Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Papusza. Poezja by艂a w niej.

Ukr臋ca艂a 艂by kurom, r膮ba艂a drewno, wr贸偶y艂a, a przy okazji mia艂a niesamowicie bogaty 艣wiat wewn臋trzny i tworzy艂a wspania艂e poezje.


Z Jowit膮 Budnik, filmow膮 Papusz膮, rozmawia Bartosz Wr贸blewski
 
Pisujesz wiersze?
Nie.
 
A pisywa艂a艣?
Mia艂am taki epizod jako bardzo m艂oda dziewczyna. Ka偶dy si臋 na to sili w pewnym wieku. Na szcz臋艣cie mia艂am na tyle du偶o samokrytycyzmu, 偶e od razu wiedzia艂am, 偶e poetk膮 nie jestem, nie b臋d臋 i nie powinnam by膰.
 
Papusza m贸wi艂a podobnie.
Ale w jej przypadku to nie by艂a kokieteria. Ona nie mia艂a 艣wiadomo艣ci, 偶e to, co tworzy, jest poezj膮. Za namow膮 Jerzego Ficowskiego zacz臋艂a spisywa膰 co艣, co w niej tkwi艂o i potrzebowa艂o znale藕膰 uj艣cie.
 
Mia艂a te偶 kompleks braku wykszta艂cenia.
To doskonale widoczne w jej wspominkach i pami臋tnikach. Nieustannie powtarza艂a, 偶e chcia艂aby zdoby膰 prawdziwe, g艂臋bokie wykszta艂cenie, a nie by膰 samoukiem. Czyta艂a wszystko, co by艂o powszechnie dost臋pne. Cz臋sto tandetn膮 literatur臋, jakie艣 romansid艂a. Nie s膮dz臋, by czyta艂a wiersze, a tym bardziej, by chcia艂a si臋 wzorowa膰 na czyjej艣 poezji. To wyp艂ywa艂o z niej naturalnie. Rozpoczyna艂a zdanie i ono trwa艂o i trwa艂o, i trwa艂o przez kolejne linijki. Tworzy艂a w spos贸b zupe艂nie odmienny od tego, jak my rozumiemy wiersze. Poezja po prostu by艂a w niej.
 
W ko艅cu si臋 jej wypar艂a.
Co by艂o spowodowane szykanami, kt贸re dotkn臋艂y j膮 i jej rodzin臋. Wydaje mi si臋, 偶e zdanie 鈥濭dybym nie nauczy艂a si臋 pisa膰 i czyta膰, by艂bym szcz臋艣liwsza鈥 najlepiej opisuje jej rozdarcie. Dzisiaj mo偶emy sobie m贸wi膰, 偶e szkoda by by艂o, gdyby nie pisa艂a. Ale dla niej, jako cz艂owieka, mo偶e faktycznie by艂oby lepiej, gdyby nie do艣wiadczy艂a tego wszystkiego, z czym musia艂a si臋 zmierzy膰 w艂a艣nie przez swoje poezje.
 
Co urzek艂o ci臋 najbardziej w twojej bohaterce?
Jej niezwyk艂a dwoisto艣膰. Poetka to by艂a dla mnie kobieta, kt贸ra popija kaw臋, pali papierosa, patrzy przez okno i prze偶ywa. A ona ukr臋ca艂a 艂by kurom, r膮ba艂a drewno, prowadzi艂a dom, wr贸偶y艂a i robi艂a wszystko, co robi膮 Cyganki. A przy okazji mia艂a niesamowicie bogaty 艣wiat wewn臋trzny i tworzy艂a wspania艂e poezje, kt贸rymi zachwycali si臋 wielcy poeci jej epoki.
 
Wi臋kszo艣膰 dialog贸w w filmie jest w j臋zyku romskim. Jak przygotowywa艂a艣 si臋 do roli?
Nie艂atwo mi o tym opowiada膰, bo kosztowa艂o mnie to wiele wyrzecze艅. Na prawie rok wy艂膮czy艂am si臋 z 偶ycia i po艣wi臋ci艂am przygotowaniom. Nauka romskiego trwa艂a oko艂o dziesi臋ciu miesi臋cy i nie by艂a 艂atwa, bo ten j臋zyk wywodzi si臋 z sanskrytu i nie przypomina 偶adnego z j臋zyk贸w europejskich. Poza tym by艂am 艣wie偶o po porodzie i musia艂am zrzuci膰 18 kg. Spotykali艣my si臋 te偶 cz臋sto z Joann膮 i Krzysztofem Krauze, Antkiem Pawlickim oraz Zbyszkiem Walerysiem i d艂ugo rozmawiali艣my o filmie. Przez rok 偶y艂am tylko 鈥濸apusz膮鈥. Pierwszy raz do艣wiadczy艂am czego艣 takiego.
 
W trakcie przygotowa艅 zamieszka艂a艣 nawet z Cyganami.
Trzy tygodnie przed zdj臋ciami przeprowadzili艣my si臋 do romskich rodzin. Antek i Zbyszek mieszkali z facetami, a ja w takiej bardzo sfeminizowanej rodzinie w Olsztynie. Zamieszka艂am z babci膮 Sabin膮, Malin膮, Gag膮 i ich rozlicznym rodze艅stwem oraz potomstwem. Ogromnie pomog艂a mi ich akceptacja, to 偶e pozwolili mi zosta膰 ze sob膮, uczyli mnie wymowy oraz pozwolili si臋 podpatrywa膰 i pods艂uchiwa膰.
 
Spodoba艂o ci si臋 偶ycie Rom贸w?
Podoba艂o mi si臋 ju偶 wcze艣niej. Moja mama uwielbia艂a kultur臋 romsk膮, mia艂a p艂yty, kasety, je藕dzi艂y艣my na festiwale muzyki romskiej, wi臋c zna艂am Cygan贸w od dziecka. Czyta艂am te偶 ksi膮偶ki Ficowskiego. W trakcie przygotowa艅 potwierdzi艂o si臋 tylko, 偶e Romowie to fantastyczni ludzie. Oczywi艣cie nie jest to nar贸d pozbawiony wad, bo takie narody nie istniej膮. Ale ludzie bardzo s艂abo znaj膮 ich kultur臋 i pos艂uguj膮 si臋 stereotypami, kt贸re zawsze okazuj膮 si臋 fa艂szywe. Wiem to z do艣wiadczenia.
 
S膮dzisz, 偶e 鈥濸apusza鈥 to zmieni?
By艂abym strasznie naiwna, gdybym s膮dzi艂a, 偶e film mo偶e zmieni膰 stereotypy. Nie wierz臋, 偶e po seansie kto艣 pomy艣li: Bo偶e, moi bracia Cyganie! B臋dziemy 偶y膰 razem! Ale mo偶e sk艂oni go do refleksji i zainteresuje ich kultur膮. Sprawi, 偶e ludzie si臋gn膮 po ksi膮偶ki.
 
Uczy艂a艣 si臋 romskiego, mieszka艂a艣 z Cyganami. Co by艂o najtrudniejsze w przygotowaniach do roli Papuszy?
Uwierzy膰, 偶e mog臋 wiarygodnie zagra膰 Cygank臋. Nie wiem, czy to si臋 uda艂o. Joanna z Krzysztofem byli o tym tak 艣wi臋cie przekonani, 偶e w ko艅cu da艂am im si臋 uwie艣膰. Ale bardzo si臋 tego ba艂am i d艂ugo wzbrania艂am si臋 przed t膮 rol膮.
 
Film przedstawia nieodleg艂膮, ale jednak przesz艂o艣膰. Dzi艣 nie ma ju偶 tabor贸w. Jak Romowie przyj臋li zmian臋 trybu 偶ycia?
Dla nich to by艂 ogromny szok kulturowy. Kto艣, kto sp臋dza ca艂e 偶ycie w drodze i jest zanurzony w naturze, nagle musi si臋 przeprowadzi膰 do klitki w bloku lub kamienicy. A to ma dodatkowe konsekwencje zwi膮zane z kodeksem cyga艅skim, w my艣l kt贸rego przyk艂adowo 偶aden m臋偶czyzna nie mo偶e mieszka膰 ni偶ej ni偶 kobieta, co w takim miejscu jest nieosi膮galne. Z naszego punktu widzenia mo偶e si臋 to wydawa膰 nieistotne, ale dla ludzi mocno zakorzenionych w kulturze i tradycji to by艂y straszne opresje. Dzisiaj m艂odzi Romowie pewnych rzeczy ju偶 nie wiedz膮 lub nie pami臋taj膮, ale moment przemian by艂 dla tego narodu traumatyczny.
 
Cz臋sto pracujesz z Joann膮 i Krzysztofem. Zobaczymy ci臋 w ich kolejnym filmie?
Joanna i Krzysztof to ludzie, kt贸rzy dzwoni膮 do mnie co jaki艣 czas i proponuj膮 mi rzeczy, o kt贸rych ka偶da aktorka w Polsce mo偶e tylko pomarzy膰. Wi臋kszo艣膰 wa偶nych film贸w w mojej karierze zrobi艂am w艂a艣nie z nimi. Ale w najnowszym chyba nie wyst膮pi臋, a na pewno nie w g艂贸wnej roli. Natomiast gram teraz niedu偶膮 rol臋 w filmie Ani Kazejak 鈥濻艂owo鈥. Wcielam si臋 w matk臋 jednego z g艂贸wnych bohater贸w. To urocze do艣wiadczenie i my艣l臋, 偶e w efekcie powstanie bardzo szczeg贸lny film.
 
Jowita Budnik aktorka, laureatka Or艂a za najlepsz膮 g艂贸wn膮 rol臋 kobiec膮 w filmie 鈥濸lac Zbawiciela鈥. Wychowanka m艂odzie偶owego ogniska przy Teatrze Ochota. Wyst臋powa艂a go艣cinnie w Teatrze Ochota i Teatrze Powszechnym w Warszawie. Cz艂onek Polskiej Akademii Filmowej.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij