Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Paryski szczyt ÔÇô klimat i sumienie

Aby nie dopu┼Ťci─ç do trwa┼éych negatywnych skutk├│w globalnego ocieplenia, w ci─ůgu kilkunastu lat musimy zupe┼énie zmieni─ç nasze podej┼Ťcie do wykorzystywania d├│br materialnych. Musimy rozbudzi─ç sumienia i trosk─Ö o ziemi─Ö. Musimy, zgodnie z apelem papie┼╝a, dokona─ç ekologicznego nawr├│cenia.

ilustr.: Agnieszka Wi┼Ťniewska

ilustr.: Agnieszka Wi┼Ťniewska


Z powodu zawirowa┼ä na polskiej scenie politycznej ┬á┼éatwo by┼éo przeoczy─ç ostatni szczyt klimatyczny w Pary┼╝u. Tymczasem zawarte tam Porozumienie, z wielu wzgl─Öd├│w wyj─ůtkowe, mo┼╝e okaza─ç si─Ö dokumentem prze┼éomowym, wyznaczaj─ůcym cezur─Ö dla rozwoju wsp├│┼épracy mi─Ödzynarodowej i rozwoju gospodarczego, przyczyniaj─ůc si─Ö do rozwi─ůzania jednego z najpowa┼╝niejszych zagro┼╝e┼ä naszych czas├│w.
Kompromis, kt├│ry nie zadowala nikogo
Klimat Ziemi ociepla si─Ö. Istnieje powszechny naukowy konsensus, ┼╝e przyczyn─ů tego ocieplenia jest dzia┼éalno┼Ť─ç cz┼éowieka, a w szczeg├│lno┼Ťci emisja tak zwanych gaz├│w cieplarnianych takich jak dwutlenek w─Ögla (CO2) czy metan (CH4).┬áTezy tej, wobec przedstawionych dowod├│w, nie neguje ┼╝aden licz─ůcy si─Ö o┼Ťrodek naukowy o ustalonej renomie.┬áPowszechnie uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e problemu antropogenicznego globalnego ocieplenia nie mo┼╝na rozwi─ůza─ç inaczej ni┼╝ na gruncie ┼Ťcis┼éej mi─Ödzynarodowej wsp├│┼épracy wszystkich pa┼ästw. Wysi┼éki na rzecz osi─ůgni─Öcia mi─Ödzynarodowego konsensusu w tej sprawie podejmuje si─Ö┬áod pocz─ůtku lat 90.

Porozumienie Paryskie zawarte 12 grudnia 2015 roku ko┼äczy d┼éug─ů, bo osiemnastoletni─ů drog─Ö do podpisania umowy mi─Ödzynarodowej zast─Öpuj─ůcej protok├│┼é z Kyoto z 1997 roku. Jego celem jest zapobiegni─Öcie dalszym zmianom klimatu spowodowanym przez cz┼éowieka oraz walka z ju┼╝ widocznymi negatywnymi efektami globalnego ocieplenia ÔÇ×w kontek┼Ťcie zr├│wnowa┼╝onego rozwoju i wyeliminowania ub├│stwaÔÇŁ (art. 2).
W art. 2 zosta┼é okre┼Ťlony d┼éugoterminowy cel sygnatariuszy Porozumienia: zatrzymanie wzrostu ┼Ťredniej globalnej temperatury powierzchni Ziemi┬áÔÇ×znacznie poni┼╝ej 2 stopni Celsjusza wzgl─Ödem temperatury z epoki przedindustrialnejÔÇŁ ÔÇô┬ánajlepiej za┼Ť poni┼╝ej 1,5 stopnia. ┼╗eby osi─ůgn─ů─ç ten cel, strony porozumienia zamierzaj─ů powstrzyma─ç wzrost (wci─ů┼╝ przyspieszaj─ůcy od XIX wieku) emisji gaz├│w cieplarnianych┬áÔÇ×tak szybko jak to mo┼╝liweÔÇŁ, a nast─Öpnie gwa┼étownie zredukowa─ç emisj─Ö, aby w drugiej po┼éowie wieku osi─ůgn─ů─ç r├│wnowag─Ö mi─Ödzy emitowanymi i poch┼éanianymi gazami cieplarnianymi (art. 4 ust. 1).
Redukcja emisji gaz├│w cieplarnianych ma nast─Öpowa─ç zgodnie z zadeklarowanymi przez ka┼╝d─ů ze stron celami. W tek┼Ťcie Porozumienia zawarto te┼╝ mi─Ödzy innymi mechanizm przegl─ůdu z┼éo┼╝onych przez strony zobowi─ůza┼ä oraz deklaracj─Ö kraj├│w rozwini─Ötych do wsparcia kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö w wysi┼éku zmierzaj─ůcym do ograniczenia emisji (na przyk┼éad poprzez wsparcie finansowe na poziomie stu miliard├│w dolar├│w rocznie, transfer technologii czy pomoc rozwojow─ů).
Przyj─Öty dokument jest daleki od doskona┼éo┼Ťci. Porozumienie Paryskie jest krytykowane za og├│lnikowo┼Ť─ç, brak skutecznych mechanizm├│w kontrolnych i mo┼╝liwo┼Ťci wyegzekwowania na poszczeg├│lnych pa┼ästwach przestrzegania zak┼éadanych ogranicze┼ä emisji. Ograniczenie wszystkich emisji do poziomu wynikaj─ůcego z zadeklarowanych zobowi─ůza┼ä poszczeg├│lnych pa┼ästw nie wystarczy te┼╝ do osi─ůgni─Öcia zak┼éadanych d┼éugoterminowych cel├│w.
Niemniej trudno przeceni─ç znaczenie Porozumienia Paryskiego. Po latach niepowodze┼ä w podpisaniu akceptowanej przez wszystkie pa┼ästwa┬áÔÇ×klimatycznejÔÇŁ umowy mi─Ödzynarodowej, wreszcie osi─ůgni─Öto konsensus. Przekonanie o zagro┼╝eniach, jakie niesie globalne ocieplenie, sta┼éo si─Ö powszechne i widoczne cho─çby w stopniu zaanga┼╝owania dyplomacji najwi─Ökszych graczy (w tym USA, Chin i UE) d─ů┼╝─ůcych do zawarcia Porozumienia. Je┼Ťli utrzyma si─Ö determinacja wsp├│lnoty mi─Ödzynarodowej, wynegocjowany dokument, mimo swoich niedoskona┼éo┼Ťci i kompromisowo┼Ťci, mo┼╝e sta─ç si─Ö pierwszym krokiem w kierunku zmian, kt├│re trudno okre┼Ťli─ç inaczej ni┼╝ rewolucyjne.
Dwa stopnie Celsjusza a nowy telefon
Co tak na prawd─Ö oznaczaj─ů cele okre┼Ťlone w Porozumieniu Paryskim? Jaki wp┼éyw na sytuacj─Ö na ┼Ťwiecie i na ┼╝ycie ka┼╝dego z nas mo┼╝e mie─ç ich realizacja?
Na wst─Öpie trzeba zaznaczy─ç, ┼╝e zgodnie z wynikami bada┼ä temperatura powierzchni Ziemi podnosi si─Ö, a jej wzrost i tempo s─ů skorelowane z emitowanymi przez ludzi gazami cieplarnianymi.┬áUwa┼╝a si─Ö, ┼╝e wzrost temperatury powierzchni Ziemi o 2 stopnie Celsjusza wzgl─Ödem temperatury z okresu przedindustrialnego (czyli sprzed rewolucji przemys┼éowej) jest granic─ů, po przekroczeniu kt├│rej nast─ůpi wzmocnienie istniej─ůcych lub uruchomienie nowych czynnik├│w kszta┼étuj─ůcych klimat na tak─ů skal─Ö, ┼╝e powstrzymanie ocieplenia mo┼╝e sta─ç si─Ö niemo┼╝liwe. Chodzi na przyk┼éad o topnienie antarktycznego l─ůdolodu czy stopniowe uwalnianie si─Ö wielkich pok┼éad├│w hydrat├│w metanu, w miar─Ö zwi─Ökszania si─Ö temperatury ocean├│w i przesuwania granicy wiecznej zmarzliny.
Wniosek jest nast─Öpuj─ůcy: je┼╝eli chcemy zatrzyma─ç globalne ocieplenie, musimy zaprzesta─ç emisji gaz├│w cieplarnianych. Nie istnieje obecnie ┼╝adna inna mo┼╝liwa droga. Nawet przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e uda si─Ö wymy┼Ťli─ç alternatyw─Ö, jej wdro┼╝eniu b─Ödzie musia┼éa towarzyszy─ç gwa┼étowna redukcja emisji. W praktyce oznacza to konieczno┼Ť─ç rezygnacji z gospodarki opartej o energi─Ö uzyskiwan─ů ze spalania paliw kopalnych, takich jak ropa naftowa, gaz ziemny czy w─Ögiel. Trudno obecnie wyobrazi─ç sobie ┼Ťwiat bez setek mo┼╝liwo┼Ťci i udogodnie┼ä jakie daje nam relatywnie tania energia z paliw kopalnych. Spr├│bujmy jednak. To ┼Ťwiat bez tanich linii lotniczych (a by─ç mo┼╝e bez samolot├│w w og├│le), bez spalinowych silnik├│w samochodowych, bez energoch┼éonnych urz─ůdze┼ä, bez tanich pomidor├│w sprowadzanych w ┼Ťrodku zimy. W tym ┼Ťwiecie trudniej dost─Öpna energia zwi─Öksza koszty wielu d├│br i us┼éug, do kt├│rych dost─Öpno┼Ťci jeste┼Ťmy przyzwyczajeni. Nie ma w nim miejsca na wymian─Ö telefonu kom├│rkowego co p├│┼é roku. Nie do utrzymania jest te┼╝ poziom konsumpcji stanowi─ůcy norm─Ö w krajach rozwini─Ötych i obiekt marze┼ä w krajach rozwijaj─ůcych si─Ö.
Co gorsza ÔÇô┬áje┼Ťli wzi─ů─ç sobie do serca ostrze┼╝enia ÔÇô┬ána zmiany nie ma wiele czasu. Temperatura powierzchni Ziemi od pocz─ůtk├│w rewolucji przemys┼éowej podnios┼éa si─Ö ju┼╝ o ponad jeden stopie┼ä, a jej wzrost przyspiesza. Szacuje si─Ö, ┼╝e w zale┼╝no┼Ťci od r├│┼╝nych scenariuszy na redukcj─Ö emisji gaz├│w cieplarnianych do zera mamy kilkana┼Ťcie lat(!). Oczywi┼Ťcie na tak─ů rewolucj─Ö nie jeste┼Ťmy gotowi. Pomijaj─ůc kontekst gospodarczy, polityczny czy ekonomiczny, na gruncie spo┼éecznym wymaga ona zmiany przyzwyczaje┼ä, stylu ┼╝ycia, a przede wszystkim sposobu my┼Ťlenia o cz┼éowieku i jego relacji do ┼Ťwiata, zasob├│w, innych ludzi. Wymaga rozbudzania sumie┼ä i troski o Ziemi─Ö, swego rodzaju ekologicznego nawr├│cenia.
Franciszek i rewolucja
Nie jest przypadkiem, ┼╝e od dawna zapowiadana encyklika papie┼╝a Franciszka Laudato SiÔÇÖ ukaza┼éa si─Ö na p├│┼é roku przed paryskim szczytem klimatycznym. Franciszek postrzega w niej kryzys ekologiczny nie tylko jako problem zmian klimatycznych, ale znacznie szerzej, uwzgl─Ödniaj─ůc zanieczyszczenia, dost─Öpno┼Ť─ç wody, zatracanie r├│┼╝norodno┼Ťci biologicznej, pogarszanie jako┼Ťci ┼╝ycia, tworzenie system├│w nier├│wno┼Ťci spo┼éecznej, obejmuj─ůc tym samym ca┼ée stworzenie. ┼╣r├│d┼éo tak uj─Ötego kryzysu identyfikuje papie┼╝ w ÔÇ×takim sposobie rozumienia ┼╝ycia i ludzkiego dzia┼éania, kt├│ry uleg┼é wypaczeniu i przeczy rzeczywisto┼Ťci, a┼╝ po jej zniszczenieÔÇŁ (101). Przyk┼éadem takiego ÔÇ×rozumienia ┼╝ycia i dzia┼éaniaÔÇŁ mo┼╝e by─ç relatywizm czy powszechno┼Ť─ç ÔÇ×paradygmatu technokratycznegoÔÇŁ (wyra┼╝aj─ůcego si─Ö w stosowaniu metodologii i cel├│w nauk technicznych w kontek┼Ťcie funkcjonowania spo┼éecze┼ästwa i relacji ludzi ze stworzeniem). Dlatego papie┼╝ Franciszek, adresuj─ůc encyklik─Ö do ÔÇ×wszystkich os├│b dobrej woliÔÇŁ, w trosce o ÔÇ×wsp├│lny domÔÇŁ wzywa do wsp├│lnotowego ekologicznego nawr├│cenia, dla kt├│rego znajduje umotywowanie w chrze┼Ťcija┼äskiej duchowo┼Ťci.
Ekologiczne nawr├│cenie ÔÇô┬ápodkre┼Ťla papie┼╝ ÔÇô┬ájest ÔÇ×konsekwencj─ů spotkania z Jezusem w relacjach z otaczaj─ůcym ┼ŤwiatemÔÇŁ (217). Efektem takiego ekologicznego nawr├│cenia jest budowanie relacji ze stworzeniem (czyli tak┼╝e lud┼║mi) w oparciu o takie postawy jak wdzi─Öczno┼Ť─ç, bezinteresowno┼Ť─ç, gotowo┼Ť─ç do wyrzecze┼ä, wielkoduszno┼Ť─ç i ┼Ťwiadomo┼Ť─ç powszechnej komunii (220).
Nasz ┼Ťwiat stoi przed powa┼╝nym kryzysem ÔÇô┬ázmiany klimatu s─ů tylko jego cz─Ö┼Ťci─ů. Istot─ů konferencji w Pary┼╝u i zawartego Porozumienia jest dostrze┼╝enie przyczyny tego kryzysu w dzia┼éaniu ludzi i pr├│ba jego rozwi─ůzania. Koniecznym rozwini─Öciem tego podej┼Ťcia jest odnowa nie tylko w wymiarze ÔÇ×technicznymÔÇŁ (na przyk┼éad ograniczania emisji), ale i etycznym, w obszarze warto┼Ťci. Cytuj─ůc za Franciszkiem inauguracyjn─ů homili─Ö Benedykta XVI:┬áÔÇ×Na ┼Ťwiecie jest coraz wi─Öcej […] zewn─Ötrznych pusty┼ä, poniewa┼╝ pustynie wewn─Ötrzne sta┼éy si─Ö tak rozleg┼éeÔÇŁ.┬áZ rewolucj─ů w sposobie ┼╝ycia wynikaj─ůc─ů z walki ze zmianami klimatycznymi musi i┼Ť─ç zatem w parze rewolucja sumie┼ä. Oczywi┼Ťcie skala, z┼éo┼╝ono┼Ť─ç i trudno┼Ť─ç zwi─ůzane ze stoj─ůcymi przed nami wyzwaniami s─ů ogromne. Jak jednak pociesza papie┼╝ Franciszek: ÔÇ×Pielgrzymujmy, ┼Ťpiewaj─ůc! Niech nasze zmagania i nasz niepok├│j o t─Ö planet─Ö nie odbiera nam rado┼Ťci i nadziei!ÔÇŁ (244).

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś