťciej intelektualnej). Kuriozalne wydaj─ů si─Ö sytuacje, kiedy do cz┼éowieka na w├│zku kto┼Ť m├│wi nadmiernie wyra┼║nie, jak gdyby mia┼é przekonanie, ┼╝e nie jest ona w stanie poj─ů─ç tego, co si─Ö jej pr├│buje przekaza─ç. Bywa te┼╝ tak, ┼╝e pe┼énosprawni nie zwracaj─ů si─Ö w og├│le do osoby siedz─ůcej na w├│zku, ale do tego, kto jej towarzyszy. Taki towarzysz bywa cz─Östo okre┼Ťlany jako ÔÇ×opiekunÔÇŁ osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů, nawet je┼Ťli jest to zwyk┼éy znajomy.

Inna kwestia to umniejszanie warto┼Ťci i umiej─Ötno┼Ťci. Obraz osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů prezentowany w mediach jest jednoznaczny, podkre┼Ťla brak samodzielno┼Ťci i potrzeb─Ö pomocy. Reporta┼╝e ukazuj─ůce smutne ┼╝ycie w zamkni─Öciu (przyk┼éady pojedynczych os├│b na w├│zkach) tworz─ů wyobra┼╝enie zupe┼énie nieadekwatne do sposobu ┼╝ycia moich rozm├│wc├│w. ┼Üwiadomo┼Ť─ç rozbie┼╝no┼Ťci pomi─Ödzy w┼éasnymi staraniami a tym, jak s─ů oni postrzegani na zewn─ůtrz, wzbudza┼éa w nich negatywne emocje, mimo ┼╝e nabrali ju┼╝ do tych sytuacji nieco dystansu.

Zawodnicy wyra┼╝ali r├│wnie┼╝ niezadowolenie, gdy obcy ludzie gratulowali im ÔÇ×odwagi wychodzenia z domuÔÇŁ. ┼ü─ůczy si─Ö to z pierwszym stereotypem, kt├│ry tu przywo┼éywa┼éam ÔÇô ┼é─ůczeniem niepe┼énosprawno┼Ťci fizycznej z intelektualn─ů. Pe┼énosprawni czasem traktuj─ů niepe┼énosprawnych infantylnie, protekcjonalnie. Nie pytaj─ů ich o zdanie, ale narzucaj─ů swoj─ů pomoc, a osob─Ö, kt├│ra odmawia jej przyj─Öcia, uznaj─ů za nieuprzejm─ů.

Wszystkie przywo┼éywane stereotypy s─ů tym bardziej irytuj─ůce dla moich rozm├│wc├│w, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nich musieli sami w sobie prze┼éama─ç i pokona─ç.

Pozorne paradoksy

Przedstawione wyobra┼╝enia maj─ů wsp├│lny mianownik. Przekonanie o braku zdolno┼Ťci intelektualnych, my┼Ťlenie o wszystkich niepe┼énosprawnych jako jednolitej grupie, uwa┼╝anie ich za ludzi roszczeniowych, kt├│rzy potrzebuj─ů pomocy i nie s─ů w stanie sami nic zrobi─ç, a z drugiej strony rozwodzenie si─Ö nad ÔÇ×super-bohateramiÔÇŁ, kt├│rzy maj─ů tyle odwagi, by na w├│zku wychodzi─ç z domu ÔÇô wszystko to sugeruje, ┼╝e generalnie osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů nie powinny by─ç zdolne do uprawiania jakiegokolwiek sportu, tym bardziej rugby, kt├│re jest sportem kontaktowym i czasem brutalnym.

Sport os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů uznawany jest za alternatywn─ů form─Ö ruchu dla tych, kt├│rzy nie s─ů w stanie uprawia─ç ÔÇ×normalnegoÔÇŁ sportu. Wielu ludziom wydaje si─Ö, ┼╝e jedynym jego celem jest utrzymywanie jakiejkolwiek sprawno┼Ťci fizycznej lub te┼╝ ┼╝e zast─Öpuje on fizjoterapi─Ö. Uog├│lniaj─ůc, sport ten jest traktowany jako pr├│ba przywracania os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů do normalno┼Ťci ÔÇô usprawnianie ich tak, aby mog┼éy jako┼Ť funkcjonowa─ç w ÔÇ×normalnymÔÇŁ spo┼éecze┼ästwie.

Podkre┼Ťla si─Ö r├│wnie┼╝ zbawienn─ů rol─Ö sportu w powrocie do zdrowia psychicznego, kt├│re zosta┼éo zaburzone na skutek wypadku czy choroby. Te ostatnie s─ů na tyle wa┼╝nymi wydarzeniami w biografii jednostki, ┼╝e zmuszaj─ů j─ů do przedefiniowania w┼éasnego ┼Ťwiata i odnalezienia to┼╝samo┼Ťci na nowo. Sport mia┼éby wi─Öc pozwala─ç takiej osobie na powr├│t z marazmu ┼╝ycia na w├│zku do ┼╝ycia ciekawego, pe┼énego wra┼╝e┼ä.

Przywracanie zdrowia fizycznego i psychicznego to funkcje istotne i prawdziwe. B┼é─Ödem by┼éoby jednak ograniczanie istoty sportu os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů do tych dw├│ch aspekt├│w. Trenowanie rugby nie jest tylko pr├│b─ů stania si─Ö ÔÇ×normalnymÔÇŁ, pe┼énosprawnym cz┼éowiekiem. To pasja os├│b, kt├│re ju┼╝ nigdy pe┼énosprawnymi si─Ö nie stan─ů. Czy mo┼╝na jednak powiedzie─ç, ┼╝e nie mamy tu do czynienia ze sportem w pe┼énym tego s┼éowa znaczeniu? Czy jest to zaj─Öcie mniej atrakcyjne i emocjonuj─ůce ni┼╝ sporty pe┼énosprawnych?

Dzia┼éalno┼Ť─ç dru┼╝yny rugby, do kt├│rej nale┼╝─Ö, opr├│cz samej gry obejmuje propagowanie sportu ludzi z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů. W ┬ájednym z naszych mecz├│w pokazowych mia┼éa wzi─ů─ç udzia┼é grupa os├│b pe┼énosprawnych rywalizuj─ůcych na w├│zkach z naszymi zawodnikami. Przed meczem zorganizowali┼Ťmy wsp├│lny trening; dla wi─Ökszo┼Ťci os├│b z grupy pe┼énosprawnych by┼é to pierwszy raz, kiedy mog┼éy usi─ů┼Ť─ç na w├│zku. W trakcie wzajemnego przedstawiania si─Ö jeden z pe┼énosprawnych powiedzia┼é: ÔÇ×Nigdy nie lubi┼éem za du┼╝o si─Ö rusza─ç, dlatego my┼Ťl─Ö, ┼╝e rugby na w├│zkach to m├│g┼éby by─ç sport dla mnieÔÇŁ.

Jak przekona┼é si─Ö cytowany rozm├│wca (oraz ka┼╝da inna osoba, kt├│ra pr├│bowa┼éa jazdy na w├│zku, a w szczeg├│lno┼Ťci gry w samo rugby), nie jest to prawda. Gdy pe┼énosprawny siada na w├│zek, zabiera mu si─Ö przewag─Ö fizyczn─ů, kt├│r─ů posiada, stoj─ůc. Nie mo┼╝e korzysta─ç z si┼éy n├│g i musi podejmowa─ç rywalizacj─Ö, u┼╝ywaj─ůc jedynie r─ůk i swojej zwrotno┼Ťci. Wbrew pozorom nawet najbardziej kompetentny pe┼énosprawny na pocz─ůtku swojej gry na w├│zku nie b─Ödzie lepszy od os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů. Wytrenowane r─Öce (w pewnym sensie zast─Öpuj─ůce nogi) i opanowanie w├│zka to warunki, kt├│rych nie dostrzega si─Ö, dop├│ki si─Ö nie spr├│buje gra─ç w rugby na w├│zkach.

Zasady gry

Rugby na w├│zkach zosta┼éo stworzone w 1977 roku w Kanadzie przez czterech tetraplegik├│w (osoby z urazem rdzenia kr─Ögowego, kt├│rych co najmniej trzy ko┼äczyny s─ů w jakim┼Ť stopniu niesprawne). Mia┼éa to by─ç alternatywa dla os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů, kt├│re z powodu swoich ogranicze┼ä nie by┼éy w stanie konkurowa─ç z innymi w koszyk├│wce na w├│zkach (w koszyk├│wk─Ö graj─ů osoby, kt├│rych sprawno┼Ť─ç jest wy┼╝sza ni┼╝ rugbist├│w).

Zasady gry pomy┼Ťlane s─ů tak, aby umo┼╝liwi─ç r├│wn─ů konkurencj─Ö osobom ze znacznym ograniczeniem ruchu, ale pomimo tych ogranicze┼ä sport ten jest bardzo kontaktowy. Ka┼╝dy z dru┼╝yn wystawia na boisko czw├│rk─Ö zawodnik├│w. Przeciwnicy zderzaj─ů si─Ö ze sob─ů z hukiem, co dla os├│b widz─ůcych rugby po raz pierwszy mo┼╝e wygl─ůda─ç niebezpiecznie. Rugbi┼Ťci je┼╝d┼╝─ů jednak na specjalnie zaprojektowanych w├│zkach, mocno obudowanych.

Poza kontaktowo┼Ťci─ů i paroma zasadami rugby na w├│zkach ma niewiele wsp├│lnego z macierzyst─ů odmian─ů rugby; podobne jest raczej do koszyk├│wki. Gra odbywa si─Ö na boisku o wymiarach boiska do koszyk├│wki, zawodnicy u┼╝ywaj─ů pi┼éki do siatk├│wki (musz─ů koz┼éowa─ç pi┼ék─Ö co dziesi─Ö─ç sekund). Punkt zdobywa si─Ö, przekraczaj─ůc lini─Ö bramkow─ů z opanowan─ů pi┼ék─ů; mo┼╝na j─ů mie─ç na kolanach. Wygrywa dru┼╝yna, kt├│ra ma wi─Öcej punkt├│w na ko┼äcu ostatniej kwarty gry.

Kontrowersyjna klasyfikacja w rugby

Aby zapewni─ç jak najsprawiedliwsz─ů konkurencj─Ö, w sportach dla os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů wprowadzono klasyfikacj─Ö punktow─ů. Ka┼╝dy zawodnik otrzymuje punktacj─Ö, kt├│ra okre┼Ťla jego sprawno┼Ť─ç fizyczn─ů; w przypadku rugby mo┼╝na uzyska─ç od 0,5 do 3,5 punktu. Im ni┼╝sza punktacja, tym mniejsza sprawno┼Ť─ç. Punkty przydziela panel specjalnie przeszkolonych klasyfikator├│w z wykszta┼éceniem medycznym lub paramedycznym, kt├│rzy poddaj─ů ocenie sprawno┼Ť─ç poszczeg├│lnych mi─Ö┼Ťni oraz stabilizacj─Ö danego zawodnika (mo┼╝liwo┼Ť─ç utrzymania pionowej pozycji w siedzeniu).

Jaki jest sens tej klasyfikacji? Ot├│┼╝ czterech zawodnik├│w, kt├│rzy w danym momencie rywalizuj─ů na boisku, nie mo┼╝e razem mie─ç wi─Öcej ni┼╝ osiem punkt├│w. Taka zasady wymuszaj─ů na trenerach wykorzystywanie zawodnik├│w o r├│┼╝nych punktacjach oraz wsp├│┼éprac─Ö pomi─Ödzy bardziej i mniej sprawnymi rugbystami. ÔÇ×WysokopunktowcyÔÇŁ ÔÇô jak m├│wi si─Ö czasem o graczach maj─ůcych powy┼╝ej dw├│ch punkt├│w ÔÇô to zwykle zawodnicy ofensywni, a przody ich w├│zk├│w s─ů zaokr─ůglone. ÔÇ×NiskopunktowcyÔÇŁ s─ů przewa┼╝nie obro┼äcami, ich w├│zki za┼Ť posiadaj─ů specjalne zderzaki s┼éu┼╝─ůce do blokowania przeciwnik├│w.

Kwestia klasyfikacji jest sporna zar├│wno w kr─Ögu os├│b pe┼énosprawnych, jak i tych z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů. Pe┼énosprawni uwa┼╝aj─ů za niesprawiedliwo┼Ť─ç okre┼Ťlanie czyjej┼Ť sprawno┼Ťci jedn─ů cyfr─ů. M├│wi si─Ö o dehumanizacji cz┼éowieka i sprowadzaniu go do jego fizyczno┼Ťci. Przypomn─Ö jednak, ┼╝e nie jest to jedyny sport, w kt├│rym istnieje podzia┼é na kategorie; na przyk┼éad w boksie mamy kategorie wagowe, w wi─Ökszo┼Ťci sport├│w istnieje te┼╝ podzia┼é na rozgrywki m─Öskie i damskie. Powodem tego podzia┼éu jest nieprzystawalno┼Ť─ç zawodnik├│w w ramach odmiennych kategorii, a w konsekwencji ÔÇô r├│┼╝nica szans ju┼╝ przed rozpocz─Öciem rozgrywek.

W─ůtpliwo┼Ťci wskazywane przez ludzi z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů maj─ů zazwyczaj zupe┼énie inny wymiar. Nie uwa┼╝aj─ů oni, aby sama klasyfikacja by┼éa czym┼Ť z┼éym, ale s─ů zdania, ┼╝e nie jest ona wystarczaj─ůco restrykcyjna, je┼Ťli chodzi o wysokopunktowc├│w. Mo┼╝na spotka─ç si─Ö z pogl─ůdem, ┼╝e poprzez dopuszczanie bardziej sprawnych zawodnik├│w niskopunktowcy trac─ů swoje role na boisku i staj─ů si─Ö coraz mniej warto┼Ťciowymi zawodnikami.

***

Celem tego wszystkiego jest umo┼╝liwienie zawodnikom z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů wykorzystania ich uzdolnie┼ä. My┼Ťl─ůc o niepe┼énosprawno┼Ťci, zamykamy j─ů cz─Östo ÔÇô my, pe┼énosprawni ÔÇô w ramach brak├│w i ogranicze┼ä. Zapominamy, ┼╝e r├│wnie┼╝ osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů s─ů w pewnym zakresie sprawne. Sport przystosowany do ich potrzeb pokazuje, ┼╝e nawet w ramach istotnych ogranicze┼ä fizycznych mo┼╝na trenowa─ç i osi─ůga─ç sukcesy.

Atrakcyjno┼Ť─ç rugby polega wed┼éug mnie na tym, ┼╝e rola niepe┼énosprawno┼Ťci ogranicza si─Ö do wyodr─Öbnienia grupy mog─ůcej bra─ç udzia┼é w rozgrywkach. Ca┼éa reszta widowiska, kt├│re mo┼╝na obserwowa─ç na boisku, to najprawdziwsza sprawno┼Ť─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś