Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Papie偶 Franciszek i ekonomia dobra wsp贸lnego

System oparty na dobrach wsp贸lnych jest na pewno mniej dynamiczny i mniej zorientowany na wzrost ni偶 obecny system kapitalistyczny. Ale nie spos贸b w chwili obecnej nie pami臋ta膰, jakie problemy spo艂eczno-ekologiczne wi膮偶膮 si臋 z imperatywem niepohamowanego wzrostu.
Papie偶 Franciszek i ekonomia dobra wsp贸lnego
ilustr.: Karolina Burdon

Przez ostatnich kilka dziesi臋cioleci kr贸lowa艂o za艂o偶enie, wedle kt贸rego natura ludzka stanowi niepodwa偶alny fundament obecnego ustroju gospodarczego i jego g艂贸wnych instytucji 鈥 rynku czy zarz膮dzania. Zgodnie z tym za艂o偶eniem cz艂owiek jest z natury egoistyczny i odr臋bny. W zwi膮zku z tym aby zmobilizowa膰 go do dzia艂ania, konieczne s膮 narz臋dzia takie jak konkurencja, rankingi, nier贸wno艣膰.

Kr贸tka wypowied藕 papie偶a Franciszka skierowana do organizatorek i organizator贸w spo艂ecznych zakorzeniona jest w kluczowej prawdzie, kt贸ra staje si臋 widoczna teraz, w czasie ciszy, bezruchu i odosobnienia. Natura cz艂owieka sk艂ada si臋 nie tylko z egoizmu i odr臋bno艣ci. W r贸wnym stopniu cechuje i przenika j膮 oddanie oraz potrzeba wi臋zi z drugim cz艂owiekiem. Papie偶 m贸wi j臋zykiem warto艣ci takich jak solidarno艣膰 i wsp贸艂dzia艂anie. Po cz臋艣ci oczywi艣cie u偶ywa takiego j臋zyka ze wzgl臋d贸w religijnych, natomiast nie jest to jego jedyny wa偶ny aspekt. Drugim jest idea alternatywna wobec tych wspieraj膮cych gospodark臋 wolnorynkow膮 鈥 idea dobra wsp贸lnego. Adresuj膮c sw贸j list do aktywist贸w, spo艂ecznik贸w, ludzi, kt贸rzy na co dzie艅 sprawiaj膮, 偶e 艣wiat staje si臋 odrobin臋 lepszy, papie偶 podkre艣la, 偶e ich twarze nie pojawiaj膮 si臋 w mediach. Podobnie jest z organizacjami dzia艂aj膮cymi na rzecz dobra wsp贸lnego. A one istniej膮 i funkcjonuj膮 w r贸偶nych obszarach 偶ycia spo艂ecznego, od samorz膮d贸w lokalnych, poprzez przestrzenie organizacji pomocy i wsparcia, a na przedsi臋biorstwach produkcyjnych i handlowych sko艅czywszy. To idea nie tylko no艣na, ale i bardzo odporna 鈥 mimo braku wsparcia i osi膮gania niewielkich korzy艣ci finansowych organizacje tego rodzaju dzia艂aj膮 od dawna na obrze偶ach gospodarki.

Istot膮 tej idei jest wsp贸lna w艂asno艣膰 i wsp贸lna odpowiedzialno艣膰. Dzielone zasoby to nie to samo, co dobro publiczne 鈥 tymi pierwszymi zarz膮dza okre艣lona spo艂eczno艣膰, podczas gdy publicznymi dysponuje odg贸rnie pa艅stwo i jego instytucje. Spo艂eczno艣ci, kt贸re troszcz膮 si臋 o odradzanie i trwanie swoich d贸br w czasie, na rzecz obecnych i przysz艂ych pokole艅, zawsze stawiaj膮 sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮 鈥 w tym r贸wno艣膰 oraz bezpiecze艅stwo spo艂eczne i ekonomiczne 鈥 ponad bogactwem czy obfito艣ci膮 konsumpcyjn膮 niekt贸rych jednostek. Konkurencja w tym przypadku prowadzi do marnotrawstwa 艣rodk贸w, a wsp贸艂praca i dzielenie si臋 鈥 do dobrostanu wszystkich. Dysponowanie wsp贸lnymi zasobami wymaga przy tym w艂a艣ciwych logik zarz膮dzania, opartych na warto艣ciach demokratycznych i oddolnych.

I o tym tak偶e m贸wi papie偶 Franciszek w swoim przes艂aniu do os贸b zaanga偶owanych spo艂ecznie. Jedn膮 z g艂贸wnych zasad jest wi臋藕 i wzajemna odpowiedzialno艣膰. Papie偶 odr贸偶nia ten tryb dzia艂ania od trybu technokratycznego. Co wi臋cej, wyra偶a nadziej臋, 偶e po pandemii r贸wnie偶 wi臋ksze struktury spo艂eczne, takie jak pa艅stwa, rozwa偶膮 przyswojenie takiego podej艣cia zamiast dominuj膮cych obecnie regu艂 technokratycznych. W centrum maj膮 znale藕膰 si臋 spo艂eczno艣ci, z ca艂膮 swoj膮 r贸偶norodno艣ci膮, zamiast wska藕nik贸w wzrostu ekonomicznego opartego na nadmiernej produkcji i konsumpcji.

W takim systemie wsp贸lnotowym nie jest ani naturalne, ani konieczne, by motywowa膰 do uczestnictwa poprzez zastrzeganie materialnych dochod贸w jedynie dla niekt贸rych. Uczestnictwo jest bowiem dane na wej艣ciu, jako jeden z fundament贸w tak poj臋tej gospodarki, podobnie jak w艂asno艣膰 prywatna stanowi fundament gospodarki wolnorynkowej. Jedno zreszt膮 nie wyklucza drugiego, w gospodarce dobra wsp贸lnego istnieje te偶 miejsce na w艂asno艣膰 prywatn膮, o ile nie zagra偶a ona owemu dobru. Dlatego stosowanie rozwi膮za艅 takich jak podstawowy doch贸d dost臋pny dla wszystkich uczestnik贸w wsp贸lnoty jest czym艣 w艂a艣ciwym, a nawet oczywistym. Zysk z zarz膮dzania wsp贸lnym zasobem przestaje by膰 centraln膮 kategori膮, cho膰 organizacje ekonomiczne mog膮 osi膮ga膰 dochody i r贸偶ne korzy艣ci, w tym materialne. To spo艂eczno艣膰 dysponuj膮ca dobrem wsp贸lnym ustala g艂贸wne cele i strategie ich osi膮gania.

System oparty na dobrach wsp贸lnych jest na pewno mniej dynamiczny i mniej zorientowany na wzrost ni偶 obecny system kapitalistyczny. Ale nie spos贸b w chwili obecnej nie pami臋ta膰, jakie problemy spo艂eczno-ekologiczne wi膮偶膮 si臋 z imperatywem niepohamowanego wzrostu. Pandemia zmusi艂a nas do przerwania bezustannej hiperaktywno艣ci. Wyhamowanie oznacza kryzys. Ale daje tak偶e szans臋 do namys艂u. Ekolodzy, ekonomi艣ci, socjologowie i zwykli obywatele przestrzegaj膮 nie od dzi艣, 偶e kontynuacja kursu, na kt贸rym ludzko艣膰 si臋 znajduje, musi si臋 sko艅czy膰 wielk膮 katastrof膮. Je艣li jednak dobrze wykorzystamy ten czas, to nie musi.

Papie偶 Franciszek prosto i pi臋knie wskazuje tak膮 艣cie偶k臋 odwrotu od skraju przepa艣ci, kt贸ra nie b臋dzie ani przykra, ani polegaj膮ca wy艂膮cznie na po艣wi臋ceniach. Ba, jest to 艣cie偶ka bardzo ludzka i s膮 tacy, kt贸rzy ju偶 od dawna ni膮 krocz膮. W艂a艣nie w duchu papieskiego przes艂ania powsta艂a inicjatywa 鈥濸acjent Europa鈥: apel adresowany do unijnych decydent贸w, postuluj膮cy rozwi膮zania ekonomiczne na rzecz humanitarnego wyj艣cia Europy z kryzysu zwi膮zanego z COVID-19. Petycja odbi艂a si臋 szerokim echem w 艣rodowiskach politycznych, ekonomicznych i akademickich. Dzi艣 prosimy o jej podpisanie czytelnik贸w Magazynu Kontakt.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij