Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Papie偶, kt贸ry zosta艂 memem

Na przestrzeni ostatniej dekady Karol Wojty艂a sta艂 si臋 wa偶n膮 postaci膮 kultury internetowej. Kultury ironii i dystansu, kt贸ra str膮ca z coko艂贸w, wy艣miewa, profanuje, dla kt贸rej nie ma 艣wi臋to艣ci ani tabu.
Papie偶, kt贸ry zosta艂 memem

Kariera Jana Paw艂a II w polskim internecie zacz臋艂a si臋 oko艂o sierpnia 2009, w najmroczniejszych jego czelu艣ciach, zwanych potocznie chanami. Chany to fora obrazkowe, kt贸rych najistotniejsz膮聽cech膮聽jest anonimowo艣膰 u偶ytkownik贸w. To tam, w bardzo specyficznej subkulturze, narodzi艂y si臋 pierwsze 鈥瀋enzopapy鈥 鈥 prze艣miewcze, obra藕liwe obrazki, kt贸rych g艂贸wnym bohaterem by艂 Jan Pawe艂 II.

Praktyki szkalowania, wy艣miewania i obra偶ania papie偶a maj膮 dwa powi膮zane ze sob膮 藕r贸d艂a. Pierwszym z nich jest hegemonia kulturowa Jana Paw艂a II 鈥 przez wi臋kszo艣膰 obywateli Wojty艂a jest i by艂 postrzegany jako nieskalany autorytet, najwi臋kszy Polak w historii, kt贸rego nie mo偶na krytykowa膰 nawet w uzasadnionych przypadkach. Materialnym odbiciem tego symbolicznego panowania s膮 kulturowe reprezentacje Jana Paw艂a II, kt贸re w swojej powszechno艣ci i prza艣no艣ci nie mog膮 si臋 r贸wna膰 z niczym innym. Prawdopodobnie nikt w Polsce nie ma tylu (r贸wnie szkaradnych) pomnik贸w, co Wojty艂a; trudno by艂oby wskaza膰 r贸wnie popularn膮 nazw臋 ulicy, obecn膮 w niemal ka偶dym mie艣cie; nie wiem, czy istnieje przedmiot codziennego u偶ytku, na kt贸rym w polskiej kulturze dewocyjnej nie m贸g艂by znale藕膰 si臋 Jan Pawe艂 II. Papie偶 jest na obrazach i r贸偶a艅cach, ale i talerzach, sukienkach czy skarpetach.

Skarpety 鈥 warto doda膰 鈥 sta艂y si臋聽te偶 bohaterami jednej z rozlicznych historii o nadludzkiej mocy Wojty艂y. Jak donosi portal Fronda, w 2012 roku ksi膮dz egzorcysta Maciej Gutmajer, pe艂ni膮cy w贸wczas s艂u偶b臋 proboszcza w parafii Opatrzno艣ci Bo偶ej w Bydgoszczy, wyzwoli艂 studentk臋 Ann臋 z op臋tania, mi臋dzy innymi za pomoc膮 u偶ywanej skarpetki Jana Paw艂a II. Z kolei rok wcze艣niej media donosi艂y, 偶e w艂os papie偶a obecny na pok艂adzie awaryjnie l膮duj膮cego na Ok臋ciu Boeinga- 767 uratowa艂 samolot przed katastrof膮.

Z tej perspektywy szkalowanie papie偶a w internecie od samego pocz膮tku mia艂o znamiona antysystemowego oporu wzgl臋dem narzucanej przez g艂贸wny nurt narracji o nieskalanym 艣wi臋tym Janie Pawle, o kt贸rym nie mo偶na powiedzie膰 z艂ego s艂owa. Narracji milcz膮cej o b艂臋dach i zaniedbaniach, niedopuszczaj膮cej 偶adnej krytyki czy nawet dyskusji nad charakterem i konsekwencjami jego pontyfikatu, o czym przeczyta膰 mo偶na w wielu tekstach tego numeru.

Szkalowanie papie偶a w internecie od pocz膮tku mia艂o znamiona antysystemowego oporu wzgl臋dem narzucanej narracji o nieskalanym Janie Pawle.

Drugim 藕r贸d艂em powstania i rozwoju kultury skupionej na szkalowaniu papie偶a jest fakt, 偶e 艣rodowisko chanowe od zawsze para艂o si臋 trollingiem. Trolling to po prostu internetowy wandalizm bior膮cy si臋 z nudy, braku zaj臋cia, godnych podziwu pok艂ad贸w kreatywno艣ci i 鈥 cz臋sto 鈥 godnych pot臋pienia pok艂ad贸w przemocy. Jego celem zwykle jest sprowokowanie emocjonalnych reakcji os贸b trzecich, irytowanie, dra偶nienie, przekraczanie granic i opluwanie tego, co 艣wi臋te i nietykalne. Z tego wzgl臋du trudno by艂o o bardziej podatny grunt do trollingu ni偶 kult Jana Paw艂a II. Ka偶de wyzwisko, wulgarne czy niecenzuralne zestawienie zdj臋膰 b艂yskawicznie wywo艂ywa艂y emocjonalne reakcje. 艢wi臋tym Graalem trollingu, kt贸ry pozwala zrozumie膰 charakter zjawiska, sta艂 si臋 pe艂en wzburzenia komentarz, kt贸ry pojawi艂聽si臋 pod jednym z wpis贸w na nieistniej膮cej ju偶 stronie 鈥濲an Pawe艂 Drugi za***a艂 mi szlugi鈥 (pisownia oryginalna):

no i ja si臋 pytam cz艂owieku dumny ty jeste艣 z siebie zdajesz sobie spraw臋 z tego co robisz?masz ty wog贸le rozum i godno艣c cz艂owieka?ja nie wiem ale 偶a艂osny typek z ciebie ,chyba nie pomy艣la艂es nawet co robisz i kogo obra偶asz ,mo偶esz sobie obra偶ac tych co na to zas艂u偶yli sobie ale nie naszego papie偶a polaka naszego rodaka wielk膮 osob臋 ,i tak wyj膮tkowa i wa偶n膮 bo to nie jest kto艣 tam taki sobie 偶e mo偶esz go sobie wy艣mia膰 bo tak ci si臋 podoba nie wiem w jakiej ty si臋 wychowa艂es rodzinie ale chyba ty nie wiem nie rozumiesz co to jest wiara .je艣li myslisz 偶e jestes wspania艂y to jestes zwyk艂ym czubkiem kt贸rego kto艣 nie odizolowa艂 jeszcze od spo艂ecze艅stwa ,nie wiem co w tym jest takie 艣mieszne ale czepcie si臋 stalina albo hitlera albo innych zwyrodnialc贸w a nie czepiacie si臋 takiej 艣wi臋tej osoby jak papie偶 jan pawe艂 2 .jak mo偶na wog贸le publicznie zamieszczac takie zdi臋cia na forach internetowych?ja si臋 pytam kto powinien za to odpowiedziec bo chyba widac 偶e do koscio艂a nie chodzi jak jestes nie wiem ateist膮 albo wierzysz w jakies sekty czy wog贸le jestes mo偶e ty s艂ug膮 szatana a nie b臋dziesz z papie偶a robi艂 takiego ,to ty chyba jestes jakis nie wiem co sie jarasz pomiotami szatana .wez pomy艣l sobie ile papie偶 zrobi艂 ,on by艂 kim艣 a ty kim jestes 偶eby z niego sobie robi膰 kpiny co? kto da艂 ci prawo obra偶ac wog贸le papie偶a naszego ?pomy艣la艂es wog贸le nad tym 偶e to nie jest osoba taka sobie 偶e j膮 wy艣mieje i mnie b臋da wszyscy chwalic? wez dziecko naprawd臋 jestes jakis psycholek bo w przeciwie艅stwie do ciebie to papie偶 jest autorytetem dla mnie a ty to nie wiem czyim mo偶esz by膰 autorytetem chyba takich samych jaki艣 g艂upk贸w jak ty kt贸rzy nie wiedza co to kosci贸艂 i religia ,widac 偶e si臋 nie modlisz i nie chodzisz na religie do szko艂y ,widac nie szanujesz religii to nie wiem jak chcesz to sobie wez swoje zdi臋cie wstaw ciekawe czy by艣 sie odwa偶y艂 .naprawd臋 wezta si臋 dzieci zastan贸wcie co wy roicie bo nie macie widac poj臋cia o tym kim by艂 papie偶 jan pawe艂2 jak nie jestescie w pe艂ni rozwini臋te umys艂owo to si臋 nie zabierajcie za tak膮 osob臋 jak ojciec swi臋ty bo to 艣wiadczy o tym 偶e nie macie chyba w domu krzy偶a ani jednego obraza 艣wi臋tego nie chodzi tutaj o kosci贸艂 mnie ale wog贸le og贸lnie o zasady wiary 偶eby mie膰 jak膮s godnosc bo papie偶 nikogo nie obra偶a艂 a ty za co go obra偶asz co? no powiedz za co obra偶asz tak膮 osob臋 jak ojciec 艣wi臋ty ?brak mnie s艂贸w ale jakby艣 mia艂 poj臋cie chociaz i si臋gn膮艂 po pismo 艣wi臋te i poczyta艂 sobie to mo偶e by艣 si臋 odmieni艂 .nie wiem idz do ko艣cio艂a bo widac ju偶 dawno szatan jest w tobie cz艂owieku ,nie lubisz ko艣cio艂a to chocia偶 siedz cicho i nie obra偶aj innych ludzi .

Ta wypowied藕, w 偶argonie internetowym nazywana 鈥瀙ast膮鈥 (od ang. paste 鈥 przekleja膰), szybko sta艂a si臋 kultowa, a niekt贸re zwroty, takie jak 鈥瀝ozum i godno艣膰 cz艂owieka鈥, na trwa艂e wesz艂y do j臋zyka codziennego (w warszawskich wyborach samorz膮dowych w 2018 roku skr贸towiec RiGCZ pojawi艂 si臋 nawet w nazwie jednego z komitet贸w wyborczych).

Jak twierdzi anonimowy amator-historyk, kt贸ry spisa艂 dzieje internetowej kultury zwi膮zanej z Janem Paw艂em II: 鈥瀂a szkalowaniem papie偶a nie kry艂a si臋 偶adna ideologia 鈥 nap臋dza艂o je jedynie pragnienie maksymalnego zszokowania i wzburzenia internaut贸w jak najmniejszym kosztem鈥.

G艂贸wne nurty cenzopapizmu

W艣r贸d przer贸偶nych mem贸w, film贸w czy historii o papie偶u, kt贸re powsta艂y na peryferiach polskiego internetu, wyr贸偶ni膰 mo偶na kilka nurt贸w, kt贸rych przyk艂ady przedrukowujemy. Pierwszy z nich bezpo艣rednio zwi膮zany jest ze skandalami pedofilskimi w Ko艣ciele katolickim, o kt贸rych Jan Pawe艂 II m贸g艂 wiedzie膰 i z kt贸rych przez lata nie wyci膮gano konsekwencji. Jest to temat, o kt贸rym wci膮偶 trudno w Polsce m贸wi膰, bo pomimo ukazuj膮cych si臋 publikacji takich jak ksi膮偶ka 鈥濷jciec Nie艣wi臋ty鈥 czy licznych interwencji ze 艣wiata sztuki, hegemonia Jana Paw艂a II jest praktycznie nienaruszona. W reakcji na pojawiaj膮ce si臋 doniesienia na ten temat w kulturze internetowej powsta艂a figura Jana Paw艂a Zbrodniarza. W prowokacyjnych, obra藕liwych i wulgarnych obrazkach przypisywano mu rozmaite zbrodnie i przest臋pstwa. Powszechna by艂a te偶 praktyka przeniesienia 鈥 Wojty艂臋 ukazywano w memach jako odpowiedzialnego za zamachy na World Trade Center, wybuchy w elektrowni w Czarnobylu czy katastrof臋 Titanica. Wszystko, oczywi艣cie, 偶eby kpi膰, irytowa膰 i doprowadza膰 do bia艂ej gor膮czki.

Drugim istotnym nurtem s膮 pomniki Jana Paw艂a II. Do 2014 roku stan臋艂o ich w Polsce ponad siedemset. Wiele z nich charakteryzuje si臋 wyj膮tkow膮 brzydot膮. Przyk艂adem mo偶e by膰 cz臋stochowski pomnik papie偶a, na kt贸rym Wojty艂a do z艂udzenia przypomina Mariusza Pudzianowskiego czy sopocki 鈥濲an Pawe艂 Surfer鈥 zwany tak偶e 鈥濲anem Bananem II鈥 b膮d藕 鈥濲anem Paw艂em D艂ugim鈥 鈥 pomnik, na kt贸rym papie偶 wyrasta z przedziwnej fali. Jest i rzymski 鈥濲an Parawan II鈥 czy 鈥濲an Pancerz II鈥, kt贸ry chroni ma艂e dzieci. Podobnych zestawie艅 powsta艂o bardzo du偶o, wpisanie w wyszukiwark臋 frazy 鈥瀗ajbrzydsze pomniki papie偶a鈥 dostarczy a偶 nadto przyk艂ad贸w. Obok pomnik贸w, Jana Paw艂a II spotka膰 mo偶na na kubkach, podk艂adkach pod myszki, zapalniczkach, talerzach czy ubraniach.

Czy ironia mo偶e zmieni膰 艣wiat?

Ironia jest broni膮聽defensywn膮, broni膮 ofensywn膮 jest patos. Internetowa kultura zbudowana wok贸艂 postaci Jana Paw艂a II w ca艂o艣ci skonstruowana zosta艂a na ironii 鈥 wielostopniowej, sarkastycznej grze o nieustannie zmieniaj膮cych si臋 zasadach, w kt贸r膮 przegrywasz wtedy, gdy nie umiesz trafnie rozr贸偶ni膰 powagi i kpiny. To dlatego przytaczana wcze艣niej 鈥瀙asta鈥 rozbawi艂a tysi膮ce os贸b 鈥 autor, nie wiedz膮c, 偶e kto艣 go 艣wiadomie prowokuje, wyprodukowa艂 elaborat pe艂en powagi (oraz 鈥 co r贸wnie wa偶ne 鈥 rozedrgania emocjonalnego, b艂臋d贸w interpunkcyjnych i ortograficznych, dewocyjnych stanowisk). 殴le zdiagnozowa艂 sytuacj臋 i pomyli艂 porz膮dki. Jednocze艣nie ta wypowied藕 nigdy nie zdoby艂aby takiego rozg艂osu, gdyby by艂a napisanym przez kogo艣 pastiszem 鈥 co w kolejnym okr膮偶eniu, kt贸re zatoczy艂a kultura sarkazmu, dzieje si臋 coraz cz臋艣ciej. Skarpetki z Janem Paw艂em II 艂atwiej dzi艣 zobaczy膰 na stopach ironicznego studenta ni偶 prawdziwego dewoty.

Ironia nie ma 偶adnej mocy tw贸rczej, dystansuje, buduje 偶artobliw膮 艣cian臋 pomi臋dzy cz艂owiekiem a brutalno艣ci膮 艣wiata, przemoc膮 i z艂em.

Ironia jest skorup膮, w kt贸rej mo偶na si臋 ukry膰, zbroj膮, kt贸ra pozwala unika膰 cios贸w i dystansuje. Skutecznym mechanizmem obronnym, kt贸ry ma jednak katastrofalne skutki uboczne. Ironia nie ma 偶adnej mocy tw贸rczej, dystansuje, buduje 偶artobliw膮 艣cian臋 pomi臋dzy cz艂owiekiem a brutalno艣ci膮 艣wiata, przemoc膮 i z艂em. Na wszystko to mo偶na przecie偶 zawsze odpowiedzie膰 偶artem. Zami艂owanie do ironii, jej gorzki zapach, kt贸ry unosi si臋 w powietrzu, skutecznie sprawiaj膮, 偶e nie jeste艣my w stanie wykrzesa膰 z siebie ani grama patosu. Szczerego, zaanga偶owanego m贸wienia o emocjach, uczuciach, sprawie, o kt贸r膮 walczymy. Zapomnieli艣my, jak to si臋 robi, a gdy pr贸bujemy, wiemy, 偶e nara偶amy si臋 na 艣mieszno艣膰, na t臋p膮 w艂贸czni臋 ironii, kt贸ra mo偶e nadlecie膰 z najbardziej niespodziewanej strony.

Tak oceniam spo艂eczne i polityczne skutki internetowej kultury sarkazmu, kt贸ra na przestrzeni kilku lat rozla艂a si臋 z ciemnych zak膮tk贸w internetu do mainstreamu. Jak ujmuje to Piotr Nowak, administrator nieistniej膮cej ju偶 strony 鈥濲an Pawe艂 drugi za***a艂 mi szlugi鈥, kt贸ra przez lata stanowi艂a istotny element tej kultury:

鈥濴egitymizowanie wy艣miewania Jana Paw艂a II nie sprawi艂o, 偶e spo艂ecze艅stwo sta艂o si臋 mniej autorytarne, a jego intensyfikacja sprzyja艂a raczej rozkwitowi postaw cynicznego zdystansowania i kultury zn臋cania si臋, r贸wnie偶 nad s艂abszymi. Niestety, mam wra偶enie, 偶e obalenie ostatniego b贸stwa, otoczonego absurdalnym i 艣miesznym kultem, pozbawi艂o te偶 wielu ludzi etycznych bezpiecznik贸w 鈥 偶e je艣li mo偶na obra偶a膰 nawet papie偶a, to mo偶na te偶 na艣miewa膰 si臋 z kalek, wielodzietnych rodzin, chorych dzieci, ofiar kataklizm贸w, bezdomnych czy ubogich. Nie wystarczy zerwa膰 pomnik z coko艂u, trzeba te偶 zaproponowa膰 nowe warto艣ci鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij